fáng xuán líng qí zhōu lín zī rén yě
房玄龄，齐州临淄人也。
chū shì duò wèi xí chéng wèi
初仕隋，为隰城尉。
zuò shì chú míng xǐ shàng jùn
坐事，除名徙上郡。
tài zōng xùn dì wèi běi xuán líng zhàng cè yè yú jūn mén
太宗徇地渭北，玄龄杖策谒于军门。
tài zōng yī jiàn biàn rú jiù shi shǔ wèi běi dào xíng jūn jì shì cān jūn
太宗一见，便如旧识，署渭北道行军记室参军。
xuán líng jì yù zhī jǐ suì qìng jié xīn lì
玄龄既遇知己，遂罄竭心力。
shì shí zéi kòu měi píng zhòng rén jìng qiú jīn bǎo xuán líng dú xiān shōu rén wù zhì zhī mù fǔ jí yǒu móu chén měng jiāng yǔ zhī qián xiāng shēn jié gè zhì sǐ lì
是时，贼寇每平，众人竞求金宝，玄龄独先收人物，致之幕府，及有谋臣猛将，与之潜相申结，各致死力。
lèi shòu qín wáng fǔ jì shì jiān shǎn dōng dào dà xíng tái kǎo gōng láng zhōng
累授秦王府记室，兼陕东道大行台考功郎中。
xuán líng zài qín fǔ shí yú nián héng diǎn guǎn jì
玄龄在秦府十余年，恒典管记。
yǐn tài zǐ cháo cì wáng yǐ xuán líng jí dù rú huì wèi tài zōng suǒ qīn lǐ shén è zhī zèn zhī gāo zǔ yóu shì yǔ rú huì bìng zāo qū chì
隐太子、巢刺王以玄龄及杜如晦为太宗所亲礼，甚恶之，谮之高祖，由是与如晦并遭驱斥。
jí yǐn tài zǐ jiāng yǒu biàn yě tài zōng zhào xuán líng rú huì lìng yī dào shì fú qián yǐn rù gē móu yì
及隐太子将有变也，太宗召玄龄、如晦，令衣道士服，潜引入合谋议。
jí shì píng tài zōng rù chūn gōng zhuó bài tài zǐ zuǒ shù zǐ
及事平，太宗入春宫，擢拜太子左庶子。
zhēn guàn yuán nián qiān zhōng shū lìng
贞观元年，迁中书令。
sān nián bài shàng shū zuǒ pú yè jiān xiū guó shǐ fēng liáng guó gōng shí fēng yī qiān sān bǎi hù
三年，拜尚书左仆射，监修国史，封梁国公，实封一千三百户。
jì zǒng rèn bǎi sī qián gōng sù yè jìn xīn jié jié bù yù yī wù shī suǒ
既总任百司，虔恭夙夜，尽心竭节，不欲一物失所。
wén rén yǒu shàn ruò jǐ yǒu zhī
闻人有善，若己有之。
míng dá lì shì shì yǐ wén xué shěn dìng fǎ lìng yì zài kuān píng
明达吏事，饰以文学，审定法令，意在宽平。
bù yǐ qiú bèi qǔ rén bù yǐ jǐ zhǎng gé wù suí néng shōu xù wú gé shū jiàn
不以求备取人，不以己长格物，随能收叙，无隔疏贱。
lùn zhě chēng wéi liáng xiāng yān
论者称为良相焉。
shí sān nián jiā tài zǐ shǎo shī
十三年，加太子少师。
xuán líng zì yǐ yī jū duān kuí shí yǒu wǔ nián pín kàng biǎo cí wèi yōu zhào bù xǔ
玄龄自以一居端揆十有五年，频抗表辞位，优诏不许。
shí liù nián jìn bài sī kōng réng zǒng cháo zhèng yī jiù jiān xiū guó shǐ
十六年，进拜司空，仍总朝政，依旧监修国史。
xuán líng fù yǐ nián lǎo qǐng zhì shì tài zōng qiǎn shǐ wèi yuē guó jiā jiǔ xiāng rèn shǐ yī zhāo hū wú liáng xiāng rú shī liǎng shǒu
玄龄复以年老请致仕，太宗遣使谓曰：“国家久相任使，一朝忽无良相，如失两手。
gōng ruò jīn lì bù shuāi wú fán cǐ ràng
公若筋力不衰，无烦此让。
zì zhī shuāi xiè dāng gèng zòu wén
自知衰谢，当更奏闻。
xuán líng suì zhǐ
”玄龄遂止。
tài zōng yòu cháng zhuī sī wáng yè zhī jiān nán zuǒ mìng zhī kuāng bì nǎi zuò wēi fèng fù yǐ zì yù yīn cì xuán líng qí jiàn chēng lèi rú cǐ
太宗又尝追思王业之艰难，佐命之匡弼，乃作《威凤赋》以自喻，因赐玄龄，其见称类如此。
dù rú huì jīng zhào wàn nián rén yě
杜如晦，京兆万年人也。
wǔ dé chū wèi qín wáng fǔ bīng cáo cān jūn é qiān shǎn zhōu zǒng guǎn fǔ zhǎng shǐ
武德初，为秦王府兵曹参军，俄迁陕州总管府长史。
shí fǔ zhōng duō yīng jùn bèi wài qiān zhě zhòng tài zōng huàn zhī
时府中多英俊，被外迁者众，太宗患之。
jì shì fáng xuán líng yuē fǔ liáo qù zhě suī duō gài bù zú xī
记室房玄龄曰：“府僚去者虽多，盖不足惜。
dù rú huì cōng míng shí dá wáng zuǒ cái yě
杜如晦聪明识达，王佐才也。
ruò dài wáng shǒu fān duān gǒng wú suǒ yòng zhī
若大王守藩端拱，无所用之；
bì yù jīng yíng sì fāng fēi cǐ rén mò kě
必欲经营四方，非此人莫可。
tài zōng zì cǐ mí jiā lǐ zhòng jì yǐ xīn fù suì zòu wèi fǔ shǔ cháng cān móu wéi wò
”太宗自此弥加礼重，寄以心腹，遂奏为府属，常参谋帷幄。
shí jūn guó duō shì pōu duàn rú liú shēn wéi shí bèi suǒ fú
时军国多事，剖断如流，深为时辈所服。
lèi chú tiān cè fǔ cóng shì zhōng láng jiān wén xué guǎn xué shì
累除天策府从事中郎，兼文学馆学士。
yǐn tài zǐ zhī bài rú huì yǔ xuán líng gōng dì yī qiān bài tài zǐ yòu shù zǐ
隐太子之败，如晦与玄龄功第一，迁拜太子右庶子。
é qiān bīng bù shàng shū jìn fēng cài guó gōng shí fēng yī qiān sān bǎi hù
俄迁兵部尚书，进封蔡国公，实封一千三百户。
zhēn guàn èr nián yǐ běn guān jiǎn jiào shì zhōng
贞观二年，以本官检校侍中。
sān nián bài shàng shū yòu pú yè jiān zhī lì bù xuǎn shì
三年，拜尚书右仆射，兼知吏部选事。
réng yǔ fáng xuán líng gòng zhǎng cháo zhèng
仍与房玄龄共掌朝政。
zhì yú tái gé guī mó diǎn zhāng wén wù jiē èr rén suǒ dìng shén huò dāng shí zhī yù shí chēng fáng dù yān
至于台阁规模，典章文物，皆二人所定，甚获当时之誉，时称房、杜焉。
wèi zhēng jù lù rén yě
魏征，巨鹿人也。
jìn xǐ jiā xiāng zhōu zhī nèi huáng
近徙家相州之内黄。
wǔ dé mò wèi tài zǐ xǐ mǎ
武德末，为太子洗马。
jiàn tài zōng yǔ yǐn tài zǐ yīn xiāng qīng duó měi quàn jiàn chéng zǎo wéi zhī móu
见太宗与隐太子阴相倾夺，每劝建成早为之谋。
tài zōng jì zhū yǐn tài zǐ zhào zhēng zé zhī yuē rǔ lí jiàn wǒ xiōng dì hé yě
太宗既诛隐太子，召征责之曰：“汝离间我兄弟，何也？
zhòng jiē wèi zhī wēi jù
”众皆为之危惧。
zhēng kāng kǎi zì ruò cóng róng duì yuē huáng tài zǐ ruò cóng chén yán bì wú jīn rì zhī huò
征慷慨自若，从容对曰：“皇太子若从臣言，必无今日之祸。
tài zōng wèi zhī liǎn róng hòu jiā lǐ yì zhuó bài jiàn yì dài fū
”太宗为之敛容，厚加礼异，擢拜谏议大夫。
shù yǐn zhī wò nèi fǎng yǐ zhèng shù
数引之卧内，访以政术。
zhēng yā yǒu jīng guó zhī cái xìng yòu kàng zhí wú suǒ qū náo
征雅有经国之才，性又抗直，无所屈挠。
tài zōng měi yǔ zhī yán wèi cháng bú yuè
太宗每与之言，未尝不悦。
zhēng yì xǐ féng zhī jǐ zhī zhǔ jié qí lì yòng
征亦喜逢知己之主，竭其力用。
yòu láo zhī yuē qīng suǒ jiàn qián hòu èr bǎi yú shì jiē chēng zhèn yì
又劳之曰：“卿所谏前后二百余事，皆称朕意。
fēi qīng zhōng chéng fèng guó hé néng ruò shì
非卿忠诚奉国，何能若是！
sān nián lèi qiān mì shū jiān cān yù cháo zhèng shēn móu yuǎn suàn duō suǒ hóng yì
”三年，累迁秘书监，参预朝政，深谋远算，多所弘益。
tài zōng cháng wèi yuē qīng zuì zhòng yú zhōng gōu wǒ rèn qīng yú yú guǎn zhòng jìn dài jūn chén xiāng de níng yǒu sì wǒ yú qīng zhě hu
太宗尝谓曰：“卿罪重于中钩，我任卿逾于管仲，近代君臣相得，宁有似我于卿者乎？
liù nián tài zōng xìng jiǔ chéng gōng yàn jìn chén zhǎng sūn wú jì yuē wáng guī wèi zhēng wǎng shì xi yǐn chén jiàn zhī ruò chóu bù wèi jīn zhě yòu tóng cǐ yàn
”六年，太宗幸九成宫，宴近臣，长孙无忌曰：“王珪、魏征，往事息隐，臣见之若仇，不谓今者又同此宴。
tài zōng yuē wèi zhēng wǎng zhě shí wǒ suǒ chóu dàn qí jìn xīn suǒ shì yǒu zú jiā zhě
”太宗曰：“魏征往者实我所仇，但其尽心所事，有足嘉者。
zhèn néng zhuó ér yòng zhī hé cán gǔ liè
朕能擢而用之，何惭古烈？
zhēng měi fàn yán qiē jiàn bù xǔ wǒ wèi fēi wǒ suǒ yǐ zhòng zhī yě
征每犯颜切谏，不许我为非，我所以重之也。
zhēng zài bài yuē bì xià dǎo chén shǐ yán chén suǒ yǐ gǎn yán
”征再拜曰：“陛下导臣使言，臣所以敢言。
ruò bì xià bù shòu chén yán chén yì hé gǎn fàn lóng lín chù jì huì yě
若陛下不受臣言，臣亦何敢犯龙鳞，触忌讳也！
tài zōng dà yuè gè cì qián shí wǔ wàn
”太宗大悦，各赐钱十五万。
qī nián dài wáng guī wèi shì zhōng lèi fēng zhèng guó gōng
七年，代王珪为侍中，累封郑国公。
xún yǐ jí qǐ cí suǒ zhí qǐng wèi sàn guān
寻以疾乞辞所职，请为散官。
tài zōng yuē zhèn bá qīng yú chóu lǔ zhī zhōng rèn qīng yǐ shū yào zhī zhí jiàn zhèn zhī fēi wèi cháng bù jiàn
太宗曰：“朕拔卿于仇虏之中，任卿以枢要之职，见朕之非，未尝不谏。
gōng dú bú jiàn jīn zhī zài kuàng hé zú guì zāi
公独不见金之在矿，何足贵哉？
liáng yě duàn ér wèi qì biàn wéi rén suǒ bǎo
良冶锻而为器，便为人所宝。
zhèn fāng zì bǐ yú jīn yǐ qīng wèi liáng gōng
朕方自比于金，以卿为良工。
suī yǒu jí wèi wèi shuāi lǎo qǐ de biàn ěr yé
虽有疾，未为衰老，岂得便尔耶？
zhēng nǎi zhǐ
”征乃止。
hòu fù gù cí tīng jiě shì zhōng shòu yǐ tè jìn réng zhī mén xià shěng shì
后复固辞，听解侍中，授以特进，仍知门下省事。
shí èr nián tài zōng yǐ dàn huáng sūn zhào yàn gōng qīng
十二年，太宗以诞皇孙，诏宴公卿。
dì jí huan wèi shì chén yuē zhēn guàn yǐ qián cóng wǒ píng dìng tiān xià zhōu xuán jiān xiǎn xuán líng zhī gōng wú suǒ yǔ ràng
帝极欢，谓侍臣曰：“贞观以前，从我平定天下，周旋艰险，玄龄之功无所与让。
zhēn guàn zhī hòu jìn xīn yú wǒ xiàn nà zhōng dǎng ān guó lì rén chéng wǒ jīn rì gōng yè wèi tiān xià suǒ chēng zhě wéi wèi zhēng ér yǐ
贞观之后，尽心于我，献纳忠谠，安国利人，成我今日功业，为天下所称者，惟魏征而已。
gǔ zhī míng chén hé yǐ jiā yě
古之名臣，何以加也。
yú shì qīn jiě pèi dāo yǐ cì èr rén
”于是亲解佩刀以赐二人。
shù rén chéng qián zài chūn gōng bù xiū dé yè
庶人承干在春宫，不修德业；
wèi wáng tài chǒng ài rì lóng nèi wài shù liáo xián yǒu yí yì
魏王泰宠爱日隆，内外庶寮，咸有疑议。
tài zōng wén ér è zhī wèi shì chén yuē dāng jīn cháo chén zhōng jiǎn wú rú wèi zhēng wǒ qiǎn fu huáng tài zǐ yòng jué tiān xià zhī wàng
太宗闻而恶之，谓侍臣曰：“当今朝臣，忠謇无如魏征，我遣傅皇太子，用绝天下之望。
shí qī nián suì shòu tài zǐ tài shī zhī mén xià shì rú gù
”十七年，遂授太子太师，知门下事如故。
zhēng zì chén yǒu jí tài zōng wèi yuē tài zǐ zōng shè zhī běn xū yǒu shī fū gù xuǎn zhòng zhèng yǐ wéi fǔ bì
征自陈有疾，太宗谓曰：“太子宗社之本，须有师傅，故选中正，以为辅弼。
zhī gōng zhěn bìng kě wò hù zhī
知公疹病，可卧护之。
zhēng nǎi jiù zhí
”征乃就职。
xún yù jí
寻遇疾。
zhēng zhái nèi xiān wú zhèng táng tài zōng shí yù yíng xiǎo diàn nǎi chuò qí cái wèi zào wǔ rì ér jiù
征宅内先无正堂，太宗时欲营小殿，乃辍其材为造，五日而就。
qiǎn zhōng shǐ cì yǐ bù bèi sù rù suì qí suǒ shàng
遣中使赐以布被素褥，遂其所尚。
hòu shù rì hōng
后数日，薨。
tài zōng qīn lín tòng kū zèng sī kōng shì yuē wén zhēn
太宗亲临恸哭，赠司空，谥曰文贞。
tài zōng qīn wéi zhì bēi wén fù zì shū yú shí
太宗亲为制碑文，复自书于石。
tè cì qí jiā shí shí fēng jiǔ bǎi hù
特赐其家食实封九百户。
tài zōng hòu cháng wèi shì chén yuē fu yǐ tóng wèi jìng kě yǐ zhèng yì guān
太宗后尝谓侍臣曰：“夫以铜为镜，可以正衣冠；
yǐ gǔ wéi jìng kě yǐ zhī xīng tì
以古为镜，可以知兴替；
yǐ rén wéi jìng kě yǐ míng dé shī
以人为镜，可以明得失。
zhèn cháng bǎo cǐ sān jìng yǐ fáng jǐ guò
朕常保此三镜，以防己过。
jīn wèi zhēng cú shì suì wáng yī jìng yǐ
今魏征殂逝，遂亡一镜矣！
yīn qì xià jiǔ zhī
”因泣下久之。
nǎi zhào yuē xī wéi wèi zhēng měi xiǎn yǔ guò
乃诏曰：“昔惟魏征，每显予过。
zì qí shì yě suī guò mò zhāng
自其逝也，虽过莫彰。
zhèn qǐ dú yǒu fēi yú wǎng shí ér jiē shì yú zī rì
朕岂独有非于往时，而皆是于兹日？
gù yì shù liáo gǒu shùn nán chù lóng lín zhě yú
故亦庶僚苟顺，难触龙鳞者欤！
suǒ yǐ xū jǐ wài qiú pī mí nèi xǐng
所以虚己外求，披迷内省。
yán ér bù yòng zhèn suǒ gān xīn
言而不用，朕所甘心；
yòng ér bù yán shuí zhī zé yě
用而不言，谁之责也？
zì sī yǐ hòu gè xī nǎi chéng
自斯已后，各悉乃诚。
ruò yǒu shì fēi zhí yán wú yǐn
若有是非，直言无隐。
wáng guī tài yuán qí xiàn rén yě
王珪，太原祁县人也。
wǔ dé zhōng wèi yǐn tài zǐ zhōng yǔn shèn wéi jiàn chéng suǒ lǐ
武德中，为隐太子中允，甚为建成所礼。
hòu yǐ lián qí yīn móu shì liú yú xī zhōu
后以连其阴谋事，流于嶲州。
jiàn chéng zhū hòu tài zōng jí wèi zhào bài jiàn yì dài fū
建成诛后，太宗即位，召拜谏议大夫。
měi tuī chéng jìn jié duō suǒ xiàn nà
每推诚尽节，多所献纳。
guī cháng shàng fēng shì qiē jiàn tài zōng wèi yuē qīng suǒ lùn jiē zhōng zhèn zhī shī zì gǔ rén jūn mò bù yù shè jì yǒng ān rán ér bù dé zhě zhǐ wèi bù wén jǐ guò huò wén ér bù néng gǎi gù yě
珪尝上封事切谏，太宗谓曰：“卿所论皆中朕之失，自古人君莫不欲社稷永安，然而不得者，只为不闻己过，或闻而不能改故也。
jīn zhèn yǒu suǒ shī qīng néng zhí yán zhèn fù wén guò néng gǎi hé lǜ shè jì zhī bù ān hu
今朕有所失，卿能直言，朕复闻过能改，何虑社稷之不安乎？
tài zōng yòu cháng wèi guī yuē qīng ruò cháng jū jiàn guān zhèn bì yǒng wú guò shī
”太宗又尝谓珪曰：“卿若常居谏官，朕必永无过失。
gù dài yì hòu
”顾待益厚。
zhēn guàn yuán nián qiān huáng mén shì láng cān yù zhèng shì jiān tài zǐ yòu shù zǐ
贞观元年，迁黄门侍郎，参预政事，兼太子右庶子。
èr nián jìn bài shì zhōng
二年，进拜侍中。
shí fáng xuán líng wèi zhēng lǐ jìng wēn yàn bó dài zhòu yǔ guī tóng zhī guó zhèng cháng yīn shì yàn tài zōng wèi guī yuē qīng shí jiàn jīng tōng yóu shàn tán lùn zì xuán líng děng xián yi pǐn zǎo
时房玄龄、 魏征、 李靖、温彦博、戴胄与珪同知国政，尝因侍宴，太宗谓珪曰：“卿识鉴精通，尤善谈论，自玄龄等，咸宜品藻。
yòu kě zì liàng shú yǔ zhū zǐ xián
又可自量孰与诸子贤。
duì yuē zī zī fèng guó zhī wú bù wéi chén bù rú xuán líng
”对曰：“孜孜奉国，知无不为，臣不如玄龄。
měi yǐ jiàn zhèng wèi xīn chǐ jūn bù jí yáo shùn chén bù rú wèi zhēng
每以谏诤为心，耻君不及尧、舜，臣不如魏征。
cái jiān wén wǔ chū jiàng rù xiàng chén bù rú lǐ jìng
才兼文武，出将入相，臣不如李靖。
fū zòu xiáng míng chū nà wéi yǔn chén bù rú wēn yàn bó
敷奏详明，出纳惟允，臣不如温彦博。
chù fán lǐ jù zhòng wù bì jǔ chén bù rú dài zhòu
处繁理剧，众务必举，臣不如戴胄。
zhì yú jī zhuó yáng qīng jí è hào shàn chén yú shù zi yì yǒu yī rì zhī cháng
至于激浊扬清，嫉恶好善，臣于数子，亦有一日之长。
tài zōng shēn rán qí yán qún gōng yì gè yǐ wéi jǐn jǐ suǒ huái wèi zhī què lùn
”太宗深然其言，群公亦各以为尽己所怀，谓之确论。
lǐ jìng jīng zhào sān yuán rén yě
李靖，京兆三原人也。
dà yè mò wèi mǎ yì jùn chéng
大业末，为马邑郡丞。
huì gāo zǔ wèi tài yuán liú shǒu jìng guān chá gāo zǔ zhī yǒu sì fāng zhī zhì yīn zì suǒ shàng biàn yì jiāng dū
会高祖为太原留守，靖观察高祖，知有四方之志，因自锁上变，诣江都。
zhì cháng ān dào sāi bù néng ér zhǐ
至长安，道塞不能而止。
gāo zǔ kè jīng chéng zhí jìng jiāng zhǎn zhī jìng dà hū yuē gōng qǐ yì bīng chú bào luàn bù yù jiù dà shì ér yǐ sī yuàn zhǎn zhuàng shì hu
高祖克京城，执靖，将斩之，靖大呼曰：“公起义兵除暴乱，不欲就大事，而以私怨斩壮士乎？
tài zōng yì jiā jiù jìng gāo zǔ suì shě zhī
”太宗亦加救靖，高祖遂舍之。
wǔ dé zhōng yǐ píng xiāo xǐ fǔ gōng shí gōng lì qiān yáng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
武德中，以平萧铣、辅公祏功，历迁扬州大都督府长史。
tài zōng sì wèi zhào bài xíng bù shàng shū
太宗嗣位，召拜刑部尚书。
zhēn guàn èr nián yǐ běn guān jiǎn jiào zhōng shū lìng
贞观二年，以本官检校中书令。
sān nián zhuǎn bīng bù shàng shū wèi dài zhōu xíng jūn zǒng guǎn jìn jī tū jué dìng xiāng chéng pò zhī
三年，转兵部尚书，为代州行军总管，进击突厥定襄城，破之。
tū jué zhū bù luò jù zǒu qì běi běi qín duò qí wáng jiǎn zhī zǐ yáng dào zhèng jí yáng dì xiāo hòu sòng yú cháng ān
突厥诸部落俱走碛北，北擒隋齐王暕之子杨道政，及炀帝萧后，送于长安。
tū lì kè hán lái jiàng xié lì kè hán jǐn yǐ shēn dùn
突利可汗来降，颉利可汗仅以身遁。
tài zōng wèi yuē xī lǐ líng tí bù zú wǔ qiān bù miǎn shēn jiàng xiōng nú shàng dé míng shū zhú bó
太宗谓曰：“昔李陵提步卒五千，不免身降匈奴，尚得名书竹帛。
qīng yǐ sān qiān qīng jì shēn rù lǔ tíng kè fù dìng xiāng wēi zhèn běi dí shí gǔ jīn wèi yǒu zú bào wǎng nián wèi shuǐ zhī yì yǐ
卿以三千轻骑，深入虏庭，克复定襄，威振北狄，实古今未有，足报往年渭水之役矣。
yǐ gōng jìn fēng dài guó gōng
”以功进封代国公。
cǐ hòu xié lì kè hán dà jù sì nián tuì bǎo tiě shān qiǎn shǐ rù cháo xiè zuì qǐng jǔ guó nèi fù
此后，颉利可汗大惧，四年，退保铁山，遣使入朝谢罪，请举国内附。
yòu yǐ jìng wèi dìng xiāng dào héng jūn zǒng guǎn wǎng yíng xié lì
又以靖为定襄道行军总管，往迎颉利。
xié lì suī wài qǐng xiáng ér xīn huái yí èr
颉利虽外请降，而心怀疑贰。
zhào qiǎn hóng lú qīng táng jiǎn shè hù bù shàng shū jiāng jūn ān xiū rén wèi yù zhī jìng wèi fù jiāng zhāng gōng jǐn yuē zhào shǐ dào bǐ lǔ bì zì kuān nǎi xuǎn jīng qí jī èr shí rì liáng yǐn bīng zì bái dào xí zhī
诏遣鸿胪卿唐俭、摄户部尚书将军安修仁慰谕之，靖谓副将张公谨曰：“诏使到彼，虏必自宽，乃选精骑赍二十日粮，引兵自白道袭之。
gōng jǐn yuē jì xǔ qí jiàng zhào shǐ zài bǐ wèi yi tǎo jī
”公谨曰：“既许其降，诏使在彼，未宜讨击。
jìng yuē cǐ bīng jī yě shí bù kě shī
”靖曰：“此兵机也，时不可失。
suì dū jūn jí jìn
”遂督军疾进。
xíng zhì yīn shān yù qí chì hòu qiān yú zhàng jiē fú yǐ suí jūn
行至阴山，遇其斥候千余帐，皆俘以随军。
xié lì jiàn shǐ zhě shén yuè bù yú guān bīng zhì yě
颉利见使者甚悦，不虞官兵至也。
jìng qián fēng chéng wù ér xíng qù qí yá zhàng qī lǐ xié lì shǐ jué liè bīng wèi jí chéng zhèn dān mǎ qīng zǒu lǔ zhòng yīn ér kuì sàn
靖前锋乘雾而行，去其牙帐七里，颉利始觉，列兵未及成阵，单马轻走，虏众因而溃散。
zhǎn wàn yú jí shā qí qī duò yì chéng gōng zhǔ fú nán nǚ shí yú wàn chì tǔ jiè zì yīn shān zhì yú dà mò suì miè qí guó
斩万余级，杀其妻隋义成公主，俘男女十余万，斥土界自阴山至于大漠，遂灭其国。
xún huò xié lì kè hán yú bié bù luò yú zhòng xī jiàng
寻获颉利可汗于别部落，余众悉降。
tài zōng dà yuè gù wèi shì chén yuē zhèn wén zhǔ yōu chén rǔ zhǔ rǔ chén sǐ
太宗大悦，顾谓侍臣曰：“朕闻主忧臣辱，主辱臣死。
wǎng zhě guó jiā cǎo chuàng tū jué qiáng liáng tài shàng huáng yǐ bǎi xìng zhī gù chēng chén yú xié lì zhèn wèi cháng bù tòng xīn jí shǒu zhì miè xiōng nú zuò bù ān xí shí bù gān wèi
往者国家草创，突厥强梁，太上皇以百姓之故，称臣于颉利，朕未尝不痛心疾首，志灭匈奴，坐不安席，食不甘味。
jīn zhě zàn dòng piān shī wú wǎng bù jié chán yú qǐ sǎng chǐ qí xuě hu
今者暂动偏师，无往不捷，单于稽颡，耻其雪乎！
qún chén jiē chēng wàn suì
”群臣皆称万岁。
xún bài jìng guāng lù dài fu shàng shū yòu pú yè cì shí fēng wǔ bǎi hù
寻拜靖光禄大夫、尚书右仆射，赐实封五百户。
yòu wèi xī hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn zhēng tǔ yù hún dà pò qí guó
又为西海道行军大总管，征吐谷浑，大破其国。
gǎi fēng wèi guó gōng
改封卫国公。
jí jìng shēn wáng yǒu zhào xǔ fén yíng zhì dù yī hàn wèi huò gù shì zhù quē xiàng tū jué nèi yàn rán shān tǔ yù hún nèi qì shí èr shān yǐ jīng shū jì
及靖身亡，有诏许坟茔制度依汉卫、霍故事，筑阙象突厥内燕然山、吐谷浑内碛石二山，以旌殊绩。
yú shì nán kuài jī yú yáo rén yě
虞世南，会稽余姚人也。
zhēn guàn chū tài zōng yǐn wéi shàng kè yīn kāi wén guǎn guǎn zhōng hào wèi duō shì xián tuī shì nán wéi wén xué zhī zōng
贞观初，太宗引为上客，因开文馆，馆中号为多士，咸推世南为文学之宗。
shòu yǐ jì shì yǔ fáng xuán líng duì zhǎng wén hàn
授以记室，与房玄龄对掌文翰。
cháng mìng xiě liè nǚ zhuàn yǐ zhuāng píng fēng yú shí wú běn shì nán àn shū zhī yī wú yí shī
尝命写《列女传》以装屏风，于时无本，世南暗书之，一无遗失。
zhēn guàn qī nián lèi qiān mì shū jiān
贞观七年，累迁秘书监。
tài zōng měi jī wù zhī xì yǐn zhī tán lùn gòng guān jīng shǐ
太宗每机务之隙，引之谈论，共观经史。
shì nán suī róng mào nuò ruò rú bù shèng yī ér zhì xìng kàng liè měi lùn jí gǔ xiān dì wáng wéi zhèng dé shī bì cún guī fěng duō suǒ bǔ yì
世南虽容貌懦弱，如不胜衣，而志性抗烈，每论及古先帝王为政得失，必存规讽，多所补益。
jí gāo zǔ yàn jià tài zōng zhí sàng guò lǐ āi róng huǐ cuì jiǔ tì wàn jī wén wǔ bǎi liáo jì wú suǒ chū shì nán měi rù jìn jiàn tài zōng shén jiā nà zhī yì suǒ qīn lǐ
及高祖晏驾，太宗执丧过礼，哀容毁悴，久替万机，文武百寮， 计无所出， 世南每入进谏，太宗甚嘉纳之，益所亲礼。
cháng wèi shì chén yuē zhèn yīn xiá rì měi yǔ yú shì nán shāng què gǔ jīn
尝谓侍臣曰：“朕因暇日，每与虞世南商榷古今。
zhèn yǒu yī yán zhī shàn shì nán wèi cháng bú yuè
朕有一言之善，世南未尝不悦；
yǒu yī yán zhī shī wèi cháng bù chàng hèn
有一言之失，未尝不怅恨。
qí kěn chéng ruò cǐ zhèn yòng jiā yān
其恳诚若此，朕用嘉焉。
qún chén jiē ruò shì nán tiān xià hé yōu bù zhì
群臣皆若世南，天下何忧不治？
tài zōng cháng chēng shì nán yǒu wǔ jué yī yuē dé xíng èr yuē zhōng zhí sān yuē bó xué sì yuē cí zǎo wǔ yuē shū hàn
”太宗尝称世南有五绝：一曰德行，二曰忠直，三曰博学，四曰词藻，五曰书翰。
jí zú tài zōng jǔ āi yú bié cì kū zhī shén tòng
及卒，太宗举哀于别次，哭之甚恸。
sāng shì guān gěi réng cì yǐ dōng yuán mì qì zèng lǐ bù shàng shū shì yuē wén yì
丧事官给，仍赐以东园秘器，赠礼部尚书，谥曰文懿。
tài zōng shǒu chì wèi wáng tài yuē yú shì nán yú wǒ yóu yī tǐ yě
太宗手敕魏王泰曰：“虞世南于我，犹一体也。
shí yí bǔ quē wú rì zàn wàng shí dāng dài míng chén rén lún zhǔn dì
拾遗补阙，无日暂忘，实当代名臣，人伦准的。
wú yǒu xiǎo shàn bì jiāng shùn ér chéng zhī
吾有小善，必将顺而成之；
wú yǒu xiǎo shī bì fàn yán ér jiàn zhī
吾有小失，必犯颜而谏之。
jīn qí yún wáng shí qú dōng guān zhī zhōng wú fù rén yǐ tòng xī qǐ kě yán yé
今其云亡，石渠、东观之中，无复人矣，痛惜岂可言耶！
wèi jǐ tài zōng wèi shī yī piān zhuī sī wǎng gǔ lǐ luàn zhī dào jì ér tàn yuē zhōng zǐ qī sǐ bó yá bù fù gǔ qín
”未几，太宗为诗一篇，追思往古理乱之道，既而叹曰：“钟子期死，伯牙不复鼓琴。
zhèn zhī cǐ piān jiāng hé suǒ shì
朕之此篇，将何所示？
yīn lìng qǐ jū chǔ suì liáng yì qí líng zhàng dú qì fén zhī qí bēi dào yě ruò cǐ
”因令起居褚遂良诣其灵帐读讫焚之，其悲悼也若此。
yòu lìng yǔ fáng xuán líng zhǎng sūn wú jì dù rú huì lǐ jìng děng èr shí sì rén tú xíng yú líng yān gé
又令与房玄龄、长孙无忌、杜如晦、李靖等二十四人，图形于凌烟阁。
li jī cáo zhōu lí hú rén yě
李𪟝，曹州离狐人也。
běn xìng xú chū shì li mì wèi zuǒ wǔ hòu dà jiàng jūn
本姓徐，初仕李密，为左武侯大将军。
mì hòu wèi wáng shì chōng suǒ pò yōng zhòng guī guó jī yóu jù mì jiù jìng shí jùn zhī de
密后为王世充所破，拥众归国，𪟝犹据密旧境十郡之地。
wǔ dé èr nián wèi zhǎng shǐ guō xiào kè yuē wèi gōng jì guī dà táng jīn cǐ rén zhòng tǔ dì wèi gōng suǒ yǒu yě
武德二年，谓长史郭孝恪曰：“魏公既归大唐，今此人众土地，魏公所有也。
wú ruò shàng biǎo xiàn zhī zé shì lì zhǔ zhī bài zì wèi jǐ gōng yǐ yāo fù guì shì wú suǒ chǐ
吾若上表献之，则是利主之败，自为己功，以邀富贵，是吾所耻。
jīn yi jù lù zhōu xiàn jí jūn rén hù kǒu zǒng qǐ wèi gōng tīng gōng zì xiàn cǐ zé wèi gōng zhī gōng yě bù yì kě hu
今宜具录州县及军人户口，总启魏公，听公自献，此则魏公之功也，不亦可乎？
nǎi qiǎn shǐ qǐ mì
”乃遣使启密。
shǐ rén chū zhì gāo zǔ wén wú biǎo wéi yǒu qǐ yǔ mì shén guài zhī
使人初至，高祖闻无表，惟有启与密，甚怪之。
shǐ zhě yǐ jī yì wén zòu gāo zǔ fāng dà xǐ yuē xú jī gǎn dé tuī gōng shí chún chén yě
使者以𪟝意闻奏，高祖方大喜曰：“徐𪟝感德推功，实纯臣也。
bài lí zhōu zǒng guǎn cì xìng lǐ shì fù shǔ jí yú zōng zhèng
”拜黎州总管，赐姓李氏，附属籍于宗正。
fēng qí fù gài wèi jì yīn wáng gù cí wáng jué nǎi fēng shū guó gōng shòu sàn qí cháng shì
封其父盖为济阴王，固辞王爵，乃封舒国公，授散骑常侍。
xún jiā jī yòu wǔ hóu dà jiàng jūn
寻加𪟝右武侯大将军。
jí li mì fǎn pàn fú zhū jī fā sāng xíng fú bèi jūn chén zhī lǐ biǎo qǐng shōu zàng
及李密反叛伏诛，𪟝发丧行服，备君臣之礼，表请收葬。
gāo zǔ suì guī qí shī
高祖遂归其尸。
yú shì dà jù wēi yí sān jūn gǎo sù zàng yú lí yáng shān
于是大具威仪，三军缟素，葬于黎阳山。
lǐ chéng shì fú ér sàn cháo yě yì zhī
礼成，释服而散，朝野义之。
xún wèi dòu jiàn dé suǒ gōng xiàn yú jiàn dé yòu zì bá guī jīng shī
寻为窦建德所攻，陷于建德，又自拔归京师。
cóng tài zōng zhēng wáng shì chōng dòu jiàn dé píng zhī
从太宗征王世充、窦建德，平之。
zhēn guàn yuán nián bài bīng zhōu dū du lìng xíng jìn zhǐ hào wèi chèn zhí tū jué shén jiā wèi dàn
贞观元年，拜并州都督，令行禁止，号为称职，突厥甚加畏惮。
tài zōng wèi shì chén yuē suí yáng dì bù jiě jīng xuǎn xián liáng zhèn fǔ biān jìng wéi yuǎn zhù cháng chéng guǎng zhūn jiàng shì yǐ bèi tū jué ér qíng shí zhī huò yī zhì yú cǐ
太宗谓侍臣曰：“隋炀帝不解精选贤良，镇抚边境，惟远筑长城，广屯将士，以备突厥，而情识之惑，一至于此。
zhèn jīn wěi rèn li jī yú bīng zhōu suì de tū jué wèi wēi yuǎn dùn sāi yuán ān jìng qǐ bù shèng shù qiān lǐ cháng chéng yé
朕今委任李𪟝于并州，遂得突厥畏威远遁，塞垣安静，岂不胜数千里长城耶？
qí hòu bīng zhōu gǎi zhì dà dū dū fǔ yòu yǐ jī wèi zhǎng shǐ lèi fēng yīng guó gōng
”其后并州改置大都督府，又以𪟝为长史，累封英国公。
zài bīng zhōu fán shí liù nián zhào bài bīng bù shàng shū jiān zhī zhèng shì
在并州凡十六年，召拜兵部尚书，兼知政事。
jī shí yù bào jí yàn fāng yún xū huī kě yǐ liáo zhī tài zōng zì jiǎn xū wèi qí huò yào
𪟝时遇暴疾，验方云须灰可以疗之，太宗自剪须为其和药。
jī dùn shǒu jiàn xuè qì yǐ chén xiè
𪟝顿首见血，泣以陈谢。
tài zōng yuē wú wèi shè jì jì ěr bù fán shēn xiè
太宗曰：“吾为社稷计耳，不烦深谢。
shí qī nián gāo zōng jū chūn gōng zhuǎn tài zǐ zhān shì jiā tè jìn réng zhī zhèng shì
”十七年，高宗居春宫，转太子詹事，加特进，仍知政事。
tài zōng yòu cháng yàn gù jī yuē zhèn jiāng shǔ yǐ gū yòu sī zhī wú yuè qīng zhě
太宗又尝宴，顾𪟝曰：“朕将属以孤幼，思之无越卿者。
gōng wǎng bù yí yú li mì jīn qǐ fù yú zhèn zāi
公往不遗于李密，今岂负于朕哉！
jī xuě tì zhì cí yīn shì zhǐ liú xiě
”𪟝雪涕致辞，因噬指流血。
é chén zuì yù fú fù zhī qí jiàn wěi xìn rú cǐ
俄沉醉，御服覆之，其见委信如此。
jī měi xíng jūn yòng shī chóu suàn lín dí yìng biàn dòng hé shì jī
𪟝每行军，用师筹算，临敌应变，动合事机。
zì zhēn guàn yǐ lái tǎo jī tū jué xié lì jí xuē yán tuó gāo lí děng bìng dà pò zhī
自贞观以来，讨击突厥、颉利及薛延陀、高丽等，并大破之。
tài zōng cháng yuē lǐ jìng li jī èr rén gǔ zhī hán bái wèi huò qǐ néng jí yě
太宗尝曰：“李靖、李𪟝二人，古之韩、白、卫、霍岂能及也！
mǎ zhōu bó zhōu chí píng rén yě
马周，博州茌平人也。
zhēn guàn wǔ nián zhì jīng shī shě yú zhōng láng jiàng cháng hé zhī jiā
贞观五年，至京师，舍于中郎将常何之家。
shí tài zōng lìng bǎi guān shàng shū yán dé shī zhōu wèi hé chén pián yí èr shí yú shì lìng zòu zhī shì jiē hé zhǐ
当时唐太宗要百官上书讲政事得失，马周替常何陈述了有利于国家百姓的二十多件事情，让常何上奏朝廷，事事都很合太宗心意。
tài zōng guài qí néng wèn hé hé duì yuē cǐ fēi chén suǒ fā yì nǎi chén jiā kè mǎ zhōu yě
太宗怪其能，问何，何对曰：“此非臣所发意，乃臣家客马周也。
tài zōng jí rì zhào zhī wèi zhì jiān fán sì dù qiǎn shǐ cuī cù
”太宗即日召之，未至间，凡四度遣使催促。
jí yè jiàn yǔ yǔ shén yuè
及谒见，与语甚悦。
lìng zhí mén xià shěng shòu jiān chá yù shǐ lèi chú zhōng shū shè rén
令直门下省，授监察御史，累除中书舍人。
zhōu yǒu jī biàn néng fū zòu shēn shí shì duān gù dòng wú bù zhōng
周有机辩，能敷奏，深识事端，故动无不中。
tài zōng cháng yuē wǒ yú mǎ zhōu zàn shí bú jiàn zé biàn sī zhī
太宗尝曰：“我于马周，暂时不见，则便思之。
shí bā nián lì qiān zhōng shū lìng jiān tài zǐ zuǒ shù zǐ zhōu jì zhí jiān liǎng gōng chǔ shì píng yǔn shén huò dāng shí zhī yù
”十八年，历迁中书令，兼太子左庶子，周既职兼两宫，处事平允，甚获当时之誉。
yòu yǐ běn guān shè lì bù shàng shū
又以本官摄吏部尚书。
tài zōng cháng wèi shì chén yuē zhōu jiàn shì mǐn sù xìng shén shèn zhì
太宗尝谓侍臣曰：“周见事敏速，性甚慎至。
zhì yú lùn liàng rén wù zhí dào ér yán zhèn bǐ rèn shǐ zhī duō chēng zhèn yì
至于论量人物，直道而言，朕比任使之，多称朕意。
jì xiě zhōng chéng qīn fù yú zhèn shí jiè cǐ rén gòng kāng shí zhèng yě
既写忠诚，亲附于朕，实借此人，共康时政也。