yòu dōng guò huái lǐ xiàn nán yòu dōng lào shuǐ cóng nán lái zhù zhī
又东过槐里县南,又东,涝水从南来注之。
wèi shuǐ jìng xiàn zhī gù chéng nán
渭水径县之故城南。
hàn shū jí zhù li qí wèi zhī xiǎo huái lǐ
《汉书集注》,李奇谓之小槐里。
xiàn zhī xi chéng yě
县之西城也。
yòu dōng yǔ máng shuǐ zhī liú hé shuǐ shòu máng shuǐ yú zhú pǔ
又东与芒水枝流合,水受芒水于竹圃。
dōng běi liú yòu qū ér běi rù yú wèi
东北流,又屈而北入于渭。
wèi shuǐ yòu dōng běi jìng huáng shān gōng nán jí dì lǐ zhì suǒ wèi xiàn yǒu huáng shān gōng huì dì èr nián qǐ zhě yě
渭水又东北径黄山宫南,即《地理志》所谓县有黄山宫,惠帝二年起者也。
dōng fāng shuò chuán yuē wǔ dì wēi xíng xi zhì huáng shān gōng gù shì wèi zhī yóu chéng yě
《东方朔传》曰:武帝微行,西至黄山宫,故世谓之游城也。
jiù shuǐ zhù zhī
就水注之。
shuǐ chū nán shān jiù gǔ běi jìng dà líng xi
水出南山就谷,北径大陵西。
shì wèi zhī lǎo zi líng
世谓之老子陵。
xī lǐ ěr wèi zhōu zhù shǐ yǐ shì shuāi rù róng yú cǐ yǒu zhǒng shì fēi jīng zhèng
昔李耳为周柱史,以世衰入戎,于此有冢,事非经证。
rán zhuāng zhōu zhù shū yún lǎo dān sǐ qín shī diào zhī sān hào ér chū
然庄周著书云:老聃死,秦失吊之,三号而出。
shì fēi bù sǐ zhī yán
是非不死之言。
rén bǐng wǔ xíng zhī jīng qì yīn yáng yǒu zhōng biàn yì wú bù huà zhī lǐ
人禀五行之精气,阴阳有终变,亦无不化之理。
yǐ shì tuī zhī huò fù rú chuán
以是推之,或复如传。
gǔ rén xǔ yǐ chuán yí
古人许以传疑。
gù liǎng cún ěr
故两存耳。
jiù shuǐ lì zhú pǔ běi yǔ hēi shuǐ hé
就水历竹圃,北与黑水合。
shuǐ shàng chéng sān quán jiù shuǐ zhī yòu sān quán qí fā yán guī yī dú běi liú zuǒ zhù jiù shuǐ jiù shuǐ yòu běi liú zhù yú wèi
水上承三泉,就水之右,三泉奇发,言归一渎,北流左注就水,就水又北流注于渭。
wèi shuǐ yòu dōng hé tián xī shuǐ shuǐ chū nán shān tián gǔ běi liú jìng cháng yáng gōng xi yòu běi jìng zhōu zhì xiàn gù chéng xi
渭水又东合田溪水,水出南山田谷,北流径长杨宫西,又北径盩厔县故城西。
yòu dōng běi yǔ yī shuǐ hé shuǐ shàng chéng zhōu zhì xiàn nán yuán běi jìng qí xiàn dōng
又东北与一水合,水上承盩厔县南源,北径其县东。
yòu běi jìng sī xiāng chéng xi yòu běi zhù tián xī
又北径思乡城西,又北注田溪。
tián xī shuǐ yòu běi liú zhù yú wèi shuǐ yě
田溪水又北流注于渭水也。
xiàn běi yǒu méng lóng qú shàng chéng wèi shuǐ yú méi xiàn dōng jìng wǔ gōng xiàn wèi chéng lín qú
县北有蒙笼渠,上承渭水于郿县东,径武功县为成林渠。
dōng jìng xiàn běi yì yuē líng zhǐ qú hé qú shū yǐ wéi yǐn dǔ shuǐ
东径县北,亦曰灵轵渠,《河渠书》以为引堵水。
xú guǎng yuē yī zuò zhū chuān shì yě
徐广曰:一作诸川,是也。
wèi shuǐ yòu dōng jìng huái lǐ xiàn gù chéng nán
渭水又东径槐里县故城南。
xiàn gǔ quǎn qiū yì yě zhōu yì wáng dōu zhī
县,古犬丘邑也,周懿王都之。
qín yǐ wéi fèi qiū yì yuē shū qiū
秦以为废丘,亦曰舒丘。
zhōng píng yuán nián líng dì fēng zuǒ zhōng láng jiàng huáng fǔ sōng wèi hòu guó
中平元年,灵帝封左中郎将皇甫嵩为侯国。
xiàn nán duì wèi shuǐ běi bèi tōng qú
县南对渭水,北背通渠。
shǐ jì
《史记。
qín běn jì yún qín wǔ wáng sān nián wèi shuǐ chì sān rì
秦本纪》云:秦武王三年,渭水赤三日。
qín zhāo wáng sān shí sì nián wèi shuǐ yòu dà chì sān rì
秦昭王三十四年,渭水又大赤三日。
hóng fàn wǔ xíng chuán yún chì zhě huǒ sè yě shuǐ jǐn chì yǐ huǒ lì shuǐ yě
《洪范五行传》云:赤者,火色也,水尽赤,以火沴水也。
wèi shuǐ qín dà chuān yě yīn yáng luàn qín yòng yán xíng bài luàn zhī xiàng
渭水,秦大川也,阴阳乱,秦用严刑败乱之象。
hòu xiàng yǔ rù qín fēng sī mǎ xīn wèi sāi wáng dōu yuè yáng
后项羽入秦,封司马欣为塞王,都栎阳;
dǒng yì wèi dí wáng dōu gāo nú
董翳为翟王,都高奴;
zhāng hán wèi yōng wáng dōu fèi qiū wèi sān qín
章邯为雍王,都废丘,为三秦。
hàn zǔ běi dìng sān qín yǐn shuǐ guàn chéng suì miè zhāng hán
汉祖北定三秦,引水灌城,遂灭章邯。
sān nián gǎi yuē huái lǐ
三年,改曰槐里。
wáng mǎng gēng míng huái zhì yě shì wèi zhī wèi dà huái lǐ
王莽更名槐治也,世谓之为大槐里。
jìn tài kāng zhōng shǐ píng jùn zhì yě
晋太康中,始平郡治也。
qí chéng dì dài fáng lù jiù qú shàng cún jí hàn shū suǒ wèi huái lǐ huán dī zhě yě
其城递带防陆,旧渠尚存,即《汉书》所谓槐里环堤者也。
dōng yǒu lòu shuǐ chū nán shān chì gǔ
东有漏水,出南山赤谷。
dōng běi liú jìng cháng yáng gōng dōng gōng yǒu cháng yáng shù yīn yǐ wéi míng lòu shuǐ yòu běi lì wěi pǔ xi yì wèi zhī xian zé
东北流径长杨宫东,宫有长杨树,因以为名,漏水又北历苇圃西,亦谓之仙泽。
yòu běi jìng wàng xiān gōng
又北径望仙宫。
yòu dōng běi gěng gǔ shuǐ zhù zhī shuǐ fā nán shān gěng gǔ běi liú yǔ liǔ quán hé
又东北,耿谷水注之,水发南山耿谷,北流与柳泉合。
dōng běi jìng wǔ zhà gōng xi
东北径五柞宫西。
cháng yáng wǔ zhà èr gōng xiāng qù bā lǐ bìng yǐ shù míng gōng yì yóu táo shì yǐ wǔ liǔ lì chēng
长杨、五柞二宫,相去八里,并以树名宫,亦犹陶氏以五柳立称。
gù zhāng yàn yuē gōng yǒu wǔ zhà shù
故张晏曰:宫有五柞树。
zài zhōu zhì xiàn xi
在盩厔县西。
qí shuǐ běi jìng xian zé dōng yòu běi jìng wàng xiān gōng dōng yòu běi yǔ chì shuǐ huì yòu běi jìng sī xiāng chéng dōng yòu běi zhù wèi shuǐ
其水北径仙泽东,又北径望仙宫东,又北与赤水会,又北径思乡城东,又北注渭水。
wèi shuǐ yòu dōng hé gān shuǐ shuǐ chū nán shān gān gǔ běi jìng qín wén wáng fù yáng gōng xi yòu běi jìng wǔ zhà gōng dōng yòu běi jìng gān tíng xi
渭水又东合甘水,水出南山甘谷,北径秦文王萯阳宫西,又北径五柞宫东,又北径甘亭西。
zài shuǐ dōng hù xiàn
在水东鄠县。
xī xià qǐ fá yǒu hù zuò shì yú shì tíng
昔夏启伐有扈,作誓于是亭。
gù mǎ róng yuē gān yǒu hù nán jiāo dì míng yě
故马融曰:甘有扈南郊地名也。
gān shuǐ yòu dōng de lào shuǐ kǒu
甘水又东得涝水口。
shuǐ chū nán shān lào gǔ běi jìng hàn yí chūn guān dōng yòu běi jìng hù xiàn gù chéng xi
水出南山涝谷,北径汉宜春观东,又北径鄠县故城西。
lào shuǐ jì chéng běi chū hé měi bēi shuǐ
涝水际城北出,合美陂水。
shuǐ chū yí chūn guān běi
水出宜春观北。
dōng běi liú zhù lào shuǐ
东北流注涝水。
lào shuǐ běi zhù gān shuǐ ér luàn liú rù yú wèi
涝水北注甘水而乱流入于渭。
jí shàng lín gù dì yě
即上林故地也。
dōng fāng shuò chuán chēng wǔ dì jiàn yuán zhōng wēi xíng běi zhì chí yáng xi zhì huáng shān nán liè cháng yáng dōng yóu yí chūn yè lòu shí kè nǎi chū yǔ shì zhōng cháng shì wǔ qí dài zhào jí lǒng xī běi dì liáng jiā zǐ néng qí shè zhě qī zhū diàn xià gù yǒu qī mén zhī hào
《东方朔传》称:武帝建元中微行,北至池阳,西至黄山,南猎长杨,东游宜春,夜漏十刻乃出,与侍中、常侍武骑、待诏及陇西、北地良家子能骑射者,期诸殿下,故有期门之号。
qiě míng rù shān xià chí shè lù shǐ hú tù shǒu gé xióng pí
且明入山下,驰射鹿豕狐兔,手格熊罴。
shàng dà huān lè zhī
上大欢乐之。
shàng nǎi shǐ dà zhōng dài fū yú qiū shòu wáng yǔ dài zhào néng yòng suàn zhě jǔ jí
上乃使大中大夫虞邱寿王与待诏能用算者,举籍;
ā chéng yǐ nán zhōu zhì yǐ dōng yí chūn yǐ xī tí fēng qǐng mǔ jí qí jiǎ zhí shǔ zhī nán shān yǐ wéi shàng lín yuàn
阿城以南,盩厔以东,宜春以西,提封顷亩及其贾直,属之南山以为上林苑。
dōng fāng shuò jiàn qín qǐ ē páng ér tiān xià luàn yīn chén tài jiē liù fú zhī shì
东方朔谏,秦起阿房而天下乱,因陈泰阶六符之事。
shàng nǎi bài dà zhōng dài fū jǐ shì zhōng cì huáng jīn bǎi jīn
上乃拜大中大夫、给事中,赐黄金百斤。
zú qǐ shàng lín yuàn
卒起上林苑。
gù xiàng rú qǐng wèi tiān zǐ yóu liè zhī fù chēng wū yǒu xiān shēng wáng shì gōng ér zòu shàng lín yě
故相如请为天子游猎之赋,称乌有先生、亡是公而奏《上林》也。
yòu dōng fēng shuǐ cóng nán lái zhù zhī
又东,丰水从南来注之。
fēng shuǐ chū fēng xī xi běi liú fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ dōng běi liú wèi zhī jīn yī shuǐ xī běi liú yòu běi jiāo shuǐ zì dōng rù yān
丰水出丰溪西,北流分为二水,一水东北流为枝津,一水西北流又北交,水自东入焉。
yòu běi kūn míng chí shuǐ zhù zhī yòu běi jìng líng tái xi yòu běi zhì shí dūn zhù yú wèi
又北,昆明池水注之,又北径灵台西,又北至石墩,注于渭。
de shuō yún wèi shuǐ yòu dōng yǔ fēng shuǐ huì yú duǎn yīn shān nèi
《地说》云:渭水又东,与丰水会于短阴山内。
shuǐ huì wú tā gāo shān yì luán suǒ yǒu wéi yuán fù shí jī ér yǐ
水会,无他高山异峦,所有惟原阜石激而已。
shuǐ shàng jiù yǒu biàn mén qiáo yǔ biàn mén duì zhí wǔ dì jiàn yuán sān nián zào
水上旧有便门桥,与便门对直,武帝建元三年造。
zhāng chāng yuē qiáo zài cháng ān xī běi mào líng dōng
张昌曰:桥在长安西北,茂陵东。
rú chún yuē qù cháng ān sì shí lǐ
如淳曰,去长安四十里。
wèi shuǐ yòu jìng tài gōng miào běi
渭水又径太公庙北。
miào qián yǒu tài gōng bēi wén zì guó quē jīn wú kě xún
庙前有太公碑,文字虢缺,今无可寻。
wèi shuǐ yòu dōng běi yǔ hào shuǐ hé shuǐ shàng chéng hào chí yú kūn míng chí běi
渭水又东北与鄗水合,水上承鄗池于昆明池北。
zhōu wǔ wáng zhī suǒ dōu yě
周武王之所都也。
gù shī yún kǎo bǔ wéi wáng zhái shì hào jīng wéi guī zhèng zhī wǔ wáng chéng zhī
故《诗》云:考卜维王,宅是鄗京,维龟正之,武王成之。
zì hàn wǔ dì chuān kūn míng chí yú shì de jī gòu lún guó jīn wú kě jiū
自汉武帝穿昆明池于是地,基构沦虢,今无可究。
chūn qiū hòu chuán yuē shǐ zhě zhèng róng rù bǎi gǔ guān zhì píng shū zhì jiàn huà shān yǒu sù chē bái mǎ wèn zhèng róng ān zhī
《春秋后传》曰:使者郑容入柏谷关,至平舒置,见华山有素车白马,问郑容安之?
dá yuē zhī xián yáng
答曰:之咸阳。
chē shàng rén yuē wú huà shān jūn shǐ yuàn tuō shū zhì hào chí jūn
车上人曰:吾华山君使,愿托书致鄗池君。
zi zhī xián yáng guò hào chí jiàn dà zǐ xià yǒu wén shí qǔ yǐ kuǎn liè zǐ dāng yǒu yīng zhě yǐ shū yǔ zhī
子之咸阳,过鄗池,见大梓下有文石,取以款列梓,当有应者,以书与之。
wù wàng fā zhì zhī de suǒ yù
勿妄发,致之得所欲。
zhèng róng xíng zhì hào chí jiàn yī zǐ xià guǒ yǒu wén shí qǔ yǐ kuǎn zǐ
郑容行至鄗池,见一梓下,果有文石,取以款梓。
yīng yuē nuò
应曰:诺。
zhèng róng rú shuì jué ér jiàn gōng què ruò wáng zhě zhī jū yān
郑容如睡,觉而见宫阙,若王者之居焉。
yè zhě chū shòu shū rù yǒu qǐng wén yǔ shēng yán zǔ wèi sǐ
谒者出,受书,入,有顷,闻语声言:祖为死。
shén dào máng mèi lǐ nán biàn cè gù wú yǐ jīng qí yōu zhì yǐ
神道茫昧,理难辨测,故无以精其幽致矣。
hào shuǐ yòu běi liú xī běi zhù yǔ zhōu zhì chí hé
鄗水又北流,西北注,与盩厔池合。
shuǐ chū hào chí xi ér běi liú rù yú hào
水出鄗池西,而北流入于鄗。
máo shī yún hào liú mào yě
《毛诗》云:鄗,流貌也。
ér shì chuán yǐ wéi shuǐ míng yǐ
而世传以为水名矣。
zhèng xuán yuē fēng hào zhī jiān shuǐ běi liú yě
郑玄曰:丰鄗之间,水北流也。
hào shuǐ běi jìng qīng líng tái xī yòu jìng cí shí mén xi
鄗水北径清泠台西,又径磁石门西。
mén zài ē páng qián xī yǐ cí shí wèi zhī gù zhuān qí mù
门在阿房前,悉以磁石为之,故专其目。
lìng sì yí cháo zhě yǒu yǐn jiǎ huái rèn rù mén ér xié zhī yǐ shì shén gù yì yuē hú mén yě
令四夷朝者,有隐甲怀刃入门而胁之以示神,故亦曰胡门也。
hào shuǐ yòu běi zhù yú wèi
鄗水又北,注于渭。
wèi shuǐ běi yǒu dù yóu tíng qù xián yáng shí qī lǐ jīn míng xiào lǐ tíng zhōng yǒu bái qǐ cí
渭水北有杜邮亭,去咸阳十七里、今名孝里亭,中有白起祠。
jiē hū
唉!
yǒu zhì shèng zhī gōng cán yǐn shāng zhī rén shì de jí qí fú jiàn chù yě
有制胜之功,惭尹、商之仁,是地即其伏剑处也。
wèi shuǐ yòu dōng běi jìng wèi chéng nán wén yǐng yǐ wéi gù xián yáng yǐ
渭水又东北径渭城南,文颖以为故咸阳矣。
qín xiào gōng zhī suǒ jū gāo gōng yě
秦孝公之所居高宫也。
xiàn gōng dōu yuè yáng tiān yù jīn
献公都栎阳,天雨金。
zhōu tài shǐ dān jiàn xiàn gōng yuē zhōu gù yǔ qín guó hé ér bié bié wǔ bǎi suì fù hé hé qī shí suì ér bà wáng chū
周太史儋见献公曰:周故与秦国合而别,别五百岁复合,合七十岁而霸王出。
zhì xiào gōng zuò xián yáng zhù jì quē ér xǐ dōu zhī
至孝公作咸阳,筑冀阙,而徙都之。
gù xī jīng fù yuē qín lǐ qí shuò shí wèi xián yáng
故《西京赋》曰:秦里其朔,实为咸阳。
tài shǐ gōng yuē cháng ān gù xián yáng yě
太史公曰:长安,故咸阳也。
hàn gāo dì gēng míng xīn chéng
汉高帝更名新城。
wǔ dì yuán dǐng sān nián bié wèi wèi chéng zài cháng ān xī běi wèi shuǐ zhī yáng
武帝元鼎三年别为渭城,在长安西北,渭水之阳。
wáng mǎng zhī jīng chéng yě
王莽之京城也。
shǐ lì fú fēng hòu bìng cháng ān
始隶扶风,后并长安。
nán yǒu hào shuǐ zhù zhī shuǐ shàng chéng huáng zǐ bēi yú fán chuān qí de jí dù zhī fán xiāng yě
南有鄗水注之,水上承皇子陂于樊川,其地即杜之樊乡也。
hàn zǔ zhì yuè yáng yǐ jiāng jūn fán kuài guàn fèi qiū zuì cì yì yú cǐ xiāng yě
汉祖至栎阳,以将军樊哙灌废丘,最赐邑于此乡也。
qí shuǐ xī běi liú jìng dù xiàn zhī dù jīng xi xī běi liú jìng dù bó zhǒng nán
其水西北流径杜县之杜京西,西北流径杜伯冢南。
dù bó yǔ qí you zuǒ rú shì xuān wáng rú wú zuì jiàn hài dù bó sǐ zhī zhōng néng bào hèn yú xuān wáng
杜伯与其友左儒仕宣王,儒无罪见害,杜伯死之,终能报恨于宣王。
gù chéng gōng zǐ ān wǔ yán shī yuē shuí wèi guǐ wú zhī dù bó shè xuān wáng
故成公子安五言诗曰:谁谓鬼无知,杜伯射宣王。
hào shuǐ yòu xī běi jìng xià dù chéng jí dù bó guó yě
鄗水又西北径下杜城,即杜伯国也。
hào shuǐ yòu xī běi zhī hé gù qú qú yǒu èr liú shàng chéng jiāo shuǐ
鄗水又西北,枝合故渠,渠有二流,上承交水。
hé yú gāo yáng yuán ér běi jìng hé chí bēi dōng ér běi zhù hào shuǐ
合于高阳原,而北径河池陂东,而北注鄗水。
hào shuǐ yòu běi yǔ kūn míng gù chí huì yòu běi jìng qín tōng liù jī dōng
鄗水又北与昆明故池会,又北径秦通六基东。
yòu běi jìng hào shuǐ bēi dōng yòu běi de bēi shuǐ
又北径鄗水陂东,又北得陂水。
shuǐ shàng chéng qí bēi dōng běi liú rù yú hào shuǐ
水上承其陂,东北流入于鄗水。
hào shuǐ yòu běi jìng cháng ān chéng xi yǔ kūn míng chí shuǐ hé
鄗水又北径长安城西,与昆明池水合。
shuǐ shàng chéng chí yú kūn míng tái gù wáng zhòng dōu suǒ tú yě
水上承池于昆明台,故王仲都所屠也。
huán tán xīn lùn chēng yuán dì bèi bìng guǎng qiú fāng shì
桓谭《新论》称,元帝被病,广求方士。
hàn zhōng sòng dào shì wáng zhòng dōu zhào wèn suǒ néng
汉中送道士王仲都,诏问所能。
duì yuē néng rěn hán shǔ
对曰:能忍寒暑。
nǎi yǐ lóng dōng shèng hán rì lìng tǎn zài sì mǎ yú shàng lín kūn míng chí shàng huán bīng ér chí
乃以隆冬盛寒日,令袒,载驷马,于上林昆明池上环冰而驰。
yù zhě hòu yī hú qiú hán zhàn ér zhòng dōu dú wú biàn sè wò yú chí tái shàng xūn rán zì ruò
御者厚衣狐裘寒战,而仲都独无变色,卧于池台上,曛然自若。
xià dà shǔ rì shǐ pù zuò huán yǐ shí lú huǒ
夏大暑日,使曝坐,环以十炉火。
bù yán rè yòu shēn bù hàn
不言热,又身不汗。
chí shuǐ běi jìng hào jīng dōng qín ē páng gōng xi
池水北径鄗京东,秦阿房宫西。
shǐ jì yuē qín shǐ huáng sān shí wǔ nián yǐ xián yáng rén duō xiān wáng zhī gōng xiǎo nǎi zuò cháo gōng yú wèi nán yì yuē ā chéng yě
《史记》曰:秦始皇三十五年,以咸阳人多,先王之宫小,乃作朝宫于渭南,亦曰阿城也。
shǐ huáng xiān zuò qián diàn ē páng kě zuò wàn rén xià kě jiàn wǔ zhàng qí zhōu chí wèi gé dào zì diàn zhí dǐ nán shān
始皇先作前殿阿房,可坐万人,下可建五丈旗,周驰为阁道,自殿直抵南山。
biǎo shān diān wèi quē
表山巅为阙。
wéi fù dào zì ē páng dù wèi shǔ zhī xián yáng xiàng tiān jí gé dào jué hàn dǐ yíng shì yě
为复道自阿房度渭,属之咸阳,象天极阁道,绝汉抵营室也。
guān zhōng jì yuē ē páng diàn zài cháng ān xī nán èr shí lǐ
《关中记》曰:阿房殿在长安西南二十里。
diàn dōng xī qiān bù nán běi sān bǎi bù tíng zhōng shòu shí wàn rén
殿东西千步,南北三百步,庭中受十万人。
qí shuǐ yòu qū ér jìng qí běi dōng běi liú zhù yè shuǐ bēi
其水又屈而径其北.东北流注堨水陂。
bēi shuǐ běi chū jìng hàn wǔ dì jiàn zhāng gōng dōng yú fèng quē nán dōng zhù jué shuǐ
陂水北出,径汉武帝建章宫东,于凤阙南,东注泬水。
jué shuǐ yòu běi jìng fèng quē dōng
泬水又北径凤阙东。
sān fǔ huáng tú yuē jiàn zhāng gōng hàn wǔ dì zào zhōu èr shí yú lǐ qiān mén wàn hù
《三辅黄图》曰:建章宫,汉武帝造,周二十余里,千门万户。
qí dōng fèng quē gāo qī zhàng wǔ chǐ sú yán zhēn nǚ lóu fēi yě
其东凤阙,高七丈五尺,俗言贞女楼,非也。
hàn wǔ dì gù shì yún quē gāo èr shí zhàng
《汉武帝故事》云:阙高二十丈。
guān zhōng jì yuē jiàn zhāng gōng yuán quē lín běi dào yǒu jīn fèng zài quē shàng gāo zhàng yú gù hào fèng quē yě
《关中记》曰:建章宫圆阙,临北道,有金凤在阙上,高丈余,故号凤阙也。
gù fán qīn jiàn zhāng fèng quē fù xù yuē qín hàn guī mó kuò rán huǐ mǐn wéi jiàn zhāng fèng quē kuī rán dú cún
故繁钦《建章凤阙赋叙》曰:秦汉规模,廓然毁泯,惟建章凤阙,岿然独存。
suī fēi xiàng wèi zhī zhì yì yī dài zhī jù guān yě
虽非象魏之制,亦一代之巨观也。
jué shuǐ yòu běi fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ dōng běi liú yī shuǐ běi jìng shén míng tái dōng
泬水又北,分为二水,一水东北流,一水北径神明台东。
fu zi
《傅子。
gōng shì yuē shàng yú jiàn zhāng zhōng zuò shén míng tái bìng yú lóu xián gāo wǔ shí yú zhàng jiē zuò xuán gé niǎn dào xiāng zhǔ yān
宫室》曰:上于建章中作神明台、并于楼,咸高五十余丈,皆作悬阁,辇道相属焉。
sān fǔ huáng tú yuē shén míng tái zài jiàn zhāng gōng zhōng shàng yǒu jiǔ shì jīn rén wèi zhī jiǔ zǐ tái jí shí fēi yě
《三辅黄图》曰:神明台在建章宫中,上有九室,今人谓之九子台,即实非也。
jué shuǐ yòu jìng jiàn tái dōng
泬水又径渐台东。
hàn wǔ dì gù shì yuē jiàn zhāng gōng běi yǒu tài yè chí chí zhōng yǒu jiàn tái gāo sān shí zhàng
《汉武帝故事》曰:建章宫北有太液池,池中有渐台,高三十丈。
jiàn jìn yě wèi chí shuǐ suǒ jiàn
渐,浸也,为池水所渐。
yī shuō xīng míng yě
一说,星名也。
nán yǒu bì mén sān céng gāo sān shí yú zhàng zhōng diàn shí èr jiān jiē bì xián yǐ yù wèi zhī
南有璧门三层,高三十余丈、中殿十二间,阶陛咸以玉为之。
zhù tóng fèng gāo wǔ zhàng shì yǐ huáng jīn lóu wū shàng
铸铜凤,高五丈,饰以黄金,楼屋上。
chuán shǒu báo yǐ yù bì yīn yuē bì yù mén yě
椽首,薄以玉璧,因曰璧玉门也。
jué shuǐ yòu běi liú zhù wèi yì wèi shì shuǐ wèi jué shuǐ yě
泬水又北流注渭,亦谓是水为泬水也。
gù lǚ chén yuē jué shuǐ chū dù líng xiàn
故吕忱曰:泬水出杜陵县。
hàn shū yīn yì yuē jué shuǐ shēng ér fēi shuǐ yě
《汉书音义》曰:泬,水声,而非水也。
yì yuē gāo dōu shuǐ
亦曰高都水。
qián hàn zhī mò wáng shì wǔ hòu dà zhì chí zhái yǐn jué shuǐ rù cháng ān chéng gù bǎi xìng gē zhī yuē wǔ hòu chū qǐ qǔ yáng zuì nù
前汉之末,王氏五侯大治池宅,引泬水入长安城,故百姓歌之曰:五侯初起,曲阳最怒。
huài jué gāo dōu jìng lián wǔ dù
坏决高都,竟连五杜。
tǔ shān jiàn tái xiàng xi bái hǔ
土山渐台,像西白虎。
jí shì shuǐ yě
即是水也。
yòu dōng guò cháng ān xiàn běi wèi shuǐ dōng fēn wéi èr shuǐ
又东过长安县北,渭水东分为二水。
guǎng yǎ yuē shuǐ zì wèi chū wèi xué qí yóu hé zhī yǒu yōng yě
《广雅》曰:水自渭出为泶,其犹河之有雍也。
cǐ dú dōng běi liú jìng wèi yōng zhōu cì shǐ guō huái bēi nán
此渎东北流,径《魏雍州刺史郭淮碑》南。
yòu dōng nán hé yī shuǐ jìng liǎng shí rén běi
又东南合一水,径两石人北。
qín shǐ huáng zào qiáo tiě duì zhòng bù néng shèng gù kè shí zuò lì shì mèng bēn děng xiàng yǐ jì zhī duì nǎi kě yí dòng yě
秦始皇造桥,铁镦重不能胜,故刻石作力士孟贲等像以祭之,镦乃可移动也。
yòu dōng jìng yáng hòu cí běi zhǎng zhé cí zhī
又东径阳侯祠北,涨辄祠之。
cǐ shén néng wéi dà bō gù pèi shí hé bó yě
此神能为大波,故配食河伯也。
hòu rén yǐ wéi shān ài cí
后人以为邓艾祠。
bēi zāi
悲哉!
chán shèng dào xiāo zhuān zhōng shòu hài yǐ
谗胜道消,专忠受害矣。
cǐ shuǐ yòu dōng zhù wèi shuǐ
此水又东注渭水。
shuǐ shàng yǒu liáng wèi zhī wèi qiáo qín zhì yě yì yuē biàn mén qiáo
水上有梁,谓之渭桥,秦制也,亦曰便门桥。
qín shǐ huáng zuò lí gōng yú wèi shuǐ nán běi yǐ xiàng tiān gōng
秦始皇作离宫于渭水南北,以象天宫。
gù sān fǔ huáng tú yuē wèi shuǐ guàn dōu yǐ xiàng tiān hàn héng qiáo nán dù yǐ fǎ qiān niú
故《三辅黄图》曰:渭水贯都以象天汉,横桥南度以法牵牛。
nán yǒu cháng lè gōng
南有长乐宫,
běi yǒu xián yáng gōng
北有咸阳宫,
yù tōng èr gōng zhī jiān
欲通二宫之间,
gù zào cǐ qiáo
故造此桥,
guǎng liù zhàng
广六丈,
nán běi sān bǎi bā shí bù
南北三百八十步,
liù shí bā jiān
六十八间,
qī bǎi wǔ shí zhù
七百五十柱,
bǎi èr shí èr liáng
百二十二梁,
qiáo zhī nán běi yǒu dī jī
桥之南北有堤激,
lì shí zhù
立石柱,
zhù nán
柱南,
jīng zhào zhǔ zhī
京兆主之,
zhù běi
柱北,
féng yì zhǔ zhī
冯翊主之,
yǒu lìng chéng
有令丞,
gè lǐng tú qiān wǔ bǎi rén
各领徒千五百人,
qiáo zhī běi shǒu
桥之北首,
lěi shí shuǐ zhōng
垒石水中,
gù wèi zhī shí zhù qiáo yě
故谓之石柱桥也。
jiù yǒu cǔn liú shén xiàng
旧有忖留神像。
cǐ shén cháng yǔ lǔ bān yǔ bān lìng qí rén chū
此神尝与鲁班语,班令其人出。
cǔn liú yuē wǒ mào hěn chǒu qīng shàn tú wù róng wǒ bù néng chū
忖留曰:我貌很丑,卿善图物容,我不能出。
bān yú shì gǒng shǒu yǔ yán yuē chū tóu jiàn wǒ
班于是拱手与言曰:出头见我。
cǔn liú nǎi chū shǒu bān yú shì yǐ jiǎo huà dì cǔn liú jué zhī biàn hái méi shuǐ gù zhì qí xiàng yú shuǐ wéi bèi yǐ shàng lì shuǐ shàng
忖留乃出首,班于是以脚画地,忖留觉之,便还没水,故置其像于水,惟背以上立水上。
hòu dǒng zhuó rù guān suì fén cǐ qiáo
后董卓入关,遂焚此桥。
wèi wǔ dì gèng xiū zhī qiáo guǎng sān zhàng liù chǐ
魏武帝更修之,桥广三丈六尺。
cǔn liú zhī xiàng cáo gōng chéng mǎ jiàn zhī jīng yòu mìng xià zhī
忖留之像,曹公乘马见之,惊,又命下之。
yàn dān zi yuē yān tài zǐ dān zhì yú qín qín wáng yù zhī wú lǐ nǎi qiú guī
《燕丹子》曰:燕太子丹质于秦,秦王遇之无礼,乃求归。
qín wáng wèi jī fā zhī qiáo yù yǐ xiàn dān dān guò zhī qiáo bù wéi fā
秦王为机发之桥,欲以陷丹,丹过之,桥不为发。
yòu yī shuō jiāo lóng fú yú ér jī bù fā
又一说,交龙扶舆而机不发。
dàn yán jīn bù zhī qí gù chǔ yě
但言今不知其故处也。
wèi shuǐ yòu dōng yǔ jué shuǐ zhī jīn hé shuǐ shàng chéng jué shuǐ dōng běi liú jìng shān ài cí nán yòu dōng fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ dōng rù xiāo yáo yuán zhù ǒu chí
渭水又东与泬水枝津合,水上承泬水,东北流径邓艾祠南,又东分为二水,一水东入逍遥园,注藕池。
chí zhōng yǒu tái guān lián hé bèi pǔ xiù shí kě wán
池中有台观,莲荷被浦,秀实可玩。
qí yī shuǐ běi liú zhù yú wèi
其一水,北流注于渭。
wèi shuǐ yòu dōng jìng cháng ān chéng běi
渭水又东径长安城北。
hàn huì dì yuán nián zhù liù nián chéng jí xián yáng yě
汉惠帝元年筑,六年成,即咸阳也。
qín lí gōng wú chéng gù chéng zhī
秦离宫无城,故城之。
wáng mǎng gēng míng cháng ān
王莽更名常安。
shí èr mén dōng chū běi tóu dì yī mén běn míng xuān píng mén wáng mǎng gēng míng chūn wáng mén zhèng yuè tíng yī yuē dōng dōu mén qí guō mén yì yuē dōng dōu mén jí féng méng guà guān chù yě
十二门,东出北头第一门,本名宣平门,王莽更名春王门正月亭,一曰东都门,其郭门亦曰东都门,即逢萌挂冠处也。
dì èr mén běn míng qīng míng mén yī yuē kǎi mén wáng mǎng gēng míng xuān dé mén bù ēn tíng
第二门本名清明门,一曰凯门,王莽更名宣德门布恩亭。
nèi yǒu jiè tián cāng yì yuē jiè tián mén
内有藉田仓,亦曰藉田门。
dì sān mén běn míng bà chéng mén wáng mǎng gēng míng rén shòu mén wú jiāng tíng
第三门本名霸城门,王莽更名仁寿门无疆亭。
mín jiàn mén sè qīng yòu míng qīng chéng mén huò yuē qīng qǐ mén yì yuē qīng mén
民见门色青,又名青城门,或曰青绮门,亦曰青门。
mén wài jiù chū hǎo guā
门外旧出好瓜。
xī guǎng líng rén shào píng wèi qín dōng líng hòu qín pò wèi bù yī zhòng guā cǐ mén guā měi gù shì wèi zhī dōng líng guā
昔广陵人邵平为秦东陵侯,秦破,为布衣,种瓜此门,瓜美,故世谓之东陵瓜。
shì yǐ yuán jí yǒng huái shī yún xī wén dōng líng guā jìn zài qīng mén wài lián zhěn jù qiān mò zǐ mǔ xiāng gōu dài
是以阮籍《咏怀诗》云:昔闻东陵瓜,近在青门外,连畛拒阡陌,子母相钩带。
zhǐ wèi cǐ mén yě
指谓此门也。
nán chū dōng tóu dì yī mén běn míng fù àng mén wáng mǎng gēng míng yǒng qīng mén cháng mào tíng
南出东头第一门,本名覆盎门,王莽更名永清门长茂亭。
qí nán yǒu xià dù chéng
其南有下杜城。
yīng shào yuē gù dù líng zhī xià jù luò yě gù yuē xià dù mén
应劭曰:故杜陵之下聚落也,故曰下杜门。
yòu yuē duān mén běi duì cháng lè gōng
又曰端门,北对长乐宫。
dì èr mén běn míng ān mén yì yuē dǐng lù mén wáng mǎng gēng míng guāng lǐ mén xiǎn lào tíng
第二门本名安门,亦曰鼎路门,王莽更名光礼门显乐亭。
běi duì wǔ kù
北对武库。
dì sān mén běn míng píng mén yòu yuē biàn mén wáng mǎng gēng míng xìn píng mén chéng zhèng tíng
第三门本名平门,又曰便门,王莽更名信平门诚正亭。
yī yuē xī ān mén běi duì wèi yāng gōng
一曰西安门,北对未央宫。
xi chū nán tóu dì yī mén běn míng zhāng mén wáng mǎng gēng míng wàn qiū mén yì nián tíng yì yuē guāng huá mén yě
西出南头第一门,本名章门,王莽更名万秋门亿年亭,亦曰光华门也。
dì èr mén běn míng zhí mén wáng mǎng gēng míng zhí dào mén duān lù tíng gù lóng lóu mén yě
第二门本名直门,王莽更名直道门端路亭,故龙楼门也。
zhāng yàn yuē mén lóu yǒu tóng lóng
张晏曰:门楼有铜龙。
sān fǔ huáng tú yuē cháng ān xi chū dì èr mén jí cǐ mén yě
《三辅黄图》曰:长安西出第二门即此门也。
dì sān mén běn míng xi chéng mén yì yuē yōng mén wáng mǎng gēng míng zhāng yì mén zhe yì tíng
第三门本名西城门,亦曰雍门,王莽更名章义门著义亭。
qí shuǐ běi rù yǒu hán lǐ mín míng yuē hán lǐ mén yì yuē tū mén
其水北入,有函里,民名曰函里门,亦曰突门。
běi chū xī tóu dì yī mén běn míng héng mén wáng mǎng gēng míng bà dōu mén zuǒ yōu tíng
北出西头第一门,本名横门,王莽更名霸都门左幽亭。
rú chún yuē héng yīn guāng gù yuē guāng mén
如淳曰:横音光,故曰光门。
qí wài guō yǒu dōu mén yǒu jí mén
其外郭有都门,有棘门。
xú guǎng yuē jí mén zài wèi běi
徐广曰:棘门在渭北。
mèng kāng yuē zài cháng ān běi qín shí gōng mén yě
孟康曰:在长安北,秦时宫门也。
rú chún yuē sān fǔ huáng tú yuē jí mén zài héng mén wài
如淳曰:《三辅黄图》曰棘门,在横门外。
àn hàn shū xú lì jūn yú cǐ bèi xiōng nú
按《汉书》,徐厉军于此,备匈奴。
yòu yǒu tōng mén hài mén yě
又有通门、亥门也。
dì èr mén běn míng chú mén yòu yuē cháo mén wáng mǎng gēng míng jiàn zǐ mén guǎng shì tíng yī yuē gāo mén
第二门,本名厨门,又曰朝门,王莽更名建子门广世亭,一曰高门。
sū lín yuē gāo mén cháng ān chéng běi mén yě
苏林曰:高门,长安城北门也。
qí nèi yǒu cháng ān chú guān zài dōng gù míng yuē chú mén yě
其内有长安厨官在东,故名曰厨门也。
rú chún yuē jīn míng guǎng mén yě
如淳曰:今名广门也。
dì sān mén běn míng dù mén yì yuē lì chéng mén wáng mǎng gēng míng jìn hé mén lín shuǐ tíng
第三门本名杜门,亦曰利城门,王莽更名进和门临水亭。
qí wài yǒu kè shè gù mín yuē kè shè mén yòu yuē luò mén yě
其外有客舍,故民曰客舍门,又曰洛门也。
fán cǐ zhū mén jiē tōng kuí jiǔ dá sān tú dòng kāi yǐn yǐ jīn zhuī zhōu yǐ lín mù zuǒ chū yòu rù wèi wǎng lái zhī jìng
凡此诸门,皆通逵九达,三途洞开,隐以金椎,周以林木,左出右入,为往来之径。
xíng zhě shēng jiàng yǒu shàng xià zhī bié
行280者升降,有上下之别。
hàn chéng dì zhī wèi tài zǐ yuán dì cháng jí zhào zhī
汉成帝之为太子,元帝尝急召之。
tài zǐ chū lóng lóu mén bù gǎn jué chí dào xi zhì zhí chéng mén fāng nǎi de dù
太子出龙楼门,不敢绝驰道,西至直城门,方乃得度。
shàng guài chí wèn qí gù yǐ zhuàng duì
上怪迟,问其故,以状对。
shàng yuè nǎi zhuó lìng lìng tài zǐ de jué chí dào yě
上悦,乃著令,令太子得绝驰道也。
wèi shuǐ dōng hé kūn míng gù qú qú shàng chéng kūn míng chí dōng kǒu dōng jìng hé chí bēi běi yì yuē nǚ guān bēi
渭水东合昆明故渠,渠上承昆明池东口,东径河池陂北,亦曰女观陂。
yòu dōng hé jué shuǐ yì yuē cáo qú
又东合泬水,亦曰漕渠。
yòu dōng jìng cháng ān xiàn nán dōng jìng míng táng nán
又东径长安县南,东径明堂南。
jiù yǐn shuǐ wèi pì yōng chù zài dǐng lù mén dōng nán qī lǐ
旧引水为辟雍处,在鼎路门东南七里。
qí zhì shàng yuán xià fāng jiǔ gōng shí èr táng sì xiàng wǔ shì
其制上圆下方,九宫十二堂,四向五室。
táng běi sān bǎi bù yǒu líng tái shì hàn píng dì yuán shǐ sì nián lì
堂北三百步,有灵台,是汉平帝元始四年立。
qú nán yǒu hàn gù yuán qiū chéng dì jiàn shǐ èr nián ba yōng wǔ zhì shǐ sì huáng tiān shàng dì yú cháng ān nán jiāo
渠南有汉故圜丘,成帝建始二年罢雍五峙,始祀皇天上帝于长安南郊。
yīng shào yuē tiān jiāo zài cháng ān nán
应劭曰:天郊在长安南。
jí cǐ yě
即此也。
gù qú zhī běi yǒu bái tíng bó wàng yuàn hàn wǔ dì wèi tài zǐ lì shǐ tōng bīn kè cóng suǒ hǎo yě
故渠之北,有白亭、博望苑,汉武帝为太子立,使通宾客,从所好也。
tài zǐ wū gǔ shì fā zhuó dù mén dōng chū
太子巫蛊事发,斫杜门东出。
shǐ liáng dì sǐ zàng yú yuàn běi xuān dì yǐ wéi lì yuán yǐ chàng yōu qiān rén lè sī hòu yuán miào gù yì yuē qiān xiāng
史良娣死,葬于苑北,宣帝以为戾园,以倡优千人乐思后园庙,故亦曰千乡。
gù qú yòu dōng ér běi qū jìng qīng mén wài yǔ jué shuǐ zhī qú huì qú shàng chéng jué shuǐ yú zhāng mén xi
故渠又东而北屈,径青门外,与泬水枝渠会,渠上承泬水于章门西。
fēi qú yǐn shuǐ rù chéng
飞渠引水入城。
dōng wèi cāng chí chí zài wèi yāng gōng xi
东为仓池,池在未央宫西。
chí zhōng yǒu jiàn tái hàn bīng qǐ wáng mǎng sǐ yú cǐ tái
池中有渐台,汉兵起,王莽死于此台。
yòu dōng jìng wèi yāng gōng běi
又东径未央宫北。
gāo zǔ zài guān dōng lìng xiāo hé chéng wèi yāng gōng
高祖在关东,令萧何成未央宫。
hé zhǎn lóng shǒu shān ér yíng zhī
何斩龙首山而营之。
shān cháng liù shí yú lǐ tóu lín wèi shuǐ wěi dá fán chuān
山长六十余里,头临渭水,尾达樊川。
tóu gāo èr shí zhàng wěi jiàn xià gāo wǔ liù zhàng tǔ sè chì ér jiān yún xī yǒu hēi lóng cóng nán shān chū yǐn wèi shuǐ qí háng dào yīn shān chéng jī shān jí jī quē bù jiǎ zhù gāo chū cháng ān chéng
头高二十丈,尾渐下高五六丈,土色赤而坚,云昔有黑龙从南山出,饮渭水,其行道因山成迹,山即基,阙不假筑,高出长安城。
běi yǒu xuán wǔ quē jí běi què yě
北有玄武阙,即北阙也。
dōng yǒu cāng lóng quē quē nèi yǒu chāng hé zhǐ chē zhū mén
东有苍龙阙,阙内有阊阖、止车诸门。
wèi yāng diàn dōng yǒu xuān shì yù táng qí lín hán zhāng bái hǔ fèng huáng zhū què yuān luán zhāo yáng zhū diàn tiān lù shí qú qí lín sān gé
未央殿东有宣室、玉堂、麒麟、含章、白虎、凤皇、朱雀、鹓鸾、昭阳诸殿,天禄、石渠、麒麟三阁。
wèi yāng gōng běi jí guì gōng yě zhōu shí yú lǐ nèi yǒu míng guāng diàn zǒu gǒu tái bǎi liáng tái jiù chéng fù dào yòng xiāng jìng tōng
未央宫北即桂宫也,周十余里,内有明光殿、走狗台、柏梁台,旧乘复道,用相径通。
gù zhāng héng xī jīng fù yuē gōu chén zhī wài gé dào qióng lóng shǔ cháng lè yǔ míng guāng jìng běi tōng yú guì gōng
故张衡《西京赋》曰:钩陈之外,阁道穹隆属长乐与明光,径北通于桂宫。
gù qú chū èr gōng zhī jiān wèi zhī míng qú yě
故渠出二宫之间,谓之明渠也。
yòu dōng lì wǔ kù běi
又东历武库北。
jiù chū lǐ zǐ zàng yú cǐ chū lǐ zǐ míng jí qín huì wáng yì mǔ dì yě huá jī duō zhì qín rén hào yuē zhì náng zàng yú zhāo wáng miào xi wèi nán yīn xiāng chū lǐ gù sú wèi zhī chū lǐ zǐ
旧樗里子葬于此,樗里子名疾,秦惠王异母弟也,滑稽多智,秦人号曰智囊,葬于昭王庙西,渭南阴乡樗里,故俗谓之樗里子。
yún wǒ bǎi suì hòu shì yǒu tiān yú zhī gōng jiā wǒ mù
云:我百岁后,是有天于之宫夹我墓。
jí yǐ zhāo wáng qī nián zú zàng yú wèi nán zhāng tái dōng
疾以昭王七年卒,葬于渭南章台东。
zhì hàn cháng lè gōng zài qí dōng wèi yāng gōng zài qí xi wǔ kù zhí qí mù
至汉,长乐宫在其东,未央宫在其西,武库直其墓。
qín rén yàn yuē lì zé rèn bǐ zhì zé chū lǐ shì yě
秦人喭曰力则任鄙,智则樗里是也。
míng qú yòu dōng jìng hàn gāo zǔ cháng lè gōng běi běn qín zhī cháng lè gōng yě zhōu èr shí lǐ diàn qián liè tóng rén diàn xi yǒu cháng xìn cháng qiū yǒng shòu yǒng chāng zhū diàn
明渠又东径汉高祖长乐宫北,本秦之长乐宫也,周二十里,殿前列铜人,殿西有长信、长秋、永寿、永昌诸殿。
diàn zhī dōng běi yǒu chí chí běi yǒu céng tái sú wèi shì chí wèi jiǔ chí fēi yě
殿之东北有池,池北有层台,俗谓是池为酒池,非也。
gù qú běi yǒu lóu shù hàn jīng zhào yǐn sī mǎ wén yù bēi
故渠北有楼,竖汉京兆尹司马文预碑。
gù qú yòu dōng chū chéng fēn wéi èr qú jí hàn shū suǒ wèi wáng qú zhě yě
故渠又东出城,分为二渠,即《汉书》所谓王渠者也。
sū lín yuē wáng qú guān qú yě yóu jīn yù gōu yǐ
苏林曰:王渠,官渠也,犹今御沟矣。
jìn zhuó yuē qú míng yě zài chéng dōng fù àng mén wài
晋灼曰:渠名也,在城东覆盎门外。
yī shuǐ jìng yáng qiáo xià jí qīng mén qiáo yě
一水径杨桥下,即青门桥也。
cè chéng běi jìng shān ài cí xi ér běi zhù wèi jīn wú shuǐ
侧城北,径邓艾祠西,而北注渭,今无水。
qí yī shuǐ yòu rù kūn míng gù qú dōng jìng fèng míng xiàn guǎng chéng xiāng zhī lián míng yuàn nán
其一水,右入昆明故渠,东径奉明县广城乡之廉明苑南。
shǐ huáng sūn jí gōng fū rén zàng yú guō běi xuān dì qiān yuàn nán bo yǐ wéi dào yuán yì yuán mín qiān liù bǎi jiā lì fèng míng xiàn yǐ fèng èr yuán
史皇孙及工夫人葬于郭北,宣帝迁苑南,卜以为悼园,益园民千六百家,立奉明县以奉二园。
yuán zài dōng bù mén
园在东部门。
chāng yì wáng hè zì bà yù fǎ jià
昌邑王贺自霸御法驾;
láng zhōng lìng gōng suì jùn chéng zhì guǎng míng dōng dōu mén shì yě
郎中令龚遂骏乘,至广明东都门是也。
gù qú dōng běi jìng hàn tài wèi xià hóu yīng zhǒng xi
故渠东北径汉太尉夏侯婴冢西。
zàng rì jiù mǎ bēi míng qīng chē wǎng jìn xià de shí guǒ míng yún yú jiē téng gōng jū cǐ shì
葬日,柩马悲鸣,轻车罔进,下得石椁,铭云:于嗟滕公居此室!
gù suì zàng yān
故遂葬焉。
zhǒng zài chéng dōng bā lǐ yìn mǎ qiáo nán sì lǐ gù shí rén wèi zhī mǎ zhǒng
冢在城东八里,饮马桥南四里,故时人谓之马冢。
gù qú yòu běi fēn wéi èr qú yī shuǐ dōng jìng hǔ quān nán ér dōng rù bà yī shuǐ běi hé wèi jīn wú shuǐ
故渠又北,分为二渠,一水东径虎圈南,而东入霸,一水北合渭,今无水。
yòu dōng guò bà líng xiàn běi bà shuǐ cóng xiàn xī běi liú zhù zhī
又东过霸陵县北,霸水从县西北流注之。
bà zhě shuǐ shàng dì míng yě
霸者,水上地名也。
gǔ yuē zī shuǐ yǐ qín mù gōng bà shì gēng míng zī shuǐ wèi bà shuǐ yǐ xiǎn bà gōng
古曰滋水矣,秦穆公霸世,更名滋水为霸水,以显霸功。
shuǐ chū lán tián xiàn lán tián gǔ suǒ wèi duō yù zhě yě
水出蓝田县蓝田谷,所谓多玉者也。
xī běi yǒu tóng gǔ shuǐ cì dōng yǒu wǎng gǔ shuǐ èr shuǐ hé ér xi zhù yòu xi liú rù ní shuǐ
西北有铜谷水,次东有辋谷水,二水合而西注,又西流入埿水。
ní shuǐ yòu xi jìng yáo guān běi lì yáo liǔ chéng
埿水又西径峣关北,历峣柳城。
dōng xī yǒu èr chéng wèi zhì qīng ní jūn yú chéng nèi shì yì wèi zhī qīng ní chéng yě
东西有二城,魏置青埿军于城内,世亦谓之青埿城也。
qín èr shì sān nián hàn zǔ rù zì wǔ guān gōng qín zhào gāo qiǎn jiàng jù yú yáo guān zhě yě
秦二世三年,汉祖入自武关,攻秦,赵高遣将距于峣关者也。
tǔ dì jì yuē lán tián xiàn nán yǒu yáo guān dì míng xiǎo liǔ dào tōng jīng zhōu
《土地记》曰:蓝田县南有峣关,地名晓柳,道通荆州。
jìn dì dào jì yuē guān dāng shàng luò xiàn xī běi
《晋地道记》曰:关当282上洛县西北。
ní shuǐ yòu xī běi liú rù bà
埿水又西北流入霸。
bà shuǐ yòu běi lì lán tián chuān jìng lán tián xiàn dōng
霸水又北历蓝田川,径蓝田县东。
zhú shū jì nián liáng huì chéng wáng sān nián qín zi xiàng mìng lì lán jūn gài zi xiàng zhī gù yì yě
《竹书纪年》,梁惠成王三年,秦子向命力蓝君,盖子向之故邑也。
chuān yǒu hàn lín jiāng wáng róng zhǒng
川有汉临江王荣冢。
jǐng dì yǐ zuì zhēng zhī jiāng xíng zǔ yú jiāng líng běi mén chē zhóu zhé fù lǎo qì yuē wú wáng bù fǎn yǐ
景帝以罪征之,将行,祖于江陵北门,车轴折,父老泣曰:吾王不反矣!
róng zhì zhōng wèi zhì dōu jí qiè zé wáng wáng nián shào kǒng ér zì shā zàng yú shì chuān
荣至,中尉郅都急切责王,王年少,恐而自杀,葬于是川。
yǒu yàn shù wàn xián tǔ zhì zhǒng shàng bǎi xìng qín zhī
有燕数万,衔土置冢上,百姓矜之。
bà shuǐ yòu zuǒ hé chǎn shuǐ lì bái lù yuán dōng jí bà chuān zhī xi gù zhǐ yáng yǐ
霸水又左合浐水,历白鹿原东,即霸川之西故芷阳矣。
shǐ jì qín xiāng wáng zàng zhǐ yáng zhě shì yě wèi zhī bà shàng
《史记》,秦襄王葬芷阳者是也,谓之霸上。
hàn wén dì zàng qí shàng wèi zhī bà líng
汉文帝葬其上,谓之霸陵。
shàng yǒu sì chū dào yǐ xiè shuǐ zài cháng ān dōng nán sān shí lǐ
上有四出道以泻水,在长安东南三十里。
gù wáng zhòng xuān fù shī yún nán dēng bà líng àn huí shǒu wàng cháng ān
故王仲宣赋诗云:南登霸陵岸,回首望长安。
hàn wén dì cháng yù cóng bà líng shàng xi chí xià jùn bǎn
汉文帝尝欲从霸陵上,西驰下峻坂。
yuán àng lǎn pèi yú cǐ chù
袁盎揽辔于此处。
shàng yuē jiāng jūn qiè yě
上曰:将军怯也?
àng yuē chén wén qiān jīn zhī zǐ zuò bù chuí táng bǎi jīn zhī zǐ lì bù yǐ héng
盎曰:臣闻千金之子,坐不垂堂,百金之子,立不倚衡。
shèng rén bù chéng wēi
圣人不乘危。
jīn chí bù cè rú mǎ jīng chē bài nài gāo miào hé
今驰不测,如马惊车败,奈高庙何?
shàng nǎi zhǐ
上乃止。
bà shuǐ yòu běi zhǎng shuǐ zhù zhī
霸水又北,长水注之。
shuǐ chū dù xiàn bái lù yuán qí shuǐ xī běi liú wèi zhī jīng xī
水出杜县白鹿原,其水西北流,渭之荆溪。
yòu xī běi zuǒ hé gǒu jiā chuān shuǐ shuǐ yǒu èr yuán
又西北,左合狗枷川水,水有二源。
xi chuān shàng chéng wěi shān zhī zhuó pán gǔ cì dōng yǒu kǔ gǔ èr shuǐ hé ér dōng běi liú jìng fēng liáng yuán xi
西川上承磈山之斫槃谷,次东有苦谷,二水合而东北流,径风凉原西。
guān zhōng tú yuē lì shān zhī xi chuān zhōng yǒu fù míng yuē fēng liáng yuán zài wěi shān zhī yīn yōng zhōu zhī fú dì
《关中图》曰:丽山之西,川中有阜,名曰风凉原,在磈山之阴,雍州之福地。
jí shì yuán yě
即是原也。
qí shuǐ bàng xī běi zhù yuán shàng yǒu hàn wǔ dì cí
其水傍溪北注,原上有汉武帝祠。
qí shuǐ yòu hé dōng chuān
其水右合东川,
shuǐ chū nán shān zhī shí mén gǔ
水出南山之石门谷,
cì dōng yǒu mèng gǔ
次东有孟谷,
cì dōng yǒu dà gǔ
次东有大谷,
cì dōng yǒu què gǔ
次东有雀谷,
cì dōng yǒu tǔ mén gǔ
次东有土门谷,
wǔ shuǐ běi chū gǔ
五水北出谷,
xī běi lì fēng liáng yuán dōng
西北历风凉原东,
yòu běi yǔ xi chuān huì
又北与西川会,
yuán wèi èr shuǐ zhī huì
原为二水之会,
luàn liú běi jìng xuān dì xǔ hòu líng dōng běi
乱流北径宣帝许后陵东北,
qù dù líng shí lǐ
去杜陵十里。
sī chuān yú shì yǒu gǒu jiā zhī míng
斯川于是有狗枷之名。
chuān dōng yì yuē bái lù yuán yě
川东亦曰白鹿原也。
shàng yǒu gǒu jiā bǎo sān qín jì yuē lì shān xi yǒu bái lù yuán yuán shàng yǒu gǒu jiā bǎo qín xiāng gōng shí yǒu dà gǒu lái xià yǒu zéi zé gǒu fèi zhī yī bǎo wú huàn gù chuān de jué mù yān
上有狗枷堡,《三秦记》曰:丽山西有白鹿原,原上有狗枷堡,秦襄公时有大狗来下,有贼则狗吠之,一堡无患,故川得厥目焉。
chuān shuǐ yòu běi jìng dù líng dōng
川水又北径杜陵东。
yuán dì chū yuán yuán nián zàng xuān dì shè líng běi qù cháng ān wǔ shí lǐ
元帝初元元年,葬宣帝社陵,北去长安五十里。
líng zhī xī běi yǒu dù xiàn gù chéng
陵之西北,有杜县故城。
qín wǔ gōng shí yī nián xiàn zhī
秦武公十一年县之。
hàn xuān dì yuán kāng yuán nián yǐ shè dōng yuán shàng wèi chū líng gēng míng dù xiàn wèi dù líng
汉宣帝元康元年,以社东原上为初陵,更名杜县为杜陵。
wáng mǎng zhī ráo ān yě
王莽之饶安也。
qí shuǐ yòu běi zhù jīng xī jīng xī shuǐ yòu běi jìng bà xiàn yòu yǒu wēn quán rù yān
其水又北注荆溪,荆溪水又北径霸县,又有温泉入焉。
shuǐ fā zì yuán xià rù jīng xī shuǐ luàn liú zhù yú bà sú wèi zhī chǎn shuǐ fēi yě
水发自原下,入荆溪水,乱流注于霸,俗谓之浐水,非也。
shǐ jì
《史记。
fēng shàn shū wén dì chū cháng mén zhù yún zài bà líng xiàn
封禅书》,文帝出长门,《注》云:在霸陵县。
yǒu gù tíng jí jùn guó zhì suǒ wèi cháng mén tíng yě
有故亭,即《郡国志》所谓长门亭也。
shǐ jì yuē bà chǎn zhǎng shuǐ yě suī bù zài cí diǎn yǐ jìn xián yáng qín hàn dōu jīng wèi zhǎng shuǐ jǐn de bǐ dà chuān zhī lǐ
《史记》曰:霸、浐、长水也,虽不在祠典,以近咸阳秦、汉都,泾、渭、长水,尽得比大川之礼。
xī wén dì jū bà líng běi lín cè zhǐ xīn fēng lù shì shèn fū rén yuē cǐ zǒu hán dān dào yě
昔文帝居霸陵,北临厕,指新丰路示慎夫人曰:此走邯郸道也。
yīn shǐ shèn fū rén gǔ sè shàng zì yǐ sè ér gē qī chuàng bēi huái gù wèi qún jù yuē yǐ běi shān shí wèi guǒ yòng zhù xù zhuó chén qī qí jiān qǐ kě dòng zāi
因使慎夫人鼓瑟,上自倚瑟而歌,凄怆悲怀,顾谓群巨曰:以北山石为椁,用纻絮斫陈漆其间,岂可动哉?
shì zhī yuē shǐ qí zhōng yǒu kě yù suī gù nán shān yóu yǒu xì
释之曰:使其中有可欲,虽锢南山,犹有隙;
shǐ wú kě yù suī wú shí guǒ yòu hé qi yān
使无可欲,虽无石椁,又何戚焉?
wén dì yuē shàn
文帝曰:善!
bài tíng wèi
拜廷尉。
wéi zhāo yuē gāo àn jiā shuǐ wèi cè
韦昭曰:高岸夹水为厕。
jīn sī yuán jiā èr shuǐ yě
今斯原夹二水也。
bà shuǐ yòu běi huì liǎng chuān yòu běi gù qú yòu chū yān
霸水又北会两川,又北,故渠右出焉。
bà shuǐ yòu běi jìng wáng mǎng jiǔ miào nán
霸水又北径王莽九庙南。
wáng mǎng dì huáng yuán nián bó zhēng tiān xià gōng jiàng huài chè xī yuàn jiàn zhāng zhū gōng guǎn shí yú suǒ qǔ cái wǎ yǐ qǐ jiǔ miào suàn jí lì mín yǐ yì rù qián gǔ zhù chéng jiǔ miào
王莽地皇元年,博征天下工匠,坏撤西苑、建章诸宫馆十余所,取材瓦以起九庙,算及吏民,以义入钱谷,助成九庙。
miào diàn jiē chóng wū
庙殿皆重屋。
tài chū zǔ miào dōng xī nán běi gè sì shí zhàng gāo shí qī zhàng yú miào bàn zhī
太初祖庙,东西南北各四十丈,高十七丈,余庙半之。
wèi tóng báo lú shì yǐ jīn yín diāo wén qióng jí bǎi gōng zhī qiǎo chǐ gāo zēng xià gōng fèi shù bǎi jù wàn zú sǐ zhě wàn shù
为铜薄栌,饰以金银雕文,穷极百工之巧,褫高增下,功费数百巨万,卒死者万数。
bà shuǐ yòu běi jìng zhì dào zài cháng ān xiàn dōng shí sān lǐ
霸水又北径帜道,在长安县东十三里。
wáng mǎng jiǔ miào zài qí nán
王莽九庙在其南。
hàn shì yǒu bái é qún fēi zì dōng dōu mén guò zhǐ dào lǚ hòu bá chú yú bà shàng hái jiàn cāng gǒu jǐ xié yú sī dào yě
汉世,有白蛾群飞,自东都门过枳道,吕后拔除于霸上,还见仓狗戟胁于斯道也。
shuǐ shàng yǒu qiáo wèi zhī bà qiáo
水上有桥,谓之霸桥。
dì huáng sān nián bà qiáo mù zāi zì dōng qǐ zú shù qiān yǐ shuǐ fàn wò jiù bù miè chen fén xī jǐn
地皇三年,霸桥木灾,自东起,卒数千以水泛沃救不灭,晨焚夕尽。
wáng mǎng è zhī xià shū yuē jiǎ wǔ huǒ qiáo yǐ wèi lì chūn zhī rì yě
王莽恶之,下书曰:甲午火桥,乙未,立春之日也。
yǔ yǐ shén míng shèng zǔ huáng yú yí tǒng shòu mìng zhì yú dì huáng sì nián wèi shí wǔ nián zhèng yǐ sān nián zhōng dōng jué miè bà bó zhī qiáo yù yǐ xìng chéng xīn shì tǒng yī cháng cún zhī dào
予以神明圣祖黄虞遗统受命,至于地皇四年为十五年,正以三年终冬,绝灭霸驳之桥,欲以兴成新室,统一长存之道。
qí míng bà qiáo wèi cháng cún qiáo
其名霸桥,为长存桥。
bà shuǐ yòu běi zuǒ nà cáo qú jué bà yòu chū yān
霸水又北,左纳漕渠,绝霸右出焉。
dōng jìng bà chéng běi yòu dōng jìng zi chu líng běi
东径霸城北,又东径子楚陵北。
huáng fǔ mì yuē qín zhuāng wáng zàng yú zhǐ yáng zhī lì shān
皇甫谧曰:秦庄王葬于芷阳之丽山。
jīng zhào dōng nán bà líng shān liú xiàng yuē zhuāng wáng dà qí míng lì fén zhě yě
京兆东南霸陵山,刘向曰:庄王大其名,立坟者也。
zhàn guó cè yuē zhuāng wáng zì yì rén gēng míng zi chu gù shì rén yóu yǐ zi chu míng líng
《战国策》说:庄王字异人,改名子楚,所以世人至今还称为子楚陵。
yòu dōng jìng xīn fēng xiàn yòu huì gù qú
又东径新丰县,右会故渠。
qú shàng chéng bà shuǐ dōng běi jìng bà chéng xiàn gù chéng nán
渠上承霸水,东北径霸城县故城南。
hàn wén dì zhī bà líng xiàn yě wáng mǎng gèng zhī yuē shuǐ zhāng
汉文帝之霸陵县也,王莽更之曰水章。
wèi míng dì jǐng chū yuán nián xǐ cháng ān jīn dí zhòng bù kě zhì yīn liú bà chéng nán
魏明帝景初元年,徙长安金狄,重不可致,因留霸城南。
rén yǒu jiàn jì zi xun yǔ fù lǎo gòng mó tóng rén yuē zhèng jiàn zhù cǐ shí jì ěr rì yǐ jìn wǔ bǎi nián yǐ
人有见蓟子训与父老共摩铜人曰:正见铸此时,计尔日已近五百年矣。
gù qú yòu dōng běi jìng liú gēng shǐ zhǒng xi
故渠又东北径刘更始冢西。
gēng shǐ sān nián wèi chì méi suǒ shā gù shì zhōng liú gōng yè wǎng qǔ ér mái zhī
更始三年,为赤眉所杀,故侍中刘恭,夜往,取而埋之。
guāng wǔ shǐ sī tú dèng yǔ shōu zàng yú bà líng xiàn
光武使司徒邓禹收葬于霸陵县。
gēng shǐ shàng shū pú yè xíng dà jiàng jūn shì bào yǒng chí jié ān jí hé dōng wén gēng shǐ sǐ guī shì zǔ lèi qiān sī lì xiào wèi
更始尚书仆射、行大将军事鲍永,持节安集河东,闻更始死,归世祖,累迁司隶校尉。
xíng xiàn jīng gēng shǐ mù suì xià bài kū jìn āi ér qù
行县,经更始墓,遂下拜,哭尽哀而去。
dì wèn gōng qīng dà zhōng dài fū zhāng chén yuē rén bù yí jiù zhōng bù wàng jūn xíng zhī gāo zhě
帝问公卿,大中大夫张湛曰:仁不遗旧,忠不忘君,行之高者。
dì nǎi shì
帝乃释。
yòu dōng běi jìng xīn fēng xiàn yòu hé cáo qú hàn dà sī nóng zhèng dāng shí suǒ kāi yě
又东北径新丰县,右合漕渠,汉大司农郑当时所开也。
yǐ wèi shuǐ nán cáo mìng qí shuǐ gōng xú bó fā zú chuān qú yǐn wèi
以渭水难漕,命齐水工徐伯发卒穿渠引渭。
qí qú zì kūn míng chí nán bàng shān yuán dōng zhì yú hé qiě tián qiě cáo dà yǐ wéi biàn
其渠自昆明池南傍山原,东至于河,且田且漕,大以为便。
jīn wú shuǐ
今无水。
bà shuǐ yòu běi jìng qín hǔ quān dōng
霸水又北径秦虎圈东。
liè shì chuán yuē qín zhāo wáng huì wèi wáng wèi wáng bù xíng shǐ zhū hài fèng bì yī shuāng
《列士传》曰:秦昭王会魏王,魏王不行,使朱亥奉壁一双。
qín wáng dà nù zhì zhū hài hǔ quān zhōng
秦王大怒,置朱亥虎圈中。
hài chēn mù shì hǔ pí liè xuè chū jiàn hǔ hǔ bù gǎn dòng jí shì chù yě
亥瞋目视虎,毗裂,血出溅虎,虎不敢动,即是处也。
bà shuǐ yòu běi rù yú wèi shuǐ
霸水又北,入于渭水。
wèi shuǐ yòu dōng huì chéng guó gù qú
渭水又东,会成国故渠。
qú wèi shàng shū zuǒ pú yè wèi zhēn zhēng shǔ suǒ kāi yě
渠,魏尚书左仆射卫臻征蜀所开也。
hào chéng guó qú yǐn yǐ jiāo tián
号成国渠,引以浇田。
qí dú shàng chéng qiān shuǐ yú chén cāng dōng dōng jìng méi jí wǔ gōng huái lǐ xiàn běi
其渎上承汧水于陈仓东,东径郿及武功、槐里县北。
qú zuǒ yǒu ān dìng liáng yán zhǒng bēi jié shàng cún
渠左有安定梁严冢,碑碣尚存。
yòu dōng jìng hàn wǔ dì mào líng nán gù huái lǐ zhī mào xiāng yě
又东径汉武帝茂陵南,故槐里之茂乡也。
yīng shào yuē dì zì wèi líng zài cháng ān xī běi bā shí yú lǐ
应劭曰:帝自为陵,在长安西北八十余里。
hàn wǔ dì gù shì yuē dì bēng hòu jiàn xíng wèi líng lìng xuē píng yuē wú suī shī shì yóu wèi rǔ jūn nài hé lìng lì zú shàng wú líng mó dāo jiàn hu
《汉武帝故事》曰:帝崩后,见形谓陵令薛平曰:吾虽失势,犹为汝君,奈何令吏卒上吾陵磨刀剑乎?
zì jīn yǐ hòu kě jìn zhī
自今以后可禁之。
píng dùn shǒu xiè yīn bú jiàn
平顿首谢,因不见。
tuī wèn líng páng guǒ yǒu fāng shí kě yǐ wèi lì lì zú cháng dào mó dāo jiàn huò guāng yù zhǎn zhī
推问陵旁,果有方石,可以为砺,吏卒常盗磨刀剑,霍光欲斩之。
zhāng ān shì yuē shén dào máng mèi bù yí wéi fǎ
张安世曰:神道茫昧,不宜为法。
nǎi zhǐ
举止傲慢。
gù yuán gōng yǒng huái shī yuē shī shì zài xū yú dài jiàn shàng wú qiū
故阮公《咏怀诗》曰:失势在须臾,带剑上吾丘。
líng zhī xi ér běi yī lǐ jí lǐ fū rén zhǒng
陵之西而北一里,即李夫人冢。
zhǒng xíng sān chéng shì wèi zhī yīng líng
冢形三成,世谓之英陵。
fū rén xiōng yán nián zhī yīn yóu shàn gē wǔ dì ài zhī
夫人兄延年知音,尤善歌舞,帝爱之。
měi wèi xīn shēng biàn qū wén zhě mò bù gǎn dòng
每为新声变曲,闻者莫不感动。
cháng shì shàng qǐ wǔ gē yuē běi fāng yǒu jiā rén jué shì ér dú lì
常侍上,起舞,歌曰:北方有佳人,绝世而独立。
yī gù qīng rén chéng zài gù qīng rén guó
一顾倾人城,再顾倾人国。
níng bù zhī qīng chéng fù qīng guó jiā rén nán zài de
宁不知倾城复倾国,佳人难再得!
shàng yuē shì qǐ yǒu cǐ rén hu
上曰:世岂有此人乎?
píng yáng zhǔ yuē yán nián nǚ dì
平阳主曰:延年女弟。
shàng zhào jiàn zhī yāo lì shàn gē wǔ de xìng zǎo zú
上召见之,妖丽,善歌舞,得幸,早卒。
shàng mǐn niàn zhī yǐ hòu lǐ zàng bēi sī bù yǐ fù shī dào shāng
上悯念之,以后礼葬,悲思不已,赋诗悼伤。
gù qú yòu dōng jìng mào líng xiàn gù chéng nán
故渠又东径茂陵县故城南。
wǔ dì jiàn yuán èr nián zhì
武帝建元二年置。
dì lǐ zhì yuē xuān dì xiàn yān wáng mǎng zhī xuān chéng yě
《地理志》曰:宣帝县焉,王莽之宣成也。
gù qú yòu dōng jìng lóng quán běi jīn rén wèi zhī wēn quán fēi yě
故渠又东径龙泉北,今人谓之温泉,非也。
qú běi gù bǎn běi jí lóng yuān miào
渠北故坂北即龙渊庙。
rú chún yuē sān fǔ huáng tú yǒu lóng yuān gōng jīn cháng ān chéng xi yǒu qí miào chù gài gōng zhī yí yě
如淳曰:《三辅黄图》有龙渊宫,今长安城西有其庙处,盖宫之遗也。
gù qú yòu dōng jìng jiāng yuán běi
故渠又东径姜原北。
qú běi yǒu hàn zhāo dì líng dōng nán qù cháng ān qī shí lǐ
渠北有汉昭帝陵,东南去长安七十里。
yòu dōng jìng píng líng xiàn gù chéng nán
又东径平陵县故城南。
dì lǐ zhì yuē zhāo dì zhì
《地理志》曰:昭帝置。
wáng mǎng zhī guǎng lì yě
王莽之广利也。
gù qú zhī nán yǒu dòu shì quán běi yǒu pái huái miào
故渠之南有窦氏泉,北有徘徊庙。
yòu dōng jìng hàn dà jiàng jūn wèi qí hóu dòu yīng zhǒng nán yòu dōng jìng chéng dì yán líng nán líng zhī dōng běi wǔ lǐ jí píng dì kāng líng bǎn yě
又东径汉大将军魏其侯窦婴冢南,又东径成帝延陵南,陵之东北五里,即平帝康陵坂也。
gù qú yòu dōng jìng wèi líng nán
故渠又东,径渭陵南。
yuán dì yǒng guāng sì nián yǐ wèi chéng shòu líng tíng yuán shàng wèi chū líng zhào bù lì xiàn yì
元帝永光四年,以渭城寿陵亭原上为初陵,诏不立县邑。
yòu dōng jìng āi dì yì líng nán
又东径哀帝义陵南。
yòu dōng jìng huì dì ān líng nán líng běi yǒu ān líng xiàn gù chéng
又东径惠帝安陵南,陵北有安陵县故城。
dì lǐ zhì yuē huì dì zhì wáng mǎng zhī jiā píng yě
《地理志》曰:惠帝置,王莽之嘉平也。
qú cè yǒu dù yóu tíng
渠侧有杜邮亭。
yòu dōng jìng wèi chéng běi
又东,径渭城北。
dì lǐ zhì yuē xiàn yǒu lán chí gōng
《地理志》曰:县有兰池宫。
qín shǐ huáng wēi xíng féng dào yú lán chí jīn bù zhī suǒ zài
秦始皇微行,逢盗于兰池,今不知所在。
yòu dōng jìng cháng líng nán yì yuē cháng shān yě
又东径长陵南,亦曰长山也。
qín míng tiān zǐ zhǒng yuē shān hàn yuē líng gù tōng yuē shān líng yǐ
秦名天子冢曰山,汉曰陵,故通曰山陵矣。
fēng sú tōng yuē líng zhě tiān shēng zì rán zhě yě jīn wáng gōng fén lǒng chēng líng
《风俗通》曰:陵者,天生自然者也,今王公坟垅称陵。
chūn qiū zuǒ zhuàn yuē nán líng xià hòu gāo zhī mù yě
《春秋左传》曰:南陵,夏后皋之墓也。
chūn qiū shuō tí cí yuē qiū zhě mù yě zhǒng zhě zhǒng yě zhǒng mù yě
《春秋说题辞》曰:丘者,墓也,冢者,种也,种墓也。
luō yǐ yú shān fēn bēi zūn zhī míng zhě yě
罗倚于山,分卑尊之名者也。
gù qú yòu dōng jìng hàn chéng xiàng zhōu bó zhǒng nán zhǒng běi yǒu yà fu zhǒng
故渠又东径汉丞相周勃冢南,冢北有亚夫冢。
gù qú dōng nán wèi zhī zhōu shì qū yòu dōng nán jìng hàn jǐng dì yáng líng nán yòu dōng nán zhù yú wèi jīn wú shuǐ
故渠东南谓之周氏曲,又东南径汉景帝阳陵南,又东南注于渭,今无水。
wèi shuǐ yòu dōng jìng bà chéng xiàn běi yǔ gāo líng fēn shuǐ
渭水又东,径霸城县北,与高陵分水。
shuǐ nán yǒu dìng táo gōng wáng miào fu tài hòu líng
水南有定陶恭王庙、傅太后陵。
yuán dì bēng fu zhāo yí suí wáng guī guó chēng dìng táo tài hòu
元帝崩,傅昭仪随王归国,称定陶太后。
hòu shí nián gōng wáng hōng zǐ dài wèi wáng
286后十年,恭王薨,子代为王。
zhēng wèi tài zǐ tài zǐ jí dì wèi lì gōng wáng qǐn miào yú jīng shī bǐ xuān dì fù dào huáng gù shì
征为太子,太子即帝位,立恭王寝庙于京师,比宣帝父悼皇故事。
yuán shòu yuán nián fu hòu bēng hé zàng wèi líng
元寿元年,傅后崩,合葬渭陵。
pān yuè guān zhōng jì hàn dì hòu tóng yíng zé wèi hé zàng bù gòng líng yě zhū hóu jiē rú zhī
潘岳《关中记》,汉帝后同茔则为合葬,不共陵也,诸侯皆如之。
gōng wáng miào zài bà chéng xī běi miào xī běi jí fu tài hòu líng
恭王庙在霸城西北,庙西北即傅太后陵。
bù yǔ yuán dì tóng yíng wèi líng fēi wèi yuán dì líng yě gài zài wèi shuǐ zhī nán gù yuē wèi líng yě
不与元帝同茔,渭陵非谓元帝陵也,盖在渭水之南,故曰渭陵也。
líng yǔ yuán dì qí zhě wèi tóng shí èr zhàng yě
陵与元帝齐者,谓同十二丈也。
wáng mǎng zòu huǐ fu tài hòu zhǒng zhǒng bēng yā shā shù bǎi rén
王莽奏毁傅太后冢,冢崩,压杀数百人。
kāi guān chòu wén shù lǐ
开棺,臭闻数里。
gōng qīng zài wèi jiē ā mǎng zhǐ rù qián bó qiǎn zǐ dì jí zhū shēng sì yí fán shí yú wàn rén cāo chi zuò jù zhù jiāng zuò jué fu hòu zhǒng èr xún jiē píng zhōu jí qí chù yǐ wéi shì jiè
公卿在位,皆阿莽旨,入钱帛,遣子弟,及诸生四夷凡十余万人,操持作具,助将作掘傅后冢,二旬皆平,周棘其处,以为世戒。
jīn qí chù jī tǔ yóu gāo shì wèi zhī zēng chí yòu yì wèi zhī zēng fù sú yì wèi zhī chéng dì chū líng chù suǒ wèi xiáng yě
今其处积土犹高,世谓之增墀,又亦谓之增阜,俗亦谓之成帝初陵处,所未详也。
wèi shuǐ yòu jìng píng ā hòu wáng tán mù běi zhǒng cì yǒu bēi
渭水又径平阿侯王谭墓北,冢次有碑。
zuǒ zé jīng shuǐ zhù zhī
左则泾水注之。
wèi shuǐ yòu dōng jìng zhāng xiàn xi gài lǒng xī jùn zhī zhāng xǐ yě
渭水又东,径鄣县西,盖陇西郡之鄣徙也。
wèi shuǐ yòu dōng de bái qú jì kǒu yòu dōng yǔ wǔ zhàng qú hé
渭水又东,得白渠技口,又东与五丈渠合。
shuǐ chū yún yáng xiàn shí mén shān wèi zhī qīng shuǐ
水出云阳县石门山,谓之清水。
dōng nán liú jìng huáng qiàn shān xī yòu nán rù duì yǔ xiàn lì yuán nán chū wèi zhī qīng shuǐ kǒu
东南流,径黄嵌山西,又南入祋祤县,历原南出,谓之清水口。
dōng nán liú jué zhèng qú yòu dōng nán rù gāo líng xiàn jìng huáng bái chéng xi běn qǔ liáng gōng yě
东南流,绝郑渠,又东南,入高陵县,径黄白城西,本曲梁宫也。
nán jué bái qú qū ér dōng liú wèi zhī qǔ liáng shuǐ
南绝白渠,屈而东流,谓之曲梁水。
yòu dōng nán jìng gāo líng xiàn gù chéng běi dōng nán jué bái qú zhī dú yòu dōng nán rù wàn nián xiàn wèi zhī wǔ zhàng qú
又东南,径高陵县故城北,东南绝白渠枝渎,又东南,入万年县,谓之五丈渠。
yòu jìng ǒu yuán dōng dōng nán liú zhù yú wèi
又径藕原东,东南流,注于渭。
wèi shuǐ yòu jìng xīn fēng xiàn gù chéng běi dōng yǔ yú chí shuǐ huì
渭水右径新丰县故城北,东与鱼池水会。
shuǐ chū lì shān dōng běi běn dǎo yuán běi liú hòu qín shǐ huáng zàng yú shān běi shuǐ guò ér qǔ xíng dōng zhù běi zhuǎn
水出丽山东北,本导源北流,后秦始皇葬于山北,水过而曲行,东注北转。
shǐ huáng zào líng qǔ tǔ qí de wū shēn shuǐ jī chéng chí wèi zhī yú chí yě
始皇造陵取土,其地污深,水积成池,谓之鱼池也。
zài qín huáng líng dōng běi wǔ lǐ zhōu wéi sì lǐ
在秦皇陵东北五里,周围四里。
chí shuǐ xī běi liú jìng shǐ huáng zhǒng běi
池水西北流,径始皇冢北。
qín shǐ huáng dà xīng hòu zàng yíng jiàn zhǒng kuò yú lì róng zhī shān yī míng lán tián qí yīn duō jīn qí yáng duō yù
秦始皇大兴厚葬,营建冢扩于丽戎之山,一名蓝田,其阴多金,其阳多玉。
shǐ huáng tān qí měi míng yīn ér zàng yān
始皇贪其美名,因而葬焉。
zhǎn shān záo shí xià gù sān quán
斩山凿石,下锢三泉。
yǐ tóng wèi guǒ páng xíng zhōu huí sān shí yú lǐ
以铜为椁,旁行周回三十余里。
shàng huà tiān wén xīng xiù zhī xiàng xià yǐ shuǐ yín wèi sì dú bǎi chuān wǔ yuè jiǔ zhōu jù dì lǐ zhī shì
上画天文星宿之象,下以水银为四渎百川,五岳九州,具地理之势。
gōng guàn bǎi guān qí qì zhēn bǎo chōng mǎn qí zhōng
宫观百官,奇器珍宝,充满其中。
lìng jiàng zuò jī nǔ yǒu suǒ chuān jìn zhé shè zhī
令匠作机弩,有所穿近,辄射之。
yǐ rén yú gāo wèi dēng zhú qǔ qí bù miè zhě jiǔ zhī hòu gōng wú zi zhě jiē shǐ xùn zàng shén zhòng
以人鱼膏为灯烛,取其不灭者,久之,后宫无子者,皆使殉葬,甚众。
fén gāo wǔ zhàng zhōu huí wǔ lǐ yú
坟高五丈,周回五里余。
zuò zhě qī shí wàn rén jī nián fāng chéng
作者七十万人,积年方成。
ér zhōu zhāng bǎi wàn zhī shī yǐ zhì qí xià nǎi shǐ zhāng hán lǐng zuò zhě yǐ yù nán fú néng jìn
而周章百万之师已至其下,乃使章邯领作者以御难,弗能禁。
xiàng yǔ rù guān fā zhī yǐ sān shí wàn rén sān shí rì yùn wù bù néng qióng
项羽入关,发之以三十万人,三十日,运物不能穷。
guān dōng dào zéi xiāo guǒ qǔ tóng
关东盗贼,销椁取铜。
mù rén xún yáng shāo zhī huǒ yán jiǔ shí rì bù néng miè
牧人寻羊,烧之,火延九十日,不能灭。
běi duì hóng mén shí lǐ
北对鸿门十里。
chí shuǐ yòu xī běi liú shuǐ zhī xī nán yǒu wēn quán shì yǐ liáo jí
池水又西北流,水之西南有温泉,世以疗疾。
sān qín jì yuē lì shān xī běi yǒu wēn shuǐ jì zé de rù bù jì zé làn rén ròu
《三秦记》曰:丽山西北有温水,祭则得入,不祭则烂人肉。
sú yún shǐ huáng yǔ shén nǚ yóu ér wǔ qí zhǐ shén nǚ tuò zhī shēng chuāng shǐ huáng xiè zhī shén nǚ wèi chū wēn shuǐ hòu rén yīn yǐ jiāo xǐ chuāng
俗云:始皇与神女游而忤其旨,神女唾之生疮,始皇谢之,神女为出温水,后人因以浇洗疮。
zhāng héng wēn quán fù xù yuē yú chū lì shān guān wēn quán yù shén jǐng jiā hóng zé zhī pǔ shī nǎi wèi zhī fù yún
张衡《温泉赋序》曰:余出丽山,观温泉,浴神井,嘉洪泽之普施,乃为之赋云。
cǐ tāng yě bù shǐ de rén xíng tǐ yǐ
此汤也,不使的人形体矣。
chí shuǐ yòu jìng hóng mén xi yòu jìng xīn fēng xiàn gù chéng dōng gù lì róng de yě
池水又径鸿门西,又径新丰县故城东,故丽戎地也。
gāo zǔ wáng guān zhōng tài shàng huáng sī dōng guī gù xiàng jiù lǐ zhì cí xīn yì lì chéng shè shù fén yú lìng jiē tíng ruò yī fēn zhì fēng mín yǐ shí cí yì gù míng zhī wèi xīn fēng yě
高祖王关中,太上皇思东归,故象旧里,制兹新邑,立城社,树枌榆,令街庭若一,分置丰民,以实兹邑,故名之为新丰也。
hàn líng dì jiàn níng sān nián gǎi wéi dōu xiāng fēng duàn jiǒng wèi hòu guó
汉灵帝建宁三年,改为都乡,封段颎为侯国。
hòu lì yīn pán chéng
后立阴槃城。
qí shuǐ jì chéng běi chū shì wèi shì shuǐ wèi yīn pán shuǐ yòu běi jué cáo qú běi zhù yú wèi
其水际城北出,世谓是水为阴槃水,又北绝漕渠,北注于渭。
wèi shuǐ yòu dōng jìng hóng mén běi jiù dà dào běi xià bǎn kǒu míng yě
渭水又东,径鸿门北,旧大道北下坂口名也。
yòu yǒu hóng tíng
右有鸿亭。
hàn shū gāo zǔ jiāng jiàn xiàng yǔ
《汉书》:高祖将见项羽。
chu hàn chūn qiū yuē xiàng wáng zài hóng mén yà fù yuē wú shǐ rén wàng pèi gōng qí qì chōng tiān wǔ sè cǎi xiāng miù huò shì lóng huò shì yún fēi rén chén zhī qì kě zhū zhī
《楚汉春秋》曰:项王在鸿门,亚父曰:吾使人望沛公,其气冲天,五色采相缪,或似龙,或似云,非人臣之气,可诛之。
gāo zǔ huì xiàng yǔ fàn zēng mù yǔ yǔ bù yīng
高祖会项羽,范增目羽,羽不应。
fán kuài zhàng dùn zhuàng rén rù shí shǐ jiān yú cǐ yǔ zhuàng zhī
樊哙杖盾撞人入,食豕肩于此,羽壮之。
jùn guó zhì yuē xīn fēng xiàn dōng yǒu hóng mén tíng zhě yě
《郡国志》曰:新丰县东有鸿门亭者也。
guō yuán shēng shù zhēng jì huò yún bà chéng nán mén yuē hóng mén yě
郭缘生《述征记》,或云,霸城南门曰鸿门也。
xiàng yǔ jiāng yīn huì wēi gāo zǔ yǔ rén ér fú duàn
项羽将因会危高祖,羽仁而弗断。
fàn zēng móu ér bù nà xiàng bó zhōng hù gāo zǔ yǐ huò miǎn
范增谋而不纳,项伯终护高祖以获免。
jì dǐ bà shàng suì fēng hàn wáng
既抵霸上,遂封汉王。
àn hàn shū zhù hóng mén zài xīn fēng dōng shí qī lǐ zé bà shàng yīng bǎi lǐ
按《汉书注》,鸿门在新丰东十七里,则霸上应百里。
àn shǐ jì xiàng bó yè chí gào zhāng liáng liáng yǔ jù jiàn gāo zǔ réng shǐ yè fǎn
按《史记》,项伯夜驰告张良,良与俱见高祖,仍使夜返。
kǎo qí dào lǐ bù róng de ěr
考其道里,不容得尔。
jīn fù lǎo chuán zài bà chéng nán mén shù shí lǐ yú lǐ wèi de
今父老传在霸城南门数288十里,于理为得。
àn yuán shēng cǐ jì suī lì lǎn shǐ hàn shù xíng tú jīng jiàn kě wèi xué ér bù sī yǐ
按缘生此记,虽历览《史》、《汉》,述行涂经见,可谓学而不思矣。
jīn xīn fēng xiàn gù chéng dōng sān lǐ yǒu bǎn zhǎng èr lǐ yú qiàn yuán tōng dào nán běi dòng kāi yǒu tóng mén zhuàng wèi zhī hóng mén
今新丰县故城东三里有坂,长二里余,堑原通道,南北洞开,有同门状,谓之鸿门。
mèng kāng yán zài xīn fēng dōng shí qī lǐ wú zhī
孟康言在新丰东十七里,无之。
gài zhǐ xiàn zhì ér yán fēi wèi chéng yě
盖指县治而言,非谓城也。
zì xīn fēng gù chéng xi zhì bà chéng wǔ shí lǐ bà chéng xi shí lǐ zé bà shuǐ xi èr shí lǐ zé cháng ān chéng
自新丰故城西,至霸城五十里,霸城西十里,则霸水,西二十里则长安城。
yīng shào yuē bà shuǐ shàng dì míng zài cháng ān dōng sān shí lǐ jí bà chéng shì yě
应劭曰:霸水上地名,在长安东三十里,即霸城是也。
gāo zū jiù tíng jūn chù dōng qù xīn fēng jì yuǎn hé yóu xiàng bó yè yǔ zhāng liáng gòng jiàn gāo zǔ hu
高租旧停军处,东去新丰既远,何由项伯夜与张良共见高祖乎?
tuī cǐ yán zhī zhī yuán shēng cǐ jì guāi yǐ
推此言之,知缘生此记乖矣!
wèi shuǐ yòu dōng shí chuān shuǐ nán zhù yān
渭水又东,石川水南注焉。
wèi shuǐ yòu dōng xì shuǐ zhù zhī
渭水又东,戏水注之。
shuǐ chū lì shān féng gōng gǔ dōng běi liú yòu běi jìng lì róng chéng dōng
水出丽山冯公谷,东北流,又北径丽戎城东。
chūn qiū jìn xiàn gōng wǔ nián fá zhī huò lì jī yú shì yì
《春秋》晋献公五年,伐之,获丽姬于是邑。
lì róng nán guó yě jī xìng
丽戎,男国也,姬姓。
qín zhī lì yì yǐ
秦之丽邑矣。
yòu běi yòu zǒng sān chuān jìng hóng mén dōng yòu běi jìng xì tíng dōng
又北,右总三川,径鸿门东,又北径戏亭东。
yīng shào yuē xì hóng nóng hú xiàn xi jiè yě
应劭曰:戏,宏农湖县西界也。
de gé zhū xiàn bù dé wèi hú xiàn xi
地隔诸县,不得为湖县西。
sū lín yuē xì yì míng zài xīn fēng dōng nán sì shí lǐ
苏林曰:戏,邑名,在新丰东南四十里。
yú kāng yuē nǎi shuǐ míng yě jīn xì tíng shì yě
盂康曰:乃水名也,今戏亭是也。
xī zhōu yōu wáng yuè bāo nǐ sì bù xiào wáng nǎi jī gǔ jǔ fēng yǐ zhēng zhū hóu
昔周幽王悦褒拟,姒不笑,王乃击鼓举烽,以征诸侯。
zhū hóu zhì wú kòu bāo sì nǎi xiào wáng shén yuè zhī
诸侯至,无寇,褒姒乃笑,王甚悦之。
jí quǎn róng zhì wáng yòu jǔ fēng yǐ zhēng zhū hóu zhū hóu bù zhì suì bài yōu wáng wū hū shuǐ zhī shàng shēn sǐ yú lì shān zhī běi
及犬戎至,王又举烽以征诸侯,诸侯不至,遂败幽王于戏水之上,身死于丽山之北。
gù guó yǔ yuē yōu miè zhě yě
故《国语》曰:幽灭者也。
hàn chéng dì jiàn shǐ èr nián zào yán líng wèi chū líng yǐ wéi fēi jí yú bà qū tíng nán gèng yíng zhī
汉成帝建始二年,造延陵为初陵,以为非吉,于霸曲亭南更营之。
hóng jiā yuán nián yú xīn fēng xì xiāng wèi chāng líng xiàn yǐ fèng chū líng
鸿嘉元年,于新丰戏乡为昌陵县,以奉初陵。
yǒng shǐ yuán nián zhào yǐ chāng líng bēi xià kè tǔ shū è bù kě wèi wàn suì jū qí ba líng zuò lìng lì mín fǎn gù xǐ jiāng zuò dà jiàng jiě wàn nián tún huáng
永始元年,诏以昌陵卑下,客土疏恶,不可为万岁居,其罢陵作,令吏民反故,徙将作大匠解万年炖煌。
guān zhōng jì yuē chāng líng zài bà chéng dōng èr shí lǐ qǔ tǔ dōng shān yǔ sù tóng jià suǒ fèi jù wàn jī nián wú chéng jí cǐ chù yě
《关中记》曰:昌陵在霸城东二十里,取土东山,与粟同价,所费巨万,积年无成,即此处也。
xì shuǐ yòu běi fēn wéi èr shuǐ bìng zhù wèi shuǐ
戏水又北分为二水,并注渭水。
wèi shuǐ yòu dōng líng shuǐ rù yān
渭水又东,泠水入焉。
shuǐ nán chū fèi fú shān gài lì shān lián lù ér yì míng yě
水南出肺浮山,盖丽山连麓而异名也。
běi huì sān chuān tǒng guī yī hè lì yīn pán xīn fēng liǎng yuán zhī jiān běi liú zhù yú wèi
北会三川,统归一壑,历阴槃、新丰两原之间,北流注于渭。
wèi shuǐ yòu dōng qiú shuǐ nán chū dǎo hǔ shān xi zǒng wǔ shuǐ dān liú jìng qín bù gāo gōng dōng shì míng shì qiū chéng
渭水又东,酋水南出倒虎山,西总五水,单流径秦步高宫东,世名市丘城。
lì xīn fēng yuán dōng ér běi jìng bù shòu gōng xi yòu běi rù wèi
历新丰原东,而北径步寿宫西,又北入渭。
wèi shuǐ yòu dōng de xī yáng shuǐ yòu dōng de dōng yáng shuǐ bìng nán chū guǎng xiāng yuán běi chuí jù běi rù wèi
渭水又东得西阳水,又东得东阳水,并南出广乡原北垂,俱北入渭。
wèi shuǐ yòu dōng jìng xià bāng xiàn gù chéng nán
渭水又东径下邦县故城南。
qín fá bāng zhì bāng róng yú cǐ yǒu shàng bāng gù jiā xià yě
秦伐邦,置邦戎于此,有上邦,故加下也。
wèi shuǐ yòu dōng yǔ zhú shuǐ hé
渭水又东与竹水合。
shuǐ nán chū zhú shān běi jìng mèi jiā gǔ lì guǎng xiāng yuán dōng sú wèi zhī dà chì shuǐ běi liú zhù yú wèi
水南出竹山,北径媚加谷,历广乡原东,俗谓之大赤水,北流注于渭。
wèi shuǐ yòu dōng de bái qú kǒu
渭水又东得白渠口。
tài shǐ èr nián zhào guó zhōng dài fū bái gōng zòu chuān qú
大始二年,赵国中大夫白公,奏穿渠。
yǐn jīng shuǐ shǒu qǐ gǔ kǒu chū yú zhèng qú nán míng yuē bái qú
引泾水,首起谷口,出于郑渠南,名曰白渠。
mín gē zhī yuē tián yú hé suǒ chí yáng gǔ kǒu
民歌之曰:田于何所,池阳谷口。
zhèng guó zài qián bái qú qǐ hòu
郑国在前,白渠起后。
jí shuǐ suǒ shǐ yě
即水所始也。
dōng jìng yí chūn chéng nán yòu dōng nán jìng chí yáng chéng běi zhī dú chū yān dōng nán lì ǒu yuán xià yòu dōng jìng zhāng xiàn gù chéng běi dōng nán rù wèi
东径宜春城南,又东南径池阳城北,枝渎出焉,东南历藕原下,又东径鄣县故城北,东南入渭。
jīn wú shuǐ
今无水。
bái qú yòu dōng zhī qú chū yān
白渠又东,枝渠出焉。
dōng nán jìng gāo líng xiàn gù chéng běi
东南径高陵县故城北。
dì lǐ zhì yuē zuǒ fǔ dū wèi zhì wáng mǎng zhī qiān chūn yě
《地理志》曰:左辅都尉治,王莽之千春也。
tài kāng dì jì wèi zhī yuē gāo lù yě
《太康地记》谓之曰高陆也。
chē pín qín shū yuē fú jiān jiàn yuán shí sì nián gāo lù xiàn mín chuān jǐng de guī dà èr chǐ liù cùn bèi wén fù bā guà gǔ zì jiān yǐ shí wèi chí yǎng zhī shí liù nián ér sǐ qǔ qí gǔ yǐ wèn jí xiōng míng wéi kè guī
车频《秦书》曰:苻坚建元十四年,高陆县民穿井,得龟,大二尺六寸,背文负八卦古字,坚以石为池,养之,十六年而死,取其骨以问吉凶,名为客龟。
dà bo zuǒ gāo lǔ mèng kè guī yán wǒ jiāng guī jiāng nán bù yù sǐ yú qín
大卜佐高鲁梦客龟言,我将归江南,不遇,死于秦。
lǔ yú mèng zhōng zì jiě yuē guī sān wàn liù qiān suì ér zhōng zhōng bì wáng guó zhī zhēng yě
鲁于梦中自解曰:龟三万六千岁而终,终必亡国之征也。
wèi xiè xuán pò yú huái féi zì yì xīn chéng fú tú zhōng qín zuò yīn jí lún yǐ
为谢玄破于淮肥,自缢新城浮图中,秦祚因即沦矣。
yòu dōng jìng yuè yáng chéng běi
又东径栎阳城北。
shǐ jì qín xiàn gōng èr nián chéng yuè yáng zì yōng xǐ jū zhī
《史记》,秦献公二年,城栎阳,自雍徙居之。
shí bā nián yǔ jīn yú shì chù yě
十八年雨金于是处也。
xiàng yǔ yǐ fēng sī mǎ xīn wèi sāi wáng
项羽以封司马欣为塞王。
àn hàn shū gāo dì kè guān zhōng shǐ dōu zhī wáng mǎng zhī shī tíng yě
按《汉书》,高帝克关中,始都之,王莽之师亭也。
hòu hàn jiàn wǔ èr nián fēng piào qí dà jiàng jūn jǐng dān wèi hòu guó
后汉建武二年,封骠骑大将军景丹为侯国。
dān ràng shì zǔ yuē fù guì bù hái gù xiāng rú yì jǐn yè xíng gù yǐ fēng qīng
丹让,世祖曰:富贵不还故乡,如衣锦夜行,故以封卿。
bái qú yòu dōng jìng qín xiào gōng líng běi yòu dōng nán jìng jū líng chéng běi lián sháo chéng nán yòu dōng zhù jīn shì bēi yòu dōng nán zhù yú wèi
白渠又东,径秦孝公陵北,又东南径居陵城北,莲芍城南,又东注金氏陂,又东南注于渭。
gù hàn shū
故《汉书。
gōu xù zhì yuē bái qú shǒu qǐ gǔ kǒu wěi rù yuè yáng shì yě
沟洫志》曰白渠首起谷口,尾入栎阳是也。
jīn wú shuǐ
今无水。
yòu dōng guò zhèng xiàn běi wèi shuǐ yòu dōng jìng luán dū chéng běi gù fán yì yīn qì zhī suǒ jū
又东过郑县北,渭水又东径峦都城北,故蕃邑,殷契之所居。
shì běn yuē qì jū zhe
《世本》曰:290契居著。
hǎn yīn yuē fán zài zhèng xi
阚骃曰:蕃在郑西。
rán zé jīn luán chéng shì yǐ sú míng zhī chì chéng shuǐ yuē chì shuǐ fēi yě
然则今峦城是矣,俗名之赤城,水曰赤水,非也。
fú jiàn rù qín jù cǐ chéng yǐ kàng dù hóng
苻健入秦,据此城以抗杜洪。
xiǎo chì shuǐ jí shān hǎi jīng zhī guàn shuǐ yě shuǐ chū shí cuì zhī shān běi jìng xiāo jiā gǔ yú gū bǎi yuán xi dōng běi liú yǔ yù shuǐ hé shuǐ chū yīng shān běi liú yǔ zhāo shuǐ xiàng de luàn liú xī běi zhù yú guàn
小赤水即《山海经》之灌水也,水出石脆之山,北径萧加谷于孤柏原西,东北流与禺水合,水出英山,北流与招水相得,乱流西北注于灌。
guàn shuǐ yòu běi zhù yú wèi wèi shuǐ yòu dōng xi shí qiáo shuǐ nán chū mǎ lǐng shān jī shí jù qí dōng lì shān jù qí xi yuán quán shàng tōng xuán liú shù shí yǔ huá yuè tóng tǐ
灌水又北注于渭,渭水又东,西石桥水南出马岭山,积石据其东,丽山距其西,源泉上通,悬流数十,与华岳同体。
qí shuǐ běi jìng zhèng chéng xi shuǐ shàng yǒu qiáo qiáo suī bēng chǐ jiù jì yóu cún dōng qù zhèng chéng shí lǐ gù shì yǐ qiáo míng shuǐ yě
其水北径郑城西,水上有桥,桥虽崩褫,旧迹犹存,东去郑城十里,故世以桥名水也。
ér běi liú zhù yú wèi hǎn yīn wèi zhī xīn zhèng shuǐ
而北流注于渭,阚骃谓之新郑水。
wèi shuǐ yòu dōng jìng zhèng xiàn gù chéng běi
渭水又东径郑县故城北。
shǐ jì qín wǔ gōng shí yī nián xiàn zhī
《史记》,秦武公十一年,县之。
zhèng huán gōng you zhī gù yì yě
郑桓公友之故邑也。
hàn shū xuē zàn zhù yán zhōu zì mù wáng yǐ xià dōu yú xi zhèng bù dé yǐ fēng huán gōng yě
《汉书》薛瓒《注》言,周自穆王已下,都于西郑,不得以封桓公也。
yōu wáng jì bài guó kuài yòu miè qiān jū qí de guó yú zhèng fù zhī qiū shì wèi zhèng huán gōng
幽王既败,虢、侩又灭,迁居其地,国于郑父之丘,是为郑桓公。
wú fēng jīng zhào zhī wén
无封京兆之文。
yú àn qiān shǐ jì kǎo chūn qiū guó yǔ shì běn yán zhōu xuān wáng èr shí èr nián fēng shù dì yǒu yú zhèng
余按迁《史记》,考《春秋》、《国语》、《世本》言,周宣王二十二年,封庶弟友于郑。
yòu chūn qiū guó yǔ bìng yán huán gōng wèi zhōu sī tú yǐ wáng shì jiāng luàn móu yú shǐ bó ér jì tǎng yǔ huì yú guó kuài zhī jiān
又《春秋》、《国语》并言桓公为周司徒,以王室将乱,谋于史伯而寄帑与贿于虢侩之间。
yōu wáng yǔn wū hū zhèng huán gōng sǐ zhī
幽王𫕥于戏,郑桓公死之。
píng wáng dōng qiān zhèng wǔ gōng fǔ wáng shì miè guó kuài ér jiān qí tǔ
平王东迁,郑武公辅王室,灭虢、侩而兼其土。
gù zhōu huán gōng yán yú wáng yuē wǒ zhōu zhī dōng qiān jìn zhèng shì yī
故周桓公言于王曰:我周之东迁,晋、郑是依。
nǎi qiān fēng yú bǐ
乃迁封于彼。
zuǒ zhuàn yǐn gōng shí yī nián zhèng bó wèi gōng sūn huò yuē wú xiān jūn xīn yì yú cǐ qí néng yǔ xǔ zhēng hu
《左传》隐公十一年,郑伯谓公孙获曰:吾先君新邑于此,其能与许争乎?
shì zhǐ xīn zhèng wéi yán yǐ
是指新郑为言矣。
rán bān gù yīng shào zhèng xuán huáng fǔ mì péi wěi wáng yǐn hǎn yīn jí zhū shù zuò zhě xián yǐ xī zhèng wèi you zhī shǐ fēng xián yú xuē zàn zhī dān shuō yě wú yi wéi zhèng jīng ér cóng yì lù yǐ
然班固、应劭、郑玄、皇甫谧、裴𬱟、王隐、阚骃及诸述作者,咸以西郑为友之始封,贤于薛瓒之单说也,无宜违正经而从逸录矣。
chì dùn fán chóng yú guō běi shè tán bǎ chéng yáng jǐng wáng ér zūn yòu jiào zú shǐ liú xiá qīng mù niú r pén zi wèi dì
赤盾樊崇于郭北设坛,把城阳景王,而尊右挍卒史刘侠卿牧牛儿盆子为帝。
nián shí wǔ bèi fā tú xiǎn wèi jù fēng dān yī bàn tóu chì zé zhí qí lǚ
年十五,被发徒跣,为具蜂单衣,半头赤帻,直綦履。
gù jiàn zhòng rén bài kǒng wèi yù tí hào nián jiàn shì
顾见众人拜,恐畏欲啼,号年建世。
hòu yuè yú chéng bái gài xiǎo chē yǔ chóng jí shàng shū yī rén xiāng suí xiàng zhèng běi dù wèi shuǐ jí cǐ chù yě
后月余,乘白盖小车,与崇及尚书一人相随,向郑,北渡渭水,即此处也。
chéng nán shān běi yǒu wǔ bù shén miào dōng nán xiàng huá yuè
城南山北有五部神庙,东南向华岳。
miào qián yǒu bēi hòu hàn guāng hé sì nián zhèng xiàn lìng hé dōng péi bì zì jūn xiān lì
庙前有碑,后汉光和四年郑县令河东裴毕字君先立。
wèi shuǐ yòu dōng yǔ dōng shí qiáo shuǐ huì gù shěn shuǐ yě
渭水又东与东石桥水会,故沈水也。
shuǐ nán chū mǎ lǐng shān běi liú jìng wǔ píng chéng dōng
水南出马岭山,北流径武平城东。
àn dì lǐ zhì zuǒ féng yì yǒu wǔ chéng xiàn wáng mǎng zhī huán chéng yě
按《地理志》,左冯翊有武城县,王莽之桓城也。
shí qiáo shuǐ yòu jìng zhèng chéng dōng shuǐ yǒu gù shí liáng
石桥水又径郑城东,水有故石梁。
shù zhēng jì yuē zhèng chéng dōng xī shí sì lǐ gè yǒu shí liáng zhě yě
《述征记》曰郑城东西十四里,各有石梁者也。
yòu běi jìng shěn yáng chéng běi zhù yú wèi
又北径沈阳城北,注于渭。
hàn shū
《汉书。
dì lǐ zhì zuǒ féng yì yǒu shěn yáng xiàn wáng mǎng gèng zhī yuē zhì chāng yě
地理志》,左冯翊有沈阳县,王莽更之曰制昌也。
gài jiè shuǐ yǐ qǔ chēng yǐ
盖藉水以取称矣。
wèi shuǐ yòu dōng fū shuǐ zhù zhī
渭水又东,敷水注之。
shuǐ nán chū shí shān zhī fū gǔ běi jìng gào píng chéng dōng
水南出石山之敷谷,北径告平城东。
qí jiù suǒ chuán yán wǔ wáng dài zhòu gào tài píng yú cǐ gù chéng de jué míng fēi suǒ xiáng yě
耆旧所传,言武王代纣,告太平于此,故城得厥名,非所详也。
fū shuǐ yòu běi jìng jí líng gōng xi
敷水又北径集灵宫西。
dì lǐ zhì yuē huá yīn xiàn yǒu jí líng gōng wǔ dì qǐ
《地理志》曰:华阴县有集灵宫,武帝起。
gù zhāng chǎng huá yuè bēi chēng hàn wǔ mù qí líng zhù gōng zài qí hòu
故张昶《华岳碑》称汉武慕其灵,筑宫在其后。
ér běi liú zhù yú wèi
而北流注于渭。
wèi shuǐ yòu dōng liáng yú shuǐ zhù zhī
渭水又东,粮余水注之。
shuǐ nán chū liáng yú shān zhī yīn běi liú rù yú wèi sú wèi zhī xuān shuǐ yě
水南出粮余山之阴,北流入于渭,俗谓之宣水也。
wèi shuǐ yòu dōng hé huáng suān zhī shuǐ shì míng zhī wèi qiān qú shuǐ
渭水又东,合黄酸之水,世名之为千渠水。
shuǐ nán chū shēng shān běi liú zhù yú wèi
水南出升山,北流注于渭。
wèi shuǐ yòu dōng jìng píng shū chéng běi
渭水又东径平舒城北。
chéng cè zhěn wèi bīn bàn pò lún shuǐ nán miàn tōng qú
城侧枕渭滨,半破沦水,南面通衢。
xī qín shǐ huáng zhī jiāng wáng yě jiāng shén sù chē bái mǎ dào huá shān xià fǎn bì yú huá yīn píng shū dào yuē wèi yí hào chí jūn
昔秦始皇之将亡也,江神素车白马,道华山下,返壁于华阴平舒道,曰:为遗镐池君。
shǐ zhě zhì zhī nǎi èr shí bā nián dù jiāng suǒ chén bì yě
使者致之,乃二十八年渡江所沉壁也。
jí jiāng shén fǎn bì chù yě
即江神返壁处也。
wèi shuǐ zhī yáng jí huái dé xiàn jiè yě
渭水之阳,即怀德县界也。
chéng zài wèi shuǐ zhī běi shā yuàn zhī nán
城在渭水之北,沙苑之南。
jí huái dé xiàn gù chéng yě shì wèi zhī gāo yáng chéng fēi yǐ
即怀德县故城也,世谓之高阳城,非矣。
dì lǐ zhì yuē yǔ gòng běi tiáo jīng shān zài nán shān xià yǒu jīng qú
《地理志》曰:《禹贡》北条荆山,在南,山下有荆渠。
jí xià hòu zhù jiǔ dǐng chù yě
即夏后铸九鼎处也。
wáng mǎng gèng xiàn yuē dé huān
王莽更县曰德驩。
wèi shuǐ yòu dōng jìng cháng chéng běi zhǎng jiàn shuǐ zhù zhī
渭水又东,径长城北,长涧水注之。
shuǐ nán chū tài huá zhī shān cè cháng chéng dōng ér běi liú zhù yú wèi shuǐ
水南出太华之山,侧长城东而北流,注于渭水。
shǐ jì qín xiào gōng yuán nián chu wèi yǔ qín jiē jiè
《史记》,秦孝公元年,楚、魏与秦接界。
wèi zhù cháng chéng zì zhèng bīn luò zhě yě
魏筑长城,自郑滨洛者也。
yòu dōng guò huá yīn xiàn běi luò shuǐ rén yān hǎn yīn yǐ wéi qī jū zhī shuǐ yě
又东过华阴县北,洛水人焉,阚骃以为漆沮之水也。
cáo mán chuán yuē cāo yǔ mǎ chāo gé wèi shuǐ měi dù wèi zhé wèi chāo qí suǒ chōng tū
《曹瞒传》曰:操与马超隔渭水,每渡渭,辄为超骑所冲突。
de duō shā bù kě zhù chéng
地多沙,不可筑城。
lóu zǐ pà shuō jīn hán kě qǐ shā wèi chéng yǐ shuǐ guàn zhī yī xiǔ ér chéng
娄子怕说:今寒,可起沙为城,以水灌之,一宿而成。
cāo nǎi duō zuò jiān náng yǐ yīn shuǐ yè jí zuò chéng bǐ míng chéng lì yú shì shuǐ zhī cì yě
操乃多作缣囊以堙水,夜汲作城,比明,城立于是水之次也。
wèi shuǐ jìng jù gù chéng běi chūn qiū zhī yīn jìn yě
渭水径具故城北,《春秋》之阴晋也。
qín huì wén wáng wǔ nián gǎi yuē níng qín
秦惠文王五年,改曰宁秦。
hàn gāo dì bā nián gēng míng huá yīn
汉高帝八年,更名华阴。
wáng mǎng zhī huá tán yě
王莽之华坛也。
xiàn yǒu huà shān
县有华山。
shān hǎi jīng yuē qí gāo wǔ qiān rèn xuē chéng ér sì fāng yuǎn ér wàng zhī yòu ruò huá zhuàng xī nán yǒu xiǎo huà shān yě
《山海经》曰:其高五千仞,削成而四方,远而望之,又若华状,西南有小华山也。
hán zǐ yuē qín zhāo wáng lìng gōng shī gōu tī shàng huà shān yǐ jié bǎi zhī xīn wèi bó jiàn zhǎng bā chǐ qí zhǎng bā cùn ér lēi zhī yuē zhāo wáng cháng yǔ tiān shén bó yú shì
韩子曰:秦昭王令工施钩梯,上华山,以节柏之心为博箭,长八尺,棋长八寸,而勒之曰:昭王尝与天神博于是。
shén xiān chuán yuē zhōng shān wèi shū qīng cháng chéng yún chē jià bái lù jiàn hàn wǔ dì dì jiāng chén zhī shū qīng bù yán ér qù
《神仙传》曰:中山卫叔卿尝乘云车,驾白鹿,见汉武帝,帝将臣之,叔卿不言而去。
wǔ dì huǐ qiú dé qí zi dù shì lìng zhuī qí fù
武帝悔,求得其子度世,令追其父。
dù shì dēng huà shān jiàn fù yǔ shù rén bó yú shí shàng chì dù shì lìng hái
度世登华山,见父与数人博于石上,勅度世令还。
shān céng yún xiù gù néng huái líng bào yì ěr
山层云秀,故能怀灵抱异耳。
shān shàng yǒu èr quán dōng xī fēn liú zhì ruò shān yǔ pāng pài hóng jīn fàn sǎ guà liū téng xū zhí xiè shān xià
山上有二泉,东西分流,至若山雨滂湃,洪津泛洒,挂溜腾虚,直泻山下。
yǒu hàn wén dì miào miào yǒu shí què shù bēi
有汉文帝庙,庙有石阙数碑。
yī bēi shì jiàn ān zhōng lì hàn zhèn yuǎn jiāng jūn duàn wēi gèng xiū cí táng
一碑是建安中立,汉镇远将军段煨更修祠堂。
bēi wén hàn jǐ shì huáng mén shì láng zhāng chǎng zào chǎng zì shū zhī wén dì yòu kān qí èr shí yú zì èr shū cún chuí míng hǎi nèi
碑文,汉给事黄门侍郎张昶造,昶自书之,文帝又刊其二十余字,二书存垂名海内。
yòu kān shì zhōng sī lì xiào wèi zhōng yáo hóng nóng tài shǒu tián qiū jiǎn xìng míng guǎng liù háng yù rán xiū píng
又刊侍中、司隶校尉钟繇,宏农太守田丘俭姓名,广六行,郁然修平。
shì tài kāng bā nián hóng nóng tài shǒu hé dōng wèi shū shǐ wèi huá yīn lìng hé dōng péi zhòng xún yì qí yì lì xiū lì tán miào jiā dào shù bǎi qì yú shān yīn shì jiàn yǒng xīng yuán nián huá bǎi shí suǒ zào bēi
是太康八年,宏农太守河东卫叔始为华阴令,河东裴仲恂,役其逸力,修立坛庙,夹道树柏,迄于山阴,事见永兴元年华百石所造碑。
wèi shuǐ yòu dōng shā qú shuǐ zhù zhī
渭水又东,沙渠水注之。
shuǐ chū nán shān běi liú xī běi rù cháng chéng
水出南山,北流,西北入长城。
chéng zì huà shān běi dá yú hé
城自华山,北达于河。
huá yuè míng yuē qín jìn zhēng qí cí lì chéng jiàn qí zuǒ zhě yě
《华岳铭》曰:秦、晋争其祠,立城建其左者也。
guō zhe shù zhēng jì zhǐ zhèng wèi zhī lì cháng chéng cháng chéng zài hòu bù dé zài sī sī wèi fēi yǐ
郭著《述征记》,指证魏之立长城,长城在后,不得在斯,斯为非矣。
qú shuǐ yòu běi zhù yú wèi
渠水又北注于渭。
sān qín jì yuē cháng chéng běi yǒu píng yuán guǎng shù bǎi lǐ mín jǐng jí cháo jū jǐng shēn wǔ shí chǐ
《三秦记》曰:长城北有平原,广数百里,民井汲巢居,井深五十尺。
wèi shuǐ yòu dōng jìng dìng chéng běi
渭水又东,径定城北。
xī zhēng jì yuē chéng yīn yuán lì
《西征记》曰:城因原立。
shù zhēng jì yuē dìng chéng qù tóng guān sān shí lǐ jiā dào gè yī chéng
《述征记》曰:定城去潼关三十里,夹道各一城。
wèi shuǐ yòu dōng ní quán shuǐ zhù zhī
渭水又东,泥泉水注之。
shuǐ chū nán shān líng gǔ ér běi liú zhù yú wèi shuǐ yě
水出南山灵谷,而北流注于渭水也。
wèi shuǐ yòu dōng hé shā qú shuǐ shuǐ jí fú yù zhī shuǐ yě
渭水又东合沙渠水,水即符禺之水也。
nán chū fú shí yòu jìng fú yù zhī shān běi liú rù yú wèi
南出符石,又径符禺之山,北流入于渭。
dōng rù yú hé
东入于河。
chūn qiū zhī wèi yóu yě
《春秋》之渭油也。
zuǒ zhuàn mǐn gōng èr nián guó gōng bài quǎn róng yú wèi duì
《左传》闵公二年,虢公败犬戎于渭队。
fú qián yuē duì wèi ruì yě
服虔曰:队谓汭也。
dù yù yuē shuǐ zhī xiàn qū yuē ruì
杜预曰:水之限曲曰汭。
wáng sù yún ruì rù yě
王肃云:汭,入也。
lǚ chén yún ruì zhě shuǐ xiàng rù yě
吕忱云:汭者,水相入也。
shuǐ huì jí chuán sī kōng suǒ zài yǐ
水会即船司空所在矣。
dì lǐ zhì yuē wèi shuǐ dōng zhì chuán sī kōng rù hé
《地理志》曰:渭水东至船司空入河。
fú qián yuē xiàn míng dōu guān
服虔曰:县名,都官。
sān fǔ huáng tú yǒu chuán kù guān hòu gǎi wéi xiàn
《三辅黄图》有船库官,后改为县。
wáng mǎng zhī chuán lì zhě yě
王莽之船利者也。