卷十一 — 水经注 — 郦道元

yì shuǐ chū zhuō jùn gù ān xiàn yán xiāng xī shān yì shuǐ chū xī shān kuān zhōng gǔ dōng jìng wǔ dài fū chéng nán

易水出涿郡故安县阎乡西山，易水出西山宽中谷，东径五大夫城南。

xī běi píng hòu wáng tán bù cóng wáng mǎng zhī zhèng zi xīng shēng wǔ zǐ

昔北平侯王谭，不从王莽之政，子兴生五子。

从前北平侯王谭，不肯顺从王莽政权，他的儿子王兴生了五个儿子，也都跟他出来避乱，隐居这座山中。

bìng bì shí luàn yǐn jū cǐ shān gù qí jiù jū shì yǐ wéi wǔ dài fū chéng jí cǐ

并避时乱，隐居此山，故其旧居，世以为五大夫城，即此。

yuè zàn yún wǔ wáng zài zhōng páng gé lián xù zhě yě

《岳赞》云：五王在中，庞葛连续者也。

yì shuǐ yòu dōng zuǒ yǔ zi zhuāng xī shuǐ hé shuǐ běi chū zǐ zhuāng guān nán liú jìng wǔ gōng chéng xi qū jìng qí chéng nán

易水又东，左与子庄溪水合，水北出子庄关，南流径五公城西，屈径其城南。

wǔ gōng jí wáng xìng zhī wǔ zǐ yě

五公，即王兴之五子也。

guāng wǔ jí dì wèi fēng wèi wǔ hòu yuán cái běi píng hóu yì cái ān xǐ hóu xiǎn cái pú yīn hóu zhòng cái xīn shì hóu xiù cái wèi táng hóu

光武即帝位，封为五侯：元才北平侯，益才安憙侯，显才蒲阴侯，仲才新市侯，秀才为唐侯。

suǒ wèi zhōng shān wǔ wáng yě sú yòu yǐ wǔ gōng míng jū yǐ

所谓中山五王也，俗又以五公名居矣。

èr chéng bìng guǎng yī lǐ xǔ jù zài gāng fù zhī shàng shàng xié ér xià fāng

二城并广一里许，俱在冈阜之上，上斜而下方。

qí shuǐ dōng nán rù yú yì shuǐ

其水东南入于易水。

yì shuǐ yòu dōng yòu huì nǚ sī gǔ shuǐ shuǐ chū xī nán nǚ sī jiàn dōng běi liú zhù yú yì wèi zhī sān huì kǒu

易水又东，右会女思谷水，水出西南女思涧，东北流注于易，谓之三会口。

yì shuǐ yòu dōng jiè guān mén chéng xī nán jí yàn zhī cháng chéng mén yě

易水又东届关门城西南，即燕之长城门也。

yǔ fán shí shān shuǐ hé shuǐ yuán xi chū guǎng chāng xiàn zhī fán shí shān dōng liú jìng fù fǔ shān xià dōng liú zhù yú yì shuǐ

与樊石山水合，水源西出广昌县之樊石山，东流径覆釜山下，东流注于易水。

yì shuǐ yòu dōng lì yàn zhī cháng chéng yòu dōng jìng jiàn lí chéng nán gài tài zǐ dān guǎn gāo jiàn lí chù yě

易水又东历燕之长城，又东径渐离城南，盖太子丹馆高渐离处也。

yì shuǐ yòu dōng jìng wǔ yáng chéng nán gài yì zì kuān zhōng lì wǔ fū guān dōng chū shì jiān wǔ shuǐ zhī chēng

易水又东径武阳城南，盖易自宽中历武夫关东出，是兼武水之称。

gù yàn zhī xià dōu shàn wǔ yáng zhī míng

故燕之下都，擅武阳之名。

zuǒ de rú shuǐ zhī jīn gù dú

左得濡水枝津故渎。

wǔ yáng dà chéng dōng nán xiǎo chéng jí gù ān xiàn zhī gù chéng yě hàn wén dì fēng chéng xiàng shēn tú jiā wèi hòu guó

武阳大城东南小城，即故安县之故城也，汉文帝封丞相申屠嘉为侯国。

chéng dōng xī èr lǐ nán běi yī lǐ bàn

城东西二里，南北一里半。

gāo yòu yún yì shuǐ jìng gù ān chéng nán chéng wài dōng liú

高诱云：易水径故安城南城外东流。

jí sī shuǐ yě

即斯水也。

yòu shì zhuō rén shì jīng míng zhèng

诱是涿人，事经明证。

jīn shuǐ bèi chéng dōng nán yú shì yòu wèi yì shuǐ wèi gù ān hé

今水被城东南隅，世又谓易水为故安河。

wǔ yáng gài yān zhāo wáng zhī suǒ chéng yě dōng xī èr shí lǐ nán běi shí qī lǐ

武阳，盖燕昭王之所城也，东西二十里，南北十七里。

gù fu dǎi shù yóu fù yuē chū běi jì lì liáng xiāng dēng jīn tái guān wǔ yáng liǎng chéng liáo kuò jiù jì míng máng

故傅逮《述游赋》曰：出北蓟，历良乡，登金台，观武阳，两城辽廓，旧迹冥芒。

gài wèi shì chù yě

盖谓是处也。

yì shuǐ dōng liú ér chū yú fàn yáng

易水东流而出于范阳。

dōng guò fàn yáng xiàn nán yòu dōng guò róng chéng xiàn nán yì shuǐ jìng fàn yáng xiàn gù chéng nán

东过范阳县南，又东过容城县南，易水径范阳县故城南。

qín mò zhāng ěr chén yú wèi chén shèng lüè dì yàn zhào mìng kuǎi tōng shuō zhī fàn yáng xiān xià shì yě

秦末，张耳、陈余为陈胜略地，燕、赵命蒯通说之，范阳先下是也。

hàn jǐng dì zhōng èr nián fēng xiōng nú jiàng wáng dài wéi hòu guó wáng mǎng zhī shùn yīn yě

汉景帝中二年，封匈奴降王代为侯国，王莽之顺阴也。

xī mù róng chuí zhī wèi fàn yáng yě shù zhī jí sī

昔慕容垂之为范阳也，戍之即斯。

yì yù tú hái shàng jīng zǔ yú xíng lǚ zào cì bù huò suì zhōng

意欲图还上京，阻于行旅，造次不获，遂中。

yì shuǐ yòu dōng yǔ rú shuǐ hé shuǐ chū gù ān xiàn xī běi qióng dú shān nán gǔ dōng liú yǔ yuán quán shuǐ hé shuǐ fā běi xī dōng nán liú zhù rú shuǐ

易水又东与濡水合，水出故安县西北穷独山南谷，东流与源泉水合，水发北溪，东南流注濡水。

rú shuǐ yòu dōng nán jìng fán yú qī guǎn xi shì qí shòu shǒu yú jīng kē chù yě

濡水又东南径樊于期馆西，是其授首于荆轲处也。

rú shuǐ yòu dōng nán liú jìng jīng kē guǎn běi xī yàn dān nà tián shēng zhī yán zūn kē shàng qīng guǎn zhī yú cǐ

濡水又东南流径荆轲馆北，昔燕丹纳田生之言，尊轲上卿，馆之于此。

èr guǎn zhī chéng jiàn qǔ quán qīng shān gāo lín mào fēng yān pī báo chù kě qī qíng fāng wài zhī shì shàng píng yī jiù jū qǔ chàng lín mù

二馆之城，涧曲泉清，山高林茂，风烟披薄，触可栖情，方外之士，尚凭依旧居，取畅林木。

rú shuǐ yòu dōng jìng wǔ yáng chéng xī běi jiù yè rú shuǐ zhī liú nán rù chéng jìng bǎi zhǒng xi zhǒng yuán chéng cè jí shuǐ táng yě

濡水又东径武阳城西北，旧堨濡水，枝流南入城径柏冢西，冢垣城侧，即水塘也。

sì zhōu yíng yù shēn guǎng yǒu ruò chéng yān

四周茔域深广，有若城焉。

qí shuǐ cè yǒu shù líng fén gāo zhuàng wàng ruò qīng qiū xún zhī gǔ lǎo fǎng zhī shǐ jí bìng wú wén zhèng yǐ sī qíng qiú zhī dàng shì yàn dōu zhī qián gù fén yě huò yán yàn zhī fén yíng sī bù rán yǐ

其水侧有数陵，坟高壮，望若青丘，询之古老，访之史籍，并无文证，以私情求之，当是燕都之前故坟也，或言燕之坟茔，斯不然矣。

qí shuǐ zhī gù dú nán chū qū ér dōng zhuǎn yòu fēn wéi èr dú

其水之故渎南出，屈而东转，又分为二渎。

yī shuǐ jìng gù ān chéng xi cè chéng nán zhù yì shuǐ jiā táng chóng jùn suì àn gāo shēn

一水径故安城西，侧城南注易水，夹塘崇峻，邃岸高深。

zuǒ yòu bǎi bù yǒu èr diào tái cēn cī jiāo zhì tiáo dì xiāng wàng gèng wéi jiā guān yǐ

左右百步，有二钓台，参差交峙，迢递相望，更为佳观矣。

qí yī shuǐ dōng chū zhù jīn tái bēi bēi dōng xī liù qī lǐ nán běi wǔ lǐ

其一水东出注金台陂，陂东西六七里，南北五里。

cè bēi xī běi yǒu diào tái gāo zhàng yú fāng kě sì shí bù bēi běi shí yú bù yǒu jīn tái tái shàng dōng xī bā shí xǔ bù nán běi rú jiǎn

侧陂西北有钓台高丈余，方可四十步，陂北十余步有金台，台上东西八十许步，南北如减。

běi yǒu xiǎo jīn tái tái běi yǒu lán mǎ tái bìng xī gāo shù zhàng xiù zhì xiāng duì yì tái zuǒ yòu shuǐ liú jìng tōng cháng wǔ guǎng zì zhōu xuán bèi pǔ dòng dǔ xián lún zhù chǔ shàng cún shì qí jī gòu kě de ér xún fǎng

北有小金台，台北有兰马台，并悉高数丈，秀峙相对，翼台左右，水流径通，长庑广字，周旋被浦，栋堵咸沦，柱础尚存，是其基构可得而寻访。

zhū qí jiù xián yán zhāo wáng zhá bīn guǎng yán fāng shì zhì yú guō wěi yuè yì zhī tú zōu yǎn jù xīn zhī chóu huàn yóu lì shuō zhī mín zì yuǎn ér jiè zhě duō yǐ

诸耆旧咸言，昭王札宾，广延方士，至于郭隗、乐毅之徒，邹衍、剧辛之俦，宦游历说之民，自远而届者多矣。

bù yù lìng zhū hóu zhī kè sì xì yàn bāng gù xiū lián xià dū guǎn zhī nán chuí yán yàn zhāo chuàng zhī yú qián zi dān zhǒng zhī yú hòu gù diāo qiáng bài guǎn shàng chuán juān kè zhī shí suī wú jīng jì kě píng chá qí gǔ jì shì fú sù chuán yǐ

不欲令诸侯之客，伺隙燕邦，故修连下都馆之南垂，言燕昭创之于前，子丹踵之于后，故雕墙败馆，尚传镌刻之石，虽无经记可凭，察其古迹，似符宿传矣。

rú shuǐ zì yàn yòu dōng jìng zǐ chí bǎo xi qū ér běi liú yòu yǒu hún táng gōu shuǐ zhù zhī shuǐ chū qiú xiàn xi bái mǎ shān nán xī zhōng dōng nán liú rù rú shuǐ

濡水自堰又东径紫池堡西，屈而北流，又有浑塘沟水注之，水出遒县西白马山南溪中，东南流入濡水。

rú shuǐ yòu dōng zhì sāi kǒu gǔ lèi shí yàn shuǐ chǔ yě

濡水又东至塞口，古累石堰水处也。

rú shuǐ jiù zhī fēn nán rù chéng dōng dà bēi bēi fāng sì lǐ jīn wú shuǐ

濡水旧枝分南入城东大陂，陂方四里，今无水。

bēi nèi yǒu quán yuān ér bù liú jì chí běi cè sú wèi shèng nǚ quán

陂内有泉，渊而不流，际池北侧，俗谓圣女泉。

rú shuǐ yòu dōng de bái yáng shuǐ kǒu shuǐ chū dào xiàn xī shān bái yáng lǐng xià dōng nán liú rù rú shuǐ shí rén wèi zhī hǔ yǎn quán yě

濡水又东得白杨水口，水出道县西山白杨岭下，东南流入濡水，时人谓之虎眼泉也。

rú shuǐ dōng hé tán shuǐ shuǐ chū qiú xiàn xī běi tán shān xī nán nán liú yǔ shí quán shuǐ huì shuǐ chū shí quán gù dōng nán yú shuǐ guǎng èr shí xǔ bù shēn sān zhàng

濡水东合檀水，水出遒县西北檀山西南，南流与石泉水会，水出石泉固东南隅，水广二十许步，深三丈。

gù zài zhòng shān zhī nèi píng chuān zhī zhōng sì zhōu jué jiàn zǔ shuǐ bā zhàng yǒu yú

固在众山之内，平川之中，四周绝涧阻水，八丈有余。

shí gāo wǔ zhàng shí shàng chì tǔ yòu gāo yì pǐ bì lì zhí shàng guǎng sì shí wǔ bù shuǐ zhī bù zhōu zhě lù bù róng guǐ jǐn tōng rén mǎ wèi zhī shí quán gù

石高五丈，石上赤土，又高一匹，壁立直上，广四十五步，水之不周者，路不容轨，仅通人马，谓之石泉固。

gù shàng sù yǒu bái yáng sì shì bái yáng shān shén yě

固上宿有白杨寺，是白杨山神也。

sì cè lín mù jiāo yīn cóng kē yǐn jǐng shā mén shì fǎ chéng jiàn shā yú qí shàng gèng wéi sī xuán zhī shèng chù yě

寺侧林木交荫，丛柯隐景，沙门释法澄建刹于其上，更为思玄之胜处也。

qí shuǐ nán liú zhù yú tán shuǐ gù sú yǒu bìng gōu zhī chēng yān

其水南流注于檀水，故俗有并沟之称焉。

qí shuǐ yòu dōng nán liú lì gù ān xiàn běi ér nán zhù rú shuǐ

其水又东南流，历故安县北而南注濡水。

rú shuǐ yòu dōng nán liú yú róng chéng xiàn xī běi dà lì tíng dōng nán hé yì shuǐ ér zhù jù mǎ shuǐ yě

濡水又东南流，于容城县西北大利亭东南合易水而注巨马水也。

gù dì lǐ zhì yuē gù ān xiàn yán xiāng yì shuǐ suǒ chū zhì fàn yáng rù rú shuǐ

故《地理志》曰：故安县阎乡，易水所出，至范阳入濡水。

hǎn yīn yì yán shì yǐ yòu yuē rú shuǐ hé qú

阚駰亦言是矣，又曰濡水合渠。

阚骃亦言是矣，又曰濡水合渠。

xǔ shèn yuē rú shuǐ rù lái

许慎曰：濡水入涞。

lái qú èr hào jí jù mǎ zhī yì míng

涞、渠二号，即巨马之异名。

rán èr yì jù chū yī xiāng tóng rù rú shuǐ nán rú

然二易俱出一乡，同入濡水，南濡。

běi yì zhì zhuō jùn fàn yáng xiàn huì běi rú yòu bìng luàn liú rù lái shì zé yì shuǐ yǔ zhū shuǐ hù shè tōng chēng dōng jìng róng chéng xiàn gù chéng běi hún tāo dōng zhù zhì bó hǎi píng shū xiàn yǔ yì shuǐ hé

北易至涿郡范阳县会北濡，又并乱流入涞，是则易水与诸水互摄通称，东径容城县故城北，浑涛东注，至勃海平舒县与易水合。

hǎn yīn yuē zhuō jùn xi jiè dài zhī yì shuǐ

阚駰曰：涿郡西界代之易水。

阚骃曰：涿郡西界代之易水。

ér shì shuǐ chū dài jùn guǎng chāng xiàn dōng nán láng shān dōng běi yàn wáng xiān tái dōng

而是水出代郡广昌县东南郎山东北燕王仙台东。

tái yǒu sān fēng shèn wéi chóng jùn téng yún guān fēng gāo xiá yì lǐng xiù hè chōng shēn hán yān zhào wù qí jiù yán yān zhāo wáng qiú xiān chù

台有三峰，甚为崇峻，腾云冠峰，高霞翼岭，岫壑冲深，含烟罩雾，耆旧言：燕昭王求仙处。

qí dōng wèi zhī shí hǔ gāng fàn yè hàn shū yún zhōng shān jiǎn wáng yān zhī biǎn yě

其东谓之石虎冈，范晔《汉书》云：中山简王焉之窆也。

hòu qí zàng cǎi zhuō jùn shān shí yǐ shù fén yíng líng suì bēi shòu bìng chū cǐ shān yǒu suǒ yí èr shí hǔ hòu rén yīn yǐ míng gāng

厚其葬，采涿郡山石，以树坟茔，陵隧碑兽，并出此山，有所遗二石虎，后人因以名冈。

shān zhī dōng lù jí quán yuán suǒ dǎo yě jīng suǒ wèi yán xiāng xī shān

山之东麓，即泉源所导也，《经》所谓阎乡西山。

qí shuǐ dōng liú yǒu bì shuǐ nán huì hún bō tóng zhù sú wèi zhī wèi báo hé

其水东流，有毖水南会，浑波同注，俗谓之为雹河。

sī mǎ biāo jùn guó zhì yuē báo shuǐ chū gù ān xiàn

司马彪《郡国志》曰，雹水出故安县。

shì zǔ lìng gěng kuàng jī gù ān xī shān zéi wú nài lǐ fú báo shàng shí yú yíng jiē pò zhī

世祖令耿况击故安西山贼吴耐蠡符雹上十余营，皆破之。

jí shì shuǐ zhě yě

即是水者也。

yì shuǐ yòu dōng jìng kǒng shān běi

易水又东径孔山北，

shān xià yǒu zhōng rǔ xué

山下有钟乳穴，

xué chū jiā rǔ

穴出佳乳，

cǎi zhě gōu huǒ xún shā

采者篝火寻沙，

rù xué lǐ xǔ

入穴里许，

dù yī shuǐ

渡一水，

qián liú tōng zhù

潜流通注，

qí shēn kě shè

其深可涉，

yú zhōng zhòng xué qí fēn

于中众穴奇分，

lìng chū rù zhě yí mí bù zhī suǒ qù

令出入者疑迷不知所趣，

měi yú yí lù

每于疑路，

bì yǒu lì jì

必有历记，

fǎn zhě nǎi xún kǒng yǐ zì dá yǐ

返者乃寻孔以自达矣。

shàng yòu yǒu dà kǒng huò dá dòng kāi gù yǐ kǒng shān wèi míng yě

上又有大孔，豁达洞开，故以孔山为名也。

qí shuǐ yòu dōng jìng xi gù ān chéng nán jí yán xiāng chéng yě

其水又东径西故安城南，即阎乡城也。

lì sòng jīng xíng běi qí jiù yún yàn dān jiàn jīng kē yú cǐ yīn ér míng yān shì dài yǐ yuǎn fēi suǒ xiáng yě

历送荆陉北，耆旧云：燕丹饯荆轲于此，因而名焉，世代已远，非所详也。

yí míng jiù chuán bù róng bù quán zhù guǎng hòu rén chuán wén zhī tīng

遗名旧传，不容不诠，庶广后人传闻之听。

yì shuǐ yòu dōng liú qū jìng cháng chéng xi yòu dōng liú nán jìng wǔ suì xiàn nán xīn chéng xiàn běi

易水又东流屈径长城西，又东流南径武隧县南，新城县北。

shǐ jì yuē zhào jiāng li mù fá yàn qǔ wǔ suì fāng chéng shì yě

《史记》曰：赵将李牧伐燕，取武隧方城是也。

sú yòu wèi shì shuǐ wèi wǔ suì jīn jīn běi duì cháng chéng mén wèi zhī fén mén

俗又谓是水为武隧津，津北对长城门，谓之汾门。

shǐ jì

《史记。

zhào shì jiā yún xiào chéng wáng shí jiǔ nián zhào yǔ yàn yì tǔ yǐ lóng duì fén mén yǔ yàn yàn yǐ gé chéng wǔ yáng yǔ zhào

赵世家》云：孝成王十九年，赵与燕易土，以龙兑，汾门与燕，燕以葛城，武阳与赵。

jí cǐ yě

即此也。

yì yuē fén shuǐ mén yòu wèi zhī liáng mén yǐ

亦曰汾水门，又谓之梁门矣。

yì shuǐ dōng fēn wéi liáng mén bēi yì shuǐ yòu dōng liáng mén bēi shuǐ zhù zhī shuǐ shàng chéng yì shuǐ yú liáng mén dōng rù cháng chéng dōng běi rù bēi

易水东分为梁门陂，易水又东，梁门陂水注之，水上承易水于梁门，东入长城，东北入陂。

bēi shuǐ běi jiē fàn yáng bēi bēi zài fàn yáng chéng xi shí lǐ fāng shí wǔ lǐ sú yì wèi zhī wèi yán tái bēi

陂水北接范阳陂，陂在范阳城西十里，方十五里，俗亦谓之为盐台陂。

bēi shuǐ nán tōng liáng mén diàn fāng sān lǐ diàn shuǐ dōng nán liú chū cháng chéng zhù yì wèi zhī fàn shuǐ yì shuǐ zì xià yǒu fàn shuǐ tōng mù

陂水南通梁门淀，方三里，淀水东南流，出长城注易，谓之范水，易水自下，有范水通目。

yòu dōng jìng fàn yáng xiàn gù chéng nán jí yīng shào suǒ wèi fàn shuǐ zhī yáng yě

又东径范阳县故城南，即应劭所谓范水之阳也。

yì shuǐ yòu dōng jìng fán yú xiàn gù chéng běi

易水又东径樊舆县故城北。

hàn wǔ dì yuán shuò wǔ nián fēng zhōng shān jìng wáng zǐ liú tiáo wèi hòu guó wáng mǎng gēng míng wò fú yǐ

汉武帝元朔五年，封中山靖王子刘条为侯国，王莽更名握符矣。

dì lǐ fēng sú jì yuē běi xīn chéng xiàn dōng èr shí lǐ yǒu fán yú tíng gù xiàn yě

《地理风俗记》曰：北新城县东二十里有樊舆亭，故县也。

yì shuǐ yòu dōng jìng róng chéng xiàn gù chéng nán hàn gāo dì liù nián fēng zhào jiāng yè yú shēn zé jǐng dì zhōng sān nián yǐ fēng xiōng nú jiàng wáng wéi xú lú yú róng chéng jiē wèi hòu guó wáng mǎng gēng míng shēn zé yě

易水又东径容城县故城南，汉高帝六年，封赵将夜于深泽，景帝中三年，以封匈奴降王唯徐卢于容城，皆为侯国，王莽更名深泽也。

yì shuǐ yòu dōng ní shuǐ zhù zhī shuǐ shàng chéng èr bēi yú róng chéng xiàn dōng nán wèi zhī dà ní diàn xiǎo ní diàn

易水又东，埿水注之，水上承二陂于容城县东南，谓之大埿淀、小埿淀。

qí shuǐ nán liú zhù yì shuǐ wèi zhī ní dòng kǒu shuǐ cè yǒu hún ní chéng yì shuǐ jìng qí nán dōng hé kòu shuǐ

其水南流注易水，谓之埿洞口，水侧有浑埿城，易水径其南，东合滱水。

gù sāng qīn yuē yì shuǐ chū běi xīn chéng xī běi dōng rù kòu zì xià kòu yì hù shòu tōng chēng yǐ

故桑钦曰：易水出北新城西北，东入滱，自下滱，易互受通称矣。

yì shuǐ yòu dōng jìng yì jīng nán

易水又东径易京南。

hàn mò gōng sūn zàn hài liú yú yú jì xià shí tóng yáo yún yàn nán chuí zhào běi jì wéi yǒu cǐ zhōng kě bì shì

汉末，公孙瓒害刘虞于蓟下，时童谣云：燕南垂，赵北际，惟有此中可避世。

zàn yǐ yì dì dāng zhī gù zì jì xǐ lín yì shuǐ wèi zhī yì jīng chéng zài yì chéng xi sì wǔ lǐ

瓒以易地当之，故自蓟徙临易水，谓之易京城，在易城西四五里。

zhào jiàn wǔ sì nián shí hǔ zì liáo xī nán dá yì jīng yǐ jīng zhàng zhì gù lìng èr wàn rén fèi huài zhī

赵建武四年，石虎自辽西南达易京，以京障至固，令二万人废坏之。

jīn zhě chéng bì yí píng qí lóu jī shàng cún yóu gāo yì pǐ yú jī shàng yǒu jǐng shì míng yì jīng lóu jí zàn suǒ bǎo yě

今者，城壁夷平，其楼基尚存，犹高一匹，余基上有井，世名易京楼，即瓒所保也。

gù zàn yǔ zǐ shū yún yuán shì zhī gōng zhuàng ruò guǐ shén chōng tī wǔ yú lóu shàng gǔ jiǎo míng yú dì zhōng

故瓒《与子书》云：袁氏之攻，状若鬼神，冲梯舞于楼上，鼓角鸣于地中。

jí cǐ lóu yě

即此楼也。

yì shuǐ yòu dōng jìng yì xiàn gù chéng nán xī yàn wén gōng xǐ yì jí cǐ chéng yě

易水又东径易县故城南，昔燕文公徙易，即此城也。

hǎn yīn chēng tài zǐ dān qiǎn jīng kē cì qín wáng yǔ bīn kè zhī móu zhě zǔ dào yú yì shuǐ shàng

阚駰称太子丹遣荆轲刺秦王，与宾客知谋者，祖道于易水上。

阚骃称太子丹遣荆轲刺秦王，与宾客知谋者，祖道于易水上。

yàn dān zi chēng jīng kē rù qín tài zǐ yǔ zhī móu zhě jiē sù yī guān sòng zhī yú yì shuǐ zhī shàng jīng kē qǐ wéi shòu gē yuē fēng xiāo xiāo xī yì shuǐ hán zhuàng shì yī qù xī bù fù hái

《燕丹子》称，荆轲入秦，太子与知谋者，皆素衣冠送之于易水之上，荆轲起为寿，歌曰：风萧萧兮易水寒，壮士一去兮不复还。

gāo jiàn lí jī zhù sòng rú yì hé zhī wèi zhuàng shēng shì fā jiē chōng guān

高渐离击筑，宋如意和之，为壮声，士发皆冲冠；

wèi āi shēng shì jiē liú tì

为哀声，士皆流涕。

yí yú cǐ yě

疑于此也。

yú àn yí chuán jiù jì duō zài wǔ yáng shì bù jiàn cǐ yě

余按遗传旧迹，多在武阳，似不饯此也。

hàn jǐng dì zhōng sān nián fēng xiōng nú jiàng wáng pū wèi hòu guó yě

汉景帝中三年，封匈奴降王仆为侯国也。

yòu dōng guò ān cì xiàn nán yì shuǐ jìng xiàn nán mào xiàn gù chéng běi dōng zhì wén ān xiàn yǔ hū tuó hé

又东过安次县南，易水径县南，鄚县故城北，东至文安县与滹沱合。

shǐ jì sū qín yuē yàn cháng chéng yǐ běi yì shuǐ yǐ nán

《史记》，苏秦曰：燕长城以北，易水以南。

zhèng wèi cǐ shuǐ yě

正谓此水也。

shì yǐ bān gù hǎn yīn zhī tú xián yǐ sī shuǐ wèi zhī nán yì

是以班固、阚駰之徒，咸以斯水谓之南易。

是以班固、阚骃之徒，咸以斯水谓之南易。

yòu dōng guò quán zhōu xiàn nán dōng rù yú hǎi

又东过泉州县南，东入于海。

jīng shū shuǐ zhī suǒ lì yán cì zhù hǎi yě

《经》书水之所历，沿次注海也。

kòu shuǐ chū dài jùn líng qiū xiàn gāo shì shān jí ōu yí zhī shuǐ yě chū xiàn xī běi gāo shì shān

滱水出代郡灵丘县高氏山，即沤夷之水也，出县西北高氏山。

shān hǎi jīng yuē gāo shì zhī shān kòu shuǐ chū yān dōng liú zhù yú hé zhě yě

《山海经》曰：高氏之山，滱水出焉，东流注于河者也。

qí shuǐ dōng nán liú shān shàng yǒu shí míng tí yán jì zhōu běi jiè gù shì wèi zhī shí míng xíng yě

其水东南流，山上有石铭，题言冀州北界，故世谓之石铭陉也。

qí shuǐ yòu nán jìng hou táng chuān míng yě

其水又南径候塘，川名也。

yòu dōng hé wēn quán shuǐ shuǐ chū xī běi xuān gǔ qí shuǐ wēn rè ruò tāng néng yù bǎi jí gù shì wèi zhī wēn quán yān

又东合温泉水，水出西北暄谷，其水温热若汤，能愈百疾，故世谓之温泉焉。

dōng nán liú jìng xìng dòu tíng běi tíng zài nán yuán shàng qī qīng ér bù zhèng gù shì yǐ jī chéng mù zhī

东南流径兴豆亭北，亭在南原上，敧倾而不正，故世以敧城目之。

shuǐ zì yuán dōng nán zhù yú kòu

水自原东南注于滱。

kòu shuǐ yòu dōng suō quán shuǐ zhù zhī shuǐ dǎo yuán suō quán nán liú shuǐ cè yǒu suō quán tíng dōng nán rù yú kòu shuǐ

滱水又东，莎泉水注之，水导源莎泉南流，水侧有莎泉亭，东南入于滱水。

kòu shuǐ yòu dōng jìng líng qiū xiàn gù chéng nán

滱水又东径灵丘县故城南。

yīng shào yuē zhào wǔ líng wáng zàng qí dōng nán èr shí lǐ gù xiàn shì zhī

应劭曰：赵武灵王葬其东南二十里，故县氏之。

xiàn gǔ shǔ dài hàn líng dì guāng hé yuán nián zhōng shān xiāng zāng hào shàng qǐng bié shǔ yě

县，古属代，汉灵帝光和元年，中山相臧昊上请别属也。

zàn zhù dì lǐ zhì yuē líng qiū zhī hào zài wǔ líng wáng zhī qián yǐ

瓒注《地理志》曰：灵丘之号，在武灵王之前矣。

yòu àn sī mǎ qiān shǐ jì zhào jìng hóu jiǔ nián bài qí yú líng qiū zé míng bù yīn wǔ líng wáng shì rú zàn zhù

又按司马迁《史记》，赵敬侯九年，败齐于灵丘，则名不因武灵王事，如瓒《注》。

liú shuǐ zì xiàn nán liú rù xiá wèi zhī ài mén shè ài yú xiá yǐ jī jìn xíng lǚ

流水自县南流入峡，谓之隘门，设隘于峡，以讥禁行旅。

lì nán shān gāo fēng yǐn tiān shēn xī liè gǔ qí shuǐ yán jiàn xī zhuǎn jìng yù shè tái nán tái zài běi fù shàng tái nán yǒu yù shè shí bēi nán zé xiù zhàng fēn xiāo céng yá cì tiān jī shí zhī jùn bì lì zhí shàng chē jià yán sù měi chū shì suǒ yóu yì yān

历南山，高峰隐天，深溪埒谷，其水沿涧西转，径御射台南，台在北阜上，台南有御射石碑，南则秀嶂分霄，层崖刺天，积石之峻，壁立直上，“车驾沿溯，每出是所游艺焉。

kòu shuǐ xī liú yòu nán zhuǎn dōng qū jìng běi hǎi wáng xiáng zhī shí jié nán yù shè bēi shí zhù běi ér nán liú yě

滱水西流，又南转东屈径北海王详之石碣南，御射碑石柱北而南流也。

dōng nán guò guǎng chāng xiàn nán kòu shuǐ dōng jìng jiā yá chuān yǒu yī shuǐ nán lái zhù zhī shuǐ chū héng shān běi lù zhì chuān sān hé jìng jiā yá tíng dōng ér běi liú zhù yú kòu shuǐ

东南过广昌县南，滱水东径嘉牙川，有一水南来注之，水出恒山北麓，稚川三合，径嘉牙亭东而北流，注于滱水。

shuǐ zhī běi shān xíng jí guǎng chāng xiàn jiè

水之北山，行即广昌县界。

kòu shuǐ yòu dōng jìng dǎo mǎ guān guān shān xiǎn ài zuì wéi shēn qiào shì jūn shī rén gāo gāng zhī bìng liáng mǎ fù xiǎn zhī kùn xíng xuān gù guān shòu qí míng yān

滱水又东径倒马关，关山险隘，最为深峭，势均诗人高冈之病良马，傅险之困行轩，故关受其名焉。

guān shuǐ chū xī nán zhǎng xī xià dōng běi lì guān zhù kòu

关水出西南长溪下，东北历关注滱。

kòu shuǐ nán shān shàng qǐ yù zuò yú sōng yuán jiàn zhī huán yú dōng pǔ

滱水南，山上起御坐于松园，建祗洹于东圃。

dōng běi èr miàn xiù zhàng gāo shēn xiá fēng yǐn rì shuǐ wàng chéng míng

东北二面，岫嶂高深，霞峰隐日，水望澄明。

yuān wú qián jiǎ xíng lǐ suǒ jìng xiān bù pái huái wàng fǎn yǐ

渊无潜甲，行李所径，鲜不徘徊忘返矣。

yòu dōng nán guò zhōng shān shàng qǔ yáng xiàn běi héng shuǐ cóng xi lái zhù zhī

又东南过中山上曲阳县北，恒水从西来注之。

kòu shuǐ zì dǎo mǎ guān nán liú yǔ dà lǐng shuǐ hé shuǐ chū shān xī nán dà lǐng xià dōng běi liú chū xiá xiá yòu shān cè yǒu zhī huán jīng lú fēi lù líng shān dān pán hóng liáng cháng jīn fàn lán yíng dài qí xià

滱水自倒马关南流与大岭水合，水出山西南大岭下，东北流出峡，峡右山侧，有祗洹精庐，飞陆陵山，丹盘虹梁，长津泛澜，萦带其下。

dōng běi liú zhù yú kòu

东北流注于滱。

kòu shuǐ yòu qū ér dōng hé liǎng lǐng xī shuǐ

滱水又屈而东合两岭溪水，

shuǐ chū héng shān běi fù

水出恒山北阜，

dōng běi liú lì liǎng lǐng jiān

东北流历两岭间，

běi lǐng suī céng líng yún jǔ

北岭虽层陵云举，

yóu bù ruò nán luán qiào xiù

犹不若南峦峭秀，

zì shuǐ nán bù yuǎn fēng

自水南步远峰，

shí dèng wēi yí

石隥逶迤，

yán tú jiǔ qǔ

沿途九曲，

lì dì zhū shān

历睇诸山，

xián wèi liè yǐ

咸为劣矣，

yì yì yáng cháng qióng lái zhī lèi zhě yě

抑亦羊肠、邛崃之类者也。

qí sòng tōng hé lù chū qí jiān

齐宋通和，路出其间。

qí shuǐ dōng běi liú zhù yú kòu shuǐ

其水东北流，注于滱水。

yòu dōng zuǒ hé xuán shuǐ shuǐ chū shān yuán xiù pán gǔ qīng tuān jùn xià fēn shí fēi xuán yì pǐ yǒu yú zhí guàn shān jì bái bō fèn liú zì chéng tán zhǔ

又东，左合悬水，水出山原岫盘谷，轻湍浚下，分石飞悬，一匹有余，直灌山际，白波奋流，自成潭渚。

qí shuǐ dōng nán liú yáng tuān zhù yú kòu

其水东南流，扬湍注于滱。

kòu shuǐ yòu dōng liú lì hóng shān shì wèi shì chù wèi hóng tóu yí jí jìn shū dì dào jì suǒ wèi hóng shàng guān zhě yě

滱水又东流历鸿山，世谓是处为鸿头，疑即《晋书地道记》所谓鸿上关者也。

guān wèi zhì běi píng ér huà sāi yú wàng dū dōng běi qù běi píng bù yuǎn jiān xiàn tǔ suǒ jí yě

关尉治北平而画塞于望都东北，去北平不远，兼县土所极也。

kòu shuǐ yú shì zuǒ nà hóng shàng shuǐ shuǐ chū xī běi jìn xī dōng nán liú zhù yú kòu shuǐ yě

滱水于是，左纳鸿上水，水出西北近溪，东南流注于滱水也。

yòu dōng guò táng xiàn nán

又东过唐县南。

kòu shuǐ yòu dōng jìng zuǒ rén chéng nán

滱水又东径左人城南。

yīng shào yuē zuǒ rén chéng zài táng xiàn xī běi sì shí lǐ

应劭曰：左人城在唐县西北四十里。

xiàn yǒu báo shuǐ yì huò wèi zhī wèi táng shuǐ yě shuǐ chū zhōng shān chéng zhī xi rú běi

县有雹水，亦或谓之为唐水也，水出中山城之西如北。

chéng nèi yǒu xiǎo shān zài chéng xī cè ér ruì shàng ruò wěi sù yān yí jí dì dào jì suǒ yún wàng dū xiàn yǒu wěi sù guān yě

城内有小山，在城西侧而锐上，若委粟焉，疑即《地道记》所云望都县有委粟关也。

sú yǐ shān zài yì zhōng gù yì wèi zhī zhōng shān chéng

俗以山在邑中，故亦谓之中山城；

yǐ chéng zhōng yǒu táng shuǐ yīn fù wèi zhī wèi guǎng táng chéng yě

以城中有唐水，因复谓之为广唐城也。

zhōng shān jì yǐ wéi zhōng rén chéng yòu yǐ wéi gǔ jù shū wèi guāi miù yǐ

《中山记》以为中人城，又以为鼓聚，殊为乖谬矣。

yán chéng zhōng yǒu shān gù yuē zhōng shān yě zhōng shān jùn zhì

言城中有山，故曰中山也，中山郡治。

jīng xiāng fán yuē jīn zhōng shān wàng dū dōng èr shí lǐ yǒu gù zhōng rén chéng

京相璠曰：今中山望都东二十里有故中人城。

wàng dū chéng dōng yǒu yī chéng míng yáo gū chéng běn wú zhōng rén zhī chuán fán huò yǐ wéi zhōng rén suǒ wèi xiáng yě

望都城东有一城名尧姑城，本无中人之传，璠或以为中人，所未详也。

zhōng shān jì suǒ yán zhōng rén zhě chéng dōng qù wàng dū gù chéng shí yú lǐ èr shí lǐ zé jiǎn dàn kǔ qí bù dōng guān fu yì shuō xián wèi shuǎng yǐ

《中山记》所言中人者，城东去望都故城十余里，二十里则减，但苦其不东，观夫异说，咸为爽矣。

jīn cǐ chéng yú lú nú chéng běi rú xi liù shí lǐ

今此城于卢奴城北如西六十里。

chéng zhī xī běi quán yuán suǒ dǎo xi jìng láng shān běi láng táng yīn dú jìn shí jiān táng shuǐ zhī chuán

城之西北，泉源所导，西径郎山北，郎、唐音读近，实兼唐水之传。

xi liú lì zuǒ rén tíng zhù kòu shuǐ

西流历左人亭注滱水。

kòu shuǐ yòu dōng zuǒ huì yī shuǐ shuǐ chū zhōng shān chéng běi láng fù xià yì wèi zhī táng shuǐ yě

滱水又东，左会一水，水出中山城北郎阜下，亦谓之唐水也。

rán yú chéng fēi zài xi sú yòu míng zhī wèi báo shuǐ yòu jiān èr míng yān

然于城非在西，俗又名之为雹水，又兼二名焉。

xī nán liú rù kòu bìng suǒ wèi xiáng gài chuán yí ěr

西南流入滱，并所未详，盖传疑耳。

kòu shuǐ yòu dōng héng shuǐ cóng xi lái zhù zhī

滱水又东，恒水从西来注之。

zì xià kòu shuǐ jiān nà héng chuān zhī tōng chēng yān

自下滱水兼纳恒川之通称焉。

从此以下，流水与易水都可通称了。

jí yǔ gòng suǒ wèi héng wèi jì cóng yě

即《禹贡》所谓恒、卫既从也。

kòu shuǐ yòu dōng yòu bāo mǎ nì shuǐ shuǐ chū shàng qǔ yáng chéng dōng běi mǎ ruò shān dōng běi liú jìng fú tíng

滱水又东，右苞马溺水，水出上曲阳城东北马溺山，东北流径伏亭。

jìn shū dì dào jì yuē wàng dū xiàn yǒu mǎ ruò guān

《晋书地道记》曰：望都县有马溺关。

zhōng shān jì yuē bā dù mǎ ruò

《中山记》曰：八渡马溺。

shì shān qǔ yào hài zhī dì èr guān shì jiē yí sī chéng jí shì guān wèi sù zhì yì mù zhī lái fēi suǒ xiáng yǐ

是山曲要害之地，二关势接，疑斯城即是关尉宿治，异目之来，非所详矣。

mǎ nì shuǐ yòu dōng liú zhù yú kòu

马溺水又东流注于滱。

kòu shuǐ yòu dōng jìng zhōng rén tíng nán

滱水又东径中人亭南。

chūn qiū zuǒ zhuàn zhāo gōng shí sān nián jìn xún wú lǜ shī qīn xiān yú jí zhōng rén dà huò ér guī zhě yě

《春秋左传》昭公十三年，晋荀吴率师侵鲜虞及中人，大获而归者也。

kòu shuǐ yòu dōng jìng jīng qiū běi shì wèi zhī jīng líng nán duì hàn zhōng shān qǐng wáng líng kòu shuǐ běi duì jūn zǐ àn àn shàng yǒu āi wáng zǐ xiàn wáng líng kǎn xià yǒu quán yuán jī shuǐ yì yuē quán shàng àn

滱水又东径京丘北，世谓之京陵，南对汉中山顷王陵，滱水北对君子岸，岸上有哀王子宪王陵，坎下有泉源，积水亦曰泉上岸。

kòu shuǐ yòu dōng jìng bái tǔ běi nán jí jìng wáng zǐ kāng wáng líng sān fén bìng liè zhě shì

滱水又东径白土北，南即靖王子康王陵，三坟并列者是。

kòu shuǐ yòu dōng jìng lè yáng chéng běi shǐ jì chēng wèi wén hóu shǐ lè yáng miè zhōng shān gài qí gù chéng zhōng shān suǒ zào yě gù chéng de qí míng

滱水又东径乐羊城北，《史记》称魏文侯使乐羊灭中山，盖其故城中山所造也，故城得其名。

kòu shuǐ yòu dōng jìng táng xiàn gù chéng nán cǐ èr chéng jù zài kòu shuǐ zhī yáng gù yuē kòu shuǐ jìng qí nán

滱水又东径唐县故城南，此二城俱在滱水之阳，故曰滱水径其南。

chéng xi yòu yǒu yī shuǐ dǎo yuán xiàn zhī xī běi píng dì quán yǒng ér chū sú yì wèi zhī wèi táng shuǐ yě

城西又有一水，导源县之西北平地，泉涌而出，俗亦谓之为唐水也。

dōng liú zhì táng chéng xī běi yú yè ér wèi hú sú wèi zhī táng chí

东流至唐城西北隅，堨而为湖，俗谓之唐池。

lián hé bèi shuǐ xī yóu duō cuì qí shàng xìn wèi shèng chù yě

莲荷被水，嬉游多萃其上，信为胜处也。

qí shuǐ nán rù xiǎo gōu xià zhù kòu shuǐ zì shàng lì xià tōng chán táng chuān zhī jiān chēng yān

其水南入小沟，下注滱水，自上历下，通禅唐川之兼称焉。

yīng shào dì lǐ fēng sú jì yuē táng xiàn xi sì shí lǐ dé zhōng rén tíng

应劭《地理风俗记》曰：唐县西四十里得中人亭。

jīn yú cǐ chéng qǔ zhōng rén xiāng zé sì shí yě

今于此城取中人乡，则四十也。

táng shuǐ zài xī běi rù kòu yǔ yìng fú hé yòu yán yáo shān zhě zài nán zé wú shān yǐ nǐ zhī wèi fēi yě

唐水在西北入滱，与应符合，又言尧山者，在南则无山以拟之为非也。

hǎn yīn shí sān zhōu zhì yuē zhōng shān zhì lú nú táng xiàn gù chéng zài guó běi qī shí wǔ lǐ

阚駰《十三州志》曰：中山治卢奴，唐县故城在国北七十五里。

阚骃《十三州志》曰：中山治卢奴，唐县故城在国北七十五里。

yīn suǒ shuō běi zé fēi yě

駰所说北则非也。

骃所说北则非也。

shǐ jì yuē dì kù shì méi dì yáo shì zuò shǐ fēng yú táng

《史记》曰：帝喾氏没，帝尧氏作，始封于唐。

wàng dū xiàn zài nán jīn cǐ chéng nán duì lú nú gù chéng zì wài wú chéng yǐ yīng zhī

望都县在南，今此城南对卢奴故城，自外无城以应之。

kǎo gǔ zhī jīn shì yì quán wéi sú míng wàng dū gù chéng zé bā shí xǔ lǐ jù zhōng shān chéng zé qī shí lǐ yàn tú tuī yì yi wèi táng chéng

考古知今，事义全违，俗名望都故城则八十许里，距中山城则七十里，验途推邑，宜为唐城。

chéng běi qù yáo shān wǔ lǐ yǔ qī shí wǔ lǐ zhī shuō xiāng fú

城北去尧山五里，与七十五里之说相符。

rán zé sú wèi zhī dōu shān jí shì yáo shān zài táng dōng běi wàng dū jiè

然则俗谓之都山，即是尧山，在唐东北望都界。

huáng fǔ mì yuē yáo shān yì míng dòu shān

皇甫谧曰：尧山亦名豆山。

jīn shān yú chéng běi rú dōng zhǎn jué gū zhì hǔ yá jié lì shān nán yǒu yáo miào shì jí yáo suǒ dēng zhī shān zhě yě

今山于城北如东，崭绝孤峙，虎牙桀立，山南有尧庙，是即尧所登之山者也。

dì lǐ zhì yuē yáo shān zài nán

《地理志》曰：尧山在南。

jīn kǎo cǐ chéng zhī nán yòu wú shān yǐ yīng zhī shì gù xiān hòu lùn zhě xián yǐ dì lǐ jì zhī shuō wèi shī

今考此城之南，又无山以应之，是故先后论者，咸以《地理记》之说为失。

yòu jí sú shuō yǐ táng chéng wèi wàng dū chéng zhě zì běi wú chéng yǐ nǐ zhī jiǎ fù yǒu zhī tú chéng yū yuǎn shān hé zhī zhuàng quán guāi gǔ zhèng chuán wèi shū wǎng

又即俗说以唐城为望都城者，自北无城以拟之，假复有之，途程纡远，山河之状全乖，古证传为疏罔。

shì chéng xī běi dòu shān xī zú yǒu yī quán yuán dōng běi liú jìng dòu shān xià hé sū shuǐ luàn liú zhuǎn zhù dōng rù kòu shì qǐ táng shuǐ píng

是城西北豆山西足，有一泉源，东北流径豆山下合苏水，乱流转注东入滱，是岂唐水平？

suǒ wèi xiáng yě

所未详也。

yòu yú shì chéng zhī nán rú dōng shí yú lǐ yǒu yī chéng sú wèi zhī gāo chāng xiàn chéng huò wàng dū zhī gù chéng yě

又于是城之南如东十余里，有一城，俗谓之高昌县城，或望都之故城也。

xiàn zài táng nán huáng fǔ mì yuē xiāng qù wǔ shí lǐ

县在唐南，皇甫谧曰：相去五十里。

jī zhū chéng de yóu shí wǔ lǐ gài shū wù ěr

稽诸城地，犹十五里，盖书误耳。

cǐ chéng zhī dōng yǒu shān gū zhì shì yǐ shān bù lián líng míng zhī yuē gū shān gū dōu shēng xiāng jìn yí jí suǒ wèi dōu shān yě

此城之东，有山孤峙，世以山不连陵，名之曰孤山，孤、都声相近，疑即所谓都山也。

dì wáng shì jì yuē yáo mǔ qìng dōu suǒ jū gù xiàn mù yuē wàng dū

《帝王世纪》曰：尧母庆都所居，故县目曰望都。

zhāng yàn yuē yáo shān zài běi yáo mǔ qìng dōu shān zài nán dēng yáo shān jiàn dōu shān gù wàng dū xiàn yǐ wéi míng yě

张晏曰：尧山在北，尧母庆都山在南，登尧山见都山，故望都县以为名也。

táng yì zhōng shān chéng yě wèi wǔ gōng zhī guó zhōu tóng xìng

唐亦中山城也，为武公之国，周同姓。

zhōu zhī shuāi yě guó yǒu chì dí zhī nán qí huán bà zhū hóu jiāng lǐ yì tǔ qiǎn guǎn zhòng ràng róng dí zhù chéng yǐ gù zhī

周之衰也，国有赤狄之难，齐桓霸诸侯，疆理邑土，遣管仲攘戎狄，筑城以固之。

qí hòu huán gōng bù xù guó zhèng zhōu wáng wèn tài shǐ yú yuē jīn zhī zhū hóu shú xiān wáng hu

其后，桓公不恤国政，周王问太史余曰：今之诸侯，孰先亡乎？

duì yuē tiān shēng mín ér lìng yǒu bié suǒ yǐ yì qín shòu yě

对曰：天生民而令有别，所以异禽兽也。

jīn zhōng shān yín hūn kāng lè chěng yù wú dù qí xiān wáng yǐ

今中山淫昏康乐，逞欲无度，其先亡矣。

hòu èr nián guǒ miè

后二年果灭。

wèi wén hóu yǐ fēng tài zǐ jī yě hàn gāo zǔ lì zhōng shān jùn jǐng dì sān nián wèi wáng guó wáng mǎng zhī cháng shān yě

魏文侯以封太子击也，汉高祖立中山郡，景帝三年为王国，王莽之常山也。

wèi huáng shǐ èr nián pò zhōng shān lì ān zhōu tiān xìng sān nián gǎi yuē dìng zhōu zhì shuǐ nán lú nú xiàn zhī gù chéng

魏皇始二年，破中山，立安州，天兴三年，改曰定州，治水南卢奴县之故城。

xī gěng bó zhāo guī shì zǔ yú cǐ chù yě

昔耿伯昭归世祖于此处也。

kòu shuǐ zhī yòu lú shuǐ zhù zhī shuǐ shàng chéng chéng nèi hēi shuǐ chí

滱水之右，卢水注之，水上承城内黑水池。

dì lǐ zhì yuē lú shuǐ chū běi píng yí wéi shū kuò

《地理志》曰卢水出北平，疑为疏阔；

hǎn yīn yīng shào zhī tú xián yì yán shì yǐ

阚駰、应劭之徒，咸亦言是矣。

阚骃、应劭之徒，咸亦言是矣。

yú àn lú nú chéng nèi xī běi yú yǒu shuǐ yuān ér bù liú nán běi bǎi bù dōng xī bǎi yú bù shuǐ sè zhèng hēi sú míng yuē hēi shuǐ chí

余按卢奴城内西北隅有水，渊而不流，南北百步，东西百余步水，色正黑，俗名曰黑水池。

huò yún shuǐ hēi yuē lú bù liú yuē nú gù cǐ chéng jiè shuǐ yǐ qǔ míng yǐ

或云水黑曰卢，不流曰奴，故此城藉水以取名矣。

chí shuǐ dōng běi jì shuǐ

池水东北际水，

yǒu hàn zhōng shān wáng gù gōng chù

有汉中山王故宫处，

tái diàn guān xiè

台殿观榭，

jiē shàng guó zhī zhì

皆上国之制，

jiǎn wáng zūn guì

简王尊贵，

zhuàng lì yǒu jiā

壮丽有加，

shǐ zhù liǎng gōng

始筑两宫，

kāi sì mén

开四门，

chuān běi chéng

穿北城，

lèi shí wèi dòu

累石为窦，

tōng chí liú yú chéng zhōng

通池流于城中，

zào yú chí diào tái xì mǎ zhī guān

造鱼池、钓台、戏马之观，

suì jiǔ tuí huǐ

岁久颓毁，

yí jī shàng cún

遗基尚存，

jīn xī jiā tǔ

今悉加土，

wèi lì shā líng tú

为利刹灵图。

chí zhī sì zhōu

池之四周。

jū mín pián bǐ

居民骈比。

tián biǎn huì lòu ér quán yuán bù jué

填褊秽陋，而泉源不绝。

jì zhào shí jiàn wǔ qī nián qiǎn běi zhōng láng jiàng shǐ zhù xiǎo chéng xīng qǐ běi xiè lì gōng zào diàn hòu yàn yīn qí gù gōng jiàn dū zhōng shān xiǎo chéng zhī nán gèng zhù gé chéng xīng fù gōng guàn jīn fǔ xiè yóu chuán gù zhì zì hàn jí yàn

暨赵石建武七年，遣北中郎将始筑小城，兴起北榭，立宫造殿，后燕因其故宫，建都中山小城之南，更筑隔城，兴复宫观，今府榭犹传故制，自汉及燕。

chí shuǐ jìng shí dòu shí dòu jì huǐ chí dào yì jué shuǐ qián liú chū chéng tán jī wēi zhǎng juān shuǐ dōng běi zhù yú kòu

池水径石窦，石窦既毁，池道亦绝，水潜流出城，潭积微涨，涓水东北注于滱。

kòu shuǐ yòu dōng jìng hàn āi wáng líng běi

滱水又东径汉哀王陵北。

zhǒng yǒu èr fén gù shì wèi zhī liǎng nǚ líng fēi yě

冢有二坟，故世谓之两女陵，非也。

āi wáng shì jìng wáng zhī sūn kāng wáng zhī zǐ yě

哀王是靖王之孙，康王之子也。

kòu shuǐ yòu dōng yòu huì cháng xīng gōu gōu chū shàng qǔ yáng xiàn xī běi cháng xīng zhǔ zhǔ shuǐ dōng liú yòu hé luò guāng shuǐ shuǐ chū luò guāng gōu dōng rù cháng xīng shuǐ luàn liú dōng jìng héng shān xià miào běi

滱水又东，右会长星沟，沟出上曲阳县西北长星渚，渚水东流又合洛光水，水出洛光沟，东入长星水，乱流东径恒山下庙北。

hàn mò sāng luàn shān dào bù tōng cǐ jiù yǒu xià jiē shén diàn zhōng shì yǐ lái suì shū fǎ zú yān

汉末丧乱，山道不通，此旧有下阶神殿，中世以来，岁书法族焉。

jìn wèi gǎi yǒu dōng xī èr miào miào qián yǒu bēi quē tán chǎng liè bǎi yān

晋、魏改有东西二庙，庙前有碑阙，坛场列柏焉。

qí shuǐ yòu dōng jìng shàng qǔ yáng xiàn gù chéng běi běn yuè mù cháo sù zhī yì yě

其水又东径上曲阳县故城北，本岳牧朝宿之邑也。

gǔ zhě tiān zǐ xún shòu cháng yǐ suì shí yī yuè zhì yú běi yuè hòu bó jiē yǒu tāng mù yì yǐ zì zhāi jié

古者，天子巡狩，常以岁十一月至于北岳，侯伯皆有汤沐邑，以自斋洁。

zhōu zhāo wáng nán zhēng bù hái xún shòu lǐ fèi yì guō réng cún

周昭王南征不还，巡狩礼废，邑郭仍存。

qín ba jǐng tián yīn yǐ lì xiàn

秦罢井田，因以立县。

chéng zài shān qǔ zhī yáng shì yuē qǔ yáng yǒu xià gù cǐ wéi shàng yǐ

城在山曲之阳，是曰曲阳，有下，故此为上矣。

wáng mǎng zhī cháng shān tíng yě

王莽之常山亭也。

yòu dōng nán liú hú quán shuǐ zhù zhī shuǐ shǒu shòu hú quán jìng shàng qǔ yáng xiàn nán yòu dōng jìng píng lè tíng běi zuǒ huì cháng xīng chuān dōng nán jìng lú nú chéng nán yòu dōng běi chuān qú zhī zuǒ yǒu zhāng shì mù zhǒng yǒu hàn tǔ gǔ tài shǒu yì láng zhāng píng zhòng bēi guāng hé zhōng lì

又东南流，胡泉水注之，水首受胡泉，径上曲阳县南，又东径平乐亭北，左会长星川，东南径卢奴城南，又东北，川渠之左有张氏墓，冢有汉土谷太守议郎张平仲碑，光和中立。

chuān qú yòu dōng běi hé kòu shuǐ shuǐ yǒu qióng tōng bù cháng jīn zhù

川渠又东北合滱水，水有穷通，不常津注。

yòu dōng guò ān xǐ xiàn nán xiàn gù ān xiǎn yě

又东过安憙县南，县，故安险也。

qí de lín xiǎn yǒu jǐng tu zhī nán hàn wǔ dì yuán shuò wǔ nián fēng zhōng shān jìng wáng zǐ liú yīng wèi hòu guó wáng mǎng gēng míng níng xiǎn hàn zhāng dì gǎi yuē ān xǐ zhōng shān jì yuē xiàn zài táng shuǐ zhī qū shān gāo àn xiǎn gù yuē ān xiǎn

其地临险，有井涂之难，汉武帝元朔五年，封中山靖王子刘应为侯国，王莽更名宁险，汉章帝改曰安憙，《中山记》曰：县在唐水之曲，山高岸险，故曰安险；

yì fēng mín ān gǎi yuē ān xǐ

邑丰民安，改曰安憙。

qín shì jiàn yuán zhōng táng shuǐ fàn zhǎng gāo àn bēng tuí chéng jiǎo zhī xià yǒu dà jī mù jiāo héng rú liáng zhù yān

秦氏建元中，唐水泛涨，高岸崩颓，城角之下有大积木，交横如梁住焉。

hòu yàn zhī chū cǐ mù shàng zài wèi zhī suǒ cóng

后燕之初，此木尚在，未知所从。

yú kǎo jì jī yí gài chéng de dāng chū shān shuǐ bēn dàng piào lún jù fá fù jī yú sī shā xī rǎng jiā jiàn yǐ chéng de bǎn zhù jì xìng wù gù néng jiǔ ěr

余考记稽疑，盖城地当初，山水渀荡，漂沦巨栰，阜积于斯，沙息壤加，渐以成地，板筑既兴，物固能久耳。

kòu shuǐ yòu dōng jìng xiāng chéng běi jiù lú nú zhī xiāng yě

滱水又东径乡城北，旧卢奴之乡也。

zhōng shān jì yuē lú nú yǒu sān xiāng sī qí yī yān hòu lì ān lìn

《中山记》曰：卢奴有三乡，斯其一焉，后隶安吝。

chéng guō nán yǒu hàn míng dì shí xiào zǐ wáng lì bēi

城郭南有汉明帝时孝子王立碑。

yòu dōng guò ān guó xiàn běi kòu shuǐ lì xiàn dōng fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ zhī fēn dōng nán liú jìng jiě dú tíng nán

又东过安国县北，滱水历县东分为二水，一水枝分，东南流径解渎亭南。

hàn shùn dì yáng jiā yuán nián fēng hé jiān xiào wáng zi shū yú jiě dú tíng wèi hòu guó sūn hóng jí líng dì yě

汉顺帝阳嘉元年，封河间孝王子淑于解渎亭为侯国，孙宏，即灵帝也。

yòu dōng nán jìng rén qiū chéng nán yòu dōng nán jìng ān guō tíng nán

又东南径任丘城南，又东南径安郭亭南。

hàn wǔ dì yuán shuò wǔ nián fēng zhōng shān jìng wáng zǐ liú chuán fù wèi hòu guó

汉武帝元朔五年，封中山靖王子刘传富为侯国。

qí shuǐ yòu dōng nán liú rù yú hū tuó

其水又东南流，入于滹沱。

kòu shuǐ yòu dōng běi liú jìng jiě dú tíng běi ér dōng běi zhù

滱水又东北流径解渎亭北而东北注。

yòu dōng guò bó líng xiàn nán kòu shuǐ dōng běi jìng lǐ wú xiàn gù chéng nán

又东过博陵县南，滱水东北径蠡吾县故城南。

dì lǐ fēng sú jì yuē xiàn gù ráo yáng zhī xià xiāng zhě yě zì hé wèn fēn shǔ bó líng

《地理风俗记》曰：县，故饶阳之下乡者也，自河问分属博陵。

hàn ān dì yuán chū qī nián fēng hé jiān wáng kāi zi yì wèi dōu xiāng hòu shùn dì yǒng jiàn wǔ nián gèng wéi hòu guó yě

汉安帝元初七年，封河间王开子翼为都乡侯，顺帝永建五年，更为侯国也。

yòu dōng běi jìng bó líng xiàn gù chéng nán jí gǔ lù chéng

又东北径博陵县故城南，即古陆成。

hàn wǔ dì yuán shuò èr nián fēng zhōng shān jìng wáng zǐ liú zhēn wèi hòu guó zhě yě

汉武帝元朔二年，封中山靖王子刘贞为侯国者也。

dì lǐ fēng sú jì yuē bó líng xiàn shǐ jì lǐ wú gù xiàn yǐ

《地理风俗记》曰：博陵县，《史记》蠡吾故县矣。

hàn zhì dì běn chū yuán nián jì xiào chōng wèi dì zhuī zūn fù yì líng yuē bó líng yīn yǐ wéi xiàn yòu zhì jùn yān

汉质帝本初元年，继孝冲为帝，追尊父翼陵曰博陵，因以为县，又置郡焉。

hàn mò ba hái ān píng jìn tài shǐ nián fù wèi jùn jīn wèi shì chéng wèi yě chéng

汉末，罢还安平，晋太始年复为郡，今谓是城为野城。

kòu shuǐ yòu dōng běi jìng hóu shì xiàn gù chéng nán yòu dōng běi jìng líng yáng tíng dōng yòu běi zuǒ huì bó shuǐ shuǐ chū wàng dū xiàn dōng nán liú jìng qí xiàn gù chéng nán wáng mǎng gēng míng yuē shùn diào yǐ

滱水又东北径侯世县故城南，又东北径陵阳亭东，又北，左会博水，水出望都县，东南流径其县故城南，王莽更名曰顺调矣。

yòu dōng nán qián rù dì xià

又东南，潜入地下。

bó shuǐ yòu dōng nán xún dú zhòng yuán yǒng fā

博水又东南循渎，重源涌发。

dōng nán jìng sān liáng tíng nán yí jí gǔ sháo liáng yě

东南径三梁亭南，疑即古勺梁也。

zhú shū jì nián yuē yàn rén fá zhào wéi zhuó lù zhào wǔ líng wáng jí dài rén jiù zhuó lù bài yàn shī yú sháo liáng zhě yě

《竹书纪年》曰：燕人伐赵，围浊鹿，赵武灵王及代人救浊鹿，败燕师于勺梁者也。

jīn guǎng chāng dōng lǐng zhī dōng yǒu shān sú míng zhī yuē zhuó lù luó

今广昌东岭之东有山，俗名之曰浊鹿逻。

chéng de bù yuǎn tǔ shì xiāng lín yǐ cǐ tuī zhī huò jìn shì yǐ suǒ wèi xiáng yě

城地不远，土势相邻，以此推之，或近是矣，所未详也。

bó shuǐ yòu dōng nán jìng gǔ liáng tíng nán yòu dōng jìng yáng chéng xiàn sàn wèi zé zhǔ

博水又东南径谷粱亭南，又东径阳城县，散为泽渚。

zhū shuǐ zhū zhǎng

诸水潴涨，

fāng guǎng shù lǐ

方广数里，

fěi zhí pú sǔn shì fēng

匪直蒲笋是丰，

shí yì piān ráo líng ǒu

实亦偏饶菱藕，

zhì ruò luán wǎn guàn tóng

至若娈婉丱童，

jí ruò nián zǎi zǐ

及弱年崽子，

huò dān zhōu cǎi líng

或单舟采菱，

huò dié gě zhé jì

或叠舸折芰，

cháng gē yáng chūn

长歌阳春，

ài shēn lǜ shuǐ

爱深绿水，

duó tái zhě bù yán pí

掇抬者不言疲，

yáo yǒng zhě zì liú xiǎng

谣咏者自流响，

yú shí xíng lǚ guò zhǔ

于时行旅过瞩，

yì yǒu wèi yú jī wàng yǐ

亦有慰于羁望矣。

shì wèi zhī wèi yáng chéng diàn yě

世谓之为阳城淀也。

yáng chéng xiàn gù chéng jìn zài xī běi gù bēi de qí míng yān

阳城县故城近在西北，故陂得其名焉。

jùn guó zhì yuē pú yīn xiàn yǒu yáng chéng zhě yě

《郡国志》曰：蒲阴县有阳城者也。

jīn chéng zài xiàn dōng nán sān shí lǐ

今城在县东南三十里。

qí shuǐ yòu fú liú xún dú jiè qīng liáng tíng xī běi zhòng yuán yòu fā

其水又伏流循渎，届清梁亭西北，重源又发。

bó shuǐ yòu dōng jìng bái dī tíng nán yòu dōng jìng guǎng wàng xiàn gù chéng běi

博水又东径白堤亭南，又东径广望县故城北。

博水又往东流经白堤亭南边，又往东流经广望县旧城北边。

hàn wǔ dì yuán shuò èr nián fēng zhōng shān jìng wáng zǐ liú zhōng wèi hòu guó

汉武帝元朔二年，封中山靖王子刘忠为侯国。

yòu dōng hé kū gōu gōu shàng chéng qīng liáng bēi

又东合堀沟，沟上承清梁陂。

yòu běi jìng qīng liáng chéng dōng jí jiāng liáng yě

又北径清凉城东，即将梁也。

hàn wǔ dì yuán shuò èr nián fēng zhōng shān jìng wáng zǐ liú cháo píng wèi hòu guó

汉武帝元朔二年，封中山靖王子刘朝平为侯国。

qí shuǐ dōng běi rù bó shuǐ

其水东北入博水。

bó shuǐ yòu dōng běi zuǒ zé rú shuǐ zhù zhī shuǐ chū pú yīn xiàn xī chāng ān guō nán

博水又东北，左则濡水注之，水出蒲阴县西昌安郭南。

zhōng shān jì yuē guō dōng yǒu shùn shì gān quán yǒu shùn jí èr fēi cí

《中山记》曰：郭东有舜氏甘泉，有舜及二妃祠。

jī zhū zhuàn jì wú wén cǐ chù shì dài yún yuǎn yì shuō zhī lái yú shì hū zài yǐ

稽诸传记，无闻此处，世代云远，异说之来，于是乎在矣。

qí shuǐ zì yuán dōng jìng qí xiàn gù chéng nán zài zhǔ huí tuān lǜ duō qǔ fù yì wèi zhī wèi qǔ nì shuǐ yě

其水自源东径其县故城南，在渚回湍，率多曲复，亦谓之为曲逆水也。

zhāng yàn yuē rú shuǐ yú chéng běi qǔ ér xi liú shì shòu cǐ míng gù xiàn yì yīn shuǐ míng ér shì qǔ nì yǐ

张晏曰：濡水于城北曲而西流，是受此名，故县亦因水名而氏曲逆矣。

chūn qiū zuǒ zhuàn āi gōng sì nián qí guó xià fá jìn qǔ qǔ nì shì yě

《春秋左传》哀公四年，齐国夏伐晋，取曲逆是也。

hàn gāo dì jī hán wáng xìn zì dài guò qǔ nì shàng qí chéng wàng shì zì shén duō yuē zhuàng zāi

汉高帝击韩王信，自代过曲逆，上其城，望室字甚多，曰：壮哉！

wú xíng tiān xià wéi luò yáng yǔ shì ěr

吾行天下，惟洛阳与是耳。

zhào yǐ fēng chén píng wèi qǔ nì hóu

诏以封陈平为曲逆侯。

wáng mǎng gēng míng shùn píng

王莽更名顺平。

rú shuǐ yòu dōng yǔ sū shuǐ hé shuǐ chū xiàn xī nán jìn shān dōng běi liú jìng yáo gū tíng nán yòu dōng jìng qí xiàn rù rú

濡水又东与苏水合，水出县西南近山，东北流径尧姑亭南，又东径其县入濡。

rú shuǐ yòu dōng de pú shuǐ kǒu shuǐ chū xī běi pú yáng shān xī nán liú jī shuǐ chéng yuān dōng xī bǎi bù nán běi bǎi yú bù shēn ér bù cè

濡水又东，得蒲水口，水出西北蒲阳山，西南流，积水成渊，东西百步，南北百余步，深而不测。

pú shuǐ yòu dōng nán liú shuǐ cè yǒu gǔ shén cí shì wèi zhī wèi bǎi cí

蒲水又东南流，水侧有古神祠，世谓之为百祠。

yì yuē pú shàng cí suǒ wèi xiáng yě

亦曰蒲上祠，所未详也。

yòu nán jìng yáng ān tíng dōng

又南径阳安亭东。

jìn shū dì dào jì yuē pú yīn xiàn yǒu yáng ān guān gài yáng ān guān dōu wèi zhì

《晋书地道记》曰：蒲阴县有阳安关，盖阳安关都尉治。

shì sú míng sī chuān wèi yáng ān kuò

世俗名斯川为阳安扩。

pú shuǐ yòu dōng nán lì kuò jìng yáng ān guān xià míng guān gāo wèi táng tóu bǎn

蒲水又东南历扩，径阳安关下，名关皋为唐头坂。

chū guān běi liú yòu dōng liú jìng xià wū gù chéng shí zhōng xiǎn jué

出关北流，又东流径夏屋故城，实中险绝。

zhú shū jì nián yuē wèi yīn chén zhào gōng sūn póu fá yàn hái qǔ xià wū chéng qǔ nì zhě yě

《竹书纪年》曰：魏殷臣、赵公孙裒伐燕，还取夏屋，城曲逆者也。

qí chéng dōng cè yīn ā réng yōng zhù yī chéng shì wèi zhī guǎ fù chéng gǔ fù cóng guāng wǔ zhuī tóng mǎ wǔ fān yú běi píng suǒ zuò yě

其城东侧，因阿仍墉筑一城，世谓之寡妇城，贾复从光武追铜马、五幡于北平所作也。

shì sú yīn zhuǎn gù yǒu shì míng yǐ

世俗音转，故有是名矣。

qí shuǐ yòu dōng nán liú jìng pú yīn xiàn gù chéng běi dì lǐ zhì yuē chéng zài pú shuǐ zhī yīn

其水又东南流径蒲阴县故城北，《地理志》曰：城在蒲水之阴。

hàn zhāng dì zhāng hé èr nián xíng xún běi yuè yǐ qǔ nì míng bù shàn yīn shān shuǐ zhī míng gǎi yuē pú yīn yān

汉章帝章和二年，行巡北岳，以曲逆名不善，因山水之名，改曰蒲阴焉。

shuǐ yòu hé yú shuǐ shuǐ chū běi píng xiàn xī nán yú shān shān shí ruò jù yú shuǐ fā qí xià gù shì sú yǐ wù sè míng chuān

水右合鱼水，水出北平县西南鱼山，山石若巨鱼，水发其下，故世俗以物色名川。

yòu dōng liú zhù yú pú shuǐ yòu dōng rù rú

又东流注于蒲水，又东入濡。

gù dì lǐ zhì yuē pú shuǐ sū shuǐ bìng cóng xiàn dōng rù rú shuǐ

故《地理志》曰：蒲水、苏水，并从县东入濡水。

yòu dōng běi jìng lè chéng nán yòu dōng rù bó shuǐ zì xià bó shuǐ yì jiān rú shuǐ tōng chēng yǐ

又东北径乐城南，又东入博水，自下博水亦兼濡水通称矣。

chūn qiū zhāo gōng qī nián qí yǔ yàn méng yú rú shàng

《春秋》昭公七年，齐与燕盟于濡上。

dù yù yuē rú shuǐ chū gāo yáng xiàn dōng běi zhì hé jiān mào xiàn rù yì shuǐ shì rú shuǐ yǔ hū tuó kòu yì hù jǔ tōng chēng yǐ

杜预曰：濡水出高阳县东北，至河间鄚县入易水，是濡水与滹沱、滱、易互举通称矣。

bó shuǐ yòu dōng běi xú shuǐ zhù zhī shuǐ xī chū guǎng chāng xiàn dōng nán dà lǐng xià

博水又东北，徐水注之，水西出广昌县东南大岭下。

shì wèi zhī guǎng chāng lǐng lǐng gāo sì shí yú lǐ èr shí lǐ zhōng wěi shé wǔ huí fāng de dá qí shàng lǐng gù lǐng yǒu wǔ huí zhī míng xià wàng céng shān shèng ruò yǐ zhì shí jiān gū shān zhī chēng yì jùn sǒng yě

世谓之广昌岭，岭高四十余里，二十里中委折五回，方得达其上岭，故岭有五回之名，下望层山，盛若蚁蛭，实兼孤山之称，亦峻竦也。

xú shuǐ sān yuán qí fā qí xiè yī jiàn dōng liú běi zhuǎn jìng dōng shān xià shuǐ xī yǒu yù shè bēi

徐水三源奇发，齐泻一涧，东流北转径东山下，水西有御射碑。

xú shuǐ yòu běi liú xi qū jìng nán yá xià shuǐ yīn yòu yǒu yī bēi

徐水又北流西屈径南崖下，水阴又有一碑。

xú shuǐ yòu suí shān nán zhuǎn jìng dōng yá xià shuǐ jì yòu yǒu yī bēi

徐水又随山南转径东崖下，水际又有一碑。

fán cǐ sān míng jiē yì duì céng luán yán zhàng shēn gāo bì lì xiá zhì

凡此三铭，皆翼对层峦，岩障深高，壁立霞峙。

shí wén yún huáng dì yǐ tài yán yuán nián shí èr yuè chē jià dōng xún jìng wǔ huí zhī xiǎn suì lǎn chóng àn zhī sǒng zhì nǎi tíng jià lù cè yuán gōng ér shè zhī fēi shǐ yú yú yán shān kān shí yòng zàn yuán gōng

石文云：皇帝以太延元年十二月，车驾东巡，径五回之险邃，览崇岸之竦峙，乃停驾路侧，援弓而射之，飞矢逾于岩山，刊石用赞元功。

jiā bēi bìng yǒu céng tái èr suǒ jí yù shè chù yě

夹碑并有层台二所，即御射处也。

bēi yīn jiē liè shù bēi guān míng

碑阴皆列树碑官名。

xú shuǐ dōng běi qū jìng láng shān yòu qū jìng qí shān nán zhòng cén jìng jǔ ruò shù niǎo chì lì shí zhǎn yán yì rú jiàn miǎo jí dì xiǎn zhī chóng qiào

徐水东北屈径郎山，又屈径其山南，众岑竞举，若竖鸟翅，立石崭岩，亦如剑秒，极地险之崇峭。

hàn wǔ zhī shì lì tài zǐ yǐ wū gǔ chū bēn qí zi yuǎn dùn sī shān gù shì yǒu láng shān zhī míng

汉武之世，戾太子以巫蛊出奔，其子远遁斯山，故世有郎山之名。

shān nán yǒu láng shān jūn bēi shì jù qí wén

山南有《郎山君碑》，事具其文。

xú shuǐ yòu jìng láng shān jūn zhōng zǐ chù fēng jiāng jūn miào nán miào qián yǒu bēi jìn huì dì yǒng kāng yuán nián bā yuè shí sì rì rén yín

徐水又径郎山君中子触锋将军庙南，庙前有碑，晋惠帝永康元年八月十四日壬寅；

fā zhào xī jūn fù zi fǎ cí qí bēi

发诏锡君父子，法祠其碑。

liú yào guāng chū qī nián qián dùn qiū tài shǒu láng xuān běi píng tài shǒu yáng píng yì zhèn děng gòng xiū jiù bēi kè shí shù sòng yān

刘曜光初七年，前顿丘太守郎宣，北平太守阳平邑振等，共修旧碑，刻石树颂焉。

xú shuǐ yòu jìng běi píng xiàn xiàn jiè yǒu hàn xī píng sì nián yōu jì èr zhōu yǐ wù zǐ zhào shū qiǎn jì zhōu cóng shì wáng qiú yōu zhōu cóng shì zhāng zhāo jùn xiàn fēn jìng lì shí biāo jiè jù jiē shí wén yǐ

徐水又径北平县，县界有汉熹平四年幽、冀二州以戊子诏书，遣冀州从事王球，幽州从事张昭，郡县分境，立石标界，具揭石文矣。

xú shuǐ yòu dōng nán liú lì shí mén zhōng shì sú wèi zhī lóng mén yě

徐水又东南流历石门中，世俗谓之龙门也。

qí shān shàng hé xià kāi kāi chù gāo liù zhàng fēi shuǐ lì qí jiān nán chū chéng yá qīng jiàn xiè zhù qī zhàng yǒu yú bēn dàng zhī yīn qí wèi zhuàng měng chù shí chéng jǐng shuǐ shēn bù cè sù bō zì jī tāo xiāng sì lù kàn zhī zhě jīng shén lín zhī zhě hài pò yǐ

其山上合下开，开处高六丈，飞水历其间，南出乘崖，倾涧泄注，七丈有余，渀荡之音，奇为壮猛，触石成井，水深不测，素波自激，涛襄四陆，瞰之者惊神，临之者骇魄矣。

dōng nán chū shān jìng qí chéng zhōng yǒu gù bēi shì tài bái jūn bēi láng shān jūn zhī yuán zǐ yě

东南出山径其城中，有故碑，是太白君碑，郎山君之元子也。

qí shuǐ yòu dōng liú hàn guāng wǔ zhuī tóng mǎ wǔ fān yú běi píng pò zhī yú shùn shuǐ běi chéng shèng zhuī běi wèi qí suǒ bài duǎn bīng xiāng jiē guāng wǔ zì tóu yá xià yù tū qí wáng fēng yú shì shòu mǎ tuì bǎo fàn yáng

其水又东流，汉光武追铜马、五幡于北平破之于顺水北，乘胜追北，为其所败，短兵相接，光武自投崖下，遇突骑王丰，于是授马退保范阳。

shùn shuǐ gài xú zhōu zhī bié míng yě

顺水，盖徐州之别名也。

xú shuǐ yòu dōng jìng pú chéng běi yòu dōng jìng qīng yuàn chéng

徐水又东径蒲城北，又东径清苑城。

yòu dōng nán yǔ lú shuǐ hé shuǐ chū pú chéng xi sú wèi zhī quán tóu shuǐ yě

又东南与卢水合，水出蒲城西，俗谓之泉头水也。

dì lǐ zhì yuē běi píng xiàn yǒu lú shuǐ jí shì shuǐ yě

《地理志》曰北平县有卢水，即是水也。

dōng jìng qí chéng yòu dōng nán zuǒ rù xú shuǐ

东径其城，又东南，左入徐水。

dì lǐ zhì yuē dōng zhì gāo yáng rù bó jīn bù néng yě

《地理志》曰：东至高阳入博，今不能也。

xú shuǐ yòu dōng zuǒ hé cáo shuǐ shuǐ chū xī běi shuò níng xiàn cáo hé zé dōng nán liú zuǒ hé qí shān zhī shuǐ shuǐ chū qí shān dōng jìng xíng ān chéng běi yòu dōng nán rù cáo hé

徐水又东，左合曹水，水出西北朔宁县曹河泽，东南流，左合岐山之水，水出岐山，东径邢安城北，又东南入曹河。

cáo shuǐ yòu dōng nán jìng běi xīn chéng xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī shuò píng xiàn yě

曹水又东南径北新城县故城南，王莽之朔平县也。

cáo shuǐ yòu dōng rén yú xú shuǐ

曹水又东人于徐水。

xú shuǐ yòu dōng nán jìng gù chéng běi sú wèi zhī jì yú chéng suǒ wèi xiáng yě

徐水又东南径故城北，俗谓之祭隅城，所未详也。

xú shuǐ yòu dōng zhù bó shuǐ

徐水又东注博水。

dì lǐ zhì yuē xú shuǐ chū běi píng dōng zhì gāo yáng rù yú bó yòu dōng rù kòu dì lǐ zhì yuē bó shuǐ zì wàng dū dōng zhì gāo yáng rù yú kòu shì yě

《地理志》曰：徐水出北平，东至高阳入于博，又东入滱、《地理志》曰：博水自望都，东至高阳入于滱是也。

yòu dōng běi rù yú yì

又东北入于易。

kòu shuǐ yòu dōng běi jìng yī chéng běi shì wèi zhī yī chéng hé

滱水又东北径依城北，世谓之依城河。

de shuō wú yī chéng zhī míng jí gǔ gé chéng yě

《地说》无依城之名，即古葛城也。

jùn guó zhì yuē gāo yáng yǒu gé chéng yàn yǐ yǔ zhào zhě yě

《郡国志》曰：高阳有葛城，燕以与赵者也。

kòu shuǐ yòu dōng běi jìng ā líng xiàn gù chéng dōng wáng mǎng zhī ā lù yě

滱水又东北径阿陵县故城东，王莽之阿陆也。

滱水又往东北流经阿陵县老城东边，就是王莽的阿陆。

jiàn wǔ èr nián gèng fēng zuǒ jiāng jūn rèn guāng wèi hòu guó

建武二年，更封左将军任光为侯国。

kòu shuǐ dōng běi zhì cháng chéng zhù yú yì shuǐ zhě yě

滱水东北至长城注于易水者也。