zhēn guàn qī nián tài zōng wèi tài zǐ zuǒ shù zǐ yú zhì níng dù zhèng lún yuē qīng děng fǔ dǎo tài zǐ cháng xū wèi shuō bǎi xìng jiān lì hài shì
贞观七年，太宗谓太子左庶子于志宁、杜正伦曰：“卿等辅导太子，常须为说百姓间利害事。
zhèn nián shí bā yóu zài mín jiān bǎi xìng jiān nán wú bù ān liàn
朕年十八，犹在民间，百姓艰难，无不谙练。
jí jū dì wèi měi shāng liáng chǔ zhì huò shí yǒu guāi shū dé rén jiàn zhèng fāng shǐ jué wù
及居帝位，每商量处置，或时有乖疏，得人谏诤，方始觉悟。
ruò wú zhōng jiàn zhě wèi shuō hé yóu xíng de hǎo shì
若无忠谏者为说，何由行得好事？
kuàng tài zǐ shēng zhǎng shēn gōng bǎi xìng jiān nán dōu bù wén jiàn hu
况太子生长深宫，百姓艰难，都不闻见乎！
qiě rén zhǔ ān wēi suǒ xì bù kě zhé wèi jiāo zòng
且人主安危所系，不可辄为骄纵。
dàn chū chì yún yǒu jiàn zhě jí zhǎn bì zhī tiān xià shì zhù wú gǎn gèng fā zhí yán
但出敕云，有谏者即斩，必知天下士庶无敢更发直言。
gù kè jǐ lì jīng róng nà jiàn zhèng qīng děng cháng xū yǐ cǐ yì gòng qí tán shuō
故克己励精，容纳谏诤，卿等常须以此意共其谈说。
měi jiàn yǒu bú shì shì yi jí yán qiē jiàn lìng yǒu suǒ bì yì yě
每见有不是事，宜极言切谏，令有所裨益也。
zhēn guàn shí bā nián tài zōng wèi shì chén yuē gǔ yǒu tāi jiào shì zǐ zhèn zé bù xiá
贞观十八年，太宗谓侍臣曰：“古有胎教世子，朕则不暇。
dàn jìn zì jiàn lì tài zǐ yù wù bì yǒu huì yù
但近自建立太子，遇物必有诲谕。
jiàn qí lín shí jiāng fàn wèi yuē rǔ zhī fàn hu
见其临食将饭，谓曰：‘汝知饭乎？
duì yuē bù zhī
’对曰：‘不知。
yuē fán jià sè jiān nán jiē chū rén lì bù duó qí shí cháng yǒu cǐ fàn
’曰：‘凡稼穑艰难，皆出人力，不夺其时，常有此饭。
jiàn qí chéng mǎ yòu wèi yuē rǔ zhī mǎ hu
’见其乘马，又谓曰：‘汝知马乎？
duì yuē bù zhī
’对曰：‘不知。
yuē néng dài rén láo kǔ zhě yě yǐ shí xiāo xī bù jìn qí lì zé kě yǐ cháng yǒu mǎ yě
’曰：‘能代人劳苦者也，以时消息，不尽其力，则可以常有马也。
jiàn qí chéng zhōu yòu wèi yuē rǔ zhī zhōu hu
’见其乘舟，又谓曰：‘汝知舟乎？
duì yuē bù zhī
’对曰：‘不知。
yuē zhōu suǒ yǐ bǐ rén jūn shuǐ suǒ yǐ bǐ lí shù shuǐ néng zài zhōu yì néng fù zhōu
’曰：‘舟所以比人君，水所以比黎庶，水能载舟，亦能覆舟。
ěr fāng wéi rén zhǔ kě bù wèi jù
尔方为人主，可不畏惧！
jiàn qí xiū yú qū mù zhī xià yòu wèi yuē rǔ zhī cǐ shù hu
’见其休于曲木之下，又谓曰：‘汝知此树乎？
duì yuē bù zhī
’对曰：‘不知。
yuē cǐ mù suī qū de shéng zé zhèng wéi rén jūn suī wú dào shòu jiàn zé shèng
’曰：‘此木虽曲，得绳则正，为人君虽无道，受谏则圣。
cǐ fù shuō suǒ yán kě yǐ zì jiàn
此傅说所言，可以自鉴。
zhēn guàn qī nián tài zōng wèi shì zhōng wèi zhēng yuē zì gǔ hòu wáng néng zì bǎo quán zhě shén shǎo jiē yóu shēng zhǎng fù guì hào shàng jiāo yì duō bù jiě qīn jūn zǐ yuǎn xiǎo rén gù ěr
贞观七年，太宗谓侍中魏征曰：“自古侯王能自保全者甚少，皆由生长富贵，好尚骄逸，多不解亲君子远小人故尔。
zhèn suǒ yǒu zǐ dì yù shǐ jiàn qián yán wǎng xíng jì qí yǐ wéi guī fàn
朕所有子弟欲使见前言往行，冀其以为规范。
yīn mìng zhēng lù gǔ lái dì wáng zǐ dì chéng bài shì míng wéi zì gǔ zhū hóu wáng shàn è lù yǐ cì zhū wáng
”因命征录古来帝王子弟成败事，名为《自古诸侯王善恶录》，以赐诸王。
qí xù yuē
其序曰：
guān fu yīng qī shòu mìng wò tú yù yǔ xián jiàn yì qīn fān píng wáng shì bù zài fāng cè kě de ér yán
观夫膺期受命，握图御宇，咸建懿亲，藩屏王室，布在方策，可得而言。
zì xuān fēn èr shí wǔ zǐ shùn jǔ yī shí liù zú yuán lì zhōu hàn yǐ dǎi chén duò fēn liè shān hé dà qǐ pán shí zhě zhòng yǐ
自轩分二十五子，舜举一十六族，爰历周、汉，以逮陈、隋，分裂山河，大启磐石者众矣。
huò bǎo yì wáng jiā yǔ shí shēng jiàng
或保乂王家，与时升降；
huò shī qí tǔ yǔ bù sì hū zhū
或失其土宇，不祀忽诸。
rán kǎo qí lóng tì chá qí xìng miè gōng chéng míng lì xián zī shǐ fēng zhī jūn guó sāng shēn wáng duō yīn jì tǐ zhī hòu
然考其隆替，察其兴灭，功成名立，咸资始封之君，国丧身亡，多因继体之后。
qí gù hé zāi
其故何哉？
shǐ fēng zhī jūn shí féng cǎo mèi jiàn wáng yè zhī jiān zǔ zhī fù xiōng zhī yōu qín shì yǐ zài shàng bù jiāo sù yè fěi xiè huò shè lǐ yǐ qiú xián huò tǔ sūn ér jiē shì
始封之君，时逢草昧，见王业之艰阻，知父兄之忧勤，是以在上不骄，夙夜匪懈，或设醴以求贤，或吐飧而接士。
gù gān zhōng yán zhī nì ěr de bǎi xìng zhī huān xīn shù zhì dé yú shēng qián liú yí ài yú shēn hòu
故甘忠言之逆耳，得百姓之欢心，树至德于生前，流遗爱于身后。
jì fū zǐ sūn jì tǐ duō shǔ lóng píng shēng zì shēn gōng zhī zhōng zhǎng jū fù rén zhī shǒu bù yǐ gāo wēi wèi yōu jù qǐ zhī jià sè zhī jiān nán
暨夫子孙继体，多属隆平，生自深宫之中，长居妇人之手，不以高危为忧惧，岂知稼穑之艰难？
nì jìn xiǎo rén shū yuǎn jūn zǐ chóu móu zhé fù ào hěn míng dé fàn yì bèi lǐ yín huāng wú dù bù zūn qū xiàn jiàn chà yuè děng
昵近小人，疏远君子，绸缪哲妇，傲狠明德，犯义悖礼，淫荒无度，不遵曲宪，僭差越等。
shì yī gù zhī quán chǒng biàn huái pǐ dí zhī xīn
恃一顾之权宠，便怀匹嫡之心；
qín yī shì zhī wēi láo suì yǒu wú yàn zhī wàng
矜一事之微劳，遂有无厌之望。
qì zhōng zhēn zhī zhèng lù dǎo jiān guǐ zhī mí tú
弃忠贞之正路，蹈奸宄之迷途。
bì jiàn wéi bǔ wǎng ér bù fǎn
愎谏违卜，往而不返。
suī liáng xiào qí jiǒng zhī xūn yōng huái nán dōng ē zhī cái jùn cuī mó xiāo zhī yì hé chéng qióng zhé zhī hé lín qì huán wén zhī dà gōng jiù liáng dǒng zhī xiǎn lù
虽梁孝、齐冏之勋庸，淮南、东阿之才俊，摧摩霄之逸翮，成穷辙之涸鳞，弃桓、文之大功，就梁、董之显戮。
chuí wèi jiǒng jiè kě bù xī hu
垂为炯戒，可不惜乎！
huáng dì yǐ shèng zhé zhī zī zhěng qīng wēi zhī yùn yào qī dé yǐ qīng liù hé zǒng wàn guó ér cháo bǎi líng huái róu sì huāng qīn mù jiǔ zú niàn huá è yú táng dì jì wéi chéng yú zōng zǐ
皇帝以圣哲之资，拯倾危之运，耀七德以清六合，总万国而朝百灵，怀柔四荒，亲睦九族，念华萼于《棠棣》，寄维城于宗子。
xīn hu ài yǐ mǐ rì bù sī yuán mìng xià chén kǎo lǎn zǎi jí bó qiú jiàn jìng yí jué sūn móu
心乎爱矣，靡日不思，爰命下臣，考览载籍，博求鉴镜，贻厥孙谋。
chén zhé jié yú chéng jī zhū qián xùn
臣辄竭愚诚，稽诸前训。
fán wèi fān wèi hàn yǒu guó yǒu jiā zhě qí xìng yě bì yóu yú jī shàn qí wáng yě jiē zài yú jī è
凡为藩为翰，有国有家者，其兴也必由于积善，其亡也皆在于积恶。
gù zhī shàn bù jī bù zú yǐ chéng míng è bù jī bù zú yǐ miè shēn
故知善不积不足以成名，恶不积不足以灭身。
rán zé huò fú wú mén jí xiōng yóu jǐ wéi rén suǒ zhào qǐ tú yán zāi
然则祸福无门，吉凶由己，惟人所召，岂徒言哉！
jīn lù zì gǔ zhū wáng xíng shì dé shī fēn qí shàn è gè wèi yī piān míng yuē zhū wáng shàn è lù yù shǐ jiàn shàn sī qí zú yǐ yáng míng bù xiǔ
今录自古诸王行事得失，分其善恶，各为一篇，名曰《诸王善恶录》，欲使见善思齐，足以扬名不朽；
wén è néng gǎi zhù de miǎn hu dà guò
闻恶能改，庶得免乎大过。
cóng shàn zé yǒu yù gǎi guò zé wú jiù
从善则有誉，改过则无咎。
xīng wáng shì xì kě bù miǎn yú
兴亡是系，可不勉欤！
tài zōng lǎn ér chēng shàn wèi zhū wáng yuē cǐ yi zhì yú zuò yòu yòng wèi lì shēn zhī běn
太宗览而称善，谓诸王曰：“此宜置于座右，用为立身之本。
zhēn guàn shí nián
贞观十年，
tài zōng wèi jīng wáng yuán jǐng hàn wáng yuán chāng wú wáng kè wèi wáng tài děng yuē zì hàn yǐ lái
太宗谓荆王元景、汉王元昌、吴王恪、魏王泰等曰：“自汉已来，
dì dì dì zǐ
帝弟帝子，
shòu máo tǔ jū róng guì zhě shén zhòng
受茅土、居荣贵者甚众，
wéi dōng píng jí hé jiān wáng zuì yǒu lìng míng
惟东平及河间王最有令名，
de bǎo qí lù wèi
得保其禄位，
rú chǔ wáng wěi zhī tú
如楚王玮之徒，
fù wáng fēi yī
覆亡非一，
bìng wéi shēng zhǎng fù guì
并为生长富贵，
hǎo zì jiāo yì suǒ zhì
好自骄逸所致。
rǔ děng jiàn jiè yi shú sī zhī
汝等鉴诫，宜熟思之。
jiǎn zé xián cái wèi rǔ shī yǒu xū shòu qí jiàn zhèng wù de zì zhuān
拣择贤才，为汝师友，须受其谏诤，勿得自专。
wǒ wén yǐ dé fú wù xìn fēi xū shuō
我闻以德服物，信非虚说。
bǐ cháng mèng zhōng jiàn yī rén yún yú shùn wǒ bù jué sǒng rán jìng yì qǐ bù wèi yǎng qí dé yě
比尝梦中见一人云虞舜，我不觉竦然敬异，岂不为仰其德也！
xiàng ruò mèng jiàn jié zhòu bì yìng zhuó zhī
向若梦见桀、纣，必应斫之。
jié zhòu suī shì tiān zǐ jīn ruò xiāng huàn zuò jié zhòu rén bì dà nù
桀、纣虽是天子，今若相唤作桀、纣，人必大怒。
yán huí mǐn zǐ qiān guō lín zōng huáng shū dù suī shì bù yī jīn ruò xiāng chèn zàn dào lèi cǐ sì xián bì dāng dà xǐ
颜回、闵子骞、郭林宗、黄叔度，虽是布衣，今若相称赞道类此四贤，必当大喜。
gù zhī rén zhī lì shēn suǒ guì zhě wéi zài dé xíng hé bì yào lùn róng guì
故知人之立身，所贵者惟在德行，何必要论荣贵。
rǔ děng wèi liè fān wáng jiā shí shí fēng gèng néng kè xiū dé xíng qǐ bù jù měi yě
汝等位列藩王，家食实封，更能克修德行，岂不具美也？
qiě jūn zǐ xiǎo rén běn wú cháng xíng shàn shì zé wèi jūn zǐ xíng è shì zé wèi xiǎo rén dāng xū zì kè lì shǐ shàn shì rì wén wù zòng yù sì qíng zì xiàn xíng lù
且君子小人本无常，行善事则为君子，行恶事则为小人，当须自克励，使善事日闻，勿纵欲肆情，自陷刑戮。
zhēn guàn shí nián tài zōng wèi fáng xuán líng yuē zhèn lì guān qián dài bō luàn chuàng yè zhī zhǔ shēng zhǎng mín jiān jiē shí dá qíng wěi hǎn zhì yú bài wáng
贞观十年，太宗谓房玄龄曰：“朕历观前代拨乱创业之主，生长民间，皆识达情伪，罕至于败亡。
dǎi hu jì shì shǒu wén zhī jūn shēng ér fù guì bù zhī jí kǔ dòng zhì yí miè
逮乎继世守文之君，生而富贵，不知疾苦，动至夷灭。
zhèn shào xiǎo yǐ lái jīng yíng duō nàn bèi zhī tiān xià zhī shì yóu kǒng yǒu suǒ bù dǎi
朕少小以来，经营多难，备知天下之事，犹恐有所不逮。
zhì yú jīng wáng zhū dì shēng zì shēn gōng shi bù jí yuǎn ān néng niàn cǐ zāi
至于荆王诸弟，生自深宫，识不及远，安能念此哉？
zhèn měi yī shí biàn niàn jià sè zhī jiān nán
朕每一食，便念稼穑之艰难；
měi yī yī zé sī fǎng jì zhī xīn kǔ zhū dì hé néng xué zhèn hu
每一衣，则思纺绩之辛苦，诸弟何能学朕乎？
xuǎn liáng zuǒ yǐ wéi fān bì zhù qí xí jìn shàn rén de miǎn yú qiān guò ěr
选良佐以为藩弼，庶其习近善人，得免于愆过尔。
zhēn guàn shí yī nián tài zōng wèi wú wáng kè yuē fù zhī ài zǐ rén zhī cháng qíng fēi dài jiào xun ér zhī yě
贞观十一年，太宗谓吴王恪曰：“父之爱子，人之常情，非待教训而知也。
zi néng zhōng xiào zé shàn yǐ
子能忠孝则善矣。
ruò bù zūn huì yòu wàng qì lǐ fǎ bì zì zhì xíng lù fù suī ài zhī jiāng rú zhī hé
若不遵诲诱，忘弃礼法，必自致刑戮，父虽爱之，将如之何？
huò hàn wǔ dì jì bēng zhāo dì sì lì yàn wáng dàn sù jiāo zòng zhōu zhāng bù fú huò guāng qiǎn yī zhé jiǎn zhū zhī zé shēn sǐ guó chú
或汉武帝既崩，昭帝嗣立，燕王旦素骄纵，诪张不服，霍光遣一折简诛之，则身死国除。
fu wéi chén zi bù dé bù shèn
夫为臣子不得不慎。
zhēn guàn zhōng huáng zǐ nián xiǎo zhě duō shòu yǐ dū du cì shǐ jiàn yì dài fū chǔ suì liáng shàng shū jiàn yuē xī liǎng hàn yǐ jùn guó zhì rén chú jùn yǐ wài fēn lì zhū zǐ gē tǔ fēng jiāng zá yòng zhōu zhì
贞观中，皇子年小者多授以都督、刺史，谏议大夫褚遂良上疏谏曰：“昔两汉以郡国治人，除郡以外，分立诸子，割土封疆，杂用周制。
huáng táng jùn xiàn cū yī qín fǎ
皇唐郡县，粗依秦法。
huáng zǐ yòu nián huò shòu cì shǐ
皇子幼年，或授刺史。
bì xià qǐ bù yǐ wáng zhī gǔ ròu zhèn gǎn sì fāng shèng rén zào zhì dào gāo qián gǔ
陛下岂不以王之骨肉，镇扞四方，圣人造制，道高前古？
chén yú jiàn yǒu xiǎo wèi jǐn
臣愚见有小未尽。
hé zhě
为什么呢？
cì shǐ shī shuài rén yǎng yǐ ān
刺史师帅，人仰以安。
dé yī shàn rén bù nèi sū xī
得一善人，部内苏息；
yù yī bù shàn rén hé zhōu láo bì
遇一不善人，阖州劳弊。
shì yǐ rén jūn ài xù bǎi xìng cháng wèi zé xián
是以人君爱恤百姓，常为择贤。
huò chēng hé rùn jiǔ lǐ jīng shī méng fú
或称河润九里，京师蒙福；
huò yú rén xīng yǒng shēng wèi lì cí
或与人兴咏，生为立祠。
hàn xuān dì yún yǔ wǒ gòng lǐ zhě wéi liáng èr qiān dàn hu
汉宣帝云：‘与我共理者，惟良二千石乎！
rú chén yú jiàn bì xià zi nèi nián chǐ shàng yòu wèi kān lín mín zhě qǐng qiě liú jīng shī jiào yǐ jīng xué
’如臣愚见，陛下子内年齿尚幼，未堪临民者，请且留京师，教以经学。
yī zé wèi tiān zhī wēi bù gǎn fàn jìn
一则畏天之威，不敢犯禁；
èr zé guān jiàn cháo yí zì rán chéng lì
二则观见朝仪，自然成立。
yīn cǐ jī xí zì zhī wéi rén shěn kān lín zhōu rán hòu qiǎn chū
因此积习，自知为人，审堪临州，然后遣出。
chén jǐn àn hàn míng zhāng hé sān dì néng yǒu ài zǐ dì zì cí yǐ jiàng yǐ wéi zhǔn dì
臣谨按汉明、章、和三帝，能友爱子弟，自兹以降，以为准的。
fēng lì zhū wáng suī gè yǒu tǔ nián shàng yòu xiǎo zhě zhào liú jīng shī xun yǐ lǐ fǎ chuí yǐ ēn huì
封立诸王，虽各有土，年尚幼小者，召留京师，训以礼法，垂以恩惠。
qì sān dì shì zhū wáng shù shí bǎi rén wéi èr wáng shāo è zì yú jiē chōng hé shēn cuì
讫三帝世，诸王数十百人，惟二王稍恶，自余皆冲和深粹。
wéi bì xià xiáng chá
惟陛下详察。
tài zōng jiā nà qí yán
”太宗嘉纳其言。