卷十四 — 水经注 — 郦道元

shī yú shuǐ chū shàng gǔ jū yōng guān dōng guān zài jū yáng chéng dōng nán liù shí lǐ jū yōng jiè gù guān míng yǐ

湿余水出上谷居庸关东，关在沮阳城东南六十里居庸界，故关名矣。

gēng shǐ shǐ zhě rù shàng gǔ gěng kuàng yíng zhī yú jū yōng guān jí shì guān yě

更始使者入上谷，耿况迎之于居庸关，即是关也。

qí shuǐ dǎo yuán guān shān nán liú lì gù guān xià

其水导源关山，南流历故关下。

xī zhī dōng àn yǒu shí shì sān céng qí hù yǒu shàn fēi xī shí yě gài gù guān zhī hòu tái yǐ

溪之东岸有石室三层，其户牖扇扉，悉石也，盖故关之候台矣。

nán zé jué gǔ lèi shí wèi guān yuán chóng yōng jùn bì fēi qīng gōng kě jǔ shān xiù céng shēn cè dào biǎn xiá lín zhāng suì xiǎn lù cái róng guǐ xiǎo qín mù shòu hán míng xiāng hè jī guān yóu zǐ líng zhī zhě mò bù shāng sī yǐ

南则绝谷，累石为关垣，崇墉峻壁，非轻功可举，山岫层深，侧道褊狭，林鄣邃险，路才容轨，晓禽暮兽，寒鸣相和，羁官游子，聆之者莫不伤思矣。

qí shuǐ lì shān nán jìng jūn dōu xiàn jiè yòu wèi zhī jūn dōu guān

其水历山南径军都县界，又谓之军都关。

xù hàn shū yuē shàng shū lú zhí yǐn shàng gǔ jūn dōu shān shì yě

《续汉书》曰：尚书卢植隐上谷军都山是也。

qí shuǐ nán liú chū guān wèi zhī xià kǒu shuǐ liú qián fú shí xǔ lǐ yě

其水南流出关，谓之下口，水流潜伏十许里也。

dōng liú guò jūn dōu xiàn nán yòu dōng liú guò jì xiàn běi shī yú shuǐ gù dú dōng jìng jūn dōu xiàn gù chéng nán yòu dōng zhòng yuán qián fā jī ér wèi tán wèi zhī shī yú tán

东流过军都县南，又东流过蓟县北，湿余水故渎东径军都县故城南，又东，重源潜发，积而为潭，谓之湿余潭。

yòu dōng liú yì jīng shuǐ zhù zhī qí shuǐ dǎo yuán xī běi qiān liǎo quán yì yuē dīng liǎo shuǐ dōng nán liú jìng yù shān xī wèi zhī yì jīng shuǐ

又东流，易荆水注之，其水导源西北千蓼泉，亦曰丁蓼水，东南流径郁山西，谓之易荆水。

gōng sūn zàn zhī bài yú bào qiū yě zǒu bǎo yì jīng yí zǔ cǐ shuǐ yě

公孙瓒之败于鲍丘也，走保易荆，疑阻此水也。

yì jīng shuǐ yòu dōng zuǒ hé hǔ yǎn quán shuǐ chū píng chuān dōng nán liú rù yì jīng shuǐ

易荆水又东，左合虎眼泉水，出平川，东南流入易荆水。

yòu dōng nán yǔ gū shān zhī shuǐ hé shuǐ fā chuān zuǒ dǎo yuán gū shān dōng nán liú rù yì jīng shuǐ wèi zhī tǎ jiè shuǐ

又东南与孤山之水合，水发川左，导源孤山，东南流入易荆水，谓之塔界水。

yòu dōng jìng jì chéng yòu dōng jìng chāng píng xiàn gù chéng nán yòu wèi zhī chāng hu shuǐ

又东径蓟城，又东径昌平县故城南，又谓之昌乎水。

wèi tǔ dì jì yuē jì chéng dōng běi bǎi sì shí lǐ yǒu chāng píng chéng chéng xi yǒu chāng píng hé yòu dōng liú zhù shī yú shuǐ

《魏土地记》曰：蓟城东北百四十里有昌平城，城西有昌平河，又东流注湿余水。

shī yú shuǐ yòu dōng nán liú zuǒ hé qín chéng shuǐ shuǐ chū běi shān nán jìng qín chéng dōng nán liú zhù shī yú shuǐ

湿余水又东南流，左合芹城水，水出北山，南径芹城，东南流注湿余水。

shī yú shuǐ yòu dōng nán liú jìng ān lè gù chéng xi gēng shǐ shǐ yè zhě hán hóng běi xùn chéng zhì bài wú hàn wèi ān lè lìng jí cǐ chéng yě

湿余水又东南流径安乐故城西，更始使谒者韩鸿北徇承制，拜吴汉为安乐令，即此城也。

yòu běi qū dōng nán zhì hú nú xiàn xi rù yú gū hé

又北屈东南至狐奴县西，入于沽河。

xī péng chǒng shǐ hú nú lìng wáng liáng nán zhù guāng wǔ qǐ bīng zì shì xiàn yǐ

昔彭宠使狐奴令王梁南助光武，起兵自是县矣。

shī yú shuǐ yú xiàn xī nán dōng rù gū hé

湿余水于县西南东入沽河。

gù dì lǐ zhì yuē shī yú shuǐ zì jūn dōu xiàn dōng zhì lù nán rù gū shì yě

故《地理志》曰：湿余水自军都县东至潞南入沽是也。

gū hé cóng sài wài lái gū hé chū yù yí zhèn xī běi jiǔ shí lǐ dān huā lǐng xià dōng nán liú dà gǔ shuǐ zhù zhī shuǐ fā zhèn běi dà gǔ xī xī nán liú jìng dú shí běi jiè shí gū shēng bù yīn ā ér zì zhì

沽河从塞外来，沽河出御夷镇西北九十里丹花岭下，东南流，大谷水注之，水发镇北大谷溪，西南流，径独石北界，石孤生，不因阿而自峙。

yòu nán jiǔ yuán shuǐ zhù zhī shuǐ dǎo běi chuān zuǒ yòu yì zhù

又南，九源水注之，水导北川，左右翼注。

bā chuān gòng chéng yī shuǐ gù yǒu jiǔ yuán zhī chēng qí shuǐ nán liú zhì dú shí zhù dà gǔ shuǐ

八川共成一水，故有九源之称，其水南流，至独石注大谷水。

dà gǔ shuǐ yòu nán jìng dú shí xi yòu nán jìng yù yí zhèn chéng xi

大谷水又南径独石西，又南径御夷镇城西。

wèi tài hé zhōng zhì yǐ hàn běi dí yě

魏太和中，置以捍北狄也。

yòu dōng nán jiān gǔ shuǐ zhù zhī shuǐ yuán chū zhèn chéng dōng běi jiān xī xī nán liú jìng zhèn chéng dōng xī nán liú zhù dà gǔ shuǐ luàn liú nán zhù gū shuǐ

又东南，尖谷水注之，水源出镇城东北尖溪，西南流径镇城东，西南流注大谷水，乱流南注沽水。

yòu nán chū xiá jiā àn yǒu èr chéng shì wèi zhī dú gù mén yǐ qí jiè xiǎn píng gù yì wèi yī jù yán bì shēng sǒng shū tōng ruò mén gù de shì míng yě

又南出峡，夹岸有二城，世谓之独固门，以其藉险凭固，易为依据，岩壁升耸，疏通若门，故得是名也。

gū shuǐ yòu nán zuǒ hé qián xī shuǐ yǐn běi chuān xī nán jìng yī gù tíng dōng yòu xī nán zhù gū shuǐ

沽水又南，左合乾溪水，引北川西南径一故亭东，又西南注沽水。

沽水又南，左合干溪水，引北川西南径一故亭东，又西南注沽水。

gū shuǐ yòu jiǔ nán jìng chì chéng dōng zhào jiàn wǔ nián bīng zhōu cì shǐ wáng bà wèi yàn suǒ bài tuì bǎo cǐ chéng

沽水又酒南径赤城东，赵建武年，并州刺史王霸为燕所败，退保此城。

chéng zài shān fù zhī shàng xià zhěn shēn huáng xī shuǐ zhī míng jiè yǐ biàn chēng gù hé yǒu chì chéng zhī hào yǐ

城在山阜之上，下枕深隍，溪水之名，藉以变称，故河有赤城之号矣。

城在山阜之上，下枕深隍，溪水之名，借以变称，故河有赤城之号矣。

gū shuǐ yòu dōng nán yǔ que gǔ shuǐ hé shuǐ yǒu èr yuán nán jí yáng yào shuǐ yě chū qiě jū xiàn

沽水又东南与鹊谷水合，水有二源，南即阳乐水也，出且居县。

dì lǐ zhì yuē shuǐ chū xiàn dōng nán liú jìng dà hé shān xiǎo hé shān běi lì nǚ qí xiàn gù chéng nán

《地理志》曰：水出县东南流径大翮山、小翮山北，历女祁县故城南。

dì lǐ zhì yuē dōng bù dū wèi zhì

《地理志》曰：东部都尉治。

wáng mǎng zhī qí xiàn yě

王莽之祁县也。

shì wèi zhī héng shuǐ yòu wèi zhī yáng tián hé

世谓之横水，又谓之阳田河。

yòu dōng nán jìng yī gù tíng yòu dōng zuǒ yǔ hou lǔ shuǐ hé shuǐ chū xī běi shān dōng nán liú jìng hou xī chéng běi chéng zài jū yōng xiàn xī běi èr bǎi lǐ gù míng yún hou xī tài hé zhōng gēng míng yù yí zhèn

又东南径一故亭，又东，左与候卤水合，水出西北山，东南流径候卤城北，城在居庸县西北二百里，故名云候卤，太和中，更名御夷镇。

yòu dōng nán liú zhù yáng yào shuǐ

又东南流注阳乐水。

xiāng yào shuǐ yòu dōng nán bàng láng shān nán shān shí bái sè tè shàng tíng tíng gū lì chāo chū qún shān zhī biǎo

相乐水又东南傍狼山南，山石白色特上，亭亭孤立，超出群山之表。

yòu dōng nán jìng wēn quán dōng quán zài shān qǔ zhī zhōng

又东南径温泉东，泉在山曲之中。

yòu jìng chì chéng xi qū jìng qí chéng nán dōng nán rù chì chéng hé

又径赤城西，屈径其城南，东南入赤城河。

hé shuǐ yòu dōng nán yòu hé gāo fēng shuǐ shuǐ chū gāo fēng shù dōng nán chéng zài shān shàng qí shuǐ xī nán liú yòu qū ér dōng nán rù gū shuǐ

河水又东南，右合高峰水，水出高峰戍东南，城在山上，其水西南流，又屈而东南，入沽水。

gū shuǐ yòu xī nán liú chū shān jìng yú yáng xiàn gù chéng xi ér nán hé qī dù shuǐ shuǐ chū běi shān huáng bān gǔ gù yì wèi zhī huáng bān shuǐ dōng nán liú zhù yú gū shuǐ

沽水又西南流出山，径渔阳县故城西，而南合七度水，水出北山黄颁谷，故亦谓之黄颁水，东南流注于沽水。

gū shuǐ yòu nán yú shuǐ zhù zhī shuǐ chū xiàn dōng nán píng dì quán liú xi jìng yú yáng xiàn gù chéng nán

沽水又南，渔水注之，水出县东南平地泉流，西径渔阳县故城南。

yīng shào yuē zài yú shuǐ zhī yáng yě

应劭曰：在渔水之阳也。

kǎo zhū tā shuō zé wú wén mài shuǐ xún chuān zé yǒu zì

考诸他说，则无闻，脉水寻川，则有自。

jīn chéng zài sī shuǐ zhī yáng yǒu fú yìng shuō yú yáng zhī míng dāng shǔ cǐ qín fā lǘ zuǒ shù yú yáng

今城在斯水之阳，有符应说，渔阳之名当属此，秦发闾左戍渔阳。

jí shì chéng yě

即是城也。

yú shuǐ yòu xī nán rù gū shuǐ

渔水又西南入沽水。

gū shuǐ yòu nán yǔ luó shān zhī shuǐ hé shuǐ chū yú yáng chéng nán xiǎo shān

沽水又南与螺山之水合，水出渔阳城南小山。

wèi tǔ dì jì yuē chéng nán wǔ lǐ yǒu luó shān qí shuǐ xī nán rù gū shuǐ

《魏土地记》曰：城南五里有螺山，其水西南入沽水。

gū shuǐ yòu nán jìng ān lè xiàn gù chéng dōng

沽水又南径安乐县故城东。

jìn shū dì dào jì yuē jìn fēng liú shàn wèi gōng guó

《晋书地道记》曰：晋封刘禅为公国。

sú wèi zhī xi lù shuǐ yě

俗谓之西潞水也。

沽水，俗称西潞水。

nán guò yú yáng hú nú xiàn běi xī nán yǔ shī yú shuǐ hé wèi lù hé

南过渔阳狐奴县北，西南与湿余水合，为潞河；

gū shuǐ xī nán liú jìng hú nú shān xī yòu nán jìng hú nú xiàn gù chéng xi

沽水西南流径狐奴山西，又南径狐奴县故城西。

yú yáng tài shǒu zhāng kān yú xiàn kāi dào tián jiào mín zhǒng zhí bǎi xìng dé yǐ yīn fù

渔阳太守张堪，于县开稻田，教民种殖，百姓得以殷富。

tóng yáo gē yuē sāng wú fù zhī mài xiù liǎng qí zhāng jūn wéi zhèng lè bù kě zhī

童谣歌曰：桑无附枝，麦秀两歧，张君为政，乐不可支。

shì shì bā nián xiōng nú bù gǎn fàn sāi

视事八年，匈奴不敢犯塞。

gū shuǐ yòu nán yáng zhòng gōu shuǐ zhù zhī shuǐ chū hú nú shān nán zhuǎn jìng hú nú chéng xi wáng mǎng zhī suǒ wèi jǔ fú yě

沽水又南，阳重沟水注之，水出狐奴山，南转径狐奴城西，王莽之所谓举符也。

cè chéng nán zhù yòu huì gū shuǐ

侧城南注，右会沽水。

gū shuǐ yòu nán shī yú shuǐ zhù zhī

沽水又南，湿余水注之。

gū shuǐ yòu nán zuǒ huì bào qiū shuǐ shì suǒ wèi dōng lù yě

沽水又南，左会鲍丘水，世所谓东潞也。

gū shuǐ yòu nán jìng lù xiàn wèi lù hé

沽水又南径潞县为潞河。

wèi tǔ dì jì yuē chéng xi sān shí lǐ yǒu lù hé shì yě

《魏土地记》曰：城西三十里有潞河是也。

yòu dōng nán zhì yōng nú xiàn xi wèi sì gōu

又东南至雍奴县西，为笥沟；

tà shuǐ rù yān sú wèi zhī hé kǒu yě

漯水入焉，俗谓之合口也。

yòu dōng bào qiū shuǐ yú xiàn xī běi ér dōng chū

又东，鲍丘水于县西北而东出。

yòu dōng nán zhì quán zhōu xiàn yǔ qīng hé hé dōng rù yú hǎi

又东南至泉州县，与清河合，东入于海。

qīng hé zhě pài hé wěi yě

清河者，派河尾也。

gū hé yòu dōng nán jìng quán zhōu xiàn gù chéng dōng wáng mǎng zhī quán diào yě

沽河又东南径泉州县故城东，王莽之泉调也。

gū shuǐ yòu dōng nán hé qīng hé jīn wú shuǐ

沽水又东南合清河，今无水。

qīng qí zhāng huán kòu yì lái rú gū hū lún tóng guī yú hǎi

清、淇、漳、洹、滱、易、涞、濡、沽、滹沦，同归于海。

gù jīng yuē pài hé wěi yě

故《经》曰派河尾也。

bào qiū shuǐ cóng sài wài lái nán guò yú yáng xiàn dōng bào qiū shuǐ chū yù yí běi sāi zhōng nán liú jìng jiǔ zhuāng lǐng dōng sú wèi zhī dà yú hé

鲍丘水从塞外来，南过渔阳县东，鲍丘水出御夷北塞中，南流径九庄岭东，俗谓之大榆河。

yòu nán jìng zhèn dōng nán jiǔ shí lǐ xi mì yún shù xi yòu nán zuǒ hé dào rén xī shuǐ shuǐ chū běi chuān nán liú jìng kǒng shān xī yòu lì mì yún shù dōng zuǒ hé mèng guǎng shuǐ shuǐ chū xià shén céng jùn é é guān zhòng shān zhī biǎo

又南径镇东南九十里西密云戍西，又南，左合道人溪水，水出北川，南流径孔山西，又历密云戍东，左合孟广水，水出下，甚层峻，峨峨冠众山之表。

qí shuǐ xī jìng kǒng shān nán shàng yǒu dòng xué kāi míng gù tǔ sú yǐ kǒng shān liú chēng

其水西径孔山南，上有洞穴开明，故土俗以孔山流称。

shuǐ yòu xī nán zhì mì yún shù dōng xi zhù dào rén shuǐ luàn liú xī nán jìng mì yún shù chéng nán yòu huì dà yú hé

水又西南至密云戍东，西注道人水，乱流西南径密云戍城南，右会大榆河。

yǒu dōng mì yún gù shì chéng yán xi yǐ

有东密云，故是城言西矣。

dà yú hé yòu dōng nán liú bái yáng quán shuǐ zhù zhī běi fā bái yáng xī wàng lí yòu zhù dà yú hé

大榆河又东南流，白杨泉水注之，北发白杨溪望离，右注大榆河。

yòu dōng nán lóng chú xī shuǐ zì kǎn zhù zhī dà yú hé yòu dōng nán chū xiá jìng ān zhōu jiù yú yáng jùn zhī huá yán xiàn nán zuǒ hé xiàn zhī běi xī shuǐ shuǐ chū xiàn běi guǎng cháng qiàn nán

又东南，龙刍溪水自坎注之，大榆河又东南出峡，径安州旧渔阳郡之滑盐县南，左合县之北溪水，水出县北广长堑南。

tài hé zhōng jué cǐ yǐ fáng běi dí

太和中，掘此以防北狄。

qí shuǐ nán liú jìng huá yán xiàn gù chéng dōng wáng mǎng gēng míng kuāng dé yě hàn míng dì gǎi yuē yán tián yòu chéng zhì shì wèi zhī hú yán chéng xī běi qù yù yí zhèn èr bǎi lǐ

其水南流径滑盐县故城东，王莽更名匡德也，汉明帝改曰盐田，右承治，世谓之斛盐城，西北去御夷镇二百里。

nán zhù bào qiū shuǐ yòu nán jìng xī xiàn gù chéng dōng wáng mǎng gèng zhī yuē dūn dé yě

南注鲍丘水，又南径奚县故城东，王莽更之曰敦德也。

bào qiū shuǐ yòu xī nán jìng guǎng píng xiàn gù chéng dōng wáng mǎng zhī suǒ wèi píng guǎng yě

鲍丘水又西南径犷平县故城东，王莽之所谓平犷也。

yòu nán hé sān chéng shuǐ shuǐ chū jiù lǐ shān xi jìng sān chéng wèi zhī sān chéng shuǐ

又南合三城水，水出臼里山，西径三城，谓之三城水。

yòu jìng xiāng xíng shān shān shàng xī shēng gǎo běn xiāng shì gù míng yān

又径香陉山，山上悉生槁本香，世故名焉。

yòu xi jìng shí kū nán kū nèi kuān guǎng xíng zhě yī yān

又西径石窟南，窟内宽广，行者依焉；

kū nèi yǒu shuǐ yuān ér bù liú qī báo zhě qǔ gěi yān

窟内有水，渊而不流，栖薄者取给焉。

yòu xī běi jìng fú lìng shān nán yǔ shí mén shuǐ hé shuǐ chū fú lìng shān shān gāo jùn yán zhāng hán shēn yīn yá jī xuě níng bīng xià jié shì tóng lí sāo é é zhī yǒng gù shì rén yīn yǐ míng shān yě

又西北径伏凌山南与石门水合，水出伏凌山，山高峻，岩鄣寒深，阴崖积雪，凝冰夏结，事同《离骚》峨峨之咏，故世人因以名山也。

yī shuǐ xī nán liú zhù zhī shì shuǐ yǒu sāng gǔ zhī míng gài yán chū sāng xī gù yě

一水西南流注之，是水有桑谷之名，盖沿出桑溪故也。

yòu xī nán jìng guǎng píng chéng dōng nán ér yòu zhù bào qiū shuǐ

又西南径犷平城东南，而右注鲍丘水。

bào qiū shuǐ yòu dōng nán jìng yú yáng xiàn gù chéng nán yú yáng jùn zhì yě

鲍丘水又东南径渔阳县故城南，渔阳郡治也。

qín shǐ huáng èr shí èr nián zhì wáng mǎng gēng míng tōng lù xiàn yuē de yú

秦始皇二十二年置，王莽更名通潞，县曰得渔。

bào qiū shuǐ yòu xī nán liú gōng sūn zàn jì hài liú yú wū wán sī liú shì zhī dé yíng qí zi hé hé zhòng shí wàn pò zàn yú shì shuǐ zhī shàng zhǎn shǒu yī wàn

鲍丘水又西南流，公孙瓒既害刘虞，乌丸思刘氏之德，迎其子和，合众十万，破瓒于是水之上，斩首一万。

bào qiū shuǐ yòu xī nán lì hú nú chéng dōng yòu xī nán liú zhù yú gū hé luàn liú ér nán

鲍丘水又西南历狐奴城东，又西南流注于沽河，乱流而南。

yòu nán guò lù xiàn xi bào qiū shuǐ rù lù tōng de lù hé zhī chēng yǐ

又南过潞县西，鲍丘水入潞，通得潞河之称矣。

gāo liáng shuǐ zhù zhī shuǐ shǒu shòu tà shuǐ yú lì líng yàn shuǐ běi yǒu liáng shān shān yǒu yàn cì wáng dàn zhī líng gù yǐ lì líng míng yàn

高梁水注之，水首受漯水于戾陵堰，水北有梁山，山有燕刺王旦之陵，故以戾陵名堰。

shuǐ zì yàn zhī fēn dōng jìng liáng shān nán yòu dōng běi jìng liú jìng bēi běi

水自堰枝分，东径梁山南，又东北径刘靖碑北。

qí cí yún wèi shǐ chí jié dū du hé běi dào zhū jūn shì zhēng běi jiāng jūn jiàn chéng xiāng hóu pèi guó liú jìng zì wén gōng dēng liáng shān yǐ guān yuán liú xiāng tà shuǐ yǐ dù xíng shì jiā wǔ ān zhī tōng qú xiàn qín mín zhī yīn fù

其词云：魏使持节、都督河北道诸军事、征北将军、建城乡侯沛国刘靖，字文恭，登梁山以观源流，相漯水以度形势，嘉武安之通渠，羡秦民之殷富。

nǎi shǐ zhàng xià dīng hóng dū jūn shì qiān rén yǐ jiā píng èr nián lì è yú shuǐ dǎo gāo liáng hé zào lì líng è kāi chē xiāng qú qí è biǎo yún gāo liáng hé shuǐ zhě chū zì bīng zhōu lù hé zhī bié yuán yě

乃使帐下丁鸿，督军士千人，以嘉平二年，立遏于水，导高梁河，造戾陵遏，开车箱渠，其遏表云：高梁河水者，出自并州，潞河之别源也。

zhǎng àn jùn gù zhí jié zhōng liú jī shí lóng yǐ wéi zhǔ è gāo yī zhàng dōng xī cháng sān shí zhàng nán běi guǎng qī shí yú bù

长岸峻固，直截中流，积石笼以为主遏，高一丈，东西长三十丈，南北广七十余步。

yī běi àn lì shuǐ mén mén guǎng sì zhàng lì shuǐ shí zhàng

依北岸立水门，门广四丈，立水十丈。

shān shuǐ bào fā zé chéng è dōng xià píng liú shǒu cháng zé zì mén běi rén guàn tián suì èr qiān qǐng

山水暴发，则乘遏东下，平流守常，则自门北人，灌田岁二千顷。

fán suǒ fēng dì bǎi yú wàn huì

凡所封地，百余万晦。

zhì jǐng yuán sān nián xīn yǒu

至景元三年辛酉，

zhào shū yǐ mín shí zhuǎn guǎng

诏书以民食转广，

lù fèi bù shàn

陆费不赡，

qiǎn yè zhě fán chen gēng zhì shuǐ mén

遣谒者樊晨更制水门，

xiàn tián qiān qǐng

限田千顷，

kè de sì qiān sān bǎi yī shí liù qǐng

刻地四千三百一十六顷，

chū gěi jùn xiàn

出给郡县，

gǎi dìng tián wǔ qiān jiǔ bǎi sān shí qǐng

改定田五千九百三十顷，

shuǐ liú chéng chē xiāng qú

水流乘车箱渠，

zì jì xī běi jìng chāng píng

自蓟西北径昌平，

dōng jǐn yú yáng lù xiàn

东尽渔阳潞县，

fán suǒ rùn hán

凡所润含，

sì wǔ bǎi lǐ

四五百里，

suǒ guàn tián wàn yǒu yú qǐng

所灌田万有余顷。

gāo xià kǒng qí yuán xí dǐ píng shū zhī sī gài jué zhī sī sàn dǎo qú kǒu yǐ wéi tāo mén sǎ biāo chí yǐ wéi gān zé shī jiā yú dāng shí fū bèi yú hòu shì

高下孔齐，原隰底平，疏之斯溉，决之斯散，导渠口以为涛门，洒滮池以为甘泽，施加于当时，敷被于后世。

jìn yuán kāng sì nián

晋元康四年，

jūn shǎo zǐ xiāo qí jiāng jūn píng xiāng hóu hóng

君少子骁骑将军、平乡侯宏，

shòu mìng shǐ chí jié jiān yōu zhōu zhū jūn shì

受命使持节监幽州诸军事，

lǐng hù wū wán xiào wèi níng shuò jiāng jūn

领护乌丸校尉宁朔将军，

è lì jī sān shí liù zài

遏立积三十六载，

zhì wǔ nián xià liù yuè

至五年夏六月，

hóng shuǐ bào chū

洪水暴出，

huǐ sǔn sì fēn zhī sān

毁损四分之三，

shèng běi àn qī shí yú zhàng

剩北岸七十余丈，

shàng qú chē xiāng

上渠车箱，

suǒ zài màn yì

所在漫溢，

zhuī wéi qián lì è zhī xūn

追惟前立遏之勋，

qīn lín shān chuān

亲临山川，

zhǐ shòu guī lüè

指授规略，

mìng sī mǎ guān nèi hóu féng yùn

命司马关内侯逢恽，

nèi wài jiàng shì èr qiān rén

内外将士二千人，

qǐ zhǎng àn

起长岸，

lì shí qú

立石渠，

xiū zhǔ è

修主遏，

zhì shuǐ mén

治水门，

mén guǎng sì zhàng

门广四丈，

lì shuǐ wǔ chǐ

立水五尺，

xīng fù zài lì tōng sāi zhī yi

兴复载利通塞之宜，

zhǔn zūn jiù zhì

准遵旧制，

fán yòng gōng sì wàn yǒu yú yān

凡用功四万有余焉。

zhū bù wáng hóu bù zhào ér zì zhì qiǎng fù ér shì zhě gài shù qiān rén

诸部王侯，不召而自至，繈负而事者，盖数千人。

诸部王侯，不召而自至，𫄶负而事者，盖数千人。

shī zài jīng shǐ wù jí yì chēng mín wàng qí láo sī zhī wèi hu

《诗》载经始勿亟，《易》称民忘其劳，斯之谓乎。

yú shì èr fǔ wén wǔ zhī shì gǎn qín guó sī zhèng qú zhī jī wèi rén zhì bào sì zhī yì nǎi yù mù rén zhèng zhuī shù chéng gōng

于是二府文武之士，感秦国思郑渠之绩，魏人置豹祀之义，乃遇慕仁政，追述成功。

yuán kāng wǔ nián shí yuè shí yī rì kān shí lì biǎo yǐ jì xūn liè bìng jì è zhì dù yǒng wèi hòu shì yān

元康五年十月十一日，刊石立表，以纪勋烈，并记遏制度，永为后式焉。

shì jiàn qí bēi cí

事见其碑辞。

yòu dōng nán liú jìng jì xiàn běi yòu dōng zhì lù xiàn zhù yú bào qiū shuǐ

又东南流，径蓟县北，又东至潞县，注于鲍丘水。

yòu nán jìng lù xiàn gù chéng xi wáng mǎng zhī tōng lù tíng yě

又南径潞县故城西，王莽之通潞亭也。

hàn guāng wǔ qiǎn wú hàn gěng yǎn děng pò tóng mǎ wǔ fān yú lù dōng wèi shì xiàn yě

汉光武遣吴汉、耿弇等破铜马五幡于潞东，谓是县也。

qū ér dōng nán liú jìng lù chéng nán

屈而东南流，径潞城南。

shì zǔ bài péng chǒng wèi yú yáng tài shǒu zhì cǐ

世祖拜彭宠为渔阳太守，治此。

chǒng pàn guāng wǔ qiǎn yóu jī jiāng jūn shān lóng fá zhī jūn yú shì shuǐ zhī nán guāng wǔ cè qí bì bài guǒ wèi chǒng suǒ pò yí bì gù lěi cún yān

宠叛，光武遣游击将军邓隆伐之，军于是水之南，光武策其必败，果为宠所破，遗壁故垒存焉。

bào qiū shuǐ yòu dōng nán rù xià zé zé nán xiān qǔ xiáo shí yú lǐ běi pèi qiān zé miǎo wàng wú yín yě

鲍丘水又东南入夏泽，泽南纤曲淆十余里，北佩谦泽，眇望无垠也。

yòu nán zhì yōng nú xiàn běi qū dōng rù yú hǎi

又南至雍奴县北，屈东入于海。

bào qiū shuǐ zì yōng nú xiàn gù chéng xī běi

鲍丘水自雍奴县故城西北，

jiù fēn sì gōu shuǐ dōng chū

旧分笥沟水东出，

jīn sì gōu shuǐ duàn

今笥沟水断，

zhòng chuān dōng zhù

众川东注，

hùn tóng yī dú

混同一渎，

dōng jìng qí xiàn běi

东径其县北，

yòu dōng yǔ jū hé hé

又东与泃河合，

shuǐ chū yòu běi píng wú zhōng xiàn xī shān bái yáng gǔ

水出右北平无终县西山白杨谷，

xī běi liú jìng píng gǔ xiàn

西北流径平谷县，

qū xī nán liú

屈西南流，

dú yào shuǐ rù yān

独乐水入焉。

shuǐ chū běi bào dú gù nán jìng píng gǔ xiàn gù chéng dōng

水出北抱犊固南，径平谷县故城东。

hòu hàn jiàn wǔ yuán nián guāng wǔ qiǎn shí èr jiāng zhuī dà qiāng wǔ fān jí píng gǔ dà pò zhī yú shì xiàn yě

后汉建武元年，光武遣十二将追大枪五幡及平谷，大破之于是县也。

qí shuǐ nán liú rù yú jū

其水南流入于泃。

jū shuǐ yòu zuǒ hé pán shān shuǐ shuǐ chū shān shàng qí shān jùn xiǎn rén jì hǎn jiāo qù shān sān shí xǔ lǐ wàng shān shàng shuǐ kě gāo èr shí yú lǐ sù tuān hào rán tuí bō lì xī yán liú ér xià zì xī běi zhuǎn zhù yú jū shuǐ

泃水又左合盘山水，水出山上，其山峻险，人迹罕交，去山三十许里，望山上水，可高二十余里，素湍皓然，颓波历溪，沿流而下，自西北转注于泃水。

jū shuǐ yòu dōng nán jìng píng gǔ xiàn gù chéng dōng nán yǔ rù hé huì shuǐ chū běi shān shān zài zhì xī xiàn gù chéng dōng nán dōng nán liú jìng bó lù gù chéng běi yòu qū jìng qí chéng dōng

泃水又东南径平谷县故城，东南与洳河会，水出北山，山在傂奚县故城东南，东南流径博陆故城北，又屈径其城东。

shì wèi zhī píng lù chéng fēi yě

世谓之平陆城，非也。

hàn wǔ dì xǐ shū fēng dà sī mǎ huò guāng wèi hòu guó

汉武帝玺书，封大司马霍光为侯国。

wén yǐng yuē bó dà lù píng qǔ qí jiā míng ér wú qí xiàn shí yì běi hǎi hé dōng

文颖曰：博大陆平，取其嘉名而无其县，食邑北海、河东。

xuē zàn yuē àn yú yáng yǒu bó lù chéng wèi cǐ yě

薛瓒曰：按渔阳有博陆城，谓此也。

jīn chéng zài qiě jū shān zhī yáng chù píng lù zhī shàng zā dài chuān liú miàn jù sì shuǐ wén shì suǒ wèi wú xiàn mù jiā měi míng yě

今城在且居山之阳，处平陆之上，匝带川流，面据四水，文氏所谓无县目，嘉美名也。

rù shuǐ yòu dōng nán liú jìng píng gǔ xiàn gù chéng xi ér dōng nán liú zhù yú jū hé

洳水又东南流径平谷县故城西，而东南流注于泃河。

gōu hé yòu nán jìng yǎng chéng dōng ér nán hé wǔ bǎi gōu shuǐ shuǐ chū qī shān běi dōng jìng píng gǔ xiàn zhī yǎng chéng nán dōng rù yú jū hé

沟河又南径紻城东，而南合五百沟水，水出七山北，东径平谷县之紻城南，东入于泃河。

jū hé yòu dōng nán jìng lín jū chéng běi qū ér lì qí chéng dōng cè chéng nán chū

泃河又东南径临泃城北，屈而历其城东，侧城南出。

zhú shū jì nián liáng huì chéng wáng shí liù nián qí shī jí yàn zhàn yú jū shuǐ qí shī dùn jí shì shuǐ yě

《竹书纪年》，梁惠成王十六年，齐师及燕战于泃水，齐师遁，即是水也。

jū shuǐ yòu nán rù bào qiū shuǐ

泃水又南入鲍丘水。

bào qiū shuǐ yòu dōng hé quán zhōu qú kǒu gù dú shàng chéng hū tuó shuǐ yú quán zhōu xiàn gù yǐ quán zhōu wèi míng

鲍丘水又东合泉州渠口，故渎上承滹沱水于泉州县，故以泉州为名。

běi jìng quán zhōu xiàn dōng yòu běi jìng yōng nú xiàn dōng xi qù yōng nú gù chéng bǎi èr shí lǐ zì hū tuó běi rù qí xià lì shuǐ zé bǎi bā shí lǐ rù bào qiū hé wèi zhī quán zhōu kǒu

北径泉州县东，又北径雍奴县东，西去雍奴故城百二十里，自滹沱北入其下，历水泽百八十里，入鲍丘河，谓之泉州口。

chén shòu wèi zhì yuē cáo tài zǔ yǐ tà dùn rǎo biān jiāng zhēng zhī cóng jū kǒu záo qú jìng yōng nú quán zhōu yǐ tōng hé hǎi zhě yě

陈寿《魏志》曰：曹太祖以蹋顿扰边，将征之，从泃口凿渠径雍奴、泉州以通河海者也。

jīn wú shuǐ

今无水。

bào qiū shuǐ yòu dōng gēng shuǐ zhù zhī shuǐ chū yòu běi píng xú wú xiàn běi sāi zhōng ér nán liú lì xú wú shān de hēi niú gǔ shuǐ yòu de shā gǔ shuǐ bìng xi chū shān dōng liú zhù gēng shuǐ

鲍丘水又东，庚水注之，水出右北平徐无县北塞中，而南流历徐无山得黑牛谷水，又得沙谷水，并西出山，东流注庚水。

xī tián zǐ tài bì nàn jū zhī zhòng zhì wǔ qiān jiā

昔田子泰避难居之，众至五千家。

kāi shān tú yuē shān chū bù huī zhī mù shēng huǒ zhī shí

《开山图》曰：山出不灰之木，生火之石。

àn zhù yún qí mù sè hēi shì tàn ér wú yè yǒu shí chì sè rú dān yǐ èr shí xiāng mó zé huǒ fā yǐ rán wú huī zhī mù kě yǐ zhōng shēn jīn zé wú zhī

按注云：其木色黑似炭而无叶，有石赤色如丹，以二石相磨，则火发，以然无灰之木，可以终身，今则无之。

qí shuǐ yòu jìng xú wú xiàn gù chéng dōng wáng mǎng zhī běi shùn tíng yě

其水又径徐无县故城东，王莽之北顺亭也。

wèi tǔ dì jì yuē yòu běi píng chéng dōng běi bǎi yī shí lǐ yǒu xú wú chéng

《魏土地记》曰：右北平城东北百一十里有徐无城。

qí shuǐ yòu xī nán yǔ zhōu lú xī shuǐ hé shuǐ chū xú wú shān dōng nán liú zhù gēng shuǐ

其水又西南与周卢溪水合，水出徐无山，东南流注庚水。

gēng shuǐ yòu xī nán liú jū shuǐ zhù zhī shuǐ chū yòu běi píng jùn mǐ xiàn wáng mǎng zhī jùn má yě

庚水又西南流，泃水注之，水出右北平俊靡县，王莽之俊麻也。

dōng nán liú shì wèi zhī chē jū shuǐ

东南流，世谓之车泃水。

yòu dōng nán liú yǔ wēn quán shuǐ hé shuǐ chū běi shān wēn xī jí wēn yuán yě

又东南流与温泉水合，水出北山温溪，即温源也。

yǎng jí zhě bù néng zǎo qí yán piāo yǐ qí guò de gù yě

养疾者不能澡其炎漂，以其过的故也。

wèi tǔ dì jì yuē xú wú chéng dōng yǒu wēn tāng

《魏土地记》曰：徐无城东有温汤。

jí cǐ yě

即此也。

qí shuǐ nán liú bǎi bù biàn fú liú rù yú dì xià shuǐ shèng zé tōng zhù

其水南流百步，便伏流入于地下，水盛则通注。

jū shuǐ yòu dōng nán jìng shí mén xiá shān gāo zhǎn jué bì lì dòng kāi sú wèi zhī shí mén kǒu

泃水又东南径石门峡，山高崭绝，壁立洞开，俗谓之石门口。

hàn zhōng píng sì nián yú yáng zhāng chún fǎn shā yòu běi píng tài shǒu liú zhèng liáo dōng dà shǒu yáng hóng

汉中平四年，渔阳张纯反，杀右北平太守刘政、辽东大守阳纮。

zhōng píng wǔ nián zhào zhōng láng jiàng mèng yì lǜ gōng sūn zàn tǎo chún zhàn yú shí mén dà pò zhī

中平五年，诏中郎将孟益率公孙瓒讨纯，战于石门，大破之。

jū shuǐ yòu dōng nán liú wèi zhī běi huáng shuǐ yòu qū ér wèi nán huáng shuǐ yòu xī nán jìng wú zhōng shān jí bó zhòng lǐ suǒ hé shén dān chù yě

泃水又东南流，谓之北黄水，又屈而为南黄水，又西南径无终山，即帛仲理所合神丹处也。

yòu yú shì shān zuò jīn wǔ qiān jīn yǐ jiù bǎi xìng shān yǒu yáng wēng bó yù tián zài xiàn xī běi yǒu yáng gōng tán shè jí yáng gōng zhī gù jū yě

又于是山作金五千斤以救百姓，山有阳翁伯玉田，在县西北有阳公坛社，即阳公之故居也。

sōu shén jì yuē yōng bó luò yáng rén zhì xìng dǔ xiào fù mǔ zhōng mò zàng zhī yú wú zhōng shān shān gāo bā shí lǐ ér shàng wú shuǐ yōng bó zhì yǐn yān yǒu rén jiù yǐn yǔ shí yī dòu lìng zhǒng zhī yù shēng qí tián

《搜神记》曰：雍伯，洛阳人，至性笃孝，父母终殁，葬之于无终山，山高八十里，而上无水，雍伯置饮焉，有人就饮，与石一斗，令种之，玉生其田。

běi píng xú shì yǒu nǚ yōng bó qiú zhī yào yǐ bái bì yī shuāng méi zhě zhì mìng bó zhì yù tián qiú dé wǔ shuāng xú shì qī zhī suì jí jiā yān

北平徐氏有女，雍伯求之，要以白壁一双，媒者致命，伯至玉田求得五双，徐氏妻之，遂即家焉。

yáng shì pǔ xù yán wēng bó shì zhōu jǐng wáng zhī sūn shí cǎi yáng fán chūn qiū zhī mò ài zhái wú zhōng yīn yáng fán ér yì shì yān

《阳氏谱叙》言，翁伯是周景王之孙，食采阳樊，春秋之末，爱宅无终，因阳樊而易氏焉。

ài rén bó shī tiān zuò yù tián qí bēi wén yún jū yú xiàn běi liù shí lǐ wēng tóng zhī shān hòu lù xǐ yú xī shān zhī xià yáng gōng yòu qiān jū yān ér shòu yù tián zhī cì qíng bù hǎo bǎo yù tián zì qù

爱人博施，天祚玉田，其碑文云，居于县北六十里翁同之山，后潞徙于西山之下，阳公又迁居焉，而受玉田之赐，情不好宝，玉田自去。

jīn yóu wèi zhī wèi yù tián yáng

今犹谓之为玉田阳。

yú bǎo yuē yú zhǒng shí chù sì jiǎo zuò dà shí zhù gè yī zhàng zhōng yāng yī qǐng zhī de míng yuē yù tián zhì jīn xiāng chuán yún

于宝曰：于种石处，四角作大石柱，各一丈，中央一顷之地，名曰玉田，至今相传云。

yù tián zhī jiē qǐ yú cǐ yǐ ér jīn bù zhī suǒ zài tóng zi pǔ xù zì qù wén yǐ

玉田之揭，起于此矣，而今不知所在，同子《谱叙》自去文矣。

lán shuǐ zhù zhī shuǐ chū běi shān dōng liú qū ér nán jìng wú zhōng xiàn gù chéng dōng

蓝水注之，水出北山，东流屈而南，径无终县故城东。

gù chéng wú zhōng zi guó yě

故城，无终子国也。

chūn qiū xiāng gōng sì nián wú zhōng zi jiā fù shǐ mèng lè rú jìn yīn wèi jiàng nà hǔ bào zhī pí qǐng hé zhū róng shì yě gù yàn de yǐ

《春秋》襄公四年，无终子嘉父使孟乐如晋，因魏绛纳虎豹之皮，请和诸戎是也，故燕地矣。

qín shǐ huáng èr shí èr nián miè yàn zhì yòu běi píng jùn zhì cǐ wáng mǎng zhī suǒ wèi běi shùn yě

秦始皇二十二年灭燕，置右北平郡，治此，王莽之所谓北顺也。

hàn shì lǐ guǎng wèi jùn chū yù fú shí wèi hǔ yě shè zhī yǐn yǔ jí cǐ chù yǐ

汉世李广为郡，出遇伏石，谓虎也，射之饮羽，即此处矣。

wèi tǔ dì jì yuē yòu běi píng chéng xī běi bǎi sān shí lǐ yǒu wú zhōng chéng

《魏土地记》曰：右北平城西北百三十里有无终城。

qí shuǐ yòu nán rù shuǐ shuǐ yòu xī nán rù yú gēng shuǐ

其水又南入水，水又西南入于庚水。

dì lǐ zhì yuē shuǐ chū jùn mǐ xiàn nán zhì wú zhōng dōng rù gēng shuǐ

《地理志》曰：水出俊靡县南，至无终东入庚水。

gēng shuǐ shì yì wèi zhī wèi shuǐ yě

庚水，世亦谓之为水也。

庚水，世人又称拓水，往南流经燕山下。

nán jìng yān shān xià xuán yán zhī cè yǒu shí gǔ qù de bǎi yú zhàng wàng ruò shù bǎi shí guó yǒu shí liáng guàn zhī gǔ zhī dōng nán yǒu shí yuán fú zhuàng tóng jī shì

南径燕山下，悬岩之侧有石鼓，去地百余丈，望若数百石国，有石梁贯之，鼓之东南，有石援桴，状同击势。

qí jiù yán yān shān shí gǔ míng zé tǔ yǒu bīng

耆旧言，燕山石鼓，鸣则土有兵。

gēng shuǐ yòu nán jìng běi píng chéng xi ér nán rù bào qiū shuǐ wèi zhī kǒu

庚水又南径北平城西，而南入鲍丘水，谓之口。

bào qiū shuǐ yòu dōng jìng yòu běi píng jùn gù chéng nán

鲍丘水又东径右北平郡故城南。

wèi tǔ dì jì yuē jì chéng dōng běi sān bǎi lǐ yǒu yòu běi píng chéng

《魏土地记》曰：蓟城东北三百里有右北平城。

bào qiū shuǐ yòu dōng jù liáng shuǐ zhù zhī shuǐ chū tǔ yín xiàn běi chén gōng shān xī nán liú jìng guān jī shān wèi zhī guān jī shuǐ

鲍丘水又东，巨梁水注之，水出土垠县北陈宫山，西南流径观鸡山，谓之观鸡水。

shuǐ dōng yǒu guān jī sì

水东有观鸡寺，

sì nèi qǐ dà táng

寺内起大堂，

shén gāo guǎng

甚高广，

kě róng qiān sēng

可容千僧，

xià xī jié shí wèi zhī

下悉结石为之，

shàng jiā tú xì

上加涂塈，

jī nèi shū tōng

基内疏通，

zhī jīng mài sàn

枝经脉散，

jī cè shì wài

基侧室外，

sì chū cuàn huǒ

四出爨火，

yán shì nèi liú

炎势内流，

yī táng jǐn wēn

一堂尽温，

gài yǐ cǐ tǔ hán yán

盖以此土寒严，

shuāng qì sù měng

霜气肃猛，

chū jiā shā mén

出家沙门，

lǜ jiē pín báo

率皆贫薄，

shī zhǔ lǜ quē dào yè

施主虑阙道业，

gù chóng sī gòu

故崇斯构，

shì yǐ zhì dào zhě duō qī tuō yān

是以志道者多栖托焉。

qí shuǐ yòu xī nán liú yòu hé qū luò shuǐ shuǐ chū xiàn běi shān dōng nán liú rù jù liáng shuǐ

其水又西南流，右合区落水，水出县北山，东南流入巨梁水。

jù liáng shuǐ yòu nán jìng tǔ yín xiàn gù chéng xi zuǒ huì hán dù shuǐ shuǐ chū xiàn dōng běi xī nán liú zhì xiàn yòu zhù liáng hé

巨梁水又南径土垠县故城西，左会寒渡水，水出县东北，西南流至县，右注梁河。

liáng hé yòu nán jiàn yú shuǐ zhù zhī shuǐ chū dōng běi shān xī nán liú jìng tǔ yín xiàn gù chéng dōng xī nán liú rù jù liáng shuǐ

梁河又南，涧于水注之，水出东北山，西南流径土垠县故城东，西南流入巨梁水。

jù liáng shuǐ yòu dōng nán yòu hé wǔ lǐ shuǐ shuǐ fā běi píng chéng dōng běi wǔ lǐ shān gù shì yǐ wǔ lǐ míng gōu yī míng tián jì quán xi liú nán qū jìng běi píng chéng dōng dōng nán liú zhù jù liáng hé luàn liú rù yú bào qiū shuǐ

巨梁水又东南，右合五里水，水发北平城东北五里山，故世以五里名沟，一名田继泉，西流南屈，径北平城东，东南流注巨梁河，乱流入于鲍丘水。

zì shì shuǐ zhī nán nán jí hū tuó xi zhì quán zhōu yōng nú dōng jí yú hǎi wèi zhī yōng nú sǒu

自是水之南，南极滹沱，西至泉州雍奴，东极于海，谓之雍奴薮。

qí zé yě yǒu jiǔ shí jiǔ diàn zhī liú tiáo fēn wǎng wǎng jìng tōng fēi wéi liáng hé bào qiū guī hǎi zhě yě

其泽野有九十九淀，枝流条分，往往径通，非惟梁河、鲍丘归海者也。

rú shuǐ cóng sài wài lái dōng nán guò liáo xī lìng zhī xiàn běi rú shuǐ chū yù yí zhèn dōng nán qí shuǐ èr yuán shuāng yǐn jiā shān xī běi liú chū shān hé chéng yī chuān

濡水从塞外来，东南过辽西令支县北，濡水出御夷镇东南，其水二源双引，夹山西北流，出山，合成一川。

yòu xī běi jìng yù yí gù chéng dōng zhèn běi bǎi sì shí lǐ běi liú zuǒ zé lián yuān shuǐ zhù zhī shuǐ chū gù chéng dōng xī běi liú jìng gù chéng fu yòu xī běi jìng lǜ shuǐ chí nán chí shuǐ yuān ér bù liú

又西北径御夷故城东，镇北百四十里，北流，左则连渊水注之，水出故城东，西北流径故城甫，又西北径绿水池南，池水渊而不流。

qí shuǐ yòu xi qū ér běi liú yòu dōng jìng gù chéng běi lián jié liǎng zhǎo wèi zhī lián yuān pǔ

其水又西屈而北流，又东径故城北，连结两沼，谓之连渊浦。

yòu dōng běi zhù nán hé nán hé yòu zé hàn shuǐ rén yān shuǐ chū dōng wù nán xī běi liú jìng shā yě nán běi rén míng zhī yuē shā yě zhèn dōng běi èr bǎi sān shí lǐ xī běi rù nán hé rú nán shēng xiāng jìn dí sú yǔ é ěr

又东北注难河，难河右则汗水人焉，水出东坞南，西北流径沙野南，北人名之曰沙野，镇东北二百三十里，西北入难河，濡、难声相近，狄俗语讹耳。

rú shuǐ yòu běi jìng shā yě xi yòu běi jìng jī ān shān dōng qū ér dōng běi liú jìng shā yě běi dōng běi liú jìng lín shān běi shuǐ běi yǒu chí tán ér bù liú

濡水又北径沙野西，又北径箕安山东，屈而东北流，径沙野北，东北流径林山北，水北有池，潭而不流。

rú shuǐ yòu dōng běi liú jìng gū shān nán dōng běi liú lǚ quán shuǐ zhù zhī shuǐ chū lǚ quán wù xi dōng nán liú qū ér dōng jìng wù nán dōng běi liú sān quán shuǐ zhù zhī qí yuán sān quán yàn cì hé wéi yī shuǐ zhèn dōng běi sì bǎi lǐ dōng nán zhù lǚ quán shuǐ

濡水又东北流径孤山南，东北流，吕泉水注之，水出吕泉坞西，东南流，屈而东，径坞南东北流，三泉水注之，其源三泉雁次，合为一水，镇东北四百里，东南注吕泉水。

lǚ quán shuǐ yòu dōng jìng gū shān běi yòu dōng běi nì liú shuǐ zhù zhī shuǐ chū dōng nán dǎo quán xi liú yòu qū ér dōng běi zhù mù lín shān shuǐ huì zhī shuǐ chū shān nán dōng zhù nì shuǐ luàn liú dōng běi zhù rú hé

吕泉水又东径孤山北，又东北，逆流水注之，水出东南，导泉西流，右屈而东北注，木林山水会之，水出山南，东注逆水，乱流东北注濡河。

rú hé yòu dōng pán quán rù yān shuǐ zì xī běi dōng nán liú zhù rú hé

濡河又东，盘泉入焉，水自西北，东南流，注濡河。

rú hé yòu dōng nán shuǐ liú huí qǔ wèi zhī qū hé

濡河又东南，水流回曲，谓之曲河。

zhèn dōng běi sān bǎi lǐ

镇东北三百里。

yòu dōng chū xiá rù ān zhōu jiè dōng nán liú jìng yú yáng bái tán xiàn gù chéng

又东出峡入安州界，东南流径渔阳白檀县故城。

dì lǐ zhì yuē rú shuǐ chū xiàn běi mán zhōng hàn jǐng dì zhào lǐ guǎng yuē jiāng jūn qí shuài shī dōng yuán hú jié bái tán zhě yě

《地理志》曰：濡水出县北蛮中，汉景帝诏李广曰：将军其帅师东辕，弧节白檀者也。

yòu dōng nán liú yòu yǔ yào shuǐ hé shuǐ chū sài wài sān chuān bìng dǎo wèi zhī dà yào shuǐ yě

又东南流，右与要水合，水出塞外，三川并导，谓之大要水也。

dōng nán liú jìng yào yáng xiàn gù chéng dōng běn dōu wèi zhì wáng mǎng gèng zhī yuē yào shù yǐ

东南流径要阳县故城东，本都尉治，王莽更之曰要术矣。

yào shuǐ yòu dōng nán liú jìng bái tán xiàn ér dōng nán liú rén yú rú

要水又东南流，径白檀县而东南流，人于濡。

rú shuǐ yòu dōng nán suǒ tóu shuǐ zhù zhī shuǐ běi chū suǒ tóu chuān nán liú jìng guǎng yáng qiáo jùn xi wèi fēn yòu běi píng zhì jīn ān zhōu zhì

濡水又东南，索头水注之，水北出索头川，南流径广阳侨郡西，魏分右北平，置今安州治。

yòu nán liú zhù yú rú

又南流，注于濡。

rú shuǐ yòu dōng nán liú wǔ liè shuǐ rù yān qí shuǐ sān chuān pài hé xi yuán yòu lì xī shuǐ yì yuē xī zàng shuǐ dōng nán liú chū xī yǔ fān quán shuǐ hé

濡水又东南流，武列水入焉，其水三川派合，西源右力溪水，亦曰西藏水，东南流出溪，与幡泉水合。

quán fā zhōu dōng shí wǔ lǐ dōng liú jiǔ shí lǐ dōng zhù xī zàng shuǐ

泉发州东十五里，东流九十里，东注西藏水。

xī zàng shuǐ yòu xī nán liú dōng cáng shuǐ zhù zhī shuǐ chū dōng xī yī kǒu dōng cáng shuǐ xī nán liú chū gǔ yǔ zhōng cáng shuǐ hé shuǐ dǎo zhōng xī nán liú chū gǔ nán zhù dōng cáng shuǐ

西藏水又西南流，东藏水注之，水出东溪，一口东藏水，西南流出谷，与中藏水合，水导中溪，南流出谷，南注东藏水。

gù mù qí chuān yuē sān zàng chuān shuǐ yuē sān zàng shuǐ

故目其川曰三藏川，水曰三藏水。

dōng cáng shuǐ yòu nán yòu rù xī zàng shuǐ luàn liú yòu huì lóng quán shuǐ shuǐ chū dōng shān xià yuān shēn bù cè qí shuǐ xī nán liú zhù yú sān zàng shuǐ

东藏水又南，右入西藏水，乱流右会龙泉水，水出东山下，渊深不测，其水西南流，注于三藏水。

sān zàng shuǐ yòu dōng nán liú yǔ lóng chú shuǐ hé xi chū yú lóng chú zhī xī dōng liú rù sān zàng shuǐ

三藏水又东南流，与龙刍水合，西出于龙刍之溪，东流入三藏水。

yòu dōng nán liú jìng wǔ liè xī wèi zhī wǔ liè shuǐ

又东南流径武列溪，谓之武列水。

dōng nán lì shí tǐng xià tǐng zài céng luán zhī shàng gū shí yún jǔ lín yá wēi jùn kě gāo bǎi yú rèn mù shǒu suǒ jīng mìng xuǎn liàn zhī shì wān zhāng hú shǐ wú néng jiè qí chóng biāo zhě

东南历石挺下，挺在层峦之上，孤石云举，临崖危峻，可高百余仞，牧守所经，命选练之士，弯张弧矢，无能届其崇标者。

qí shuǐ dōng hé liú rù rú

其水东合流入濡。

rú shuǐ yòu dōng nán wǔ dù shuǐ zhù zhī shuǐ běi chū ān lè xiàn dīng yuán shān nán liú jìng qí xiàn gù chéng xi běn sān huì chéng yě

濡水又东南，五渡水注之，水北出安乐县丁原山，南流径其县故城西，本三会城也。

qí shuǐ nán rù wǔ dù táng yú qí chuān yě liú xiān qǔ sù shè zhě pín jì gù chuān táng qǔ míng yǐ

其水南入五渡塘，于其川也，流纤曲，溯涉者频济，故川塘取名矣。

yòu nán liú zhù yú rú

又南流注于濡。

rú shuǐ yòu yǔ gāo shí shuǐ hé shuǐ dōng chū ān lè xiàn dōng shān xi liú lì sān huì chéng nán xi rù wǔ dù sà xià zhù rú shuǐ

濡水又与高石水合，水东出安乐县东山，西流历三会城南，西入五渡卅，下注濡水。

rú shuǐ yòu dōng nán jìng lú lóng sāi

濡水又东南径卢龙塞。

sè dào zì wú zhōng xiàn dōng chū dù rú shuǐ xiàng lín lán xíng dōng zhì qīng xíng

塞道，自无终县东出渡濡水，向林兰陉，东至清陉。

lú lóng zhī xiǎn jùn bǎn suǒ zhé gù yǒu jiǔ yuán zhī míng yǐ

卢龙之险，峻坂索折，故有九缘之名矣。

yàn jǐng zhāo yuán xǐ èr nián qiǎn jiàng jūn bù hún zhì lú lóng sè dào fén shān kān shí lìng tōng fāng guǐ kè shí lǐng shàng yǐ jì shì gōng qí míng shàng cún

燕景昭元玺二年，遣将军步浑治卢龙塞道，焚山刊石，令通方轨，刻石岭上，以记事功，其铭尚存。

ér yǔ gǎo zhī zhù yáng dōu fù yán lú lóng shān zài píng gāng chéng běi shū wèi yú làng yuǎn shī shì shí

而庾杲之注《扬都赋》言，卢龙山在平冈城北，殊为盂浪，远失事实。

yú àn lú lóng dōng yuè qīng xíng

余按卢龙东越清陉，

zhì fán chéng èr bǎi xǔ lǐ

至凡城二百许里，

zì fán chéng dōng běi chū

自凡城东北出，

qù píng gāng gù chéng kě bǎi bā shí lǐ

趣平冈故城可百八十里，

xiàng huáng lóng zé wǔ bǎi lǐ

向黄龙则五百里，

gù chén shòu wèi zhì

故陈寿《魏志》，

tián chóu yǐn jūn chū lú lóng sāi

田畴引军出卢龙塞，

qiàn shān yīn gǔ

堑山堙谷，

wǔ bǎi yú lǐ jìng bái tán

五百余里径白檀，

lì píng gāng

历平冈，

dēng bái láng

登白狼，

wàng liǔ chéng

望柳城。

píng gāng zài lú lóng dōng běi yuǎn yǐ

平冈在卢龙东北远矣。

ér zhòng chū yán zài nán fēi yě

而仲初言在南，非也。

rú shuǐ yòu dōng nán jìng lú lóng gù chéng dōng hàn jiàn ān shí èr nián wèi wǔ zhēng tà dùn suǒ zhù yě

濡水又东南径卢龙故城东，汉建安十二年，魏武征蹋顿所筑也。

rú shuǐ yòu nán huáng luò shuǐ zhù zhī shuǐ běi chū lú lóng shān nán liú rù yú rú

濡水又南，黄洛水注之，水北出卢龙山，南流入于濡。

rú shuǐ yòu dōng nán luò shuǐ hé yān shuǐ chū lú lóng sāi xi nán liú zhù rú shuǐ

濡水又东南，洛水合焉，水出卢龙塞西，南流注濡水。

rú shuǐ yòu qū ér liú zuǒ de qù rùn shuǐ yòu hé áo shuǐ èr shuǐ bìng zì lú lóng xi zhù rú shuǐ

濡水又屈而流，左得去润水，又合敖水，二水并自卢龙西注濡水。

rú shuǐ yòu dōng nán liú jìng lìng zhī xiàn gù chéng dōng wáng mǎng zhī lìng shì tíng yě

濡水又东南流径令支县故城东，王莽之令氏亭也。

qín shǐ huáng èr shí èr nián fēn yàn zhì liáo xī jùn lìng zhī lì yān

秦始皇二十二年分燕置，辽西郡令支隶焉。

wèi tǔ dì jì yuē féi rú chéng xi shí lǐ yǒu rú shuǐ nán liú jìng gū zhú chéng xi yòu hé xuán shuǐ

《魏土地记》曰：肥如城西十里有濡水，南流径孤竹城西，右合玄水。

shì wèi zhī xiǎo rú shuǐ fēi yě

世谓之小濡水，非也。

shuǐ chū féi rú xiàn dōng běi xuán xī xī nán liú jìng qí xiàn dōng dōng qū nán zhuǎn xi huí jìng féi rú xiàn gù chéng fu sú yòu wèi zhī féi rú shuǐ

水出肥如县东北玄溪，西南流径其县东，东屈南转，西回径肥如县故城甫，俗又谓之肥如水。

gù chéng féi zi guó

故城，肥子国。

yīng shào yuē jìn miè féi féi zi bēn yàn yàn fēng yú cǐ gù yuē féi rú yě

应劭曰：晋灭肥，肥子奔燕，燕封于此，故曰肥如也。

hàn gāo dì liù nián fēng cài yín wèi hòu guó

汉高帝六年，封蔡寅为侯国。

xī nán liú yòu huì lú shuǐ shuǐ chū xiàn dōng běi jū xī nán liú wèi zhī dà jū shuǐ

西南流，右会卢水，水出县东北沮溪，南流，谓之大沮水。

yòu nán zuǒ hé yáng yào shuǐ shuǐ chū dōng běi yáng lè xiàn xī

又南，左合阳乐水，水出东北阳乐县溪。

dì lǐ fēng sú jì yuē yáng lè gù yàn de liáo xī jùn zhì qín shǐ huáng èr shí èr nián zhì

《地理风俗记》曰：阳乐，故燕地，辽西郡治，秦始皇二十二年置。

wèi tǔ dì jì yuē hǎi yáng chéng xī nán yǒu yáng lè chéng

《魏土地记》曰：海阳城西南有阳乐城。

qí shuǐ yòu xī nán rù yú jū shuǐ wèi zhī yáng kǒu

其水又西南入于沮水，谓之阳口。

jū shuǐ yòu xī nán xiǎo jū shuǐ zhù zhī shuǐ fā lěng xī shì wèi zhī lěng chí

沮水又西南，小沮水注之，水发冷溪，世谓之冷池。

yòu nán de wēn quán shuǐ kǒu shuǐ chū dōng běi wēn xī zì xī xī nán liú rù yú xiǎo jū shuǐ

又南得温泉水口，水出东北温溪，自溪西南流，入于小沮水。

xiǎo jū shuǐ yòu nán liú yǔ dà jū shuǐ hé ér wèi lú shuǐ yě

小沮水又南流与大沮水合，而为卢水也。

sāng qīn shuō lú zi zhī shū yán jìn jì miè féi qiān qí zú yú lú shuǐ

桑钦《说卢子之书》言：晋既灭肥，迁其族于卢水。

lú shuǐ yǒu èr qú hào xiǎo jū dà jū hé ér rù yú xuán shuǐ

卢水有二渠，号小沮、大沮，合而入于玄水。

yòu nán yǔ wēn shuǐ hé shuǐ chū féi rú chéng běi xi liú zhù yú xuán shuǐ

又南与温水合，水出肥如城北，西流注于玄水。

dì lǐ zhì yuē lú shuǐ nán rù xuán

《地理志》曰：卢水南入玄。

xuán shuǐ yòu xī nán jìng gū zhú chéng běi xi rù rú shuǐ

玄水又西南径孤竹城北，西入濡水。

gù dì lǐ zhì yuē xuán shuǐ dōng rù rú gài zì dōng miàn zhù yě

故《地理志》曰：玄水东入濡，盖自东面注也。

dì lǐ zhì yuē lìng zhī yǒu gū zhú chéng gù gū zhú guó yě

《地理志》曰：令支有孤竹城，故孤竹国也。

shǐ jì yuē gū zhú jūn zhī èr yú bó yí shū qí ràng guó yú cǐ ér è sǐ yú shǒu yáng

《史记》曰：孤竹君之二于伯夷、叔齐，让国于此，而饿死于首阳。

hàn líng dì shí liáo xī tài shǒu lián fān mèng rén wèi jǐ yuē yú gū zhú jūn zhī zǐ bó yí zhī dì liáo hǎi piào wú guān guǒ wén jūn rén shàn yuàn jiàn cáng fù

汉灵帝时，辽西太守廉翻梦人谓己曰：余，孤竹君之子，伯夷之弟，辽海漂吾棺椁，闻君仁善，愿见藏覆。

míng rì shì zhī shuǐ shàng yǒu fú guān lì chī xiào zhě jiē wú jí ér sǐ yú shì gǎi zàng zhī

明日视之，水上有浮棺，吏嗤笑者皆无疾而死，于是改葬之。

jìn shū dì dào zhì yuē liáo xī rén jiàn liáo shuǐ yǒu fú guān yù pò zhī yǔ yuē wǒ gū zhú jūn yě rǔ pò wǒ hé wéi

《晋书地道志》曰：辽西人见辽水有浮棺，欲破之，语曰：我孤竹君也，汝破我何为？

yīn wèi lì cí yān

因为立祠焉。

cí zài shān shàng chéng zài shān cè

祠在山上，城在山侧。

féi rú xiàn nán shí èr lǐ shuǐ zhī huì yě

肥如县南十二里，水之会也。

yòu dōng nán guò hǎi yáng xiàn xi nán rù yú hǎi

又东南过海阳县西，南入于海。

rú shuǐ zì gū zhú chéng dōng nán jìng xī xiāng běi hù gōu shuǐ zhù zhī shuǐ chū chéng dōng nán dōng liú zhù rú shuǐ

濡水自孤竹城东南径西乡北，瓠沟水注之，水出城东南，东流注濡水。

rú shuǐ yòu jìng gù chéng nán fēn wéi èr shuǐ běi shuǐ zhī chū shì wèi zhī xiǎo rú shuǐ yě

濡水又径故城南，分为二水，北水枝出，世谓之小濡水也。

dōng jìng lè ān tíng běi dōng nán rù hǎi

东径乐安亭北，东南入海。

rú shuǐ dōng nán liú jìng lè ān tíng nán dōng yǔ xīn hé gù dú hé dú zì yōng nú xiàn chéng bào qiū shuǐ dōng chū wèi zhī yán guān kǒu

濡水东南流，径乐安亭南，东与新河故渎合，渎自雍奴县承鲍丘水东出，谓之盐关口。

wèi tài zǔ zhēng tà dùn yǔ jū kǒu jù dǎo yě shì wèi zhī xīn hé yǐ

魏太祖征蹋顿，与泃口俱导也，世谓之新河矣。

chén shòu wèi zhì yún yǐ tōng hǎi yě

陈寿《魏志》云：以通海也。

xīn hé yòu dōng běi jué gēng shuǐ yòu dōng běi chū jìng yòu běi píng jué jū qú zhī shuǐ yòu dōng běi jìng chāng chéng xiàn gù chéng běi wáng mǎng zhī shū wǔ yě

新河又东北绝庚水，又东北出，径右北平，绝泃渠之水，又东北径昌城县故城北，王莽之淑武也。

xīn hé yòu dōng fēn wéi èr shuǐ zhī dú dōng nán rù hǎi

新河又东分为二水，枝渎东南入海。

xīn hé zì zhī qú dōng chū hé fēng dà shuǐ wèi zhī jiāo liú kǒu

新河自枝渠东出合封大水，谓之交流口。

shuǐ chū xīn ān píng xiàn xī nán liú jìng xīn ān píng xiàn gù chéng xi dì lǐ zhì liáo xī zhī shǔ xiàn yě

水出新安平县，西南流径新安平县故城西，《地理志》，辽西之属县也。

水道从新安平县出来，往西南流经新安平县老城西面，按《地理志》，这是辽西郡的属县。

yòu dōng nán liú lóng xiān shuǐ zhù zhī shuǐ chū xiàn xī běi shì wèi zhī mǎ tóu shuǐ èr yuán jù dǎo nán hé yī chuān dōng liú zhù fēng dà shuǐ

又东南流，龙鲜水注之，水出县西北，世谓之马头水，二源俱导，南合一川，东流注封大水。

dì lǐ zhì yuē lóng xiān shuǐ dōng rù fēng dà shuǐ zhě yě

《地理志》曰：龙鲜水东入封大水者也。

luàn liú nán huì xīn hé nán zhù yú hǎi

乱流南会新河，南注于海。

dì lǐ zhì yuē fēng dà shuǐ yú hǎi yáng xiàn nán rù hǎi

《地理志》曰：封大水于海阳县南入海。

xīn hé yòu dōng chū hǎi yáng xiàn yǔ huǎn xū shuǐ huì shuǐ chū xīn ān píng xiàn dōng běi shì wèi zhī dà lóng chuān dōng nán liú jìng lìng zhī chéng xi xī nán liú yǔ xīn hé hé nán liú zhù yú hǎi

新河又东出海阳县与缓虚水会，水出新安平县东北，世谓之大笼川，东南流径令支城西，西南流与新河合，南流注于海。

dì lǐ zhì yuē huǎn xū shuǐ yǔ fēng dà shuǐ jiē nán rù hǎi

《地理志》曰：缓虚水与封大水，皆南入海。

xīn hé yòu dōng yǔ sù hé huì wèi zhī bái shuǐ kǒu shuǐ chū lìng zhī xiàn zhī lán shān nán hé xīn hé yòu dōng nán rù hǎi

新河又东与素河会，谓之白水口，水出令支县之蓝山，南合新河，又东南入海。

xīn hé yòu dōng zhì jiǔ kǒu zhī fēn nán zhù hǎi

新河又东至九口，枝分南注海。

xīn hé yòu dōng jìng hǎi yáng xiàn gù chéng nán hàn gāo zǔ liù nián fēng yáo wú yú wèi hòu guó

新河又东径海阳县故城南，汉高祖六年，封摇毋余为侯国。

wèi tǔ dì jì yuē lìng zhī chéng nán liù shí lǐ yǒu hǎi yáng chéng zhě yě

《魏土地记》曰：令支城南六十里有海阳城者也。

xīn hé yòu dōng yǔ qīng shuǐ huì shuǐ chū hǎi yáng xiàn dōng nán liú jìng hǎi yáng chéng dōng yòu nán hé xīn hé yòu nán liú shí xǔ lǐ xī rén jiǔ wō zhù hǎi

新河又东与清水会，水出海阳县，东南流径海阳城东，又南合新河，又南流十许里，西人九挝注海。

xīn hé dōng jué qīng shuǐ yòu dōng mù jiū shuǐ chū yān nán rù hǎi

新河东绝清水，又东，木究水出焉，南入海。

xīn hé yòu dōng zuǒ yǐ wèi běi yáng gū diàn diàn shuǐ yòu jué xīn hé nán zhù hǎi

新河又东，左迤为北阳孤淀，淀水右绝新河，南注海。

xīn hé yòu dōng huì yú rú

新河又东会于濡。

rú shuǐ yòu dōng nán zhì lěi xiàn jié shí shān wén yǐng yuē jié shí zài liáo xī lěi xiàn wáng mǎng zhī xuǎn wǔ yě

濡水又东南至絫县碣石山，文颖曰：碣石在辽西絫县，王莽之选武也。

lěi xiàn bìng shǔ lín yū wáng mǎng gèng lín yū wèi féng dé

絫县并属临渝，王莽更临渝为冯德。

dì lǐ zhì yuē dà jié shí shān zài yòu běi píng lí chéng xiàn xī nán wáng mǎng gǎi yuē jiē shí yě

《地理志》曰：大碣石山在右北平骊成县西南，王莽改曰揭石也。

hàn wǔ dì yì cháng dēng zhī yǐ wàng jù hǎi ér lēi qí shí yú cǐ

汉武帝亦尝登之以望巨海，而勒其石于此。

jīn zhěn hǎi yǒu shí rú yǒng dào shù shí lǐ dāng shān dǐng yǒu dà shí rú zhù xíng wǎng wǎng ér jiàn lì yú jù hǎi zhī zhōng cháo shuǐ dà zhì zé yǐn jí cháo bō tuì bù dòng bù méi bù zhī shēn qiǎn shì míng zhī tiān qiáo zhù yě

今枕海有石如甬道数十里，当山顶有大石如柱形，往往而见，立于巨海之中，潮水大至则隐，及潮波退，不动不没，不知深浅，世名之天桥柱也。

zhuàng ruò rén zào yào yì fēi rén lì suǒ jiù wéi zhāo yì zhǐ cǐ yǐ wèi jié shí yě

状若人造，要亦非人力所就，韦昭亦指此以为碣石也。

sān qí lüè jì yuē shǐ huáng yú hǎi zhōng zuò shí qiáo hǎi shén wèi zhī shù zhù

《三齐略记》曰：始皇于海中作石桥，海神为之竖柱。

shǐ huáng qiú yǔ xiāng jiàn shén yuē wǒ xíng chǒu mò tú wǒ xíng dāng yǔ dì xiāng jiàn

始皇求与相见，神曰：我形丑，莫图我形，当与帝相见。

nǎi rù hǎi sì shí lǐ jiàn hǎi shén zuǒ yòu mò dòng shǒu gōng rén qián yǐ jiǎo huà qí zhuàng

乃入海四十里，见海神，左右莫动手，工人潜以脚画其状。

shén nù yuē dì fù yuē sù qù

神怒曰：帝负约，速去。

shǐ huáng zhuǎn mǎ hái qián jiǎo yóu lì hòu jiǎo suí bēng jǐn de dēng àn huà zhě nì sǐ yú hǎi zhòng shān zhī shí jiē qīng zhù jīn yóu fā fā dōng qù yí jí shì yě

始皇转马还，前脚犹立，后脚随崩，仅得登岸，画者溺死于海，众山之石皆倾注，今犹发发东趣，疑即是也。

rú shuǐ yú cǐ nán rù hǎi ér bù jìng hǎi yáng xiàn xi yě

濡水于此南入海，而不径海阳县西也。

gài jīng wù zhèng ěr

盖《经》误证耳。

yòu àn guǎn zǐ qí huán gōng èr shí nián zhēng gū zhú wèi zhì bēi ěr zhī xī shí lǐ xì rán zhǐ chēng rán shì yuán gōng jiāng shè yǐn ér wèi fā wèi zuǒ yòu yuē jiàn qián hu

又按《管子》，齐桓公二十年，征孤竹，未至卑耳之溪十里，闟然止，瞠然视，援弓将射，引而未发，谓左右曰：见前乎？

zuǒ yòu duì yuē bú jiàn

左右对曰：不见。

gōng yuē guǎ rén jiàn zhǎng chǐ ér rén wù jù yān guān yòu qū yī zǒu mǎ qián qǐ yǒu rén ruò cǐ hu

公曰：寡人见长尺而人物具焉，冠，右袪衣，走马前，岂有人若此乎？

guǎn zhòng duì yuē chén wén qǐ shān zhī shén yǒu tōu ér zhǎng chǐ rén wù jù bà wáng zhī jūn xìng zé qǐ shān zhī shén jiàn

管仲对曰：臣闻岂山之神有偷儿，长尺人物具，霸王之君兴，则岂山之神见。

qiě zǒu mǎ qián zǒu dǎo yě

且走马前，走，导也；

qū yī shì qián yǒu shuǐ

袪衣，示前有水；

yòu qū yī shì cóng yòu fāng shè yě

右袪衣，示从右方涉也。

zhì bēi ěr zhī xī yǒu zàn shuǐ zhě cóng zuǒ fāng shè qí shēn jí guān yòu fāng shè qí shēn zhì xī yǐ shè dà jì huán gōng bài yuē zhòng fù zhī shèng zhì cǐ guǎ rén zhī dǐ zuì yě jiǔ yǐ

至卑耳之溪，有赞水者，从左方涉，其深及冠，右方涉，其深至膝，已涉大济，桓公拜曰：仲父之圣至此，寡人之抵罪也久矣。

jīn zì gū zhú nán chū zé jù hǎi yǐ ér cāng hǎi zhī zhōng shān wàng duō yǐ rán bēi ěr zhī chuān ruò zàn xī zhě yì bù zhī suǒ zài yě

今自孤竹南出，则巨海矣，而沧海之中，山望多矣，然卑耳之川若赞溪者，亦不知所在也。

xī zài hàn shì hǎi shuǐ bō xiāng tūn shí de guǎng dāng tóng jié shí bāo lún hóng bō yě

昔在汉世，海水波襄，吞食地广，当同碣石，苞沦洪波也。

dà liáo shuǐ chū sài wài wèi bái píng shān dōng nán rù sāi guò liáo dōng xiāng píng xiàn xi liáo shuǐ yì yán chū dǐ shí shān zì sài wài dōng liú zhí liáo dōng zhī wàng píng xiàn xi wáng mǎng zhī zhǎng shuō yě

大辽水出塞外卫白平山，东南入塞，过辽东襄平县西，辽水亦言出砥石山，自塞外东流，直辽东之望平县西，王莽之长说也。

qū ér xī nán liú jìng xiāng píng xiàn gù chéng xi

屈而西南流径襄平县故城西。

qín shǐ huáng èr shí èr nián miè yàn zhì liáo dōng jùn zhì cǐ

秦始皇二十二年灭燕，置辽东郡，治此。

hàn gāo dì bā nián fēng jì tōng wèi hòu guó tǔ mǎng zhī chāng píng yě gù píng zhōu zhì

汉高帝八年，封纪通为侯国，土莽之昌平也，故平州治。

yòu nán jìng liáo duì xiàn gù chéng xi wáng mǎng gēng míng zhī yuē shùn mù yě

又南径辽队县故城西，王莽更名之曰顺睦也。

gōng sūn yuān qiǎn jiàng jūn bì yǎn jù sī mǎ yì yú liáo duì jí shì chù yě

公孙渊遣将军毕衍拒司马懿于辽队，即是处也。

yòu dōng nán guò fáng xiàn xi dì lǐ zhì fáng gù liáo dōng zhī shǔ xiàn yě

又东南过房县西，《地理志》：房，故辽东之属县也。

liáo shuǐ yòu huì bái láng shuǐ shuǐ chū yòu běi píng bái láng xiàn dōng nán běi liú xī běi qū jìng guǎng chéng xiàn gù chéng nán wáng mǎng zhī píng lǔ yě sú wèi zhī guǎng dū chéng

辽水右会白狼水，水出右北平白狼县东南，北流西北屈，径广成县故城南，王莽之平虏也，俗谓之广都城。

yòu xī běi shí chéng chuān shuǐ zhù zhī shuǐ chū xī nán shí chéng shān dōng liú jìng shí chéng xiàn gù chéng nán

又西北，石城川水注之，水出西南石城山，东流径石城县故城南。

dì lǐ zhì yòu běi píng yǒu shí chéng xiàn

《地理志》，右北平有石城县。

běi qū jìng bái lù shān xī jí bái láng shān yě

北屈径白鹿山西，即白狼山也。

wèi shū guó zhì yuē liáo xī chán yú tà dùn yóu qiáng wèi yuán shì suǒ hòu gù yuán shàng guī zhī

《魏书国志》曰：辽西单于蹋顿尤强，为袁氏所厚，故袁尚归之。

shù rù wéi hài

数入为害，

gōng chū lú lóng

公出卢龙，

qiàn shān yīn gǔ wǔ bǎi yú lǐ

堑山堙谷五百余里，

wèi zhì liǔ chéng èr bǎi lǐ

未至柳城二百里，

shàng yǔ tà dùn jiāng shù wàn qí nì zhàn

尚与蹋顿将数万骑逆战，

gōng dēng bái láng shān wàng liǔ chéng

公登白狼山望柳城，

zú yǔ lǔ yù

卒与虏遇，

chéng qí bù zhěng

乘其不整，

zòng bīng jī zhī

纵兵击之，

lǔ zhòng dà bēng

虏众大崩，

zhǎn tà dùn

斩蹋顿，

hú hàn jiàng zhě èr shí wàn kǒu

胡、汉降者二十万口。

yīng xióng jì yuē cáo zǎo yú shì jī mǎ ān gàn mǎ shàng zuò shí piàn

《英雄记》曰：曹澡于是击马鞍干马上作十片。

jí yú cǐ yě

即于此也。

bó wù zhì yuē wèi wǔ yú mǎ shàng féng shī zi

《博物志》曰：魏武于马上逢狮子，

shǐ gé zhī

使格之，

shā shāng shén zhòng

杀伤甚众，

wáng nǎi zì shuài cháng cóng jiàn ér shù bǎi rén jī zhī

王乃自率常从健儿数百人击之，

shī zi hǒu hū fèn yuè

狮子吼呼奋越，

zuǒ yòu xián jīng

左右咸惊，

wáng hū jiàn yī wù cóng lín zhōng chū rú li

王忽见一物从林中出如狸，

chāo shàng wáng chē è shàng

超上王车轭上，

shī zi jiāng zhì

狮子将至，

cǐ shòu biàn tiào shàng shī zi tóu shàng

此兽便跳上狮子头上，

shī zi jí fú bù gǎn qǐ

狮子即伏不敢起。

yú shì suì shā zhī de shī zi ér hái

于是遂杀之，得狮子而还。

wèi zhì luò yáng sì shí lǐ luò zhōng jī gǒu jiē wú míng fèi zhě yě

未至洛阳四十里，洛中鸡狗皆无鸣吠者也。

qí shuǐ yòu dōng běi rù guǎng chéng xiàn dōng zhù bái láng shuǐ

其水又东北入广成县，东注白狼水。

bái láng shuǐ běi jìng bái láng xiàn gù chéng dōng wáng mǎng gēng míng fú dí

白狼水北径白狼县故城东，王莽更名伏狄。

bái láng shuǐ yòu dōng fāng chéng chuān shuǐ zhù zhī shuǐ fā yuán xī nán shān xià dōng liú běi qū jìng yī gù chéng xi shì wèi zhī què mù chéng dōng qū jìng fāng chéng běi dōng rù bái láng shuǐ

白狼水又东，方城川水注之，水发源西南山下，东流北屈，径一故城西，世谓之雀目城，东屈径方城北，东入白狼水。

bái láng shuǐ yòu dōng běi jìng chāng lí xiàn gù chéng xi dì lǐ zhì yuē jiāo lí yě dōng bù dū wèi zhì wáng mǎng zhī qín lǔ yě

白狼水又东北径昌黎县故城西，《地理志》曰：交黎也，东部都尉治，王莽之禽虏也。

yīng shào yuē jīn chāng lí yě

应劭曰：今昌黎也。

gāo píng chuān shuǐ zhù zhī shuǐ chū xī běi píng chuān dōng liú jìng wēi chéng běi gài wēi de rén tú zhī

高平川水注之，水出西北平川，东流径倭城北，盖倭地人徒之。

yòu dōng nán jìng rǔ lóu chéng běi gài jìng róng xiāng yì jiān yí chēng yě

又东南径乳楼城北，盖径戎乡，邑兼夷称也。

yòu dōng nán zhù bái láng shuǐ

又东南注白狼水。

bái láng shuǐ yòu dōng běi zì lǔ shuǐ zhù zhī shuǐ dǎo xī běi yuǎn shān dōng nán zhù bái láng shuǐ

白狼水又东北，自鲁水注之，水导西北远山，东南注白狼水。

bái láng shuǐ yòu dōng běi jìng lóng shān xi

白狼水又东北径龙山西，

yàn mù róng huàng yǐ liǔ chéng zhī běi lóng shān zhī nán

燕慕容皝以柳城之北、龙山之南，

fú dì yě

福地也，

shǐ yáng yù zhù lóng chéng

使阳裕筑龙城，

gǎi liǔ chéng wèi lóng chéng xiàn shí èr nián

改柳城为龙城县十二年，

hēi lóng bái lóng jiàn gàn lóng shān

黑龙、白龙见干龙山，

huàng qīn guān

皝亲观，

lóng qù èr bǎi bù

龙去二百步，

jì yǐ dà láo èr

祭以大牢二，

lóng jiāo shǒu xī xiáng

龙交首嬉翔，

jiě jiǎo ér qù

解角而去。

huàng yuè dà shè hào xīn gōng yuē hé lóng gōng lì lóng xiáng cí yú shān shàng

皝悦，大赦，号新宫曰和龙宫，立龙翔祠于山上。

bái láng shuǐ yòu běi jìng huáng lóng chéng dōng shí èr zhōu zhì yuē liáo dōng shǔ guó dū wèi zhì chāng liáo dào yǒu huáng lóng tíng zhě yě wèi yíng zhōu cì shǐ zhì

白狼水又北径黄龙城东，《十二州志》曰：辽东属国都尉治昌辽道有黄龙亭者也，魏营州刺史治。

wèi tǔ dì jì yuē huáng lóng chéng xī nán yǒu bái láng hé dōng běi liú fù chéng dōng běi xià jí shì yě

《魏土地记》曰：黄龙城西南有白狼河，东北流附城东北下，即是也。

yòu dōng běi làn zhēn shuǐ chū xī běi sài wài dōng nán lì chóng shān dōng nán rù bái láng shuǐ

又东北，滥真水出西北塞外，东南历重山，东南入白狼水。

bái láng shuǐ yòu dōng běi chū dōng liú fēn wéi èr shuǐ yòu shuǐ yí jí yú shuǐ yě

白狼水又东北出，东流分为二水，右水，疑即渝水也。

dì lǐ zhì yuē yú shuǐ shǒu shòu bái láng shuǐ xī nán xún shān jìng yī gù chéng xi shì yǐ wéi hé lián chéng yí shì lín yū xiàn zhī gù chéng wáng mǎng yuē féng dé zhě yǐ

《地理志》曰：渝水首受白狼水，西南循山，径一故城西，世以为河连城，疑是临渝县之故城，王莽曰冯德者矣。

yú shuǐ nán liú dōng qū yǔ yī shuǐ huì shì míng zhī yuē lún shuǐ gài róng fāng zhī biàn míng ěr

渝水南流东屈，与一水会，世名之曰伦水，盖戎方之变名耳。

yí jí dì lǐ zhì suǒ wèi hóu shuǐ běi rù yū zhě yě

疑即《地理志》所谓侯水北入渝者也。

shí èr zhōu zhì yuē hóu shuǐ nán rù yū

《十二州志》曰：侯水南入渝。

dì lǐ zhì gài yán zì běi ér nán yě

《地理志》盖言自北而南也。

yòu xī nán liú zhù yú yū

又西南流注于渝。

yú shuǐ yòu dōng nán jìng yī gù chéng dōng sú yuē nǚ luó chéng yòu nán jìng yíng qiū chéng xi

渝水又东南径一故城东，俗曰女罗城，又南径营丘城西。

yíng qiū zài qí ér míng zhī yú liáo yàn zhī jiān zhě gài yàn qí liáo jiǒng qiáo fēn suǒ zài

营丘在齐而名之于辽、燕之间者，盖燕、齐辽迥，侨分所在。

qí shuǐ dōng nán rù hǎi

其水东南入海。

dì lǐ zhì yuē yú shuǐ zì sài wài nán rù hǎi

《地理志》曰：渝水自塞外南入海。

yī shuǐ dōng běi chū sài wèi bái láng shuǐ yòu dōng nán liú zhì fáng xiàn zhù yú liáo

一水东北出塞为白狼水，又东南流至房县注于辽。

wèi tǔ dì jì yuē bái láng shuǐ xià rén liáo yě

《魏土地记》曰：白狼水下人辽也。

yòu dōng guò ān shì xiàn xi nán rù yú hǎi

又东过安市县西，南入于海。

shí sān zhōu zhì yuē dà liáo shuǐ zì sài wài xī nán zhì ān shì rù yú hǎi

《十三州志》曰：大辽水自塞外西南至安市入于海。

yòu xuán tú gāo gōu lí xiàn yǒu liáo shān xiǎo liáo shuǐ suǒ chū xiàn gù gāo gōu lí hú zhī guó yě

又玄菟高句丽县有辽山，小辽水所出，县，故高句丽，胡之国也。

hàn wǔ dì yuán fēng èr nián píng yòu qú zhì xuán tù jùn yú cǐ wáng mǎng zhī xià jù lí

汉武帝元封二年，平右渠，置玄菟郡于此，王莽之下句丽。

shuǐ chū liáo shān xī nán liú jìng liáo yáng xiàn yǔ dà liáng shuǐ huì shuǐ chū běi sài wài xī nán liú zhì liáo yáng rén xiǎo liáo shuǐ

水出辽山，西南流径辽阳县与大梁水会，水出北塞外，西南流至辽阳人小辽水。

gù dì lǐ zhì yuē dà liáng shuǐ xī nán zhì liáo yáng rù liáo

故《地理志》曰：大梁水西南至辽阳入辽。

jùn guó zhì yuē xiàn gù shǔ liáo dōng hòu rù xuán tù

《郡国志》曰：县，故属辽东，后入玄菟。

qí shuǐ xī nán liú gù wèi zhī wèi liáng shuǐ yě

其水西南流，故谓之为梁水也。

xiǎo liáo shuǐ yòu xī nán jìng xiāng píng xiàn wèi dàn yuān jìn yǒng jiā sān nián hé

小辽水又西南径襄平县为淡渊，晋永嘉三年涸。

xiǎo liáo shuǐ yòu jìng liáo duì xiàn rén dà liáo shuǐ

小辽水又径辽队县人大辽水。

sī mǎ xuān wáng zhī píng liáo dōng yě zhǎn gōng sūn yuān yú sī shuǐ zhī shàng zhě yě

司马宣王之平辽东也，斩公孙渊于斯水之上者也。

xī nán zhì liáo duì xiàn rù yú dà liáo shuǐ yě

西南至辽队县，入于大辽水也。

pèi shuǐ chū lè làng lòu fāng xiàn dōng nán guò lín pèi xiàn dōng rù yú hǎi

浿水出乐浪镂方县，东南过临浿县，东入于海。

𬇙水出乐浪镂方县，东南过临𬇙县，东入于海。

xǔ shèn yún pèi shuǐ chū lòu fāng dōng rù hǎi

许慎云：浿水出镂方，东入海。

许慎云：𬇙水出镂方，东入海。

yī yuē chū pèi shuǐ xiàn

一曰出浿水县。

一曰出𬇙水县。

shí sān zhōu zhì yuē pèi shuǐ xiàn zài lè làng dōng běi lòu fāng xiàn zài jùn dōng

《十三州志》曰：浿水县在乐浪东北，镂方县在郡东。

《十三州志》曰：𬇙水县在乐浪东北，镂方县在郡东。

gài chū qí xiàn nán jìng lòu fāng yě

盖出其县南径镂方也。

xī yàn rén wèi mǎn zì pèi shuǐ xī zhì cháo xiǎn

昔燕人卫满自浿水西至朝鲜。

昔燕人卫满自𬇙水西至朝鲜。

cháo xiǎn gù jī zǐ guó yě

朝鲜，故箕子国也。

jī zǐ jiào mín yǐ yì tián zhī xìn hòu yuē yǐ bā fǎ ér xià zhī jìn suì chéng lǐ sú

箕子教民以义，田织信厚，约以八法，而下知禁，遂成礼俗。

zhàn guó shí mǎn nǎi wáng zhī dōu wáng xiǎn chéng dì fāng shù qiān lǐ zhì qí sūn yòu qú

战国时，满乃王之，都王险城，地方数千里，至其孙右渠。

hàn wǔ dì yuán fēng èr nián qiǎn lóu chuán jiāng jūn yáng pǔ zuǒ jiāng jūn xún zhì tǎo yòu qú pò qú yú pèi shuǐ suì miè zhī

汉武帝元封二年，遣楼船将军杨朴、左将军荀彘讨右渠，破渠于浿水，遂灭之。

汉武帝元封二年，遣楼船将军杨朴、左将军荀彘讨右渠，破渠于𬇙水，遂灭之。

ruò pèi shuǐ dōng liú wú dù pèi zhī lǐ qí de jīn gāo gōu lí zhī guó zhì yú fǎng fán shǐ yán chéng zài pèi shuǐ zhī yáng

若浿水东流，无渡浿之理，其地今高句丽之国治，余访蕃使，言城在浿水之阳。

若𬇙水东流，无渡𬇙之理，其地今高句丽之国治，余访蕃使，言城在𬇙水之阳。

qí shuǐ xī liú jìng gù lè làng cháo xiǎn xiàn jí lè làng jùn zhì

其水西流径故乐浪朝鲜县，即乐浪郡治。

hàn wǔ dì zhì

汉武帝置。

ér xī běi liú

而西北流。

gù dì lǐ zhì yuē pèi shuǐ xī zhì zēng de xiàn rù hǎi

故《地理志》曰：浿水西至增地县入海。

故《地理志》曰：𬇙水西至增地县入海。

yòu hàn xìng yǐ cháo xiǎn wèi yuǎn xún liáo dōng gù sāi zhì pèi shuǐ wèi jiè

又汉兴，以朝鲜为远，循辽东故塞至浿水为界。

又汉兴，以朝鲜为远，循辽东故塞至𬇙水为界。

kǎo zhī jīn gǔ yú shì chà miù gài jīng wù zhèng yě

考之今古，于事差谬，盖《经》误证也。