水经注 · 郦道元 · Chapter 18 of 40

卷十八

PinyinModern Translation
Size

yòu dōng guò wǔ gōng xiàn běi wèi shuǐ yú xiàn xié shuǐ zì nán lái zhù zhī

又东过武功县北,渭水于县,斜水自南来注之。

shuǐ chū xiàn xī nán yá lǐng shān běi lì xié gǔ jìng wǔ zhàng yuán dōng

水出县西南衙岭山,北历斜谷,径五丈原东。

zhū gě liàng yǔ bù zhì shū yuē pū qián jūn zài wǔ zhàng yuán yuán zài wǔ gōng xi shí lǐ yú

诸葛亮《与步骘书》曰:仆前军在五丈原,原在武功西十里余。

shuǐ chū wǔ gōng xiàn gù yì wèi zhī wǔ gōng shuǐ yě

水出武功县,故亦谓之武功水也。

shì yǐ zhū gě liàng biǎo yún chén qiǎn hǔ bù jiān mèng yǎn jù wǔ gōng shuǐ dōng

是以诸葛亮《表》云:臣遣虎步监孟琰,据武功水东。

sī mǎ yì yīn shuǐ zhǎng gōng yǎn yíng chén zuò zhú qiáo yuè shuǐ shè zhī

司马懿因水长,攻琰营,臣作竹桥,越水射之。

qiáo chéng chí qù

桥成驰去。

qí shuǐ běi liú zhù yú wèi

其水北流注于渭。

dì lǐ zhì yuē xié shuǐ chū yá lǐng běi zhì méi zhù wèi

《地理志》曰:斜水出衙岭北,至郿注渭。

wèi shuǐ yòu dōng jìng mǎ zhǒng běi

渭水又东,径马冢北。

zhū gě liàng yǔ bù zhì shū yuē mǎ zhǒng zài wǔ gōng dōng shí yú lǐ yǒu gāo shì gōng zhī bù biàn shì yǐ liú ěr

诸葛亮《与步骘书》曰:马冢在武功东十余里,有高势,攻之不便,是以留耳。

wèi shuǐ yòu jìng wǔ gōng xiàn gù chéng běi wáng mǎng zhī xīn guāng yě

渭水又径武功县故城北,王莽之新光也。

dì lǐ zhì yuē xiàn yǒu tài yī shān gǔ wén yǐ wéi zhōng nán

《地理志》曰:县有太一山,古文以为终南。

dù yù yǐ wéi zhōng nán yě

杜预以为中南也。

yì yuē tài bái shān zài wǔ gōng xiàn nán qù cháng ān èr bǎi lǐ bù zhī qí gāo jǐ hé

亦曰:太白山在武功县南,去长安二百里,不知其高几何。

sú yún wǔ gōng tài bái qù tiān sān bǎi

俗云:武功太白,去天三百。

shān xià jūn xíng bù dé gǔ jiǎo gǔ jiǎo zé jí fēng yǔ zhì

山下军行,不得鼓角,鼓角则疾风雨至。

dù yàn dá yuē tài bái shān nán lián wǔ gōng shān yú zhū shān zuì wéi xiù jié dōng xià jī xuě wàng zhī hào rán

杜彦达曰:太白山,南连武功山,于诸山最为秀杰,冬夏积雪,望之皓然。

shān shàng yǒu gǔ chūn cí

山上有谷春祠。

chūn yuè yáng rén chéng dì shí bìng sǐ ér shī bù hán hòu hū chū lì nán mén jí guāng mén shàng ér rù tài bái shān

春,栎阳人,成帝时病死而尸不寒,后忽出栎南门及光门上,而入太白山。

mín wèi lì cí yú shān lǐng chūn qiū lái cí zhōng shàng sù yān

民为立祠于山岭,春秋来祠,中上宿焉。

shān xià yǒu tài bái cí mín suǒ sì yě

山下有太白祠,民所祀也。

liú yào zhī shì shì shān bēng cháng ān rén liú zhōng yú bēng suǒ de bái yù fāng yī chǐ yǒu wén zì yuē huáng wáng huáng wáng bài zhào chāng jǐng shuǐ jié gòu wǔ liáng è xi xiǎo shuāi kùn áo sàng

刘曜之世,是山崩,长安人刘终于崩所得白玉,方一尺,有文字,曰:皇亡皇亡败赵昌,井水竭,构五梁,咢西小衰困嚣丧。

wū hū

唉!

wū hū

唉!

chì niú fèn yǐn qí jǐn hu

赤牛奋靷其尽乎!

shí qún guān bì hè

时群官毕贺。

zhōng shū jiān liú jūn jìn yuē cǐ guó miè zhī xiàng qí kě hè hu

中书监刘均进曰:此国灭之象,其可贺乎?

zhōng rú yán yǐ

终如言矣。

wèi shuǐ yòu dōng wēn quán shuǐ zhù zhī

渭水又东,温泉水注之。

shuǐ chū tài yī shān qí shuǐ fèi yǒng rú tāng

水出太一山,其水沸涌如汤。

dù yàn dá yuē kě zhì bǎi bìng shì qīng zé jí yù shì zhuó zé wú yàn

杜彦达曰:可治百病,世清则疾愈,世浊则无验。

qí shuǐ xià hé xī liú běi zhù shí sān lǐ rù wèi

其水下合溪流,北注十三里,入渭。

wèi shuǐ yòu dōng jìng chí xiàn gù chéng nán

渭水又东,径漦县故城南。

jiù tái chéng yě

旧邰城也。

hòu jì zhī fēng yì yǐ shī suǒ wèi jí yǒu tái jiā shì yě

后稷之封邑矣,《诗》所谓即有邰家室也。

chéng dōng běi yǒu jiāng chí cí chéng xī nán bǎi bù yǒu jì cí méi zhī chí tíng yě

城东北有姜漦祠,城西南百步有稷祠,郿之漦亭也。

wáng shǎo lín zhī wèi chí xiàn yě lù jìng cǐ tíng

王少林之为漦县也,路径此亭。

tíng cháng yuē tíng xiōng shā rén

亭长曰:亭凶杀人。

shǎo lín yuē rén shèng xiōng xié hé guǐ gǎn wǔ

少林曰:仁胜凶邪,何鬼敢忤?

suì sù

遂宿。

yè zhōng wén nǚ zǐ chēng yuān zhī shēng

夜中,闻女子称冤之声。

shǎo lín yuē kě qián lái lǐ

少林曰:可前来理。

nǚ zǐ yuē wú yī bù gǎn jìn

女子曰:无衣,不敢进。

shǎo lín tóu yī yǔ zhī

少林投衣与之。

nǚ zǐ qián su yuē qiè fu wèi fú lìng zhī guān guò sù cǐ tíng wèi tíng cháng suǒ shā

女子前诉曰:妾夫为涪令,之官过宿此亭,为亭长所杀。

shǎo lín yuē dāng wéi lǐ qǐn yuān wù fù hài liáng shàn yě

少林曰:当为理寝冤,勿复害良善也。

yīn jiě yī yú de hū rán bú jiàn

因解衣于地,忽然不见。

míng gào tíng cháng suì fú qí shì tíng suì qīng ān

明告亭长,遂服其事,亭遂清安。

wèi shuǐ yòu dōng jìng yōng xiàn nán yōng shuǐ zhù zhī

渭水又东径雍县南,雍水注之。

shuǐ chū yōng shān dōng nán liú lì zhōng láo xī shì wèi zhī zhōng láo shuǐ yì yuē bīng jǐng shuǐ nán liú jìng hú chéng dōng

水出雍山,东南流,历中牢溪,世谓之中牢水,亦曰冰井水,南流径胡城东。

sú míng yě

俗名也。

gài qín huì gōng zhī gù jū suǒ wèi qí nián gōng yě

盖秦惠公之故居,所谓祈年宫也。

xiào gōng yòu wèi zhī wèi tuó quán gōng àn dì lǐ zhì yuē zài yōng

孝公又谓之为橐泉宫,按《地理志》曰在雍。

cuī yīn yuē mù gōng zhǒng zài tuó quán gōng qí nián guān xià huáng lǎn jiè yán shì yǐ

崔骃曰:穆公冢在橐泉宫祈年观下,《皇览》疥言是矣。

liú xiàng yuē mù gōng zàng wú qiū lǒng chù yě

刘向曰:穆公葬无丘垄处也。

shǐ jì yuē mù gōng zhī zú cóng sǐ zhě bǎi qī shí qī rén liáng chén zǐ chē shì yǎn xī zhòng xíng zhēn hǔ yì zài cóng sǐ zhī zhōng

《史记》曰:穆公之卒,从死者百七十七人,良臣子车氏奄息,仲行、针虎,亦在从死之中。

qín rén āi zhī wèi fù huáng niǎo yān

秦人哀之,为赋《黄鸟》焉。

yú wèi cuī yīn jí huáng lǎn miù zhì yě

余谓崔骃及《皇览》谬志也。

huì gōng xiào gōng bìng shì mù gōng zhī hòu jì shì zhī jūn yǐ zǐ sūn wú yóu qǐ gōng yú zǔ zōng zhī fén líng yǐ

惠公、孝公并是穆公之后,继世之君矣,子孙无由起宫于祖宗之坟陵矣。

yǐ shì tuī zhī zhī èr zhèng zhī fēi shí yě

以是推之,知二证之非实也。

yōng shuǐ yòu dōng zuǒ huì zuǒ yáng shuǐ shì míng zhī xi shuǐ

雍水又东,左会左阳水,世名之西水。

shuǐ běi chū zuǒ yáng xī nán liú jìng qí zhōu chéng xi

水北出左阳溪,南流径岐州城西。

wèi zhì qí zhōu cì shǐ zhì

魏置岐州刺史治。

zuǒ yáng shuǐ yòu nán liú zhù yú yōng shuǐ yōng shuǐ yòu yǔ dōng shuǐ hé sú míng yě

左阳水又南流,注于雍水,雍水又与东水合,俗名也。

běi chū hé táo gǔ nán liú yòu huì nán yuán shì wèi zhī fǎn yǎn quán

北出河桃谷,南流,右会南源,世谓之返眼泉。

luàn liú nán jìng qí zhōu chéng dōng ér nán hé yōng shuǐ zhōu jū èr shuǐ zhī zhōng nán zé liǎng chuān zhī jiāo huì yě

乱流南,径岐州城东,而南合雍水,州居二水之中,南则两川之交会也。

shì yì míng zhī wèi cuì kōng shuǐ

世亦名之为淬空水。

dōng liú shān gōng quán zhù zhī shuǐ chū shān ài cí běi gù míng yuē shān gōng quán

东流,邓公泉注之,水出邓艾祠北,故名曰邓公泉。

shù yuán jù fā yú yōng xiàn gù chéng nán

数源俱发于雍县故城南。

xiàn gù qín dé gōng suǒ jū yě

县故秦德公所居也。

jìn shū dì dào jì yǐ wéi xī guó de yě

《晋书地道记》以为西虢地也。

hàn shū

《汉书。

dì lǐ zhì yǐ wéi xī guó xiàn

地理志》以为西虢县。

tài kāng dì jì yuē guó shū zhī guó yǐ yǒu guó gōng píng wáng dōng qiān shū zì cǐ zhī shàng yáng wèi nán guó yǐ

《太康地记》曰:虢叔之国矣,有虢宫,平王东迁,叔自此之上阳为南虢矣。

yōng yǒu wǔ zhì cí yǐ shàng cí sì wǔ dì

雍有五峙祠,以上祠祀五帝。

xī qín wén gōng tián yú qiān wèi zhī jiān mèng huáng shé zì tiān xià shǔ dì qí kǒu zhǐ yú fū yǎn yǐ wéi shàng dì zhī shén yú shì zuò fū zhì sì bái dì yān

昔秦文公田于汧、渭之间,梦黄蛇自天下属地,其口止于鄜衍,以为上帝之神,于是作鄜畤,祀白帝焉。

qín xuān gōng zuò mì zhì yú wèi nán sì qīng dì yān

秦宣公作密畤于渭南,祀青帝焉。

líng gōng yòu yú wú yáng zuò shàng zhì sì huáng dì zuò xià zhì sì yán dì yān

灵公又于吴阳作上畤,祀黄帝,作下畤,祀炎帝焉。

xiàn gōng zuò qí zhì yú yuè yáng ér sì bái dì

献公作畦畤于栎阳而祀白帝。

hàn gāo dì wèn yuē tiān yǒu wǔ dì jīn sì hé yě

汉高帝问曰:天有五帝,今四何也?

bó shì mò zhī qí gù

博士莫知其故。

dì yuē wǒ zhī zhī yǐ dài wǒ ér wǔ

帝曰:我知之矣,待我而五。

suì lì běi zhì sì hēi dì yān

遂立北畤,祀黑帝焉。

yīng shào yuē sì miàn jī gāo yuē yōng

应劭曰:四面积高曰雍。

hǎn yīn yuē yi wèi shén míng zhī yù gù lì qún cí yān

阚骃曰:宜为神明之隩,故立群祠焉。

yòu yǒu fèng tái fèng nǚ cí

又有凤台、凤女祠。

qín mù gōng shí yǒu xiāo shǐ zhě shàn chuī xiāo néng zhì bái hú kǒng què

秦穆公时,有箫史者,善吹箫,能致白鹄、孔雀。

mù gōng xuán nòng yù hǎo zhī gōng wéi zuò fèng tái yǐ jū zhī

穆公玄弄玉好之,公为作凤台以居之。

jī shù shí nián yī dàn suí fèng qù yún yōng gōng shì yǒu xiāo guǎn zhī shēng yān

积数十年,一旦随凤去,云雍宫世有箫管之声焉。

jīn tái qīng cí huǐ bù fù rán yǐ

今台倾祠毁,不复然矣。

shān quán dōng liú zhù yú yōng zì xià suī huì tā jīn yóu de tōng chēng

邓泉东流注于雍,自下虽会他津,犹得通称。

gù yǔ gòng yǒu yōng jū huì tóng zhī wén yǐ

故《禹贡》有雍、沮会同之文矣。

yōng shuǐ yòu dōng jìng zhào tíng nán shì wèi zhī shù tíng chuān gài zhào shù shēng xiāng jìn wù ěr

雍水又东径召亭南,世谓之树亭川,盖召、树声相近,误耳。

tíng gù zhào gōng zhī cài yì yě

亭故召公之采邑也。

jīng xiāng fán yuē tíng zài zhōu chéng nán wǔ shí lǐ

京相璠曰:亭在周城南五十里。

hòu hàn

《后汉。

jùn guó zhì yuē méi xiàn yǒu zhào tíng

郡国志》曰:郿县有召亭。

wèi cǐ yě

谓此也。

yōng shuǐ yòu dōng nán liú yǔ héng shuǐ hé

雍水又东南流,与横水合。

shuǐ chū dù yáng shān

水出杜阳山。

qí shuǐ nán liú wèi zhī dù yáng chuān

其水南流,谓之杜阳川。

dōng nán liú

东南流。

zuǒ huì qī shuǐ shuǐ chū dù yáng xiàn zhī qī xī wèi zhī qī qú

左会漆水,水出杜阳县之漆溪,谓之漆渠。

gù xú guǎng yuē qī shuǐ chū dù yáng zhī qí shān zhě shì yě

故徐广曰:漆水出杜阳之岐山者,是也。

qī qú shuǐ nán liú dà luán shuǐ zhù zhī

漆渠水南流,大峦水注之。

shuǐ chū xī běi dà dào chuān dōng nán liú rù qī jí gù qí shuǐ yě

水出西北大道川,东南流入漆,即故岐水也。

huái nán zǐ yuē qí shuǐ chū shí qiáo shān dōng nán liú

《淮南子》曰,岐水出石桥山,东南流。

xiàng rú fēng shàn shū yuē shōu guī yú qí

相如《封禅书》曰:收龟于岐。

hàn shū yīn yì yuē qí shuǐ míng yě wèi sī shuǐ yǐ

《汉书音义》曰:岐,水名也,谓斯水矣。

èr chuān bìng shì jù wèi yī shuǐ nán yǔ héng shuǐ hé zì xià tōng de qí shuǐ zhī mù sú wèi zhī xiǎo héng shuǐ yì huò míng zhī mǐ liú chuān

二川并逝,俱为一水,南与横水合,自下通得岐水之目,俗谓之小横水,亦或名之米流川。

jìng qí shān xi yòu qū jìng zhōu chéng nán

此水流经岐山西边,又折向周城以南。

chéng zài qí shān zhī yáng ér jìn xi suǒ wèi jū qí zhī yáng yě fēi zhí yīn shān zhì míng yì zhǐ shuǐ qǔ chēng yǐ

城在岐山之阳而近西,所谓居岐之阳也,非直因山致名,亦指水取称矣。

yòu lì zhōu yuán xià běi zé zhōng shuǐ xiāng chéng zhōu jù gù yuē yǒu zhōu yě

又历周原下,北则中水乡成周聚,故曰有周也。

shuǐ běi jí qí shān yǐ

水北即岐山矣。

xī qín dào shí mù gōng mǎ chù yě

昔秦盗食穆公马处也。

qí shuǐ yòu dōng jìng jiāng shì chéng nán wéi jiāng shuǐ

岐水又东,径姜氏城南为姜水。

àn shì běn yán dì jiāng xìng

按《世本》,炎帝姜姓。

dì wáng shì jì yuē yán dì shén nóng shì jiāng xìng

《帝王世纪》曰:炎帝,神农氏,姜姓。

mǔ nǚ dēng yóu huá yáng gǎn shén ér shēng yán dì cháng yú jiāng shuǐ shì qí de yě

母女登,游华阳,感神而生炎帝,长于姜水,是其地也。

dōng zhù yōng shuǐ

东注雍水。

yōng shuǐ yòu nán jìng měi yáng xiàn zhī zhōng tíng chuān hé wǔ shuǐ

雍水又南,径美阳县之中亭川,合武水。

shuǐ fā dù yáng xiàn dà lǐng cè dōng xī sān bǎi bù nán běi èr bǎi bù shì wèi zhī chì ní xiàn yán bō lì jiàn sú míng dà héng shuǐ yě

水发杜阳县大岭侧,东西三百步,南北二百步,世谓之赤泥岘,沿波历涧,俗名大横水也。

yí jí dù shuǐ yǐ

疑即杜水矣。

qí shuǐ dōng nán liú dōng jìng dù yáng xiàn gù chéng shì wèi zhī gù xiàn chuān

其水东南流,东径杜阳县故城,世谓之故县川。

yòu gù guó xiàn yǒu dù yáng shān shān běi yǒu dù yáng gǔ yǒu dì xué běi rù yì bù zhī suǒ jí zài tiān zhù shān nán

又故虢县有杜阳山,山北有杜阳谷,有地穴,北入,亦不知所极,在天柱山南。

gù xiàn qǔ míng yān

故县取名焉;

yì zhǐ shì shuǐ ér shè mù yǐ jí wáng mǎng zhī tōng dù yě

亦指是水而摄目矣,即王莽之通杜也。

gù dì lǐ zhì yuē xiàn yǒu dù shuǐ

故《地理志》曰:县有杜水。

dù shuǐ yòu dōng èr kēng shuǐ zhù zhī

杜水又东,二坑水注之;

shuǐ yǒu èr yuán yī shuǐ chū xī běi yǔ dú shuǐ hé ér dōng lì wǔ jiāng shān yòu hé xiāng gǔ shuǐ

水有二源,一水出西北,与渎水合,而东历五将山,又合乡谷水。

shuǐ chū xiāng xī dōng nán liú rù dù shuǐ wèi zhī xiāng gǔ chuān

水出乡溪,东南流入杜水,谓之乡谷川。

yòu nán mò shuǐ zhù zhī

又南,莫水注之。

shuǐ chū hǎo zhì xiàn liáng shān dà lǐng dōng nán jìng liáng shān gōng xi gù dì lǐ zhì yuē hǎo zhì yǒu liáng shān gōng qín shǐ huáng qǐ

水出好畤县梁山大岭东,南径梁山宫西,故《地理志》曰:好畤有梁山宫,秦始皇起。

shuǐ dōng yǒu hǎo zhì xiàn gù chéng wáng mǎng zhī hǎo yì yě

水东有好畤县故城,王莽之好邑也。

shì zū jiàn wǔ èr nián fēng jiàn chéng dà jiàng jūn gěng yǎn wèi hòu guó

世租建武二年,封建成大将军耿弇为侯国。

yòu nán jìng měi yáng xiàn zhī zhōng tíng chuān zhù yōng shuǐ wèi zhī zhōng tíng shuǐ

又南径美阳县之中亭川,注雍水,谓之中亭水。

yōng shuǐ yòu nán jìng měi yáng xiàn xi

雍水又南径美阳县西。

zhāng hé èr nián gèng fēng zhāng hóu gěng bǐng wèi hòu guó

章和二年,更封彰侯耿秉为侯国。

qí shuǐ yòu nán liú zhù yú wèi

其水又南流注于渭。

wèi shuǐ yòu dōng luò gǔ zhī shuǐ chū qí nán shān luò gǔ běi liú jìng cháng chéng xi

渭水又东,洛谷之水,出其南山洛谷,北流径长城西。

wèi gān lù èr nián shǔ qiǎn jiāng wéi chū luò gǔ wéi cháng chéng jí sī de yě

魏甘露二年,蜀遣姜维出洛谷,围长城,即斯地也。

yòu dōng máng shuǐ cóng nán lái liú zhù zhī

又东,芒水从南来流注之。

máng shuǐ chū nán shān máng gǔ běi liú jìng yù nǚ fáng

芒水出南山芒谷,北流径玉女房。

shuǐ cè shān jì yǒu shí shì shì wèi zhī yù nǚ fáng

水侧山际有石室,世谓之玉女房。

máng shuǐ yòu běi jìng zhōu zhì xiàn zhī zhú pǔ zhōng fēn wéi èr shuǐ

芒水又北径盩厔县之竹圃中,分为二水。

hàn chōng dì zhào yuē dí yì zuò luàn yú dōng huò hóng fù yǐ zhōu zhì máng zhú jí cǐ yě

汉冲帝诏曰:翟义作乱于东,霍鸿负倚盩厔芒竹,即此也。

qí shuǐ fèn wèi èr liú yī shuǐ dōng běi wèi zhī liú yī shuǐ běi liú zhù yú wèi yě

其水分为二流,一水东北为枝流,一水北流注于渭也。

✦ You read 卷十八

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.