zhēn guàn èr nián tài zōng wèi shì chén yuē fán shì jiē xū wù běn
贞观二年，太宗谓侍臣曰：“凡事皆须务本。
guó yǐ rén wéi běn rén yǐ yī shí wèi běn fán yíng yī shí yǐ bù shī shí wèi běn
国以人为本，人以衣食为本，凡营衣食，以不失时为本。
fū bù shī shí zhě zài rén jūn jiǎn jìng nǎi kě zhì ěr
夫不失时者，在人君简静乃可致耳。
ruò bīng gē lǚ dòng tǔ mù bù xī ér yù bù duó nóng shí qí kě de hu
若兵戈屡动，土木不息，而欲不夺农时，其可得乎？
wáng guī yuē xī qín huáng hàn wǔ wài zé qióng jí bīng gē nèi zé chóng chǐ gōng shì rén lì jì jié huò nán suì xìng
”王珪曰：“昔秦皇、汉武，外则穷极兵戈，内则崇侈宫室，人力既竭，祸难遂兴。
bǐ qǐ bù yù ān rén hu
彼岂不欲安人乎？
shī suǒ yǐ ān rén zhī dào yě
失所以安人之道也。
wáng duò zhī zhé yīn jiàn bù yuǎn bì xià qīn chéng qí bì zhī suǒ yǐ yì zhī
亡隋之辙，殷鉴不远，陛下亲承其弊，知所以易之。
rán zài chū zé yì zhōng zhī shí nán
然在初则易，终之实难。
fú yuàn shèn zhōng rú shǐ fāng jǐn qí měi
伏愿慎终如始，方尽其美。
tài zōng yuē gōng yán shì yě
”太宗曰：“公言是也。
fu ān rén níng guó wéi zài yú jūn
夫安人宁国，惟在于君。
jūn wú wéi zé rén lè jūn duō yù zé rén kǔ
君无为则人乐，君多欲则人苦。
zhèn suǒ yǐ yì qíng sǔn yù kè jǐ zì lì ěr
朕所以抑情损欲，克己自励耳。
zhēn guàn èr nián jīng shī hàn huáng chóng dà qǐ
贞观二年，京师旱，蝗虫大起。
tài zōng rù yuàn shì hé jiàn huáng chóng duó shù méi ér zhòu yuē rén yǐ gǔ wéi mìng ér rǔ shí zhī shì hài yú bǎi xìng
太宗入苑视禾，见蝗虫，掇数枚而咒曰：“人以谷为命，而汝食之，是害于百姓。
bǎi xìng yǒu guò zài yú yī rén ěr qí yǒu líng dàn dāng shí wǒ xīn wú hài bǎi xìng
百姓有过，在予一人，尔其有灵，但当蚀我心，无害百姓。
jiāng tūn zhī zuǒ yòu jù jiàn yuē kǒng chéng jí bù kě
”将吞之，左右遽谏曰：“恐成疾，不可。
tài zōng yuē suǒ jì yí zāi zhèn gōng hé jí zhī bì
”太宗曰：“所冀移灾朕躬，何疾之避？
suì tūn zhī
”遂吞之。
zì shì huáng bù fù wèi zāi
自是蝗不复为灾。
zhēn guàn wǔ nián yǒu sī shàng shū yán huáng tài zǐ jiāng xíng guàn lǐ yi yòng èr yuè wèi jí qǐng zhuī bīng yǐ bèi yí zhù
贞观五年，有司上书言：“皇太子将行冠礼，宜用二月为吉，请追兵以备仪注。
tài zōng yuē jīn dōng zuò fāng xìng kǒng fáng nóng shì
”太宗曰：“今东作方兴，恐妨农事。
lìng gǎi yòng shí yuè
”令改用十月。
tài zǐ shǎo bǎo xiāo yǔ zòu yán zhǔn yīn yáng jiā yòng èr yuè wèi shèng
太子少保萧瑀奏言：“准阴阳家，用二月为胜。
tài zōng yuē yīn yáng jū jì zhèn suǒ bù xíng
”太宗曰：“阴阳拘忌，朕所不行。
ruò dòng jìng bì yī yīn yáng bù gù lǐ yì yù qiú fú yòu qí kě de hu
若动静必依阴阳，不顾理义，欲求福祐，其可得乎？
ruò suǒ xíng jiē zūn zhèng dào zì rán cháng yǔ jí huì
若所行皆遵正道，自然常与吉会。
qiě jí xiōng zài rén qǐ jiǎ yīn yáng jū jì
且吉凶在人，岂假阴阳拘忌？
nóng shí shén yào bù kě zàn shī
农时甚要，不可暂失。
zhēn guàn shí liù nián tài zōng yǐ tiān xià sù jià lǜ jì dòu zhí wǔ qián qí yóu jiàn chǔ jì dòu zhí sān qián yīn wèi shì chén yuē guó yǐ mín wèi běn rén yǐ shí wéi mìng
贞观十六年，太宗以天下粟价率计斗值五钱，其尤贱处，计斗值三钱，因谓侍臣曰：“国以民为本，人以食为命。
ruò hé shǔ bù dēng zé zhào shù fēi guó jiā suǒ yǒu
若禾黍不登，则兆庶非国家所有。
jì shǔ fēng rěn ruò sī zhèn wèi yì zhào rén fù mǔ wéi yù gōng wu jiǎn yuē bì bù zhé wèi shē chǐ
既属丰稔若斯，朕为亿兆人父母，唯欲躬务俭约，必不辄为奢侈。
zhèn cháng yù cì tiān xià zhī rén jiē shǐ fù guì jīn shěng yáo fù bù duó qí shí shǐ bǐ wū zhī rén zì qí gēng jià cǐ zé fù yǐ
朕常欲赐天下之人，皆使富贵，今省徭赋，不夺其时，使比屋之人恣其耕稼，此则富矣。
dūn xíng lǐ ràng shǐ xiāng lǘ zhī jiān shǎo jìng zhǎng qī jìng fu cǐ zé guì yǐ
敦行礼让，使乡闾之间，少敬长，妻敬夫，此则贵矣。
dàn lìng tiān xià jiē rán zhèn bù tīng guǎn xián bù cóng tián liè lè zài qí zhōng yǐ
但令天下皆然，朕不听管弦，不从畋猎，乐在其中矣！