zhēn guàn chū tài zōng wèi shì chén yuē fù rén yōu bì shēn gōng qíng shí kě mǐn
贞观初，太宗谓侍臣曰：“妇人幽闭深宫，情实可愍。
duò shì mò nián qiú cǎi wú yǐ zhì yú lí gōng bié guǎn fēi xìng yù zhī suǒ duō jù gōng rén
隋氏末年，求采无已，至于离宫别馆，非幸御之所，多聚宫人。
cǐ jiē jié rén cái lì zhèn suǒ bù qǔ
此皆竭人财力，朕所不取。
qiě sǎ sǎo zhī yú gèng hé suǒ yòng
且洒扫之余，更何所用？
jīn jiāng chū zhī rèn qiú kàng lì fēi dú yǐ shěng fèi jiān yǐ xī rén yì gè de suì qí qíng xìng
今将出之，任求伉俪，非独以省费，兼以息人，亦各得遂其情性。
yú shì hòu gōng jí yè tíng qián hòu suǒ chū sān qiān yú rén
”于是后宫及掖庭前后所出三千余人。
zhēn guàn èr nián guān zhōng hàn dà jī
贞观二年，关中旱，大饥。
tài zōng wèi shì chén yuē shuǐ hàn bù tiáo jiē wéi rén jūn shī dé
太宗谓侍臣曰：“水旱不调，皆为人君失德。
zhèn dé zhī bù xiū tiān dāng zé zhèn bǎi xìng hé zuì ér duō zāo kùn qióng
朕德之不修，天当责朕，百姓何罪，而多遭困穷！
wén yǒu zhōu nán nǚ zhě zhèn shén mǐn yān
闻有鬻男女者，朕甚愍焉。
nǎi qiǎn yù shǐ dài fū dù yān xún jiǎn chū yù fǔ jīn bǎo shú zhī hái qí fù mǔ
”乃遣御史大夫杜淹巡检，出御府金宝赎之，还其父母。
zhēn guàn qī nián xiāng zhōu dū dū zhāng gōng jǐn zú
贞观七年，襄州都督张公谨卒。
tài zōng wén ér jiē dào chū cì fā āi
太宗闻而嗟悼，出次发哀。
yǒu sī zòu yán zhǔn yīn yáng shū yún rì zài chén bù kě kū qì
有司奏言：“准阴阳书云：‘日在辰，不可哭泣。
cǐ yì liú sú suǒ jì
’此亦流俗所忌。
tài zōng yuē jūn chén zhī yì tóng yú fù zǐ qíng fā yú zhōng ān bì chén rì
”太宗曰：“君臣之义，同于父子，情发于中，安避辰日？
suì kū zhī
”遂哭之。
zhēn guàn shí jiǔ nián tài zōng zhēng gāo lí cì dìng zhōu yǒu bīng shì dào zhě dì yù zhōu chéng běi mén lóu fǔ wèi zhī
贞观十九年，太宗征高丽，次定州，有兵士到者，帝御州城北门楼抚慰之。
yǒu cóng zú yī rén bìng bù néng jìn
有从卒一人病，不能进。
zhào zhì chuáng qián wèn qí suǒ kǔ réng chì zhōu xiàn yī liáo zhī
诏至床前，问其所苦，仍敕州县医疗之。
shì yǐ jiàng shì mò bù xīn rán yuàn cóng
是以将士莫不欣然愿从。
jí dà jūn huí cì liǔ chéng zhào jí qián hòu zhàn wáng rén hái gǔ shè tài láo zhì jì qīn lín kū zhī jìn āi jūn rén wú bù sǎ qì
及大军回次柳城，诏集前后战亡人骸骨，设太牢致祭，亲临，哭之尽哀，军人无不洒泣。
bīng shì guān jì zhě guī jiā yǐ yán qí fù mǔ yuē wú r zhī sàng tiān zǐ kū zhī sǐ wú suǒ hèn
兵士观祭者，归家以言，其父母曰：“吾儿之丧，天子哭之，死无所恨。
tài zōng zhēng liáo dōng gōng bái yán chéng yòu wèi dà jiàng jūn li sī mó wèi liú shǐ suǒ zhōng dì qīn wéi shǔn xuè jiàng shì mò bù gǎn lì
”太宗征辽东，攻白岩城，右卫大将军李思摩为流矢所中，帝亲为吮血，将士莫不感励。