wǔ yuè chū yī rì yú shù zhuāng jì nì lǚ zhǔ rén fú xīn huá yù lán xī rén
五月初一日余束装寄逆旅主人符心华寓，兰溪人。
nǎi nán dǐ pǔ ān běi mén wài dōng xiàng xún chéng xíng
乃南抵普安北门外，东向循城行。
xiān shì tuó qí yì dìng zì guān lǐng zhì jiāo shuǐ zhì shì yú yù wǎng dān xiá bǐ bù néng dài jì chéng tuì jià
先是驼骑议定自关岭至交水，至是余欲往丹霞，彼不能待，计程退价。
yú cāng cù shōu xíng lǐ qí wù réng wèi fu dào qù
余仓卒收行李，其物仍为夫盗去。
qióng tú zhī zhōng lǚ zāo guǎi qiè qí hé kān hu
穷途之中，屡遭拐窃，其何堪乎！
fù suí xī nán zhuǎn guò dōng mén yòu xún ér dǐ nán mén yǒu shí liáng kuà xī shàng
复随溪南转过东门，又循而抵南门，有石梁跨溪上。
yuè qí nán shuǐ cóng xi yá xiàng nán gǔ lù cóng dōng pō shàng nán lǐng xi tiào shuǐ dǐ nán gǔ yá huán hè jué suì zhù dòng nán rù
越其南，水从西崖向南谷，路从东坡上南岭，西眺水抵南谷，崖环壑绝，遂注洞南入。
shí jí yú dān xiá bù jí xi xià èr lǐ jìng nán shàng lǐng cóng lǐng shàng xíng
时急于丹霞，不及西下，二里，竟南上岭，从岭上行。
yòu èr lǐ yú lǐng zhuǎn ér xi qí liǎng páng shān yè duō xià zhuì zhī xué gài qí de dāng shuǐ dòng dōng nán qí xià zhōng kōng páng tòu xià zhuì chù jiē tòu xué zhī tōng míng zhě yě
又二里，逾岭转而西，其两旁山腋，多下坠之穴，盖其地当水洞东南，其下中空旁透，下坠处，皆透穴之通明者也。
yòu xī nán yī lǐ lù yòu yī xiá xià bèng yǒu yán xī nán xiàng qí shàng shén qióng nǎi xià tàn zhī
又西南一里，路右一峡下迸，有岩西南向，其上甚穹，乃下探之。
dōng mén yǒu cè dòu rú jié kān mén nèi wā xià ér zhōng píng wú shén qí huàn
东门有侧窦如结龛，门内洼下而中平，无甚奇幻。
suì fù shàng nán xíng yòu yī lǐ yú lǐng jí suì xī nán jiàn xià xíng pō xiá jiān
遂复上南行，又一里，逾岭脊，遂西南渐下，行坡峡间。
yī lǐ guò shí tíng lěi zhǐ qí nán lù fēn liǎng qí yóu dōng nán zhě wèi xīn ān èr suǒ huáng cǎo bà zhī jìng
一里，过石亭垒址，其南路分两岐：由东南者，为新、安二所、黄草坝之径；
yóu xī nán zhě zé xiàng dān xiá ér nán tōng lè mín suǒ dào yě
由西南者，则向丹霞而南通乐民所道也。
suì cóng xī nán xià
遂从西南下。
cóng lǐng xiá zhōng píng xià zhě èr lǐ dōng gù xiá kēng zhuì chù yǒu shuǐ tòu yá nán chū yú yí wéi shuǐ dòng suǒ xiè zhī shuǐ ér qí shì pō xiǎo shàng liú shì bù xióng zhuàng
从岭峡中平下者二里，东顾峡坑坠处，有水透崖南出，余疑为水洞所泄之水，而其势颇小，上流似不雄壮。
cóng qí xi suì xī nán zhuì kēng ér xià
从其西，遂西南坠坑而下。
yī lǐ dǐ hè zhōng zé yǒu xī wāng rán zì xi ér dōng zhù xiǎo shí liáng kuà qí shàng
一里，抵壑中，则有溪汪然自西而东注，小石梁跨其上。
yuē nán bǎn qiáo
曰南板桥。
yǐ bié yú běi dà dào zhī sān bǎn qiáo yě
以别于北大道之三板桥也。
qí xià shuǐ xi zì shí dòng chū jí chéng shuǐ dòng zhī xià liú zhì shì ér fù tòu shān fù yě
其下水西自石洞出，即承水洞之下流，至是而复透山腹也。
shuǐ cóng qiáo dōng yòu hé nán xiá yī xī dōng xiàng ér qù dōng běi hé ruǎn qiáo xià liú chū běi bǎn qiáo ér dōng yǔ pán jiāng hé
水从桥东，又合南峡一溪，东向而去，东北合软桥下流，出北板桥而东与盘江合。
qí nán xiá zhī xī zé zì dà shuǐ táng nán shān lán dòng lái
其南峡之溪，则自大水塘南山岚洞来。
èr xī yī běi yī nán jiē tòu shí dòng ér chū yì qí yǐ
二溪一北一南，皆透石洞而出，亦奇矣。
yuè nán bǎn qiáo nán yī lǐ sù nán lái xī rù nán xiá zhuǎn ér xi xíng xiá zhōng
越过南板桥往南行一里，溯南来的溪流走入南面的山峡，转向西行走在峡中。
yòu èr lǐ zé yǒu bà nán běi héng jié xī shàng qí liú yǒng bà xià zhù kuò qī bā zhàng shēn zhàng yú jué shì bái shuǐ hé shàng liú zhī pù dàn bǐ chū tiān rán ér cǐ zé rén yàn zhě yě
又二里，则有坝南北横截溪上，其流涌坝下注，阔七、八丈，深丈余，绝似白水河上流之瀑，但彼出天然，而此则人堰者也。
bà běi yá yǒu shí fēi jià lù páng ruò yì shuǐ niǎo shǒu diào xū ér qí shí fēn qiào lián zhī líng lóng shàng tòu qiàn kōng còu hé yì tū yá zhī yī qí yě
坝北崖有石飞架路旁，若鹢水鸟首掉虚，而其石分窍连枝，玲珑上透，嵌空凑合，亦突崖之一奇也。
yòu xi sān lǐ lù yuán běi yá ér shàng xi yuè zhī ér xià gòng bàn lǐ shān huí shuǐ zhuǎn qí shuǐ yòu zì nán xiàng běi ér lái zhě qí xiān dōng xī zhī xiá shén shù zhì shì xiá zhī chéng nán běi zhě jiàn kuān
又西三里，路缘北崖而上，西越之而下，共半里，山回水转，其水又自南向北而来者，其先东西之峡甚束，至是峡之成南北者渐宽。
yòu xún xī xi yá nán xiàng xíng yī lǐ nán yú yī tū zuǐ zé qí nán xiá kāi ér pán chéng dà wù nán wàng yǒu shí liáng héng kuà xī shàng
又循溪西崖南向行，一里，南逾一突嘴，则其南峡开而盘成大坞，南望有石梁横跨溪上。
bàn lǐ dù shí liáng ér dōng suì dōng nán shàng pō shǐ yǔ nán lái zhī xī bié
半里，度石梁而东，遂东南上坡，始与南来之溪别。
dōng shàng bàn lǐ guò yī cūn yòu dōng bàn lǐ zhuǎn ér nán shāo xià gòng bàn lǐ yú xiǎo xī ér shàng guò zhào guān zhūn suì yóu zhūn cūn běi pàn dōng nán rù wù
东上半里，过一村，又东半里，转而南稍下，共半里，逾小溪而上，过赵官屯，遂由屯村北畔东南入坞。
èr lǐ fù qī lǐng yī lǐ zhuǎn xiá chù yǒu shuǐ fēi zhuì shān yāo
二里，复七岭，一里，转峡处有水飞坠山腰。
xún shān zuǐ yòu xi zhuǎn ér nán bàn lǐ suí xiá dōng rù yòu bàn lǐ xiá zhōng yǒu shuǐ zì dōng xiá chū jí fēi pù zhī shàng liú yě
循山嘴又西转而南半里，随峡东入又半里，峡中有水自东峡出，即飞瀑之上流也。
xiǎo shí liáng kuà xiá ér nán shí bēi bō luò jí dān xiá shān jiàn qiáo jì wén yě
小石梁跨峡而南，石碑剥落，即丹霞山《建桥记》文也。
yóu qiáo nán xī xiàng pán lǐng wèi dà shuǐ táng zhī dào suì yóu qiáo dōng xiàng sù shuǐ ér rù
由桥南西向盘岭，为大水塘之道，遂由桥东向溯水而入。
qí xià xiá zhōng jīng shù méng mì shuǐ fú liú yú xià wéi jiàn shēn lǜ yī dào yǐ lǐ gǔ dǐ
其下峡中箐树蒙密，水伏流于下，惟见深绿一道，迤逦谷底。
yòu dōng bàn lǐ nèi wù fù kāi zhōng huán wèi tián ér shuǐ liú qí jiān
又东半里，内坞复开，中环为田，而水流其间。
lù xún shān nán zhuǎn bàn lǐ rù zhú shù jiān yǒu yī jiā yǐ shān wēi wān qū chù jié lú xià kàn hè zhōng píng chóu ér qī yú yǐ wéi fēi dēng shān dào yǐ
路循山南转，半里，入竹树间，有一家倚山隈ｗēｉ弯曲处结庐，下瞰壑中平畴而栖，余以为非登山道矣。
hū yī rén chū hū yú yóu qí qián shāo zhuǎn ér dōng qiě dǎo yú dōng nán dēng lǐng nǎi xià gēng wù zhōng qù
忽一人出，呼余由其前，稍转而东，且导余东南登岭，乃下耕坞中去。
jí yú jī bàn lǐ fù xi rù qiáo jìng qí rén zì wù zhōng gēng gāo hū shāo dōng suì de zhèng dào
及余跻半里，复西入樵径，其人自坞中更高呼“稍东”，遂得正道。
qí chù sì shān huí hé dōng běi jiē shí shān tū wù ér yú suǒ dēng xī nán tǔ shān zé sōng yīn jì lì sōng wú tǐng bá zhī shì ér yǎn pú pán qǔ suī xiǎo yì rán
其处四山回合，东北皆石山突兀，而余所登西南土山，则松阴寂历，松无挺拔之势，而偃仆盘曲，虽小亦然。
suì jiè sōng yīn yǐ shǒu jū suǒ xié fàn tuán fàn tuán ér shí jué shí dàn zhī wèi gèng zhǎng yě
遂藉松阴，以手掬所携饭抟ｔｕáｎ饭团而食，觉食淡之味更长也。
jì ér xún pō nán shàng zhě bàn lǐ yòu rù xiá xī shàng zhě yī lǐ yòu nán yú āo jí jiān bàn lǐ
既而循坡南上者半里，又入峡西上者一里，又南逾坳脊间半里。
qí āo liǎng páng shí fēng dōng xī yǒng qǐ ér āo zhōng zé xià xiàn chéng jǐng guàn mù cóng yì qí jiān yǎo bù kě kuī
其坳两旁石峰，东西涌起，而坳中则下陷成井，灌木丛翳其间，杳不可窥。
yǐ xún dōng fēng zhī nán yòu zhuǎn ér dōng nán pán lǐng bàn lǐ qí liǎng páng shí fēng yòu nán běi yǒng qǐ ér xiá zhōng yòu xià xiàn chéng wā
已循东峰之南，又转而东南，盘岭半里，其两旁石峰，又南北涌起，而峡中又下陷成洼。
yòu shāo zhuǎn dōng běi lù chéng liǎng qí yī yóu běi yú xiá yī yóu dōng shàng fēng
又稍转东北，路成两岐，一由北逾峡，一由东上峰。
yú bù zhī suǒ cóng nǎi cóng dōng xiàng ér shàng zhě qí liǎng páng shí fēng fù nán běi yǒng qǐ
余不知所从，乃从东向而上者，其两旁石峰，复南北涌起。
bàn lǐ zhì qí jiān jiàn nán zhuǎn yòu bàn lǐ nán xiàng jī qí āo zé liǎng páng shí fēng yòu dōng xī yǒng qǐ
半里陟其间，渐南转，又半里，南向跻其坳，则两旁石峰，又东西涌起。
yuè jí nán shǐ jiàn xī nán yī fēng tè sǒng xíng rú tiān zhù ér yǒu diàn yǔ guān qí shàng
越脊南，始见西南一峰特耸，形如天柱，而有殿宇冠其上。
nǎi xī nán xià wā jiān bàn lǐ fù nán shàng gāng jǐ
乃西南下洼间，半里，复南上冈脊。
huí wàng suǒ yuè zhī jí yǒu xiǎo dòng yī guī qí mén nán xiàng
回望所越之脊，有小洞一规，其门南向；
qí xi yǒu shí fēng rú zhǎn qí qí dōng gāng zhī shàng fù qǐ luàn fēng rú yǒng jì ér nán gāng zé huán jí ér xi suì chù rán qǐ dān xiá zhī zhù yān
其西有石峰如展旗，其东冈之上，复起乱峰如涌髻，而南冈则环脊而西，遂矗然起丹霞之柱焉；
qí zhōng huí wā xià xiàn dǐ píng rú jìng yǐ zhǎn tǔ wèi tián dì wú dī shuǐ bù kān chā shí
其中回洼下陷，底平如镜，已展土为田，第无滴水，不堪插莳。
yóu gāng xī xiàng jī jí dēng fēng jí yuán fēng xi shí yá qí shàng shén jùn
由冈西向跻级登峰，级缘峰西石崖，其上甚峻；
yǐ ér yá jiān xuán shù mì yīn wú fù xi rì zhī shuò
已而崖间悬树密荫，无复西日之烁。
zhí jī bàn lǐ shǐ jí shān mén
直跻半里，始及山门。
qí mén xī běi xiàng ér sì zhōu lǒng zhào shān dǐng
其门西北向，而四周笼罩山顶。
shí sēng fāng zhǒng dòu lǒng bǎn jiān mén bì mò rù
时僧方种豆垄坂间，门闭莫入。
jiǔ zhī yī tú zì xià zhì hào zhào chén
久之，一徒自下至，号照尘。
qǐ mén rù yú suì yǐ xiāng jī gōng
启门入余，遂以香积供。
jì ér qí shī yǐng xiū zhì suì qì yú gé zhōng ér yǐn yǐ chá shū
既而其师影修至，遂憩余阁中，而饮以茶蔬。
yǐng xiū yòu bù mèi zhī tú yě shí bù mèi mù yuán ān nán yǐng xiū liú yú jiǔ zhù qiě yán qí shī zài bì bù róng yú qù yǐ yú nǎi qí shī zhī tóng xiāng yě
影修又不昧之徒也，时不昧募缘安南，影修留余久驻，且言其师在，必不容余去，以余乃其师之同乡也。
yú xiè qí yì xǔ wèi zàn liú yī rì
余谢其意，许为暂留一日。
chū èr rì shén qíng jì
初二日甚晴霁。
yú xǐ yǐ sì miàn píng chuāng yuǎn tiào yǔ yǐng xiū xiāng zhǐ diǎn
余徙倚四面，凭窗远眺，与影修相指点。
qí běi jìn shān shāo fú qí xià wèi zhào guān zhūn jiàn yuǎn wèi pǔ ān chéng jí yuǎn ér yī fēng wēi tū zhě bā nà yě
其北近山稍伏，其下为赵官屯，渐远为普安城，极远而一峰危突者，八纳也。
xiāng qù yǐ bǎi lǐ
相去已百里。
qí nán shāo xià ér héng jí yōng qí hòu wéi shān lán dòng
其南稍下，而横脊拥其后，为山岚洞；
jí yuǎn ér yáo fēng yǐn gé zhě lè mín suǒ zhī nán yǔ yì zuǒ xiàn wèi jiè zhě yě
极远而遥峰隐隔者，乐民所之南，与亦佐县为界者也。
qí xi zhuì xiá ér xià wèi dà shuǐ táng wù zhōng zì nán ér běi shān lán dòng zhī shuǐ běi chū nán bǎn qiáo zhě yě gé xī zé jù fēng pái liè yì zì nán ér běi suǒ wèi shuì sì shān yǐ
其西坠峡而下，为大水塘，坞中自南而北，山岚洞之水，北出南板桥者也，隔溪则巨峰排列，亦自南而北，所谓睡寺山矣；
shān xī jí yì zī kǒng dà dào ér lǐng zhàng bù kě jiàn
山西即亦资孔大道，而岭障不可见。
qí dōng jǐn wèi dù jí shàng duī pán jì zhī fēng
其东仅为度脊，上堆盘髻之峰；
shāo yuǎn zé pián xiù cóng tà yǐ lǐ dōng běi qù wèi miǎn chǎng yíng fāng dǐng shān zhī mài zhě yě
稍远则骈岫丛沓，迤逦东北去，为免场营方顶山之脉者也。
shān dōng nán wéi guī shùn tǔ sī
山东南为归顺土司。
pǔ ān lóng tǔ sī zhī shǔ yǔ yuè xī tǔ sī tóng míng
普安龙土司之属，与粤西土司同名。
yuè qí dōng nán wèi xīn ān èr suǒ huáng cǎo bà zhū chǔ yǔ sì chéng jiē jiè yǐ
越其东南，为新、安二所、黄草坝诸处，与泗城接界矣。
shì rì yú cǎo jì gé zhōng
是日余草记阁中。
yǐng xiū lǚ shè chá gōng yǐ jī gāng cǎo míng cài lěi yú xīng cǎo jiāng huā téng rú pó pó zhēn xiàn duàn qí yè dì zhé yǒu bái jiāng yì chū
影修屡设茶，供以鸡矼ｚōｎｇ草名菜、櫐ｌěｉ鱼腥草浆花、藤如婆婆针线，断其叶蒂，辄有白浆溢出。
huā ruǐ měi yī èr shí jīng chéng yī cóng
花蕊每一、二十茎成一丛。
jīng xì rú fā zhǎng bàn cùn
茎细如发，长半寸。
zhui huā xuán dì jiān huā sè rú dàn táo huā
缀花悬蒂间，花色如淡桃花。
lián cóng cǎi zhī
连丛采之。
huáng lián tóu jiē shān shū zhī yǒu fēng wèi zhě yě
黄连头，皆山蔬之有风味者也。
chū sān rì fàn hòu cí yǐng xiū
初三日饭后辞影修。
yǐng xiū sòng yú yǐ chá jiàng yuè xi wú jiàng
影修送余以茶酱，粤西无酱。
guì zhōu jiān yǒu zhī ér shén guì yǐ yán shǎo gù
贵州间有之而甚贵，以盐少故。
ér shì shān shǐ yǒu jiàng shí
粤西没有酱。
suì xià shān
遂下山。
shí lǐ běi guò zhào guān zhūn shí lǐ dōng běi guò nán bǎn qiáo qī lǐ dǐ pǔ ān yǎn wǔ chǎng
十里，北过赵官屯，十里，东北过南板桥，七里，抵普安演武场。
yóu qí xi héng lǐng xi dù yī lǐ wàng sān yī xī běi lái yǒu yá dāng qí nán zhī dòng zài shì yǐ
由其西横岭西度，一里，望三一溪北来，有崖当其南，知洞在是矣。
suì xià zé dòng mén běi xiàng yíng xī qián yǒu jù shí fang tí bì yún dòng tiān shǐ zhī shì dòng zhī míng bì yún yě
遂下，则洞门北向迎溪，前有巨石坊，题“碧云洞天”，始知是洞之名碧云也。
tǔ rén yǐ cǐ wéi shuǐ dòng yǐ qí shàng yǒu fú zhě wèi gàn dòng
土人以此为水洞，以其上有佛者为干洞。
dòng qián yī jù shí jiè lì mén zhōng mén fēn wèi èr lù yóu dōng xià shuǐ yóu xi rù
洞前一巨石界立门中，门分为二，路由东下，水由西入。
rù dòng zhī zhōng zé kuò rán wú jiàn shuǐ xún dòng xi lù xún dòng dōng fēn dào tóng qū nán xiàng shí yú zhàng jiàn hūn hēi yǐ
入洞之中，则扩然无间，水循洞西，路循洞东，分道同趋，南向十余丈，渐昏黑矣。
hū zhuǎn ér dōng shuǐ xún dòng běi lù xún dòng nán qí dōng suì qióng rán dà bì yáo wàng qí nèi guāng yǐng lù lí bō xiǎng téng fèi ér xíng chǔ yóu àn àn yě
忽转而东，水循洞北，路循洞南，其东遂穹然大辟，遥望其内，光影陆离，波响腾沸，而行处犹暗暗也。
gài qí dòng kě rù chù yǐ fēn sān céng qí wài rù zhī mén wèi yī céng zé míng ér jiào dī
盖其洞可入处已分三层，其外入之门为一层，则明而较低；
qí nèi pì zhī ào wèi yī céng zé míng ér mí jùn
其内辟之奥为一层，则明而弥峻；
dāng nèi wài zhuǎn jiē chù wèi yī céng zé àn ér zhōng chè shāo shù rú mén gāo qióng rú qiáo sǒng huō bù rú nèi céng dī chuí bù rú wài céng ér dú jiè qí zhōng nèi wài huí tiào shuāng míng jiǒng rán
当内外转接处为一层，则暗而中坼，稍束如门，高穹如桥，耸豁不如内层，低垂不如外层，而独界其中，内外回眺，双明炯然。
rán cóng àn zhōng yǎng zhǔ qí dǐng yòu yǒu yī yuán xué shàng tòu qí shàng yì guāng míng kāi pì ruò lóu gé zhōng hán hèn wú yóu téng kōng ér shàng yě
然从暗中仰瞩其顶，又有一圆穴上透，其上亦光明开辟，若楼阁中函，恨无由腾空而上也。
dōng xíng àn zhōng zhě wǔ liù zhàng ér chū zé táng hù hóng chóng ruò ē páng wèi yāng sì wéi jì zhí ér jùn fā mí shén
东行暗中者五六丈而出，则堂户宏崇，若阿房、未央，四围既拓，而峻发弥甚；
shuǐ cóng dōng nán yú xià dǎo ào xué ér qù guāng cóng xī běi yú shàng tòu kōng míng ér rù
水从东南隅下捣奥穴而去，光从西北隅上透空明而入；
qí nèi tū shuǐ zhī shí jiē rú jù shī fàn fú fù bì zhī yá jù zuò chuí qí qí chù zhù
其内突水之石，皆如踞狮泛凫，附壁之崖，俱作垂旗ｑí旗矗柱。
gài nèi ào zhī sì yú xī nán wèi zhuǎn rù zhī qiáo mén xī běi wéi shàng tòu zhī míng xué dōng nán wèi rù shuǐ zhī shēn qiào
盖内奥之四隅，西南为转入之桥门，西北为上透之明穴，东南为入水之深窍；
ér dú dōng běi huí huán jiǒng suì shēn chù yì yǒu xué gāo xuán qí qián yǒu yuān kū xià zhuì hēi àn mò kuī qí dǐ qí shàng yǒu cè shí huán zhī ruò jǐng lán rán qǐ zào wù zhě kǒng rén àn zhōng shī zú yé
而独东北回环迥邃，深处亦有穴高悬，其前有眢窟下坠，黑暗莫窥其底，其上有侧石环之，若井栏然，岂造物者恐人暗中失足耶？
yóu kū zuǒ xún yá ér nán yǒu yī shí jǐ zì dòng dǐng fù bì zhí chuí ér xià hén lóng qǐ bì jiān zhě jǐn wǔ liù cùn ér lín jiá wǎn rán huò jù huò xì shì wèi xuán lóng jǐ yǎn yǒu shén wù fú dòng zhī shì
由窟左循崖而南，有一石脊，自洞顶附壁直垂而下，痕隆起壁间者仅五六寸，而鳞甲宛然，或巨或细，是为悬龙脊，俨有神物浮动之势。
qí xià xi lín liú cè shí qí měi měi shì wèi shí bā lóng tián
其下西临流侧，石畦每每，是为十八龙田。
yóu kū yòu xún yá ér dōng yǒu yī shí hén yì zì dòng dǐng fù bì zhí chuí ér xià xì wén báo yǐng shì wèi shé tuì pí guǒ ruò yí tuì nián fù zhī xíng
由窟右循崖而东，有一石痕，亦自洞顶附壁直垂而下，细纹薄影，是为蛇退皮，果若遗蜕粘附之形。
qí xi pān xì ér shàng zé míng chuāng suǒ xuán yě
其西攀隙而上，则明窗所悬也。
qí chuāng gāo xuán èr shí zhàng jùn bì qiào lì ér duō cè hén cuò è
其窗高悬二十丈，峻壁峭立，而多侧痕错锷。
yuán zhī shàng jī zé qí mén kuò rán yì běi xiàng ér chū zòng héng gè sān zhàng yú wài lín wēi pō shàng yǐ qiào bì jí zài shuǐ dòng zhī dōng dàn shàng xià xuán jué ěr
缘之上跻，则其门扩然，亦北向而出，纵横各三丈余，外临危坡，上倚峭壁，即在水洞之东，但上下悬绝耳。
mén nèi zhèng duì chù lì zhī zhù zhù zhī xī nán jí qiáo mén zhōng tòu zhī shàng céng yě
门内正对矗立之柱，柱之西南，即桥门中透之上层也。
yú jì jī míng chuāng xuán xià guān xuán lóng shé tuì réng yóu qióng shuǐ biān dà shí qiáo xià chū fàn yú dòng mén shí shàng
余既跻明窗，旋下观悬龙、蛇蜕，仍由蛩ｇóｎｇ水边大石桥下出，饭于洞门石上。
shí nǎi suǒ juān shī bēi yóu rén qǔ yǐ wéi tái yǐ gōng yǐn zhuàn
石乃所镌诗碑，游人取以为台，以供饮馔。
qí shī nǎi zhāng huàn chén sī chōng zhě shī bù shèn jiā ér huàn zì jí qiú qiáng jìng huó kě ài
其诗乃张涣、沈思充者，诗不甚佳，而涣字极遒ｑｉú强劲活可爱。
juān bēi yù chuí jiǔ yuǎn ér wèi gōng yǐn zhī jù jiāng mó huàn mó hú de biàn shí bù bǎo yǐ jí chū zhǐ bǐ lù zhī
镌碑欲垂久远，而为供饮之具，将磨漶ｈｕàｎ模糊的辩识不保矣，亟出纸笔录之。
réng rù nèi dòng yù yī dēng qióng qiáo shàng céng ér yá bì xuán qiào sān shàng sān què
仍入内洞，欲一登蛩桥上层，而崖壁悬峭，三上三却。
zài hòu réng dēng míng chuāng dōng nán yuán chù zhù zhī yè tòu chū zhù nán píng shì qióng qiáo zhī bèi shén tǎn ér jìn dàn xuán bì wú hén shàng xià jù jué pān jiàn zhǐ chǐ nán dù
再后，仍登明窗东南，援矗柱之腋，透出柱南，平视蛩桥之背，甚坦而近，但悬壁无痕，上下俱绝攀践，咫尺难度。
yú shì fù xià ér chū dòng
于是复下而出洞。
rì yǐ xià chōng yīn jiě yī yù dòng kǒu xī shí jiān
日已下舂，因解衣浴洞口溪石间。
bàn jié sù gòu yǐ shèng liú huàn zhuó zhī shén kuài yě
半截夙垢，以胜流浣濯之，甚快也！
jì ér fú shì dēng tú hū wén yá shàng gē xiào shēng yí dòng zhōng hé hū yǒu rén huí zhǔ zhī nǎi míng chuāng wài dōng yá qiào jué chù shì yǒu rén yǐng rǎn rǎn
既而拂拭登途，忽闻崖上歌笑声，疑洞中何忽有人，回瞩之，乃明窗外东崖峭绝处，似有人影冉冉。
yú yuē cǐ shān líng zhāo wǒ bù kě shī yě
余曰：“此山灵招我，不可失也。
xiān shì yú wén shuǐ dòng zhī shàng yǒu fàn kān jí zhì suǒ zhī wú yǒu
”先是，余闻水洞之上有梵龛，及至，索之无有。
cóng míng chuāng wài dōng tiào céng yá wēi sǒng xīn yì zhī yì bú jiàn yǒu pān yuán zhī jī
从明窗外东眺，层崖危耸，心异之，亦不见有攀缘之迹。
jí chū shuǐ dòng mì lù páng yǒu xiǎo jìng yǐn xiàn fú cǎo jiān yòu shì shàng jī míng chuāng zhě yǐ wéi cǐ jiān nǎi duàn yá jué dèng ěr bù yì wén shēng fā bì jí huí zhàng shàng jī
及出水洞觅路，旁有小径，隐现伏草间，又似上跻明窗者，以为此间乃断崖绝磴耳，不意闻声发閟，亟回杖上跻。
shǐ xiàng míng chuāng zhī xià xuán zhuǎn ér dōng shè jí shù shí céng fù jī wēi yá zhī gēn zé liè qiào chéng mén
始向明窗之下，旋转而东，拾级数十层，复跻危崖之根，则裂窍成门。
qí mén yì běi xiàng nèi gāo èr zhàng yú shēn yì rú zhī
其门亦北向，内高二丈余，深亦如之；
zuǒ yǒu páng xué qián tòu duō liè xì chuí líng sēng yǐ shí zhì zhī wèi shì
左有旁穴前透，多裂隙垂棂，僧以石窒之为室；
yòu yǒu qiào xiá hòu chè shàng pō yīn yūn pán jié ér jùn bù kě dēng
右有峭峡后坼，上颇氤氲盘结，而峻不可登。
dòng zhōng yǒu jīn xiān sān xiàng yī sēng qī qí jiān gù yóu zhě xié zūn lèi kè yǒu yún léi wén de jiǔ bēi jiù zhuó yú cǐ
洞中有金仙三像，一僧栖其间，故游者携樽酹ｌéｉ刻有云雷纹的酒杯就酌于此。
fēi qí shēng yú jiāng máng máng fǎn chéng bù fù zhī shuǐ dòng zhī wài fù yǒu cǐ dòng yǐ
非其声，余将芒芒返城，不复知水洞之外，复有此洞矣。
zhuó zhě pú cóng shèn dōu piào liàng xiǎng bì wáng hàn lín zǐ dì yú yuǎn tiào ér guò zhī
酌者仆从甚都漂亮，想必王翰林子弟，余远眺而过之。
xià shān xún xī sù liú èr lǐ yǒu dà dào jí nán mén qiáo
下山，循溪溯流二里，有大道，即南门桥。
suì cóng nán mén rù niè shān pō běi xíng
遂从南门入，蹑山坡北行。
chéng zhōng huāng bì shén máo shè lí lí sǎn luàn bù fù chéng háng
城中荒敝甚，茅舍离离散乱，不复成行；
dōng xià wèi zhōu shǔ mén xiè wú yī wán zhě
东下为州署，门廨无一完者。
jiē ān qiú pàn shí chéng pò jū wèi qiū mǎng zhì jīn wèi fù yě
皆安酋叛时，城破鞠为丘莽，至今未复也。
chū běi mén hái dǐ nì lǚ
出北门，还抵逆旅。
shì wǎn mì fū bù de suì wò
是晚觅夫不得，遂卧。
àn jūn shì zǎo fǎn yuán yǐ
按君是早返辕矣。
chū sì rì mì fū bù de hou yú nì lǚ
初四日觅夫不得，候于逆旅。
shāo sàn bù běi sì wéi yǒu kōng lóu céng gé ér jì wú rén yān nǎi gòu ér wèi jiù zhě
稍散步北寺，惟有空楼层阁，而寂无人焉，乃构而未就者。
hái mèn mèn ér wò
还，闷闷而卧。
chū wǔ rì réng bù dé fu
初五日仍不得夫。
píng míng wēi yǔ jì zhǐ ér yún yóu rán sì bù
平明微雨，既止，而云油然四布。
shì rì wèi duān wǔ shì duō zhōu pú ài zhě
是日为端午，市多鬻蒲艾者。
xióng huáng wèi cǐ zhōng suǒ chū rán yì bú jiàn jù kuài
雄黄为此中所出，然亦不见巨块。
shì yǒu ròu ér wú yú
市有肉而无鱼。
yú wù zuò nì lǚ náng zhōng qián jǐn bù néng gū zhuó láo jiě chóu huí xiǎng xī nián zhì shān zhī lè yǐ fēn xiāo rǎng
余兀坐逆旅，囊中钱尽，不能沽浊醪ｌáｏ解愁，回想昔年雉山之乐，已分霄壤。
chū liù rì yè yǔ dá dàn
初六日夜雨达旦。
fu réng bù dé
夫仍不得。
jì wǔ yù jīn zhòng fu zhě má chéng rén yě gǔ ér rú suǒ guān yú zhū gōng shǒu juàn
既午，遇金重甫者，麻城人也，贾而儒，索观余诸公手卷。
wèi yú biàn mì fu jìng wú zhì zhě
为余遍觅夫，竟无至者。
chū qī rì náng qián rì qìng ér fū bù kě de rì fù yī rì bù miǎn mèn mèn shì zǎo jīn zhòng fu yán jiāng wǎng jīng zhōu yú zuò shū jì shì wéi shū
初七日囊钱日罄，而夫不可得，日复一日，不免闷闷，是早，金重甫言将往荆州，余作书寄式围叔。
xià wǔ bǐ yǐ jiǔ zī fèng suī shén xiān ér yì zì kě xīn xīn xǐ
下午，彼以酒资奉，虽甚鲜而意自可歆欣喜。
chū bā rì hou fu suī yǒu zhì zhě ér è zhǔ dài wéi kèn suǒ jià diāo nàn jià lì zǔ yǐ qù
初八日候夫虽有至者，而恶主代为掯ｋèｎ索价刁难价，力阻以去。
xià wǔ de qí yì zhòng jià dìng zhī wú kě nài hé yě
下午得骑，亦重价定之，无可奈何也。
yú suǒ yù è rén rú héng yáng jié dào gǒu chǎng guǎi tú bìng cǐ yù qiè qián qù zhě gòng sān fān yǐ
余所遇恶人，如衡阳劫盗，狗场拐徒，并此寓窃钱去者，共三番矣。
cǐ yù suǒ qiè chū yí wéi qí fū hòu nǎi zhī wèi fú zhǔ yě
此寓所窃，初疑为骑夫，后乃知为符主也。
rén zhī wú liáng rú cǐ
人之无良如此！
fu jié dào guǎi tú wú lùn rú nán níng liáng chōng yǔ bǎo tán sēng bìng cǐ rén jù yǒu hài rén zhī xīn
夫劫盗、拐徒无论，如南宁梁冲宇、宝檀僧，并此人，俱有害人之心。
yú yǐ wàn lǐ yī shēn tuō qí hǔ kǒu yì xìng yǐ
余以万里一身，脱其虎口，亦幸矣！
chū jiǔ rì píng míng yǐ xíng lǐ fù qí bié jīn zhòng fu nǎi xíng
初九日平明，以行李付骑，别金重甫乃行。
shì zǎo yún qì nóng yù
是早，云气浓郁。
cóng pǔ ān běi mén wài dì yī xī qiáo běi xún xī xiá rù guò shuì sī qián jiàn zhuǎn xī nán jiē sù xiǎo xī xi àn xíng
从普安北门外第一溪桥北，循西峡入，过税司前，渐转西南，皆溯小溪西岸行。
xī shān chóng lóng xiǎo pù lǚ lǚ cóng shān diān xuán zhù
西山崇隆，小瀑屡屡从山巅悬注。
nán wǔ lǐ shǐ xī nán dēng pō shì wèi yún nán pō
南五里，始西南登坡，是为云南坡。
chū èr lǐ shāo yí yòu yī lǐ bàn shén jùn guò yī jí ér xi fù shàng āo gòng yī lǐ wèi mǎ ān lǐng
初二里稍夷，又一里半甚峻，过一脊而西，复上坳，共一里，为马鞍岭。
yuè ér xi suì xún lǐng xī xiàng xī nán xíng yú shì shēng jiàng zài lǐng tóu pán shé jiē xī nán jù bù shèn gāo shēn
越而西，遂循岭西向西南行，于是升降在岭头，盘折皆西南，俱不甚高深。
wǔ lǐ shāo jiàng wù zhōng wèi āo zi shào
五里，稍降坞中，为坳子哨。
xiān shì měi chù yǒu dǎ shào zhī kǔ cǐ wèi dì yī shào
先是每处有打哨之苦，此为第一哨。
jīn cái fèng xiàn jìn bìng yú yī chù guò wú wèn zhě
今才奉宪禁，并于一处，过无问者。
yòu nán yuè yī āo dà yǔ lín lí
又南越一坳，大雨淋漓。
réng qián shēng jiàng dà fēng zhī xi mào yǔ yòu shí wǔ lǐ ér zhì hǎi zǐ pù
仍前，升降大峰之西，冒雨又十五里而至海子铺。
shān wù shāo kāi pō dà zhōng yǒu shuǐ táng jí suǒ wèi hǎi zǐ yě
山坞稍开，颇大，中有水塘，即所谓海子也。
yǒu xiǎo chéng zài qí nán shì wèi zhōng huǒ pù
有小城在其南，是为中火铺。
pǔ ān èr shí èr shào jù yú cǐ bìng qǔ shào qián guò zhě kǔ yān
普安二十二哨，俱于此并取哨钱，过者苦焉。
xiān gè shào fēn qǔ jīn bìng qǔ yú cǐ
先各哨分取，今并取于此。
shào mù zhǐ lè suǒ tuó mǎ dān fū jiàn yú bèi yì bù shèn zǔ náo yú nǎi rù chéng fàn yú sì
哨目止勒索驼马担夫，见余辈亦不甚阻挠，余乃入城，饭于肆。
fù chū nán mén nán xiàng dēng shān
复出南门，南向登山。
wǔ lǐ yù tuó mǎ fāng mù yú shān pō yǔ fù dà zhì yú nǎi xiān xíng
五里，遇驼马方牧于山坡，雨复大至，余乃先行。
shēng jiàng gāo xià jù yī dōng tài shān ér nán liǎng páng duō yuān gān kū de jǐng jǐng zhuì kēng bù biàn shuǐ cóng hé chū
升降高下，俱依东大山而南，两旁多眢ｙｕāｎ干枯的井井坠坑，不辨水从何出。
yòu wǔ lǐ wèi dà hé pù yǒu shuǐ zì pù dōng píng xiè pō tuó xià màn liú xiá zhōng lù suí zhī ér nán
又五里为大河铺，有水自铺东平泻坡陀下，漫流峡中，路随之而南。
tiān nǎi dà jì hū yún pò fēng lù jiàn xī nán yǒu shān shén gāo tǔ rén chēng wéi hēi shān
天乃大霁，忽云破峰露，见西南有山甚高，土人称为黑山。
yún qì lǒng zhào shí lù yī bān zhí shàng yǔ tiān qí
云气笼罩，时露一班，直上与天齐。
wàng ér qū wǔ lǐ dà hé zhī shuǐ yǐ jiàn zhuì shēn qiàn shì cóng xī běi chè xiá qù
望而趋五里，大河之水，已渐坠深堑，似从西北坼峡去。
lù dōng nán yuán lǐng tòu xiá dōng xià zé shān huán wù hé jiān zhōng wā wèi táng shuǐ mǎn qí zhōng ér sì miàn jiē gāo bù zhī chū chù
路东南缘岭透峡东下，则山环坞合间，中洼为塘，水满其中，而四面皆高，不知出处。
yòu dōng tòu āo xià wù jiān yòu fù wā ér chéng táng yǔ qián suī yǒu gāo xià ér zhū shuǐ mò xiè tóng zhī
又东透坳下，坞间又复洼而成塘，与前虽有高下，而潴水莫泄同之。
yòu dōng yuán nán fēng ér zhuǎn yuè qí dōng zé dōng wù dà kāi shēn pán yuǎn cuò qiān chéng huán hè yú xià
又东缘南峰而转，越其东，则东坞大开，深盘远错，千塍环壑于下。
dù qí de zài dān xiá shān nán shān lán dòng xī nán yú wèi hè dǐ shuǐ jí běi tòu shān lán zhě
度其地在丹霞山南、山岚洞西南，余谓壑底水即北透山岚者。
zhēng zhī tǔ rén yún xī fēng xià yǒu rù shuǐ dòng shuǐ zhuì xué qù bù zhī suǒ chū
征之土人，云：“西峰下有入水洞，水坠穴去，不知所出。
cóng xī fēng shāo xià gòng wǔ lǐ shì wèi hé láng pù
”从西峰稍下，共五里，是为何郎铺。
yuè pù nán yòu shàng lǐng réng yī dōng lǐng xíng huí wàng yún lóng gāo fēng yǐ zài xī běi shí chū shí méi xìng yún niàng yǔ jiē qí suǒ wèi
越铺南，又上岭，仍依东岭行，回望云笼高峰，已在西北，时出时没，兴云酿雨，皆其所为。
suī shān zhōng yǔ hou bù qí ér zhòng shān ruò wéi zhān qí mǎ shǒu zhě
虽山中雨候不齐，而众山若惟瞻其马首者。
xún dōng lǐng nán xià xiá zhōng yǒu xī zì nán ér lái sù zhī xíng qí dōng àn
循东岭南下峡中，有溪自南而来，溯之行其东岸。
gòng wǔ lǐ lù hū yóu shuǐ dù xi àn ér bào yǔ zhǎng liú shēn yǒng mò néng yuè
共五里，路忽由水渡西岸，而暴雨涨流，深涌莫能越。
fāng yù jiě yī fù zhī hū dōng shān zhī shàng yǒu hū zhě jiè mò dù zhāo yú dōng shàng lǐng xíng
方欲解衣赴之，忽东山之上有呼者，戒莫渡，招余东上岭行。
yú cóng zhī suì cóng mǎng jí zhōng shàng dōng lǐng
余从之，遂从莽棘中上东岭。
yǐ de wēi dào suí zhī nán èr lǐ de běi lái dà dào guǒ cóng dōng lǐng shàng jiàng zhě
已得微道，随之南二里，得北来大道，果从东岭上降者。
gài shè xī zhě nǎi xī dào cóng lǐng zhě nǎi dōng dào shuǐ hé zé cóng xi shuǐ zhǎng zé cóng dōng yě
盖涉溪者乃西道，从岭者乃东道，水涸则从西，水涨则从东也。
xi liú zhī zhōng yǒu yī xiàn shēn kēng hé shí héng bǎn yǐ dù cí zhǎng méi wú yǐng fēi qí rén yáo hū jǐ bù miǎn féng tú bù guò hé zhī xiǎn yǐ
西流之中，有一线深坑，涸时横板以渡，兹涨没无影，非其人遥呼，几不免冯ｐíｎｇ徒步过河之险矣。
cóng dōng lǐng xià yī lǐ zé dà dào xi bīn xī dào zhōng shuǐ màn shù cùn réng jiē ér sù zhī
从东岭下一里，则大道西濒溪，道中水漫数寸，仍揭而溯之。
yī lǐ yǒu shí liáng kuà xī shàng
一里，有石梁跨溪上。
qí xī zì nán dǐ dōng shān zhī lù zhì shì héng zhé ér xi cóng liáng xià dǐ xī shān zhī lù nǎi zhuǎn běi qù
其溪自南抵东山之麓，至是横折而西，从梁下抵西山之麓，乃转北去。
gài qí yuán fā yú xī nán huǒ shāo pù xi fēn shuǐ lǐng àn zhì fēn shuǐ lǐng zài pǔ ān xī nán bǎi èr shí lǐ jí cǐ
盖其源发于西南火烧铺西分水岭，按《志》，分水岭在普安西南百二十里，即此。
běi liú jīng cǐ yòu běi dǐ hēi shān hé láng zhī nán bù zhī suǒ xiè jí tǔ rén yì mò néng xī yě
北流经此，又北抵黑山、何郎之南，不知所泄，即土人亦莫能悉也。
shí liáng xi lù yǒu xué fēn pián zòng héng rú yì zì gù míng qí de yuē yì zì kǒng jīn é wèi yì zī kǒng nǎi tǔ yīn zhī hùn yě
石梁西麓，有穴纷骈纵横如“亦”字，故名其地曰亦字孔，今讹为亦资孔，乃土音之溷也。
liáng nán bàn lǐ jí wéi yì zì kǒng yì yǒu chéng yǐ xī shān xià ér shuǐ rào qí dōng yān
梁南半里，即为亦字孔驿，有城倚西山下，而水绕其东焉。
bǐ zhì léi yǔ dà zuò
比至，雷雨大作。
sù yú xī mén nèi zhōu pù
宿于西门内周铺。