tà shuǐ chū yàn mén yīn guǎn xiàn dōng běi guò dài jùn sāng qián xiàn nán tà shuǐ chū yú lèi tóu shān yī yuē zhì shuǐ
漯水出雁门阴馆县，东北过代郡桑干县南，漯水出于累头山，一曰治水。
quán fā yú shān cè yán bō lì jiàn dōng běi liú chū shān jìng yīn guǎn xiàn gù chéng xi
泉发于山侧，沿波历涧，东北流出山，径阴馆县故城西。
xiàn gù lóu fán xiāng yě
县，故楼烦乡也。
hàn jǐng dì hòu sān nián zhì wáng mǎng gēng míng fù zāng yǐ
汉景帝后三年置，王莽更名富臧矣。
wèi huáng xìng sān nián qí píng xǐ qí mín yú xiàn lì píng qí jùn
魏皇兴三年，齐平，徙其民于县，立平齐郡。
tà shuǐ yòu dōng běi liú zuǒ huì sāng qián shuǐ xiàn xī běi shàng píng hóng yuán qī lún wèi zhī sāng qián quán jí suò guàn shuǐ zhě yě
漯水又东北流，左会桑干水，县西北上平，洪源七轮，谓之桑干泉，即溹涫水者也。
qí lǎo yún qí shuǐ qián tōng chéng tài yuán fén yáng xiàn běi yàn jīng shān zhī dà chí chí zài shān yuán zhī shàng shì wèi zhī tiān chí fāng lǐ yú chéng tíng jìng jìng tán ér bù liú ruò ān dìng cháo nà zhī jiǎo yuān yě
耆老云：其水潜通，承太原汾阳县北燕京山之大池，池在山原之上，世谓之天池，方里余，澄渟镜净，潭而不流，若安定朝那之湫渊也。
qīng shuǐ liú tán jiǎo yān chōng zhào chí zhōng cháng wú chì cǎo jí qí fēng tuò yǒu lún zhé yǒu xiǎo niǎo cuì sè tóu yuān xián chū ruò kuài jī zhī yún niǎo yě
清水流潭，皎焉冲照，池中尝无斥草，及其风箨有沦，辄有小鸟翠色，投渊衔出，若会稽之耘鸟也。
qí shuǐ yáng hàn bù hào yīn lín bù làn wú néng cè qí yuān shēn yě
其水阳熯不耗，阴霖不滥，无能测其渊深也。
gǔ lǎo xiāng chuán yán cháng yǒu rén chéng chē yú chí cè hū guò dà fēng piāo zhī yú shuǐ yǒu rén huò qí lún yú sāng qián quán gù zhī èr shuǐ qián liú tōng zhù yǐ
古老相传，言尝有人乘车于池侧，忽过大风，飘之于水，有人获其轮于桑干泉，故知二水潜流通注矣。
chí dōng gé fù yòu yǒu yī shí chí fāng kě wǔ liù shí bù qīng shēn jìng jié bù yì dà chí
池东隔阜又有一石池，方可五六十步，清深镜洁，不异大池。
sāng qián shuǐ zì yuán dōng nán liú yòu huì mǎ yì chuān shuǐ shuǐ chū mǎ yì xi chuān sú wèi zhī mó chuān yǐ
桑干水自源东南流，右会马邑川水，水出马邑西川，俗谓之磨川矣。
gài dí yǔ yīn é mǎ mó shēng xiāng jìn gù ěr
盖狄语音讹，马、磨声相近故尔。
qí shuǐ dōng jìng mǎ yì xiàn gù chéng nán
其水东径马邑县故城南。
gàn bǎo sōu shén jì yuē xī qín rén zhù chéng yú wǔ zhōu sāi nèi yǐ bèi hú chéng jiāng chéng ér bēng zhě shù yǐ
干宝《搜神记》曰：昔秦人筑城于武州塞内以备胡，城将成而崩者数矣。
yǒu mǎ chí zǒu yī dì zhōu xuán fǎn fù fù lǎo yì zhī yīn yī yǐ zhù chéng chéng nǎi bù bēng suì míng zhī wèi mǎ yì
有马驰走一地，周旋反复，父老异之，因依以筑城，城乃不崩，遂名之为马邑。
huò yǐ wéi dài zhī mǎ chéng yě zhū jì fēn jìng wèi shi suǒ shì
或以为代之马城也，诸记纷竞，未识所是。
hàn yǐ sī yì fēng hán wáng xìn hòu wèi xiōng nú suǒ wéi xìn suì jiàng zhī
汉以斯邑封韩王信，后为匈奴所围，信遂降之。
wáng mǎng gēng míng zhī yuē zhāng zhāo
王莽更名之曰章昭。
qí shuǐ dōng zhù sāng qián shuǐ sāng qián shuǐ yòu dōng nán liú shuǐ nán yǒu gù chéng dōng běi lín hé yòu dōng nán yòu hé tà shuǐ luàn liú zhī shuǐ nán fēn
其水东注桑干水，桑干水又东南流，水南有故城，东北临河，又东南，右合漯水，乱流枝水南分。
sāng qián shuǐ yòu dōng zuǒ hé wǔ zhōu sāi shuǐ shuǐ chū gù chéng dōng nán liú chū shān jìng rì méi chéng nán gài xī yáng xī tuí róng chē suǒ báo zhī chéng gù yě
桑干水又东，左合武州塞水，水出故城，东南流出山，径日没城南，盖夕阳西颓，戎车所薄之城故也。
dōng yǒu rì zhōng chéng chéng dōng yòu yǒu zǎo qǐ chéng yì yuē shí shí chéng zài huáng zhǎo fù běi qǔ zhōng
东有日中城，城东又有早起城，亦曰食时城，在黄爪阜北曲中。
qí shuǐ yòu dōng liú yòu zhù sāng qián shuǐ
其水又东流，右注桑干水。
sāng qián shuǐ yòu dōng nán jìng huáng guā fù qū xi yòu qū jìng qí duī nán
桑干水又东南径黄瓜阜曲西，又屈径其堆南。
xú guǎng yuē yī lú fèi dí zǐ yuē lì sūn yú huáng guā duī zhě yě
徐广曰：猗卢废嫡子曰利孙于黄瓜堆者也。
yòu dōng yòu hé zhī jīn zhī jīn shàng chéng sāng qián hé dōng nán liú jìng sāng qián jùn běi dà wèi yīn shuǐ yǐ lì jùn shòu jué chēng yān
又东，右合枝津，枝津上承桑干河，东南流径桑干郡北，大魏因水以立郡，受厥称焉。
yòu dōng běi zuǒ hé xià wū shān shuǐ shuǐ nán chū xià wū shān zhī dōng xī xī běi liú jìng gù chéng běi suǒ wèi xiáng yě
又东北，左合夏屋山水，水南出夏屋山之东溪，西北流径故城北，所未详也。
yòu xī běi rù sāng qián zhī shuǐ sāng qián zhī shuǐ yòu dōng liú cháng jīn wěi làng tōng jié liǎng hú dōng hú xi pǔ yuān tán xiāng jiē shuǐ zhì qīng shēn chén fú xī yàn fàn làn qí shàng dài jiǎ sù lín qián yuè qí xià fǔ yǎng chí tán
又西北入桑干枝水，桑干枝水又东流，长津委浪通结两湖，东湖西浦，渊潭相接，水至清深，晨凫夕雁，泛滥其上，黛甲素鳞，潜跃其下，俯仰池潭。
yì shēn yú niǎo suǒ guǎ wéi liáng mù ěr
意深鱼鸟，所寡惟良木耳。
sú wèi zhī nán chí chí běi duì táo xiàn zhī gù chéng gù yuē nán chí yě
俗谓之南池，池北对陶县之故城，故曰南池也。
nán chí shuǐ yòu dōng běi zhù sāng qián shuǐ wèi tà shuǐ zì xià bìng shòu tōng chēng yǐ
南池水又东北注桑干水，为漯水，自下并受通称矣。
tà shuǐ yòu dōng běi jìng shí tíng xi gài huáng wèi dà cì sān nián zhī suǒ jīng jiàn yě
漯水又东北径石亭西，盖皇魏大赐三年之所经建也。
tà shuǐ yòu dōng běi jìng bái láng duī nán wèi liè zǔ dào wǔ huáng dì yú shì yù bái láng zhī ruì
漯水又东北径白狼堆南，魏烈祖道武皇帝于是遇白狼之瑞。
gù sī fù nà chēng yān
故斯阜纳称焉。
fù shàng yǒu gù gōng miào lóu xiè jī zhì shàng chóng měi zhì yīng sǔn zhī qiū yǔ liè zhī rì sì yuè qīng yě wèi shēng tiào zhī yì dì yǐ
阜上有故宫，庙楼榭基雉尚崇，每至鹰隼之秋，羽猎之日，肆阅清野，为升眺之逸地矣。
tà shuǐ yòu dōng liú sì shí jiǔ lǐ dōng jìng jù wèi tíng běi yòu dōng guō chuān shuǐ zhù zhī shuǐ nán chū guō xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī guō zhāng yě
漯水又东流四十九里，东径巨魏亭北，又东，崞川水注之，水南出崞县故城南，王莽之崞张也。
xiàn nán miàn xuán yuè yòu bèi guō shān chù èr shān zhī zhōng gù yǐ guō zhāng wèi míng yǐ
县南面玄岳，右背崞山，处二山之中，故以崞张为名矣。
qí shuǐ yòu xi chū shān
其水又西出山。
wèi zhī guō kǒu běi liú jìng fán zhì xiàn gù chéng dōng wáng mǎng zhī dāng yào yě
谓之崞口，北流径繁畤县故城东，王莽之当要也。
yòu běi jìng jù wèi tíng dōng yòu běi jìng jù yáng xiàn gù chéng xi wáng mǎng zhī shàn yáng yě
又北径巨魏亭东，又北径剧阳县故城西，王莽之善阳也。
àn shí sān zhōu zhì yuē zài yīn guǎn xiàn dōng běi yī bǎi sān lǐ
按《十三州志》曰：在阴馆县东北一百三里。
qí shuǐ yòu dōng zhù yú tà shuǐ tà shuǐ yòu dōng jìng bān shì xiàn nán rú hún shuǐ zhù zhī shuǐ chū liáng chéng xuán hóng xiàn xī nán wǔ shí yú lǐ dōng liú jìng gù chéng nán běi sú wèi zhī dú gǔ gū chéng shuǐ yì jí míng yān
其水又东注于漯水，漯水又东径班氏县南，如浑水注之，水出凉城旋鸿县西南五十余里，东流径故城南，北俗谓之独谷孤城，水亦即名焉。
dōng hé xuán hóng chí shuǐ shuǐ chū xuán hóng xiàn dōng shān xià shuǐ jī chéng chí běi yǐn yú shuǐ shuǐ chū yú xī nán liú zhù chí
东合旋鸿池水，水出旋鸿县东山下，水积成池，北引鱼水，水出鱼溪，南流注池。
chí shuǐ tǔ nà chuān liú yǐ chéng jù zhǎo dōng xī èr lǐ nán běi sì lǐ běi duì liáng chuān chéng zhī nán chí chí fāng wǔ shí lǐ sú míng qǐ fú yuán chí
池水吐纳川流，以成巨沼，东西二里，南北四里，北对凉川城之南池，池方五十里，俗名乞伏袁池。
suī gé yuè shān fù niǎo dào bù yuǎn yún xiá zhī jiān cháng yǒu
虽隔越山阜，鸟道不远，云霞之间常有。
xī nán liú jìng xuán hóng xiàn nán yòu hé rú hún shuǐ
西南流径旋鸿县南，右合如浑水。
shì zǒng èr shuǐ zhī míng yǐ
是总二水之名矣。
rú hún shuǐ yòu dōng nán liú jìng yǒng gù xiàn xiàn yǐ tài hé zhōng yīn shān táng zhī mù yǐ shì xiàn yě
如浑水又东南流径永固县，县以太和中，因山堂之目以氏县也。
yòu huì yáng shuǐ shuǐ chū píng chéng xiàn zhī xī yuàn wài wǔ zhōu sāi běi chū dōng zhuǎn jìng yàn chāng chéng nán
右会羊水，水出平城县之西苑外武州塞，北出东转，径燕昌城南。
àn yàn shū jiàn xìng shí nián mù róng chuí zì hé xī hái jūn bài yú cān hé sǐ zhě liù wàn rén
按《燕书》，建兴十年，慕容垂自河西还，军败于参合，死者六万人。
shí yī nián chuí zhòng běi zhì cān hé jiàn jī hái rú shān shè jì diào zhī lǐ sǐ zhě fù xiōng jiē hào qì liù jūn āi tòng chuí cán fèn ǒu xuè yīn ér qǐn jí yān
十一年，垂众北至参合，见积骸如山，设祭吊之礼，死者父兄皆号泣，六军哀恸，垂惭愤呕血，因而寝疾焉。
yú guò píng chéng běi sì shí lǐ jí dǔ zhù yàn chāng chéng ér hái jí cǐ chéng yě
舆过平城北四十里，疾笃，筑燕昌城而还，即此城也。
běi sú wèi zhī lǎo gōng chéng
北俗谓之老公城。
yáng shuǐ yòu dōng zhù yú rú hún shuǐ luàn liú jìng fāng shān nán lǐng shàng yǒu wén míng tài huáng tài hòu líng líng zhī dōng běi yǒu gāo zǔ líng
羊水又东注于如浑水，乱流径方山南，岭上有文明太皇太后陵，陵之东北有高祖陵。
èr líng zhī nán yǒu yǒng gù táng táng zhī sì zhōu yú zhì liè xiè jiē lán jí fēi hù liáng bì chuán wǎ xī wén shí yě
二陵之南有永固堂，堂之四周隅雉，列榭阶栏及扉户、梁壁、椽瓦，悉文石也。
yán qián sì zhù cǎi luò yáng zhī bā fēng gǔ hēi shí wèi zhī diāo lòu yǐn qǐ yǐ jīn yín jiān yún ju yǒu ruò jǐn yān
檐前四柱，采洛阳之八风谷黑石为之，雕镂隐起，以金银间云矩，有若锦焉。
táng zhī nèi wài sì cè jié liǎng shí diē zhāng qīng shí píng fēng yǐ wén shí wèi yuán bìng yǐn qǐ zhōng xiào zhī róng tí kè zhēn shùn zhī míng
堂之内外.四侧结两石跌，张青石屏风，以文石为缘，并隐起忠孝之容，题刻贞顺之名。
miào qián juān shí wèi bēi shòu bēi shí zhì jiā zuǒ yòu liè bǎi sì zhōu mí qín àn rì
庙前镌石为碑兽，碑石至佳，左右列柏，四周迷禽暗日。
yuàn wài xī cè yǒu sī yuǎn líng tú tú zhī xi yǒu zhāi táng nán mén biǎo èr shí què què xià zhǎn shān lèi jié yù lù xià wàng líng quán gōng chí jiǎo ruò yuán jìng yǐ
院外西侧，有思远灵图，图之西有斋堂，南门表二石阙，阙下斩山，累结御路，下望灵泉宫池，皎若圆镜矣。
rú hún shuǐ yòu nán zhì líng quán chí zhī jīn dōng nán zhù chí chí dōng xī bǎi bù nán běi èr bǎi bù
如浑水又南至灵泉池，枝津东南注池，池东西百步，南北二百步。
chí zhǔ jiù míng bái yáng quán quán shàng yǒu bái yáng shù yīn yǐ míng yān qí yóu cháng yáng wǔ zhà zhī liú chēng yǐ
池渚旧名白杨泉，泉上有白杨树，因以名焉，其犹长杨、五柞之流称矣。
nán miàn jiù jīng běi bèi fāng lǐng zuǒ yòu shān yuán tíng guān xiù zhì fāng hú fǎn jǐng ruò sān shān zhī dào shuǐ xià
南面旧京，北背方岭，左右山原，亭观绣峙，方湖反景，若三山之倒水下。
rú hún shuǐ yòu nán jìng běi gōng xià jiù gōng rén zuò báo suǒ zài
如浑水又南径北宫下，旧宫人作薄所在。
rú hún shuǐ yòu nán fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ xī chū nán qū rù běi yuàn zhōng
如浑水又南，分为二水，一水西出南屈，入北苑中。
lì zhū chí zhǎo yòu nán jìng hǔ quān dōng wèi tài píng zhēn jūn wǔ nián chéng zhī yǐ láo hǔ yě
历诸池沼，又南径虎圈东，魏太平真君五年，成之以牢虎也。
jì qiū zhī yuè shèng shàng qīn yù quān shàng
季秋之月，圣上亲御圈上。
chì hǔ shì xiào lì yú qí xià shì tóng bēn róng shēng zhì měng shòu jí shī suǒ wèi tǎn xī bào hǔ xiàn yú gōng suǒ yě
敕虎士效力于其下，事同奔戎，生制猛兽，即《诗》所谓袒裼暴虎，献于公所也。
gù wèi yǒu hàn hǔ tú yě
故魏有《捍虎图》也。
yòu jìng píng chéng xī guō nèi wèi tài cháng qī nián suǒ chéng yě
又径平城西郭内，魏太常七年所城也。
chéng zhōu xī guō wài yǒu jiāo tiān tán tán zhī dōng cè yǒu jiāo tiān bēi jiàn xìng sì nián lì
城周西郭外有郊天坛，坛之东侧有《郊天碑》，建兴四年立。
qí shuǐ yòu nán qū jìng píng chéng xiàn gù chéng nán
其水又南屈，径平城县故城南。
shǐ jì yuē gāo dì xiān zhì píng chéng
《史记》曰：高帝先至平城。
shǐ jì yīn yì yuē zài yàn mén jí cǐ xiàn yǐ
《史记音义》曰在雁门，即此县矣。
wáng mǎng zhī píng shùn yě
王莽之平顺也。
wèi tiān xìng èr nián qiān dū yú cǐ tài hé shí liù nián pò ān chāng zhū diàn zào tài jí diàn dōng xī táng jí cháo táng jiā jiàn xiàng wèi qián yuán zhōng yáng duān mén dōng xi èr yè mén yún lóng shén hǔ zhōng huá zhū mén jiē shì yǐ guān gé
魏天兴二年，迁都于此，太和十六年，破安昌诸殿，造太极殿东、西堂及朝堂，夹建象魏、乾元、中阳、端门、东、西二掖门、云龙、神虎、中华诸门，皆饰以观阁。
dōng táng dōng jiē tài hé diàn diàn zhī dōng jiē xià yǒu yī bēi tài hé zhōng lì shí shì luò yáng bā fēng gǔ zhī zī shí yě
东堂东接太和殿，殿之东阶下有一碑，太和中立，石是洛阳八风谷之缁石也。
tài hé diàn zhī dōng běi jiē zǐ gōng sì nán duì chéng xián mén mén nán jí huáng xìn táng táng zhī sì zhōu tú gǔ shèng zhōng chén liè shì zhī róng kān tí qí cè shì biàn zhāng láng péng chéng zhāng sēng dá lè ān jiǎng shǎo yóu bǐ
太和殿之东北，接紫宫寺，南对承贤门，门南即皇信堂，堂之四周，图古圣、忠臣、烈士之容，刊题其侧，是辩章郎彭城张僧达、乐安蒋少游笔。
táng nán duì bái tái tái shén gāo guǎng tái jī sì zhōu liè bì gé dào zì nèi ér shēng guó zhī tú lù mì jí xī jī qí xià
堂南对白台，台甚高广，台基四周列壁，阁道自内而升，国之图箓秘籍，悉积其下。
tái xī jí zhū míng gé zhí shì zhī guān chū rù suǒ yóu yě
台西即朱明阁，直侍之官，出入所由也。
qí shuǐ jiā yù lù nán liú jìng péng tái xī
其水夹御路，南流径蓬台西。
wèi shén ruì sān nián yòu jiàn bái lóu lóu shén gāo jiàn jiā guān xiè yú qí shàng biǎo lǐ shì yǐ shí fěn hào yào jiàn sù zhě bái qǐ fēn gù shì wèi zhī bái lóu yě
魏神瑞三年，又建白楼，楼甚高谏，加观榭于其上，表里饰以石粉，皜曜建素，赭白绮分，故世谓之白楼也。
hòu zhì dà gǔ yú qí shàng chén hūn fá yǐ qiān chuí wèi chéng lǐ zhū mén qǐ bì zhī hou wèi zhī jiè chén gǔ yě
后置大鼓于其上，晨昏伐以千椎，为城里诸门启闭之候，谓之戒晨鼓也。
yòu nán jìng huáng jiù sì xi shì tài shī chāng lí wáng féng jìn guó suǒ zào yǒu wǔ céng fú tú qí shén tú xiàng jiē hé qīng shí wèi zhī jiā yǐ jīn yín huǒ jì zhòng cǎi zhī shàng wěi wěi yǒu jīng guāng
又南径皇舅寺西，是太师昌黎王冯晋国所造，有五层浮图，其神图像皆合青石为之，加以金、银、火齐，众彩之上，炜炜有精光。
yòu nán jìng yǒng níng qī jí fú tú xi qí zhì shén miào gōng zài guǎ shuāng
又南径永宁七级浮图西，其制甚妙，工在寡双。
yòu nán yuǎn chū jiāo guō ruò liǔ yīn jiē sī yáng bèi pǔ gōng sī yǐn liè yòng zhōu yuán gài zhǎng táng qǔ chí suǒ zài bù hù gù bù kě de ér lùn yě
又南，远出郊郭，弱柳荫街，丝杨被浦，公私引裂，用周园溉，长塘曲池，所在布濩，故不可得而论也。
yī shuǐ nán jìng bái dēng shān xi fú qián yuē bái dēng tái míng yě qù píng chéng qī lǐ
一水南径白登山西，服虔曰：白登，台名也，去平城七里。
rú chún yuē píng chéng páng zhī gāo chéng ruò qiū líng yǐ
如淳曰：平城旁之高城若丘陵矣。
jīn píng chéng dōng shí qī lǐ yǒu tái jí bái dēng tái yě tái nán duì gāng fù jí bái dēng shān yě
今平城东十七里有台，即白登台也，台南对冈阜，即白登山也。
gù hàn shū chēng shàng suì zhì píng chéng shàng bái dēng zhě yě
故《汉书》称上遂至平城，上白登者也。
wèi xiōng nú suǒ wéi chù sūn chàng zhī shù huà yuē hàn gāo zǔ bèi wéi qī rì chén píng shǐ néng huà zuò měi nǚ sòng yǔ mò dú yān zhī kǒng mò dú shèng hàn qí chǒng bì shuāi shuō mò dú jiě wéi yú cǐ yǐ
为匈奴所围处，孙畅之《述画》曰：汉高祖被围七日，陈平使能画作美女，送与冒顿，阏氏恐冒顿胜汉，其宠必衰，说冒顿解围于此矣。
qí shuǐ yòu jìng níng xiān gōng dōng xiàn wén dì zhī wèi tài shàng huáng suǒ jū gù gōng yǐ
其水又径宁先宫东，献文帝之为太上皇，所居故宫矣。
gōng zhī dōng cì xià yǒu liǎng shí zhù shì shí hǔ qiū chéng dōng mén shí qiáo zhù yě
宫之东次，下有两石柱，是石虎邺城东门石桥柱也。
àn zhù lēi zhào jiàn wǔ zhōng zào yǐ qí shí zuō gōng miào xǐ zhī yú cǐ
按柱勒赵建武中造，以其石作工妙，徙之于此。
yú wèi shàng shū cí bù yǔ yí dū wáng mù pí tóng bài běi jiāo qīn suǒ jīng jiàn zhù cè xī lòu yún ju shàng zuò pán chī shén yǒu xíng shì xìn wèi gōng qiǎo qù zi dān bēi zé yuǎn yǐ
余为尚书祠部，与宜都王穆罴同拜北郊，亲所经见，柱侧悉镂云矩，上作蟠螭，甚有形势，信为工巧，去《子丹碑》则远矣。
qí shuǐ yòu nán jìng píng chéng xiàn gù chéng dōng sī zhōu dài yǐn zhì huáng dōu luò yáng yǐ wéi héng zhōu
其水又南径平城县故城东，司州代尹治皇都洛阳，以为恒州。
shuǐ zuǒ yǒu dà dào tán miào shǐ guāng èr nián shǎo shì dào shì kòu qiān zhī suǒ yì jiàn yě
水左有大道坛庙，始光二年，少室道士寇谦之所议建也。
jiān zhū yuè miào bēi
兼诸岳庙碑，
yì duō suǒ shǔ lì
亦多所署立，
qí miào jiē sān chéng
其庙阶三成，
sì zhōu lán kǎn shàng jiē zhī shàng
四周栏槛上阶之上，
yǐ mù wèi yuán jī
以木为圆基，
lìng hù xiāng zhī wú
令互相枝梧，
yǐ bǎn qì qí shàng
以版砌其上，
lán bì chéng ā shàng yuán
栏陛承阿上圆，
zhì rú míng táng
制如明堂，
ér zhuān shì sì hù
而专室四户，
shì nèi yǒu shén zuò
室内有神坐，
zuò yòu liè yù qìng
坐右列玉磬，
huáng yú qīn jiàng
皇舆亲降，
shòu lù líng tán
受箓灵坛，
hào yuē tiān shī
号曰天师，
xuān yáng dào shì
宣扬道式，
zàn zhòng dāng shí
暂重当时。
tán zhī dōng běi jiù yǒu jìng lún gōng wèi shén sì nián zào yì yì bǎi liáng zhī liú yě
坛之东北，旧有静轮宫，魏神四年造，抑亦柏梁之流也。
tái xiè gāo guǎng chāo chū yún jiān yù lìng shàng yán xiāo kè xià jué áo fú
台榭高广，超出云间，欲令上延霄客，下绝嚣浮。
tài píng zhēn jūn shí yī nián yòu huǐ zhī
太平真君十一年，又毁之。
wù bù tíng gù bái dēng yì jì chǐ yǐ
物不停固，白登亦继褫矣。
shuǐ yòu yǒu sān céng fú tú zhēn róng jiù jià xī jié shí yě
水右有三层浮图，真容鹫架悉结石也。
zhuāng zhì lì zhì yì jìn měi shàn yě
装制丽质，亦尽美善也。
dōng guō wài tài hé zhōng yān rén dàng chāng gōng qián ěr qìng shí lì zhī huán shě yú dōng gāo chuán wǎ liáng dòng tái bì líng bì zūn róng shèng xiàng jí chuáng zuò xuān zhàng xī qīng shí yě
东郭外，太和中阉人宕昌公钳耳庆时，立祗洹舍于东皋，椽瓦梁栋，台壁櫺陛，尊容圣像，及床坐轩帐，悉青石也。
tú zhì kě guān suǒ hèn wéi liè bì hé shí shū ér bù mì
图制可观，所恨惟列壁合石，疏而不密。
tíng zhōng yǒu zhī huán bēi bēi tí dà zhuàn fēi jiā ěr
庭中有《祗洹碑》，碑题大篆，非佳耳。
rán jīng yì dì lǐ fó fǎ fēng shèng shén tú miào tǎ jié zhì xiāng wàng fǎ lún dōng zhuǎn cí wéi shàng yǐ
然京邑帝里，佛法丰盛，神图妙塔，桀跱相望，法轮东转，兹为上矣。
qí shuǐ zì běi yuàn nán chū lì jīng chéng nèi
其水自北苑南出，历京城内。
hé gàn liǎng méi tài hé shí nián lèi shí jié àn jiā táng zhī shàng zá shù jiāo yīn guō nán jié liǎng shí qiáo héng shuǐ wèi liáng
河干两湄，太和十年累石结岸，夹塘之上，杂树交荫，郭南结两石桥，横水为梁。
yòu nán jìng jiè tián jí yào pǔ xi míng táng dōng míng táng shàng yuán xià fāng sì zhōu shí èr táng jiǔ shì ér bù wéi zhòng yú yě
又南径藉田及药圃西、明堂东，明堂上圆下方，四周十二堂九室，而不为重隅也。
shì wài zhù nèi qǐ jǐng zhī xià shī jī lún shì piǎo bì yǎng xiàng tiān zhuàng huà běi dào zhī sù yān gài tiān yě
室外柱内，绮井之下，施机轮，饰缥碧，仰象天状，画北道之宿焉，盖天也。
měi yuè suí dòu suǒ jiàn zhī chén zhuǎn yìng tiān dào cǐ zhī yì gǔ yě
每月随斗所建之辰，转应天道，此之异古也。
jiā líng tái yú qí shàng xià zé yǐn shuǐ wèi pì yōng shuǐ cè jié shí wèi táng shì zhǔn gǔ zhì shì tài hé zhōng zhī suǒ jīng jiàn yě
加灵台于其上，下则引水为辟雍，水侧结石为塘，事准古制，是太和中之所经建也。
rú hún shuǐ yòu nán yǔ wǔ zhōu chuān shuǐ huì shuǐ chū xiàn xī nán shān xià èr yuán yì dǎo jù fā yī shān dōng běi liú hé chéng yī chuān běi liú jìng wǔ zhōu xiàn gù chéng xi wáng mǎng zhī huán zhōu yě
如浑水又南与武州川水会，水出县西南山下，二源翼导，俱发一山，东北流，合成一川，北流径武州县故城西，王莽之桓州也。
yòu dōng běi yòu hé huáng shuǐ shuǐ xī chū huáng fù xià dōng běi liú shèng shān zhī shuǐ zhù yān shuǐ chū xī shān dōng liú zhù yú huáng shuǐ
又东北，右合黄水，水西出黄阜下，东北流，圣山之水注焉，水出西山，东流注于黄水。
huáng shuǐ yòu dōng zhù wǔ zhōu chuān
黄水又东注武州川，
yòu dōng lì gù tíng běi
又东历故亭北，
yòu hé huǒ shān xī xī shuǐ
右合火山西溪水，
shuǐ dǎo yuán huǒ shān
水导源火山，
xī běi liú
西北流，
shān shàng yǒu huǒ jǐng
山上有火井，
nán běi liù qī shí bù
南北六七十步，
guǎng jiǎn chǐ xǔ
广减尺许，
yuán shēn bù jiàn dǐ
源深不见底，
yán shì shàng shēng
炎势上升，
cháng ruò wēi léi fā xiǎng
常若微雷发响，
yǐ cǎo cuàn zhī
以草爨之，
zé yān téng huǒ fā
则烟腾火发。
dōng fāng shuò shén yì chuán yún nán fāng yǒu huǒ shān yān zhǎng sì shí lǐ guǎng sì wǔ lǐ qí zhōng jiē shēng bù jìn zhī mù zhòu yè huǒ rán de yǔ měng fēng bù miè
东方朔《神异传》云：南方有火山焉，长四十里，广四、五里，其中皆生不烬之木，昼夜火然，得雨猛风不灭。
huǒ zhōng yǒu shǔ zhòng bǎi jīn máo zhǎng èr chǐ yú xì rú sī sè bái shí shí chū wài yǐ shuǐ zhú ér wò zhī zé sǐ qǔ qí máo jī yǐ wéi bù wèi zhī huǒ huàn bù
火中有鼠，重百斤，毛长二尺余，细如丝，色白，时时出外，以水逐而沃之则死，取其毛绩以为布，谓之火浣布。
shì shān yì qí lèi yě dàn huì wù zé bù néng
是山亦其类也，但卉物则不能。
rán qí shān yǐ huǒ cóng dì zhōng chū gù yì míng yíng tái yǐ
然其山以火从地中出，故亦名荧台矣。
huǒ jǐng dōng wǔ liù chǐ yòu dōng yǒu tāng jǐng guǎng lún yǔ huǒ jǐng xiāng zhuàng rè shì yòu tóng yǐ cǎo nèi zhī zé bù rán jiē zhān rú lù jié gù sú yǐ tāng jǐng wèi mù
火井东五六尺，又东有汤井，广轮与火井相状，热势又同，以草内之，则不然，皆沾濡露结，故俗以汤井为目。
jǐng dōng yǒu huǒ jǐng cí yǐ shí sì jì yān
井东有火井祠，以时祀祭焉。
jǐng běi bǎi yú bù yǒu dōng xi gǔ guǎng shí xǔ bù nán yá xià yǒu fēng xué jué dà róng rén qí shēn bù cè ér xué zhōng sù sù cháng yǒu wēi fēng suī sān fú shèng shǔ yóu xū xí qiú hán chuī líng rén bù kě zàn tíng
井北百余步有东、西谷，广十许步，南崖下有风穴，厥大容人，其深不测，而穴中肃肃，常有微风，虽三伏盛暑，犹须袭裘，寒吹陵人，不可暂停。
ér qí shān chū chú wū xíng lèi yǎ wū chún hēi ér jiāo hǎo yīn yǔ zhī tóng huì cǎi gàn fā zī ruò dān shā xìng xùn liáng ér yì fù guàn tóng yòu zǐ bǔ ér zhí zhī chì zī wū yì yuē ā chú wū àn xiǎo ěr yǎ chún hēi fǎn bǔ wèi zhī cí wū
而其山出雏乌，形类雅乌，纯黑而姣好，音与之同，缋采绀发，觜若丹砂，性驯良而易附，丱童幼子，捕而执之，赤觜乌亦曰阿雏乌，按《小尔雅》，纯黑反哺，谓之慈乌；
xiǎo ér fù xià bái bù fǎn bǔ zhě wèi zhī yǎ wū
小而腹下白不反哺者，谓之雅乌；
bái dòu ér qún fēi zhě wèi zhī yàn wū
白脰而群飞者，谓之燕乌；
dà ér bái dòu zhě wèi zhī cāng wū
大而白脰者，谓之苍乌。
ěr yǎ yuē sī bēi jū yě
《尔雅》曰：斯，卑居也。
sūn yán yuē bēi jū chu wū
孙炎曰：卑居，楚乌。
qián wéi shè rén yǐ wéi bì jū
犍为舍人以为壁居。
shuō wén wèi zhī yā
《说文》谓之雅。
yā chu wū
雅，楚乌。
zhuāng zi yuē yā gǔ yǐ
《庄子》曰：雅，贾矣。
mǎ róng yì yuē gǔ wū yě
马融亦曰：贾，乌也。
yòu àn ruì yìng tú yǒu sān zú wū chì wū bái wū zhī míng ér wú jì yú cǐ wū gù shū qí yì ěr
又案《瑞应图》，有三足乌、赤乌、白乌之名，而无记于此乌，故书其异耳。
zì héng shān yǐ běi bìng yǒu cǐ yǐ
自恒山已北，并有此矣。
qí shuǐ yòu dōng běi liú zhù wǔ zhōu chuān shuǐ wǔ zhōu chuān shuǐ yòu dōng nán liú shuǐ cè yǒu shí zhī huán shě bìng zhū kū shì bǐ qiū ní suǒ jū yě
其水又东北流注武州川水，武州川水又东南流，水侧有石祗洹舍并诸窟室，比丘尼所居也。
qí shuǐ yòu dōng zhuǎn jìng líng yán nán záo shí kāi shān yīn yán jié gòu zhēn róng jù zhuàng shì fǎ suǒ xī shān táng shuǐ diàn yān sì xiāng wàng lín yuān jǐn jìng zhui mù xīn tiào
其水又东转径灵岩南，凿石开山，因岩结构，真容巨壮，世法所希，山堂水殿，烟寺相望，林渊锦镜，缀目新眺。
chuān shuǐ yòu dōng nán liú chū shān
川水又东南流出山。
wèi tǔ dì jì yuē píng chéng xi sān shí lǐ wǔ zhōu sāi kǒu zhě yě
《魏土地记》曰：平城西三十里武州塞口者也。
zì shān kǒu zhī qú dōng chū rù yuàn gài zhū yuán chí
自山口枝渠东出入苑，溉诸园池。
yuàn yǒu luò yáng diàn diàn běi yǒu gōng guǎn
苑有洛阳殿，殿北有宫馆。
yī shuǐ zì zhī qú nán liú dōng nán chū huǒ shān shuǐ zhù zhī shuǐ fā huǒ shān dōng xī dōng běi liú chū shān shān yǒu shí tàn huǒ zhī rè tóng qiáo tàn yě
一水自枝渠南流东南出，火山水注之，水发火山东溪，东北流出山，山有石炭火之，热同樵炭也。
yòu dōng zhù wǔ zhōu chuān jìng píng chéng xiàn nán dōng liú zhù rú hún shuǐ
又东注武州川，径平城县南，东流注如浑水。
yòu nán liú jìng bān shì xiàn gù chéng dōng wáng mǎng zhī bān fù yě
又南流径班氏县故城东，王莽之班副也。
hǎn yīn shí èr zhōu zhì yuē bān shì xiàn zài jùn xī nán bǎi lǐ běi sú wèi zhī qù liú chéng yě
阚骃《十二州志》曰：班氏县在郡西南百里，北俗谓之去留城也。
rú hún shuǐ yòu dōng nán liú zhù yú tà shuǐ
如浑水又东南流注于漯水。
tà shuǐ yòu dōng jìng píng yì xiàn gù chéng nán zhào xiàn hóu shí sān nián chéng píng yì
漯水又东径平邑县故城南，赵献侯十三年，城平邑。
dì lǐ zhì shǔ dài wáng mǎng suǒ wèi píng hú yě
《地理志》属代，王莽所谓平胡也。
shí sān zhōu zhì yuē chéng zài gāo liǔ nán bǎi bā shí lǐ
《十三州志》曰：城在高柳南百八十里。
běi sú wèi zhī chǒu yín chéng
北俗谓之丑寅城。
tà shuǐ yòu dōng jìng shā líng nán wèi jīn tián zhī de yě shì tóng cáo wǔ yè zhōng zǒu yǐ
漯水又东径沙陵南，魏金田之地也，事同曹武邺中走矣。
tà shuǐ yòu dōng jìng yí shì xiàn gù chéng běi wáng mǎng gēng míng zhī yuē yí jù yě
漯水又东径狋氏县故城北，王莽更名之曰狋聚也。
shí sān zhōu zhì yuē xiàn zài gāo liǔ nán bǎi sān shí lǐ sú wèi zhī kǔ lì gān chéng yǐ
《十三州志》曰：县在高柳南百三十里，俗谓之苦力干城矣。
tà shuǐ yòu dōng jìng dào rén xiàn gù chéng nán dì lǐ zhì wáng mǎng zhī dào rén yě
漯水又东径道人县故城南，《地理志》，王莽之道仁也。
dì lǐ fēng sú jì yuē chū zhù cǐ chéng yǒu xiān rén yóu qí de gù yīn yǐ wéi chéng míng yǐ
《地理风俗记》曰：初筑此城，有仙人游其地，故因以为城名矣。
jīn chéng běi yǒu yuān tán ér bù liú gù sú wèi zhī wèi píng hú yě
今城北有渊，潭而不流，故俗谓之为平湖也。
shí sān zhōu zhì yuē dào rén chéng zài gāo liǔ dōng běi bā shí lǐ suǒ wèi xiáng yě
《十三州志》曰：道人城在高柳东北八十里，所未详也。
tà shuǐ yòu dōng jìng yáng yuán xiàn gù chéng nán dì lǐ zhì dài jùn zhī shǔ xiàn yě běi sú wèi zhī bǐ yí zhōu chéng
漯水又东径阳原县故城南，《地理志》，代郡之属县也，北俗谓之比狋州城。
tà shuǐ yòu dōng ān yáng shuǐ zhù zhī shuǐ chū xiàn dōng běi tán zhōng běi sú wèi zhī tài bá huí shuǐ zì tán dōng nán liú zhù yú tà shuǐ
漯水又东，安阳水注之，水出县东北潭中，北俗谓之太拔回水，自潭东南流注于漯水。
yòu dōng jìng dōng ān yáng xiàn gù chéng běi
又东径东安阳县故城北。
zhào huì wén wáng sān nián zhǔ fù fēng zhǎng zǐ zhāng wèi dài ān yáng jūn cǐ jí zhāng fēng yì wáng mǎng zhī jìng ān yě
赵惠文王三年，主父封长子章为代安阳君，此即章封邑，王莽之竟安也。
dì lǐ fēng sú jì yuē wǔ yuán yǒu xī ān yáng gù cǐ jiā dōng yě
《地理风俗记》曰：五原有西安阳，故此加东也。
tà shuǐ yòu dōng jìng chāng píng xiàn wēn shuǐ zhù zhī shuǐ chū nán fén xià sān yuán jù dǎo hé ér nán liú dōng běi zhù tà shuǐ
漯水又东径昌平县，温水注之，水出南坟下，三源俱导，合而南流，东北注漯水。
tà shuǐ yòu dōng jìng chāng píng xiàn gù chéng běi wáng mǎng zhī zhǎng chāng yě
漯水又东径昌平县故城北，王莽之长昌也。
xī qiān zhāo wèi wèi xiān bēi xiào wèi zhūn cǐ
昔牵招为魏鲜卑校尉，屯此。
tà shuǐ yòu dōng běi jìng sāng qián xiàn gù chéng xi yòu qū jìng qí chéng běi wáng mǎng gēng míng zhī yuē ān dé yě
漯水又东北径桑干县故城西，又屈径其城北，王莽更名之曰安德也。
wèi tǔ dì jì yuē dài chéng běi jiǔ shí lǐ yǒu sāng qián chéng
《魏土地记》曰：代城北九十里有桑干城。
chéng xi dù sāng qián shuǐ qù chéng shí lǐ yǒu wēn tāng liáo jí yǒu yàn jīng yán chū nán fēi yě gài wù zhèng yǐ
城西渡桑干水，去城十里，有温汤，疗疾有验，《经》言出南，非也，盖误证矣。
wèi rèn chéng wáng zhāng yǐ jiàn ān èr shí sān nián dài wū wán rù zhuō jùn zhú běi suì zhì sāng qián zhèng yú cǐ yě
魏任城王彰以建安二十三年代乌丸，入涿郡，逐北遂至桑干，正于此也。
tà shuǐ yòu dōng liú qí yí shuǐ zhù zhī shuǐ chū píng shū xiàn dōng jìng píng shū xiàn zhī gù chéng nán zé zhōng
漯水又东流，祁夷水注之，水出平舒县，东径平舒县之故城南泽中。
shǐ jì zhào xiào chéng wáng shí jiǔ nián yǐ fén mén yǔ yàn yì píng shū
《史记》，赵孝成王十九年，以汾门予燕易平舒。
xú guǎng yuē píng shū zài dài wáng mǎng gēng míng zhī yuē píng bǎo hòu hàn shì zǔ jiàn wǔ qī nián fēng yáng wǔ jiàng jūn mǎ chéng wéi hòu guó
徐广曰：平舒在代，王莽更名之曰平葆，后汉世祖建武七年，封扬武将军马成为侯国。
qí shuǐ kòng yǐn zhòng quán yǐ chéng yī chuān
其水控引众泉，以成一川。
wèi tǔ dì jì yuē dài chéng xi jiǔ shí lǐ yǒu píng shū chéng xī nán wǔ lǐ dài shuǐ suǒ chū dōng běi liú yán dài shuǐ fēi yě
《魏土地记》曰：代城西九十里有平舒城，西南五里，代水所出，东北流，言代水非也。
qí yí shuǐ yòu dōng běi jìng lán tíng nán yòu dōng běi jìng shí mén guān běi jiù dào chū zhōng shān gù guān yě
祁夷水又东北径兰亭南，又东北径石门关北，旧道出中山故关也。
yòu dōng běi liú shuǐ cè yǒu gù chí
又东北流，水侧有故池。
àn wèi tǔ dì jì yuē dài chéng xī nán sān shí lǐ yǒu dài wáng yú chí chí xī běi yǒu dài wáng tái dōng qù dài chéng sì shí lǐ
按《魏土地记》曰：代城西南三十里有代王鱼池，池西北有代王台，东去代城四十里。
qí yí shuǐ yòu dōng běi de fēi hú gǔ jí guǎng yě jūn suǒ wèi dù fēi hú zhī kǒu yě
祁夷水又东北得飞狐谷，即广野君所谓杜飞狐之口也。
sū lín jù lì gōng zhī shuō yán zài shàng dǎng jí shí fēi yě
苏林据郦公之说，言在上党，即实非也。
rú chún yán zài dài shì yǐ
如淳言在代，是矣。
jìn jiàn xìng zhōng liú kūn zì dài chū fēi hú kǒu bēn yú ān cì jí yú cǐ dào yě
晋建兴中，刘琨自代出飞狐口，奔于安次，即于此道也。
wèi tǔ dì jì yuē dài chéng nán sì shí lǐ yǒu fēi hú guān guān shuǐ xī běi liú jìng nán shě tíng xi yòu jìng jù suǒ tíng xi xī běi zhù qí yí shuǐ
《魏土地记》曰：代城南四十里有飞狐关，关水西北流径南舍亭西，又径句琐亭西，西北注祁夷水。
qí yí shuǐ yòu dōng běi liú jìng dài chéng xi lú zhí yán chū zhù cǐ chéng bǎn gàn yī yè zì yí yú cǐ gù dài xī nán wǔ shí lǐ dà zé zhōng yíng chéng zì hù jié wěi wèi jiǔ mén
祁夷水又东北流径代城西，卢植言：初筑此城，板干一夜自移于此，故代西南五十里大泽中营城自护，结苇为九门。
yú shì jiù yǐ wéi zhì chéng
于是就以为治城。
yuán zā ér bù fāng zhōu sì shí liù lǐ kāi jiǔ mén gēng míng qí gù chéng yuē dōng chéng
圆匝而不方，周四十六里，开九门，更名其故城曰东城。
zhào miè dài hàn fēng xiào wén wèi dài wáng
赵灭代，汉封孝文为代王。
méi fú shàng shì yuē dài gǔ zhě héng shān zài qí nán běi sāi zài qí běi gǔ zhōng zhī de
梅福上事曰：代谷者，恒山在其南，北塞在其北，谷中之地。
shàng gǔ zài dōng dài jùn zài xi shì qí de yě
上谷在东，代郡在西，是其地也。
wáng mǎng gèng zhī yuē yàn dí tíng
王莽更之曰厌狄亭。
wèi tǔ dì jì yuē chéng nèi yǒu èr quán yī quán liú chū chéng xī mén yī quán liú chū chéng běi mén èr quán jiē běi zhù dài shuǐ
《魏土地记》曰：城内有二泉，一泉流出城西门，一泉流出城北门，二泉皆北注代水。
qí yí shuǐ yòu dōng běi rè shuǐ zhù zhī shuǐ chū líng luó zé zé jì yǒu rè shuǐ tíng
祁夷水又东北，热水注之，水出绫罗泽，泽际有热水亭。
qí shuǐ dōng běi liú zhù qí yí shuǐ
其水东北流，注祁夷水。
qí yí shuǐ yòu dōng běi gǔ shuǐ zhù zhī shuǐ chū chāng píng xiàn gù chéng nán yòu dōng běi rù qí yí shuǐ
祁夷水又东北，谷水注之，水出昌平县故城南，又东北入祁夷水。
qí yí shuǐ yòu huì nì shuǐ shuǐ dǎo yuán jiāng chéng dōng xī běi liú jìng jiāng chéng běi
祁夷水右会逆水，水导源将城东，西北流径将城北。
zài dài chéng dōng běi shí wǔ lǐ yí jí dōng dài yǐ ér shàng chuán jiāng chéng zhī míng
在代城东北十五里，疑即东代矣，而尚传将城之名。
lú zhí yuē cǐ chéng fāng jiù ér bǎn yú zì yí
卢植曰：此城方就而板于自移。
yīng shào yuē chéng xǐ xī nán qù gù dài wǔ shí lǐ gù míng dài yuē dōng chéng
应劭曰：城徙西南，去故代五十里，故名代曰东城。
huò chuán shū dǎo cuò qíng yòng yí yān ér wú yǐ biàn zhī
或传书倒错，情用疑焉，而无以辨之。
nì shuǐ yòu xi zhù yú qí yí zhī shuǐ nì zhī wèi míng yǐ xī liú gù yě
逆水又西，注于祁夷之水，逆之为名，以西流故也。
qí yí shuǐ dōng běi jìng qīng niú yuān shuǐ zì yuān dōng zhù zhī
祁夷水东北径青牛渊，水自渊东注之。
qí yàn yún yǒu qián lóng chū yú cí pǔ xíng lèi qīng niú yān gù yuān tán shòu míng yǐ
耆彦云：有潜龙出于兹浦，形类青牛焉，故渊潭受名矣。
tán shēn bù cè ér shuǐ zhōu duō lián ǒu shēng yān
潭深不恻，而水周多莲藕生焉。
qí yí shuǐ yòu běi jìng yī gù chéng xi xi qù dài chéng wǔ shí lǐ yòu yí shì dài zhī dōng chéng ér fēi suǒ xiáng yě
祁夷水又北径一故城西，西去代城五十里，又疑是代之东城，而非所详也。
yòu jìng chāng píng jùn dōng wèi tài hé zhōng zhì xī nán qù gù chéng liù shí lǐ
又径昌平郡东，魏太和中置，西南去故城六十里。
yòu běi lián shuǐ rù yān shuǐ chū mào mào xiàn dōng xī běi liú jìng mào mào xiàn gù chéng nán yòu xi jìng guǎng chāng chéng nán
又北，连水入焉，水出瞀瞀县东，西北流，径瞀瞀县故城南，又西径广昌城南。
wèi tǔ dì jì yuē dài nán èr bǎi lǐ yǒu guǎng chāng chéng nán tōng dà lǐng
《魏土地记》曰：代南二百里有广昌城，南通大岭。
jí shí fēi yě
即实非也。
shí sān zhōu jì yuē píng shū chéng dōng jiǔ shí lǐ yǒu guǎng píng chéng yí shì chéng yě
《十三州记》曰：平舒城东九十里有广平城，疑是城也。
xún qí míng zhuàng cǔn lǐ wèi fēi
寻其名状，忖理为非。
yòu xi jìng wáng mǎng chéng nán yòu xi dào cì shān shuǐ zhù zhī shuǐ chū dào cì shān xi
又西径王莽城南，又西，到刺山水注之，水出到刺山西。
shān shén céng jùn wèi yǒu shēng qí diān zhě
山甚层峻，未有升其巅者。
wèi tǔ dì jì yuē dài chéng dōng wǔ shí lǐ yǒu dào cì shān shān shàng yǒu jiā dài huáng yě
《魏土地记》曰：代城东五十里有到刺山，山上有佳大黄也。
qí shuǐ běi liú jìng yī gù tíng dōng chéng běi yǒu shí rén gù shì wèi zhī shí rén chéng xī běi zhù lián shuǐ
其水北流径一故亭东，城北有石人，故世谓之石人城，西北注连水。
lián shuǐ yòu běi jìng dāng chéng xiàn gù chéng xi gāo zǔ shí èr nián zhōu bó dìng dài zhǎn chén xī yú dāng chéng jí cǐ chù yě
连水又北径当城县故城西，高祖十二年，周勃定代，斩陈稀于当城，即此处也。
yīng shào yuē dāng huán dōu shān zuò chéng gù yuē dāng chéng yě
应劭曰：当桓都山作城，故曰当城也。
yòu jìng gù dài dōng ér xī běi liú zhù qí yí shuǐ
又径故代东而西北流注祁夷水。
qí yí shuǐ xī yǒu suí shān shān shàng yǒu shén miào wèi zhī nǚ láng cí fāng sú suǒ cí yě
祁夷水西有随山，山上有神庙，谓之女郎祠，方俗所祠也。
qí yí shuǐ yòu běi jìng sāng qián gù chéng dōng
祁夷水又北径桑干故城东。
ér běi liú zhù yú tà shuǐ
而北流注于漯水。
dì lǐ zhì yuē qí yí shuǐ chū píng shū xiàn běi zhì sāng qián rù tà shì yě
《地理志》曰：祁夷水出平舒县，北至桑干入漯是也。
tà shuǐ yòu dōng běi jìng shí shān shuǐ kǒu shuǐ chū nán shān běi liú jìng kōng hòu chéng dōng wèi tǔ dì jì yuē dài chéng dōng běi jiǔ shí lǐ yǒu kòng hóu chéng zhě yě
漯水又东北径石山水口，水出南山，北流径空侯城东，《魏土地记》曰：代城东北九十里有空侯城者也。
qí shuǐ yòu dōng běi liú zhù tà shuǐ
其水又东北流注漯水。
tà shuǐ yòu dōng jìng pān xiàn gù chéng běi dōng hé xié yáng guān shuǐ shuǐ chū xié xī
漯水又东径潘县故城北，东合协阳关水，水出协溪。
wèi tǔ dì jì yuē xià luò chéng xī nán jiǔ shí lǐ yǒu xié yáng guān guān dào xi tōng dài jùn
《魏土地记》曰：下洛城西南九十里有协阳关，关道西通代郡。
qí shuǐ dōng běi liú lì jī tóu shān hǎn yīn yuē jī tóu shān zài pān chéng nán
其水东北流，历笄头山，阚骃曰：笄头山在潘城南。
jí shì shān yě
即是山也。
yòu běi jìng pān xiàn gù chéng zuǒ huì pān quán gù dú dú jiù shàng chéng pān quán yú pān chéng zhōng huò yún shùn suǒ dōu yě
又北径潘县故城，左会潘泉故渎，渎旧上承潘泉于潘城中，或云，舜所都也。
wèi tǔ dì jì yuē xià luò chéng xī nán sì shí lǐ yǒu pān chéng chéng xī běi sān lǐ yǒu lì shān shān shàng yǒu yú shùn miào
《魏土地记》曰：下洛城西南四十里有潘城，城西北三里，有历山，山上有虞舜庙。
shí sān zhōu jì yuē guǎng píng chéng dōng běi bǎi yī shí lǐ yǒu pān xiàn
《十三州记》曰：广平城东北百一十里有潘县。
dì lǐ zhì yuē wáng mǎng gēng míng shù wǔ
《地理志》曰：王莽更名树武。
qí quán cóng guǎng shí shù bù dōng chū chéng zhù xié yáng guān shuǐ yǔ shèng zé tōng zhù yáng hàn zé bù liú wéi píng quán ér yǐ
其泉从广十数步，东出城，注协阳关水，雨盛则通注，阳旱则不流，惟洴泉而已。
guān shuǐ yòu dōng běi liú zhù yú tà shuǐ
关水又东北流，注于漯水。
tà shuǐ yòu dōng jìng yōng luò chéng nán wèi tǔ dì jì yuē xià luò chéng xī nán èr shí lǐ yǒu yōng luò chéng sāng qián shuǐ zài chéng nán dōng liú zhě yě
漯水又东径雍洛城南，《魏土地记》曰：下洛城西南二十里有雍洛城，桑干水在城南东流者也。
tà shuǐ yòu dōng jìng xià luò xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī xià zhōng yě wèi yàn zhōu guǎng níng xiàn guǎng níng jùn zhì
漯水又东径下洛县故城南，王莽之下忠也，魏燕州广宁县广宁郡治。
wèi tǔ dì jì yuē qù píng chéng wǔ shí lǐ chéng nán èr bǎi bù yǒu yáo miào
《魏土地记》曰：去平城五十里，城南二百步有尧庙。
tà shuǐ yòu dōng jìng gāo yì tíng běi yòu dōng jìng sān tái běi tà shuǐ yòu dōng jìng wú xiāng chéng běi
漯水又东径高邑亭北，又东径三台北，漯水又东径无乡城北。
dì lǐ fēng sú jì yuē yàn yǔ hū máo wèi wú jīn gǎi yi xiāng yě
《地理风俗记》曰：燕语呼毛为无，今改宜乡也。
tà shuǐ yòu dōng wēn quán shuǐ zhù zhī shuǐ shàng chéng wēn quán yú qiáo shān xià
漯水又东，温泉水注之，水上承温泉于桥山下。
wèi tǔ dì jì yuē xià luò chéng dōng nán sì shí lǐ yǒu qiáo shān shān xià yǒu wēn quán quán shàng yǒu jì táng diāo yán huá zì bèi yú pǔ shàng shí chí tǔ quán shāng shāng qí xià yán liáng dài xù shì shuǐ zhuó yān wú gǎi néng zhì bǎi jí shì shǐ fù zhě ruò liú
《魏土地记》曰：下洛城东南四十里有桥山，山下有温泉，泉上有祭堂，雕檐华字，被于浦上，石池吐泉，汤汤其下，炎凉代序，是水灼焉，无改能治百疾，是使赴者若流。
chí shuǐ běi liú rén yú tà shuǐ
池水北流，人于漯水。
tà shuǐ yòu dōng zuǒ de yú yán shuǐ kǒu shuǐ chū sài wài róu xuán zhèn xi cháng chuān chéng nán xiǎo shān
漯水又东，左得于延水口，水出塞外柔玄镇西长川城南小山。
shān hǎi jīng yuē liáng qú zhī shān wú cǎo mù duō jīn yù xiū shuǐ chū yān
《山海经》曰：梁渠之山，无草木，多金玉，修水出焉。
dōng nán liú jìng qiě rú xiàn gù chéng nán yīng shào yuē dāng chéng xī běi sì shí lǐ yǒu qiě rú chéng gù xiàn yě
东南流径且如县故城南，应劭曰：当城西北四十里有且如城，故县也。
dài chēng bù jū míng hào biàn gǎi
代称不拘名号变改。
xiào qí chéng guō xiāng qù yuǎn yǐ
校其城郭，相去远矣。
dì lǐ zhì yuē zhōng bù dū wèi zhì
《地理志》曰：中部都尉治。
yú yán shuǐ chū xiàn běi sài wài jí xiū shuǐ yě
于延水出县北塞外，即修水也。
xiū shuǐ yòu dōng nán jìng mǎ chéng xiàn gù chéng běi dì lǐ zhì yuē dōng bù dū wèi zhì
修水又东南径马城县故城北，《地理志》曰：东部都尉治。
shí sān zhōu zhì yuē mǎ chéng zài gāo liǔ dōng èr bǎi sì shí lǐ sú wèi shì shuǐ wèi hé tóu hé tóu chū róng fāng
《十三州志》曰：马城在高柳东二百四十里，俗谓是水为河头，河头出戎方。
tǔ sú biàn míng ěr
土俗变名耳。
yòu dōng jìng líng dīng chéng nán yòu hé yán xiāng shuǐ shuǐ chū xiàn xī shān dōng jìng yán líng xiàn gù chéng běi
又东径零丁城南，右合延乡水，水出县西山，东径延陵县故城北。
dì lǐ fēng sú jì yuē dāng chéng xī běi yǒu yán líng xiāng gù xiàn yě
《地理风俗记》曰：当城西北有延陵乡，故县也。
sú zhǐ wèi qí chéng
俗指为琦城。
yòu dōng jìng luó tíng yòu dōng jìng mǎ chéng nán yòu dōng zhù xiū shuǐ yòu dōng nán yú dà níng jùn běi yòu zhù yàn mén shuǐ
又东径罗亭，又东径马城南，又东注修水，又东南于大宁郡北，右注雁门水。
shān hǎi jīng yuē yàn mén zhī shuǐ chū yú yàn mén zhī shān
《山海经》曰：雁门之水，出于雁门之山。
yàn chū qí mén zài gāo liǔ běi gāo liǔ zài dài zhōng qí shān zhòng luán dié xiá jǔ yún gāo lián shān yǐn yǐn dōng chū liáo sāi
雁出其门，在高柳北，高柳在代中，其山重峦叠，霞举云高，连山隐隐，东出辽塞。
qí shuǐ dōng nán liú jìng gāo liǔ xiàn gù chéng běi jiù dài jùn zhì
其水东南流径高柳县故城北，旧代郡治。
qín shǐ huáng èr shí sān nián lǔ zhào wáng qiān yǐ guó wèi jùn wáng mǎng zhī suǒ wèi yàn dí yě
秦始皇二十三年虏赵王，迁以国为郡，王莽之所谓厌狄也。
jiàn wǔ shí jiǔ nián shì zǔ fēng dài xiāng kān wèi hòu guó xī qiān zhāo zhǎn hán zhōng yú cǐ chù
建武十九年，世祖封代相堪为侯国，昔牵招斩韩忠于此处。
chéng zài píng chéng dōng nán liù qī shí lǐ yú dài wéi xī běi yě
城在平城东南六七十里，于代为西北也。
yàn mén shuǐ yòu dōng nán liú qū jìng yī gù chéng bèi shān miàn zé běi sú wèi zhī huà xiǎn chéng
雁门水又东南流，屈径一故城，背山面泽，北俗谓之叱险城。
yàn mén shuǐ yòu dōng nán liú qū ér dōng běi jī ér wèi tán qí bēi xié zhǎng ér bù fāng dōng běi kě èr shí yú lǐ guǎng shí wǔ lǐ jiān jiā cóng shēng yān
雁门水又东南流，屈而东北，积而为潭，其陂斜长而不方，东北可二十余里，广十五里，蒹葭藂生焉。
dūn shuǐ zhù zhī qí shuǐ dǎo yuán xī běi shǎo xián shān zhī nán lù dōng liú jìng cān hé xiàn gù chéng nán
敦水注之，其水导源西北少咸山之南麓，东流径参合县故城南。
dì lǐ fēng sú jì yuē dào rén chéng běi wǔ shí lǐ yǒu cān hé xiāng gù xiàn yě
《地理风俗记》曰：道人城北五十里有参合乡，故县也。
dūn shuǐ yòu dōng shuǐ zhù zhī shuǐ chū dōng fù xià xī běi liú jìng gù chéng běi sú wèi zhī hé duī chéng yòu běi hé dūn shuǐ luàn liú dōng běi zhù yàn mén shuǐ
敦水又东，水注之，水出东阜下，西北流径故城北，俗谓之和堆城，又北合敦水，乱流东北注雁门水。
gù shān hǎi jīng yuē shǎo xián zhī shān dūn shuǐ chū yān dōng liú zhù yú yàn mén zhī shuǐ
故《山海经》曰：少咸之山，敦水出焉，东流注于雁门之水。
guō jǐng chún yuē shuǐ chū yàn mén shān
郭景纯曰：水出雁门山。
wèi sī shuǐ yě
谓斯水也。
yàn mén shuǐ yòu dōng běi rù yáng mén shān wèi zhī yáng mén shuǐ yǔ shén quán shuǐ hé shuǐ chū wěi bì běi shuǐ yǒu líng yān jí qí mì yún bù yǔ yáng hàn qiān qī duō dǎo qǐng yān
雁门水又东北入阳门山，谓之阳门水，与神泉水合，水出苇壁北，水有灵焉，及其密云不雨，阳旱愆期，多祷请焉。
shuǐ yǒu èr liú shì wèi zhī bǐ lián quán yī shuǐ dōng běi jìng yī gù chéng dōng shì wèi zhī shí hǔ chéng ér dōng běi liú zhù yáng mén shuǐ yòu dōng jìng sān huì tíng běi yòu dōng jìng xi cì dào chéng běi yòu dōng tuō tái gǔ shuǐ zhù zhī
水有二流，世谓之比连泉，一水东北径一故城东，世谓之石虎城，而东北流注阳门水，又东径三会亭北，又东径西伺道城北，又东，托台谷水注之。
shuǐ shàng chéng shén quán yú wěi bì běi dōng jìng yáng mén shān fǔ tuō tái gǔ wèi zhī tuō tái shuǐ jí yǐn quán xī hún tāo dōng zhù xíng zhě jiān shí yú dù dōng jìng sān huì chéng nán yòu dōng jìng tuō tái tíng běi yòu dōng běi jìng mǎ tóu tíng běi dōng běi zhù yàn mén shuǐ
托台谷水上流在苇壁北面承接神泉，往东流经阳门山南的托台谷，称为托台水。这条水汇合了山泉小溪，波滔滚滚地向东流去，中间行人要经过十多个渡日，往东流经三会亭南面，又往东流经托台亭北面，又往东北流，经马头亭北面，往东北注入雁门水。
yàn mén shuǐ yòu dōng jìng dà níng jùn běi wèi tài hé zhōng zhì yǒu xiū shuǐ zhù zhī jí shān hǎi jīng suǒ wèi xiū shuǐ dōng liú zhù yú yàn mén shuǐ yě
雁门水又东径大宁郡北，魏太和中置，有修水注之，即《山海经》所谓修水东流注于雁门水也。
dì lǐ zhì yǒu yú yán shuǐ ér wú yàn mén xiū shuǐ zhī míng shān hǎi jīng yǒu yàn mén zhī mù ér wú shuō yú yán hé zì xià yì tōng wèi zhī yú yán shuǐ yǐ
《地理志》有于延水而无雁门、修水之名，《山海经》有雁门之目，而无说于延河，自下亦通谓之于延水矣。
shuǐ cè yǒu sāng lín gù shí rén yì wèi shì shuǐ wèi cóng sāng hé yě
水侧有桑林，故时人亦谓是水为藂桑河也。
sī nǎi běi tǔ guǎ sāng zhì cǐ jiàn zhī yīn yǐ míng yān
斯乃北土寡桑，至此见之，因以名焉。
yú yán shuǐ yòu dōng jìng gāng chéng nán àn shǐ jì cài zé yàn rén yě xiè bìng guī xiāng qín hào gāng chéng jūn
于延水又东径冈城南，按《史记》，蔡泽，燕人也，谢病归相，秦号冈成君。
yí jí zé suǒ yì yě shì míng wǔ gāng chéng
疑即泽所邑也，世名武冈城。
yú yán shuǐ yòu dōng zuǒ yǔ níng chuān shuǐ hé shuǐ chū xī běi dōng nán liú jìng xiǎo níng xiàn gù chéng xi dōng nán liú zhù yú yán shuǐ
于延水又东，左与宁川水合，水出西北，东南流径小宁县故城西，东南流注于延水。
yú yán shuǐ yòu dōng jìng xiǎo níng xiàn gù chéng nán dì lǐ zhì níng xiàn yě
于延水又东，径小宁县故城南，《地理志》宁县也。
xī bù dū wèi zhì wáng mǎng zhī bó kāng yě
西部都尉治，王莽之博康也。
wèi tǔ dì jì yuē dà níng chéng xi èr shí lǐ yǒu xiǎo níng chéng xī yì rén bān qiū zhòng jū shuǐ cè mài yào yú níng bǎi yú nián rén yǐ wéi shòu
《魏土地记》曰：大宁城西二十里有小宁城，昔邑人班丘仲居水侧，卖药于宁百余年，人以为寿。
hòu dì dòng zhái huài zhòng yǔ lǐ zhōng shù shí jiā jiē sǐ mín rén qǔ zhòng shī qì yú yán shuǐ zhōng shōu qí yào mài zhī zhòng bèi qiú cóng ér jí zhī cǐ rén shī bù kòu tóu qiú āi
后地动宅坏，仲与里中数十家皆死，民人取仲尸弃于延水中，收其药卖之，仲被裘从而诘之，此人失怖，叩头求哀。
zhòng yuē bù hèn rǔ gù shǐ rén zhī wǒ ěr qù yǐ
仲曰：不恨汝，故使人知我耳，去矣！
hòu wèi fū yú wáng yì shǐ lái níng cǐ fāng rén wèi zhī zhé xiān yě
后为夫余王驿使来宁，此方人谓之谪仙也。
yú yán shuǐ yòu dōng hēi chéng chuān shuǐ zhù zhī shuǐ yǒu sān yuán chū hēi tǔ chéng xī běi qí yuán hé zhù zǒng wèi yī chuān dōng nán jìng hēi tǔ chéng xi yòu dōng nán liú jìng dà níng xiàn xi ér nán rù yán hé
于延水又东，黑城川水注之，水有三源，出黑土城西北.奇源合注，总为一川，东南径黑土城西，又东南流径大宁县西而南入延河。
yán hé yòu dōng jìng dà níng xiàn gù chéng nán
延河又东径大宁县故城南。
dì lǐ zhì yún guǎng níng yě wáng mǎng yuē guǎng kāng yǐ
《地理志》云：广宁也，王莽曰广康矣。
wèi tǔ dì jì yuē xià luò chéng xī běi bǎi sān shí lǐ yǒu dà níng chéng
《魏土地记》曰：下洛城西北百三十里有大宁城。
yú yán shuǐ yòu dōng nán jìng rú xiàn gù chéng běi wáng mǎng zhī gǔ wǔ yě shì wèi zhī rú kǒu chéng
于延水又东南径茹县故城北，王莽之谷武也，世谓之如口城。
wèi tǔ dì jì yuē chéng zài míng jī shān xī shí lǐ nán tōng dà dào xi dá níng chuān
《魏土地记》曰：城在鸣鸡山西十里，南通大道，西达宁川。
yú yán shuǐ yòu dōng nán jìng míng jī shān xī
于延水又东南径鸣鸡山西。
wèi tǔ dì jì yuē xià luò chéng dōng běi sān shí lǐ yǒu yán hé dōng liú běi yǒu míng jī shān
《魏土地记》曰：下洛城东北三十里有延河东流，北有鸣鸡山。
shǐ jì yuē zhào xiāng zi shā dài wáng yú xià wū ér bìng qí tǔ xiāng zi yíng qí zǐ yú dài
《史记》说：赵襄子在夏屋杀掉代王，吞并了他的国土。
qí zǐ dài zhī fū rén yě zhì cǐ yuē dài yǐ wáng yǐ wú jiāng hé guī hu
其姊，代之夫人也，至此曰：代已亡矣，吾将何归乎？
suì mó děng yú shān ér zì shā
遂磨等于山而自杀。
dài rén lián zhī wèi lì cí yān yīn míng qí shān wèi mó jī shān
代人怜之，为立祠焉，因名其山为磨笄山。
měi yè yǒu yě jī qún míng yú cí wū shàng gù yì wèi zhī wèi míng jī shān
每夜有野鸡，群鸣于祠屋上，故亦谓之为鸣鸡山。
wèi tǔ dì jì yún dài chéng dōng nán èr shí wǔ lǐ yǒu mǎ tóu shān qí cè yǒu zhōng rǔ xué zhào xiāng zi jì hài dài wáng yíng zǐ zǐ dài fū rén fū rén yuē yǐ dì màn fu fēi rén yě
《魏土地记》云：代城东南二十五里有马头山，其侧有钟乳穴，赵襄子既害代王，迎姊，姊代夫人，夫人曰：以弟慢夫，非仁也；
yǐ fu yuàn dì fēi yì yě
以夫怨弟，非义也。
mó jī zì cì ér sǐ
磨笄自刺而死。
shǐ zhě zì shā mín lián zhī wèi lì shén wū yú shān cè yīn míng zhī wèi mó jī zhī shān
使者自杀，民怜之，为立神屋于山侧，因名之为磨笄之山。
wèi xiáng shú shì
未详孰是。
yú yán shuǐ yòu nán jìng qiě jū xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī suǒ wèi jiǔ jū yě
于延水又南径且居县故城南，王莽之所谓久居也。
qí shuǐ dōng nán liú zhù yú tà shuǐ
其水东南流，注于漯水。
dì lǐ zhì yuē yú yán shuǐ dōng zhì guǎng níng rù gū
《地理志》曰：于延水东至广宁入沽。
yòu dōng guò zhuō lù xiàn běi zhuō shuǐ chū zhuō lù shān shì wèi zhī zhāng gōng quán dōng běi liú jìng zhuō lù xiàn gù chéng nán wáng mǎng suǒ wèi bù lù yě
又东过涿鹿县北，涿水出涿鹿山，世谓之张公泉，东北流径涿鹿县故城南，王莽所谓抪陆也。
huáng dì yǔ chī yóu zhàn yú zhuō lù zhī yě liú qí mín yú zhuō lù zhī ā jí yú shì yě
黄帝与蚩尤战于涿鹿之野，留其民于涿鹿之阿，即于是也。
qí shuǐ yòu dōng běi yǔ bǎn quán hé shuǐ dǎo yuán xiàn zhī dōng quán
其水又东北与阪泉合，水导源县之东泉。
wèi tǔ dì jì yuē xià luò chéng dōng nán liù shí lǐ yǒu zhuō lù chéng chéng dōng yī lǐ yǒu bǎn quán quán shàng yǒu huáng dì cí
《魏土地记》曰：下洛城东南六十里有涿鹿城，城东一里有阪泉，泉上有黄帝祠。
jìn tài kāng dì lǐ jì yuē bǎn quán yì dì míng yě
《晋太康地理记》曰：阪泉亦地名也。
quán shuǐ dōng běi liú yǔ chī yóu quán huì shuǐ chū chī yóu chéng chéng wú dōng miàn
泉水东北流与蚩尤泉会，水出蚩尤城，城无东面。
wèi tǔ dì jì chēng zhuō lù chéng dōng nán liù lǐ yǒu chī yóu chéng
《魏土地记》称，涿鹿城东南六里有蚩尤城。
quán shuǐ yuān ér bù liú lín yǔ bìng zé liú zhù bǎn quán luàn liú dōng běi rù zhuō shuǐ
泉水渊而不流，霖雨并则流注，阪泉乱流，东北入涿水。
zhuō shuǐ yòu dōng jìng píng yuán jùn nán wèi xǐ píng yuán zhī mín zhì cǐ gù lì qiáo jùn yǐ tǒng liú zá
涿水又东径平原郡南，魏徙平原之民置此，故立侨郡，以统流杂。
zhuō shuǐ yòu dōng běi jìng zuò tíng běi ér dōng běi rù tà shuǐ
涿水又东北径祚亭北，而东北入漯水。
yì yún zhuō shuǐ zhī fēn rù xiōng nú zhě wèi zhī zhuō yá shuǐ
亦云涿水枝分入匈奴者，谓之涿邪水。
dì lǐ qián xiǎn nán yǐ jiū zhāo fēi suǒ zhī yě
地理潜显，难以究昭，非所知也。
tà shuǐ yòu dōng nán zuǒ huì qīng yí shuǐ yì wèi zhī cāng hé yě
漯水又东南，左会清夷水，亦谓之沧河也。
shuǐ chū cháng tíng nán xi jìng běi chéng cūn gù chéng běi yòu xī běi píng xiāng chuān shuǐ zhù zhī shuǐ chū píng xiāng tíng xi xī běi liú zhù qīng yí shuǐ
水出长亭南，西径北城村故城北，又西北，平乡川水注之，水出平乡亭西，西北流注清夷水。
qīng yí shuǐ yòu xī běi jìng yīn mò tíng zài jū yōng xiàn nán shí lǐ
清夷水又西北径阴莫亭，在居庸县南十里。
qīng yí shuǐ yòu xi huì mù niú shān shuǐ
清夷水又西会牧牛山水。
wèi tǔ dì jì yuē jū yáng chéng dōng bā shí lǐ yǒu mù niú shān xià yǒu jiǔ shí jiǔ quán jí cāng hé zhī shàng yuán yě
《魏土地记》曰：沮阳城东八十里有牧牛山，下有九十九泉，即沧河之上源也。
shān zài xiàn dōng běi sān shí lǐ shān shàng yǒu dào wǔ huáng dì miào
山在县东北三十里，山上有道武皇帝庙。
qí jiù yún shān xià yì yǒu bǎi quán jìng fā yǒu yī shén niú bó shēn zì shān ér jiàng xià yǐn quán jié gù shān de qí míng
耆旧云，山下亦有百泉竞发，有一神牛驳身，自山而降，下饮泉竭，故山得其名。
jīn shān xià dǎo jiǔ shí jiǔ quán jī yǐ chéng chuān
今山下导九十九泉，积以成川。
xī nán liú gǔ shuǐ yǔ fú tú gōu shuǐ zhù zhī shuǐ chū yí yú xiàn gù chéng xī nán wáng mǎng yǐ wéi shuò diào tíng yě
西南流，谷水与浮图沟水注之，水出夷舆县故城西南，王莽以为朔调亭也。
qí shuǐ jù xī nán liú zhù yú cāng shuǐ
其水俱西南流，注于沧水。
cāng shuǐ yòu xī nán yòu hé dì liè gōu gǔ lǎo yún jìn shì dì liè fēn cǐ jiè jiān chéng gōu hè
沧水又西南，右合地裂沟，古老云，晋世地裂，分此界间成沟壑。
yǒu xiǎo shuǐ sú wèi zhī fēn jiè shuǐ nán liú rù cāng hé
有小水，俗谓之分界水，南流入沧河。
cāng hé yòu xi jìng jū yōng xiàn gù chéng nán wèi shàng gǔ jùn zhì
沧河又西径居庸县故城南，魏上谷郡治。
xī liú yú gōng gōng sūn zàn bù kè běi bǎo cǐ chéng wèi zàn suǒ qín
昔刘虞攻公孙瓒不克，北保此城，为瓒所擒。
yǒu sù shuǐ rù yān
有粟水入焉。
shuǐ chū xiàn xià chéng xi zhěn shuǐ yòu qū jìng qí xiàn nán nán zhù cāng hé
水出县下城西，枕水又屈径其县南，南注沧河。
cāng hé yòu xi
沧河又西，
yòu yǔ yáng gōu shuǐ hé
右与阳沟水合，
shuǐ chū xiàn dōng běi
水出县东北，
xī nán liú jìng jū yōng xiàn gù chéng běi
西南流径居庸县故城北，
xi jìng dà hé xiǎo hé shān nán
西径大翮、小翮山南，
gāo luán jié yún
高峦截云，
céng líng duàn wù
层陵断雾，
shuāng fù gòng xiù
双阜共秀，
jìng jǔ qún fēng zhī shàng
竟举群峰之上，
jùn rén wáng cì zhòng
郡人王次仲，
shǎo yǒu yì zhì
少有异志，
nián jí ruò guàn
年及弱冠，
biàn cāng hàn jiù wén wèi jīn lì shū
变苍颔旧文为今隶书。
qín shǐ huáng shí guān wù fán duō yǐ cì zhòng suǒ yì wén jiǎn biàn yú shì yào qí ér zhào zhī sān zhēng ér zhé bù zhì
秦始皇时官务烦多，以次仲所易文简便，于事要奇而召之，三征而辄不至。
cì zhòng lǚ zhēn huái dào qióng shù shù zhī měi
次仲履真怀道，穷数术之美。
shǐ huáng nù qí bù gōng lìng jiàn chē sòng zhī
始皇怒其不恭，令槛车送之。
cì zhòng shǒu fā yú dào huà wèi dà niǎo chū zài chē wài fān fēi ér qù luò èr hé yú sī shān gù qí fēng luán yǒu dà hé xiǎo hé zhī míng yǐ
次仲首发于道，化为大鸟，出在车外，翻飞而去，落二翮于斯山，故其峰峦有大翮、小翮之名矣。
wèi tǔ dì jì yuē jū yáng chéng dōng běi liù shí lǐ yǒu dà hé xiǎo hé shān shān shàng shén míng dà hé shén shān wū dōng yǒu wēn tāng shuǐ kǒu
《魏土地记》曰：沮阳城东北六十里有大翮、小翮山，山上神名大翮神，山屋东有温汤水口。
qí shān zài xiàn xī běi èr shí lǐ fēng jǔ sì shí lǐ shàng miào zé cì zhòng miào yě
其山在县西北二十里，峰举四十里，上庙则次仲庙也。
yòu chū wēn tāng liáo zhì wàn bìng quán suǒ fā zhī lù sú wèi zhī tǔ tíng shān
右出温汤，疗治万病，泉所发之麓，俗谓之土亭山。
cǐ shuǐ yán rè bèi shén zhū tāng xià zú biàn làn rén tǐ
此水炎热倍甚诸汤，下足便烂人体。
liáo jí zhě yào xū bié yǐn xiāo xī yòng zhī ěr bù dé yán
疗疾者要须别引消息用之耳，不得言。
dà hé shān dōng qí shuǐ dōng nán liú zuǒ huì yáng gōu shuǐ luàn liú nán zhù cāng hé
大翮山东，其水东南流，左会阳沟水，乱流南注沧河。
cāng hé yòu zuǒ de qīng yí shuǐ kǒu
沧河又左得清夷水口。
wèi tǔ dì jì yuē mù niú quán xi liú yǔ qīng yí shuǐ hé zhě yě
《魏土地记》曰：牧牛泉西流，与清夷水合者也。
zì xià èr shuǐ hù shòu tōng chēng yǐ
自下二水互受通称矣。
qīng yí shuǐ yòu xi líng tíng shuǐ zhù zhī shuǐ chū mǎ lán xī zé zhōng zhòng quán xiè liū guī yú zé zé shuǐ suǒ zhōng yǐ chéng gōu dú
清夷水又西，灵亭水注之，水出马兰西泽中，众泉泻溜归于泽，泽水所钟，以成沟读。
dú shuǐ yòu zuǒ yǔ mǎ lán xī shuǐ huì shuǐ dǎo yuán mǎ lán chéng chéng běi fù shān shì yīn ā réng xī mín jū suǒ gěi wéi zhàng cǐ shuǐ nán liú chū chéng dōng nán rù zé shuǐ
渎水又左与马兰溪水会，水导源马兰城，城北负山势，因阿仍溪，民居所给，惟仗此水，南流出城，东南入泽水。
zé shuǐ yòu nán jìng líng tíng běi yòu qū jìng líng tíng dōng cì zhòng luò niǎo hé yú cǐ gù shì tíng yǒu líng tíng zhī chēng yǐ
泽水又南径灵亭北，又屈径灵亭东，次仲落鸟翮于此，故是亭有灵亭之称矣。
qí shuǐ yòu nán liú zhù yú qīng yí shuǐ
其水又南流，注于清夷水。
qīng yí shuǐ yòu xi yǔ quán gōu shuǐ huì shuǐ dǎo yuán chuān nán píng de běi zhù qīng yí shuǐ
清夷水又西与泉沟水会，水导源川南平地，北注清夷水。
qīng yí shuǐ yòu xī nán de huán gōng quán gài qí huán gōng bà shì běi fá shān róng guò gū zhú xī zhēng shù mǎ xuán chē shàng bēi ěr zhī xī jí gù shuǐ shòu sī míng yě
清夷水又西南得桓公泉，盖齐桓公霸世，北伐山戎，过孤竹西征，束马悬车，上卑耳之西极，故水受斯名也。
shuǐ yuán chū jū yáng xiàn dōng ér xī běi liú rù qīng yí shuǐ
水源出沮阳县东，而西北流入清夷水。
qīng yí shuǐ yòu xi jìng jū yáng xiàn gù chéng běi qín shàng gǔ jùn zhì cǐ wáng mǎng gǎi jùn yuē shuò diào xiàn yuē jū yīn
清夷水又西径沮阳县故城北，秦上谷郡治此，王莽改郡曰朔调，县曰沮阴。
hǎn yīn yuē zhuō lù dōng běi zhì shàng gǔ chéng liù shí lǐ
阚骃曰：涿鹿东北至上谷城六十里。
wèi tǔ dì jì yuē chéng běi yǒu qīng yí shuǐ xī liú yě
《魏土地记》曰：城北有清夷水西流也。
qí shuǐ yòu qū jìng qí chéng xi nán liú zhù yú yuán shuǐ
其水又屈径其城西，南流注于源水。
tà shuǐ nán zhì mǎ xíng shān wèi zhī luò mǎ hóng
漯水南至马陉山，谓之落马洪。
yòu dōng nán chū shān tà shuǐ yòu nán chū shān pù bù fēi liáng xuán hé zhù hè pēng tuān shí xǔ zhàng wèi zhī luò mǎ hóng yì yì mèng mén zhī liú yě
又东南出山，漯水又南出山，瀑布飞梁，悬河注壑，漰湍十许丈，谓之落马洪，抑亦孟门之流也。
tà shuǐ zì nán chū shān wèi zhī qīng quán hé sú yì wèi zhī yuē gàn shuǐ fēi yě
漯水自南出山，谓之清泉河，俗亦谓之曰干水，非也。
tà shuǐ yòu dōng nán jìng liáng xiāng xiàn zhī běi jiè lì liáng shān nán gāo liáng shuǐ chū yān
漯水又东南径良乡县之北界，历梁山南，高梁水出焉。
guò guǎng yáng jì xiàn běi tà shuǐ yòu dōng jìng guǎng yáng xiàn gù chéng běi
过广阳蓟县北，漯水又东径广阳县故城北。
xiè chéng hòu hàn shū yuē shì zǔ yǔ diào qī chū jì zhì guǎng yáng yù nán xíng jí cǐ chéng yě wèi zhī xiǎo guǎng yáng
谢承《后汉书》曰：世祖与铫期出蓟至广阳，欲南行，即此城也，谓之小广阳。
tà shuǐ yòu dōng běi jìng jì xiàn gù chéng nán wèi tǔ dì jì yuē jì chéng nán qī lǐ yǒu qīng quán hé ér bù jìng qí běi gài jīng wù zhèng yǐ
漯水又东北径蓟县故城南，《魏土地记》曰蓟城南七里有清泉河，而不径其北，盖《经》误证矣。
xī zhōu wǔ wáng fēng yáo hòu yú jì jīn chéng nèi xī běi yú yǒu jì qiū yīn qiū yǐ míng yì yě
昔周武王封尧后于蓟，今城内西北隅有蓟丘，因丘以名邑也。
yóu lǔ zhī qū fù qí zhī yíng qiū yǐ
犹鲁之曲阜、齐之营丘矣。
wǔ wáng fēng zhào gōng zhī gù guó yě qín shǐ huáng èr shí sān nián miè yàn yǐ wéi guǎng yáng jùn hàn gāo dì yǐ fēng lú wǎn wèi yàn wáng gēng míng yān guó wáng mǎng gǎi yuē guǎng yǒu xiàn yuē dài róng
武王封召公之故国也，秦始皇二十三年灭燕，以为广阳郡，汉高帝以封卢绾为燕王，更名燕国，王莽改曰广有，县曰代戎。
chéng yǒu wàn zài gōng guāng míng diàn dōng yè mén xià jiù mù róng jùn lì tóng mǎ xiàng chù
城内有万载宫、光明殿，东掖门下面，是从前慕容俊设立铜马像的地方。
xī mù róng huì yǒu jùn mǎ zhě bái yǒu jī xiāng yì lì zhì jùn guāng shòu yuán nián chǐ sì shí jiǔ yǐ ér jùn yì bù kuī
昔慕容廆有骏马，赭白有奇相，逸力至俊，光寿元年，齿四十九矣，而骏逸不亏。
jùn qí zhī bǐ bào shì cōng mìng zhù tóng yǐ tú qí xiàng qīn wéi míng zàn juān sòng qí páng xiàng chéng ér mǎ sǐ yǐ
俊奇之，比鲍氏骢，命铸铜以图其像，亲为铭赞，镌颂其旁，像成而马死矣。
dà chéng dōng mén nèi dào zuǒ yǒu wèi zhēng běi jiāng jūn jiàn chéng xiāng jǐng hóu liú jìng bēi
大城东门内道左，有魏征北将军建成乡景侯刘靖碑。
jìn sī lì xiào wèi wáng mì biǎo jìng gōng jiā yú mín yi zài sì diǎn yǐ yuán kāng sì nián jiǔ yuè èr shí rì kè shí jiàn bēi yáng yú hòu yè yǐ
晋司隶校尉王密表靖，功加于民，宜在祀典，以元康四年九月二十日刻石建碑，扬于后叶矣。
tà shuǐ yòu dōng yǔ xiǎn mǎ gōu shuǐ hé shuǐ shàng chéng jì shuǐ xi zhù dà hú
漯水又东与洗马沟水合，水上承蓟水，西注大湖。
hú yǒu èr yuán shuǐ jù chū xiàn xī běi píng dì dǎo yuán liú jié xī hú hú dōng xī èr lǐ nán běi sān lǐ gài yàn zhī jiù chí yě
湖有二源，水俱出县西北平地，导源流结西湖，湖东西二里，南北三里，盖燕之旧池也。
lǜ shuǐ chéng dàn chuān tíng wàng yuǎn yì wèi yóu zhǔ zhī shèng suǒ yě
绿水澄澹，川亭望远，亦为游瞩之胜所也。
hú shuǐ dōng liú wèi xiǎn mǎ gōu cè chéng nán mén dōng zhù xī diào qī fèn dài chù yě
湖水东流为洗马沟，侧城南门东注，昔铫期奋戴处也。
qí shuǐ yòu dōng rù tà shuǐ tà shuǐ yòu dōng jìng yàn wáng líng nán líng yǒu fú dào xī běi chū jì chéng zhōng
其水又东入漯水，漯水又东径燕王陵南，陵有伏道，西北出蓟城中。
jǐng míng zhōng zào fú tú jiàn shā qióng quán jué de cǐ dào wáng fǔ suǒ jìn mò yǒu xún zhě
景明中造浮图建刹，穷泉掘得此道，王府所禁，莫有寻者。
tōng chéng xī běi dà líng ér shì èr fén jī zhǐ pán gù yóu zì gāo zhuàng jìng bù zhī hé wáng líng yě
通城西北大陵，而是二坟，基趾磐固，犹自高壮，竟不知何王陵也。
piào shuǐ yòu dōng nán gāo liáng zhī shuǐ zhù yān shuǐ chū jì chéng xī běi píng dì quán liú dōng zhù jìng yàn wáng líng běi yòu dōng jìng jì chéng běi yòu dōng nán liú
漂水又东南，高梁之水注焉，水出蓟城西北平地，泉流东注，径燕王陵北，又东径蓟城北，又东南流。
wèi tǔ dì jì yuē jì dōng shí lǐ yǒu gāo liáng zhī shuǐ zhě yě
《魏土地记》曰：蓟东十里有高梁之水者也。
qí shuǐ yòu dōng nán rù tà shuǐ
其水又东南入漯水。
yòu dōng zhì yú yáng yōng nú xiàn xi rù sì gōu
又东至渔阳雍奴县西，入笥沟。
hàn guāng wǔ jiàn wǔ èr nián fēng yǐng chuān tài shǒu kòu xún wèi yōng nú hóu
汉光武建武二年，封颖川太守寇恂为雍奴侯。
wèi qiǎn zhāng lè jìn wéi yōng nú jí cǐ chéng yǐ
魏遣张、乐进围雍奴，即此城矣。
sì gōu lù shuǐ zhī bié míng yě
笥沟，潞水之别名也。
wèi tǔ dì jì yuē qīng quán hé shàng chéng sāng qián hé dōng liú yǔ lù hé hé
《魏土地记》曰：清泉河上承桑干河，东流与潞河合。
tà shuǐ dōng rù yú yáng suǒ zài zhī fēn gù sú yàn yún gāo liáng wú shàng yuán qīng quán wú xià wěi
漯水东入渔阳，所在枝分，故俗谚云：高梁无上源，清泉无下尾。
gài yǐ gāo liáng wēi juān qiǎn bó cái zú jīn tōng píng jiè juān liú fāng chéng chuān quǎn
盖以高梁微涓浅薄，裁足津通，凭藉涓流，方成川甽。
qīng quán zhì lù suǒ zài zhī fēn gèng wéi wēi jīn sǎn màn nán xún gù yě
清泉至潞，所在枝分，更为微津，散漫难寻故也。