水经注 · 郦道元 · Chapter 6 of 40

卷六

PinyinModern Translation
Size

fén shuǐ chū tài yuán fén yáng xiàn běi guǎn cén shān

汾水出太原汾阳县北管涔山。

shān hǎi jīng yuē běi cì èr jīng zhī shǒu zài hé zhī dōng qí shǒu zhěn fén yuē guǎn cén zhī shān qí shàng wú mù ér xià duō yù fén shuǐ chū yān xi liú zhù yú hé

《山海经》曰:《北次二经》之首,在河之东,其首枕汾,曰管涔之山,其上无木,而下多玉,汾水出焉,西流注于河。

shí sān zhōu zhì yuē chū wǔ zhōu zhī yān jīng shān

《十三州志》曰:出武州之燕京山。

yì guǎn cén zhī yì míng yě

亦管涔之异名也。

qí shān zhòng fù xiū yán yǒu cǎo wú mù quán yuán dǎo yú nán lù zhī xià gài zhì shuǐ méng liú ěr

其山重阜修岩,有草无木,泉源导于南麓之下,盖稚水蒙流耳。

yòu xī nán jiā àn lián shān lián fēng jiē shì

又西南,夹岸连山,联峰接势。

liú yuān zú zǐ yào cháng yǐn bì yú guǎn cén zhī shān yè zhōng hū yǒu èr tóng zǐ rù guì yuē guǎn cén wáng shǐ xiǎo chén fèng yè zhào huáng dì

刘渊族子曜尝隐避于管涔之山,夜中忽有二童子入,跪曰:管涔王使小臣奉谒赵皇帝。

xiàn jiàn yī kǒu zhì qián zài bài ér qù

献剑一口,置前,再拜而去。

yǐ zhú shì zhī jiàn zhǎng èr chǐ guāng zé fēi cháng bèi yǒu míng yuē shén jiàn yù chú zhòng dú

以烛视之,剑长二尺,光泽非常,背有铭曰:神剑御,除众毒。

yào suì fú zhī jiàn suí shí biàn wéi wǔ sè yě

曜遂服之,剑随时变为五色也。

hòu yào suì wèi hú wáng yǐ

后曜遂为胡王矣。

fén shuǐ yòu nán yǔ dōng xi wēn xī hé

汾水又南,与东、西温溪合。

shuǐ chū zuǒ yòu jìn xī shēng liú yì zhù shuǐ shàng zá shù jiāo yīn yún chuí yān jiē

水出左右近溪,声流翼注,水上杂树交荫,云垂烟接。

zì shì shuǐ liú tán zhǎng bō xiāng zhuǎn fàn

自是水流潭涨,波襄转泛。

yòu nán jìng yī chéng dōng

又南径一城东。

píng yōng jī shí cè zhěn fén shuǐ sú wèi zhī dài chéng

凭墉积石,侧枕汾水,俗谓之代城。

yòu nán chū èr chéng jiān

又南出二城间。

qí chéng jiǎo yǐ yì zhěn fén liú shì wèi zhī hóu mò gān chéng

其城角倚,翼枕汾流,世谓之侯莫干城。

gài yǔ chū róng fāng chuán hū shī shí yě

盖语出戎方,传呼失实也。

fén shuǐ yòu nán jìng fén yáng xiàn gù chéng dōng chuān tǔ kuān píng huán shān yí shuǐ

汾水又南径汾阳县故城东,川土宽平,峘山夷水。

dì lǐ zhì yuē fén shuǐ chū fén yáng xiàn běi shān xī nán liú zhě yě

《地理志》曰:汾水出汾阳县北山,西南流者也。

hàn gāo dì shí yī nián fēng jìn qiáng wèi hòu guó hòu lì tún nóng jī sù zài sī wèi zhī yáng cháng cāng

汉高帝十一年,封靳强为侯国,后立屯农,积粟在斯,谓之羊肠仓。

shān yǒu yáng cháng bǎn zài jìn yáng xī běi shí dèng yíng xíng ruò yáng cháng yān gù cāng bǎn qǔ míng yǐ

山有羊肠坂,在晋阳西北,石隥萦行,若羊肠焉,故仓坂取名矣。

hàn yǒng píng zhōng zhì hū tuó shí jiù hé

汉永平中,治呼沱、石臼河。

àn sī mǎ biāo hòu hàn jùn guó zhì cháng shān nán xíng táng xiàn yǒu shí jiù gǔ gài zī chéng hū tuó zhī shuǐ zhuǎn shān dōng zhī cáo zì dōu lǜ zhì yáng cháng cāng jiāng píng fén shuǐ yǐ cáo tài yuán

案司马彪《后汉郡国志》,常山南行唐县有石臼谷,盖资承呼沱之水,转山东之漕,自都虑至羊肠仓,将凭汾水以漕太原。

yòng shí qín jìn kǔ yì lián nián zhuǎn yùn suǒ jīng fán sān bǎi bā shí jiǔ ài sǐ zhě wú suàn

用实秦、晋,苦役连年,转运所经,凡三百八十九隘,死者无算。

bài shān xun wèi yè zhě jiān hù shuǐ gōng

拜邓训为谒者,监护水功。

xun yǐn kuò zhī qí nán lì jù yán sù zōng sù zōng cóng zhī quán huó shù qiān rén

训隐括知其难,立具言肃宗,肃宗从之,全活数千人。

hé xī shān hòu zhī lì shū fù gāi yǐ wéi xun jī shàn suǒ zhì yě

和熹邓后之立,叔父陔以为训积善所致也。

yáng cháng jí cǐ cāng yě

羊肠即此仓也。

yòu nán jìng xiù róng chéng dōng

又南径秀容城东。

wèi tǔ dì jì yuē xiù róng hú rén xǐ jū zhī lì xiù róng hù jūn zhì

《魏土地记》曰:秀容,胡人徙居之,立秀容护军治。

dōng qù fén shuǐ liù shí lǐ

东去汾水六十里。

nán yǔ suān shuǐ hé shuǐ yuán xi chū shǎo yáng zhī shān dōng nán liú zhù yú fén shuǐ

南与酸水合,水源西出少阳之山,东南流注于汾水。

fén shuǐ yòu nán chū shān dōng nán liú luò yīn shuǐ zhù zhī

汾水又南出山,东南流,洛阴水注之。

shuǐ chū xīn xìng jùn xi liú jìng luò yīn chéng běi yòu xi jìng yú xiàn gù chéng nán

水出新兴郡,西流径洛阴城北,又西径盂县故城南。

chūn qiū zuǒ zhuàn zhāo gōng èr shí bā nián fēn qí shì qī xiàn wèi dài fū zhī yì yǐ yú bǐng wèi yú dài fū

《春秋左传》昭公二十八年,分祁氏七县为大夫之邑,以盂丙为盂大夫。

luò yīn shuǐ yòu xi jìng láng mèng xiàn gù chéng nán

洛阴水又西,径狼孟县故城南。

wáng mǎng zhī láng diào yě

王莽之狼调也。

zuǒ yòu jiā jiàn yōu shēn nán miàn dà hè sú wèi zhī láng mǎ jiàn jiù duàn jiàn wèi chéng yǒu nán běi mén mén yīn gù bì shàng zài

左右夹涧幽深,南面大壑,俗谓之狼马涧,旧断涧为城,有南、北门,门𬮱故壁尚在。

luò yīn shuǐ yòu xī nán jìng yáng qǔ chéng běi

洛阴水又西南径阳曲城北。

wèi tǔ dì jì yuē yáng qǔ hú jì jū tài yuán jiè zhì yáng qǔ hù jūn zhì

《魏土地记》曰:阳曲,胡寄居太原界,置阳曲护军治。

qí shuǐ xī nán liú zhù yú fén shuǐ

其水西南流,注于汾水。

fén shuǐ yòu nán jìng yáng qǔ chéng xī nán zhù yě

汾水又南径阳曲城西南注也。

dōng nán guò jìn yáng xiàn dōng jìn shuǐ cóng xiàn nán dōng liú zhù zhī

东南过晋阳县东,晋水从县南东流注之。

tài yuán jùn zhì jìn yáng chéng

太原郡治晋阳城。

qín zhuāng xiāng wáng sān nián lì

秦庄襄王三年立。

shàng shū suǒ wèi jì xiū tài yuán zhě yě

《尚书》所谓既修太原者也。

chūn qiū shuō tí cí yuē gāo píng yuē tài yuán

《春秋说题辞》曰:高平曰太原。

yuán duān yě píng ér yǒu dù

原,端也,平而有度。

guǎng yǎ yuē dà lǔ tài yuán yě

《广雅》曰:大卤,太原也。

shì míng yuē de bù shēng wù yuē xī

《释名》曰:地不生物曰卤。

xī lú yě

卤,罏也。

gǔ liáng zhuàn yuē zhōng guó yuē tài yuán yí dí yuē tài xī

《谷梁传》曰:中国曰太原,夷狄曰太卤。

shàng shū dà chuán yuē dōng yuán dǐ píng dà ér gāo píng zhě wèi zhī tài yuán jùn qǔ chēng yān

《尚书大传》曰:东原底平,大而高平者谓之太原,郡取称焉。

wèi tǔ dì jì yuē chéng dōng yǒu fén shuǐ nán liú shuǐ dōng yǒu jìn shǐ chí jié dū du bīng zhōu zhū jūn shì zhèn běi jiāng jūn tài yuán chéng wáng zhī bēi

《魏土地记》曰:城东有汾水南流,水东有晋使持节、都督并州诸军事、镇北将军太原成王之碑。

shuǐ shàng jiù yǒu liáng qīng píng yǔn yú liáng xià yù ràng sǐ yú jīn cè yì xiāng zi jiě yī zhī suǒ zài yě

水上旧有梁,青荓殒于梁下,豫让死于津侧,亦襄子解衣之所在也。

fén shuǐ xī jìng jìn yáng chéng nán

汾水西径晋阳城南。

jiù yǒu jiè zǐ tuī cí cí qián yǒu bēi miào yǔ qīng tuí wéi dān bēi dú cún yǐ

旧有介子推词,祠前有碑,庙宇倾颓,惟单碑独存矣。

jīn wén zì bō luò wú kě xún yě

今文字剥落,无可寻也。

yòu nán dòng guò shuǐ cóng dōng lái zhù zhī

又南,洞过水从东来注之。

fén shuǐ yòu nán jìng gěng yáng xiàn gù chéng dōng

汾水又南径梗阳县故城东。

gù yú cì zhī gěng yáng xiāng yě

故榆次之梗阳乡也。

wèi xiàn zi yǐ yì dài fū wèi wù yě

魏献子以邑大夫魏戊也。

jīng xiāng fán yuē gěng yáng jìn yì yě

京相璠曰:梗阳,晋邑也。

jīn tài yuán jìn yáng xiàn nán liù shí lǐ yú cì jiè yǒu gěng yáng chéng

今太原晋阳县南六十里榆次界有梗阳城。

fén shuǐ yòu nán jí dòng guò shuǐ huì zhě yě

汾水又南,即洞过水会者也。

yòu nán guò dà líng xiàn dōng xī zhào wǔ líng wáng yóu dà líng mèng chǔ nǚ gǔ qín ér gē xiǎng jiàn qí rén wú guǎng jìn mèng yáo yān jí yú cǐ xiàn yě

又南过大陵县东,昔赵武灵王游大陵,梦处女鼓琴而歌,想见其人,吴广进孟姚焉,即于此县也。

wáng mǎng gǎi yuē dà níng yǐ

王莽改曰大宁矣。

fén shuǐ yú xiàn zuǒ yǐ wèi wū zé

汾水于县左迤为邬泽。

guǎng yǎ yuē shuǐ zì fén chū wèi fén bēi

《广雅》曰:水自汾出为汾陂。

qí bēi dōng xī sì lǐ nán běi shí yú lǐ bēi nán jiē wū

其陂东西四里,南北十余里,陂南接邬。

dì lǐ zhì yuē jiǔ zé zài běi bīng zhōu sǒu yě

《地理志》曰:九泽在北,并州薮也。

lǚ shì chūn qiū wèi zhī dà lù

《吕氏春秋》谓之大陆。

yòu míng zhī yuē ōu tì zhī zé sú wèi zhī wū chéng pō

又名之曰沤洟之泽,俗渭之邬城泊。

xǔ shèn shuō wén yuē yān shuǐ chū xī hé zhōng yáng xiàn běi shā nán rù hé

许慎《说文》曰:漹水出西河中阳县北沙,南入河。

jí cǐ shuǐ yě

即此水也。

yān shuǐ yòu huì yīng hóu zhī shuǐ shān hǎi jīng chēng yè lì zhī shān yīng hóu zhī shuǐ chū yú qí yīn běi liú zhù yú sì shuǐ

漹水又会婴侯之水,《山海经》称谒戾之山,婴侯之水出于其阴,北流注于祀水。

shuǐ chū sì shān qí shuǐ shū yuán gòng shě zhù yú yīng hóu zhī shuǐ luàn liú jìng zhōng dōu xiàn nán sú yòu wèi zhī zhōng dōu shuǐ hóu jiǎ shuǐ zhù zhī

水出祀山,其水殊源共舍,注于婴侯之水,乱流径中都县南,俗又谓之中都水,侯甲水注之。

shuǐ fā yuán qí xiàn hú jiǎ shān yǒu cháng bǎn wèi zhī hú jiǎ lǐng jí liú xīn suì chū fù suǒ wèi yuè hóu jiǎ ér cháng qū zhě yě

水发源祁县胡甲山,有长坂,谓之胡甲岭,即刘歆《遂初赋》所谓越侯甲而长驱者也。

cài yōng yuē hóu jiǎ yì yì míng yě zài qí xiàn

蔡邕曰:侯甲,亦邑名也,在祁县。

hóu jiǎ shuǐ yòu xī běi lì yí suì jiāo jìng tài gǔ wèi zhī tài gǔ shuǐ

侯甲水又西北历宜岁郊,径太谷,谓之太谷水。

chū gǔ xī běi liú jìng qí xiàn gù chéng nán zì xiàn lián yán xi jiē wū zé shì wèi qí sǒu yě

出谷西北流,径祁县故城南,自县连延,西接邬泽,是为祁薮也。

jí ěr yǎ suǒ wèi zhāo yú qí yǐ

即《尔雅》所谓昭余祁矣。

gǔ xīn yì yě

贾辛邑也。

xīn mào chǒu qī bù wéi yán yǔ zhī rú gāo shè zhì shuāng zhōng zhī zé xiào yě

辛貌丑,妻不为言,与之如皋射雉,双中之则笑也。

wáng mǎng zhī shì xiàn yě

王莽之示县也。

yòu xi jìng jīng líng xiàn gù chéng běi

又西径京陵县故城北。

wáng mǎng gēng míng yuē zhì chéng yǐ

王莽更名曰致城矣。

yú chūn qiū wèi jiǔ yuán zhī de yě

于《春秋》为九原之地也。

gù guó yǔ yuē zhào wén zi yǔ shū xiàng yóu yú jiǔ yuán yuē sǐ zhě ruò kě zuò yě wú shuí yǔ guī

故《国语》曰:赵文子与叔向游于九原,曰:死者若可作也,吾谁与归?

shū xiàng yuē qí yáng zǐ hu

叔向曰:其阳子乎?

wén zǐ yuē fu yáng zǐ xíng bìng zhí yú jìn guó bù miǎn qí shēn zhì bù zú chēng

文子曰:夫阳子行并植于晋国,不免其身,智不足称。

shū xiàng yuē qí jiù fàn hu

叔向曰:其舅犯乎?

wén zǐ yuē fu jiù fàn jiàn lì bù gù qí jūn rén bù zú chēng

文子曰:夫舅犯见利不顾其君,仁不足称。

wú qí suí huì hu

吾其随会乎?

nà jiàn bù wàng qí shī yán shēn bù shī qí you shì jūn bù yuán ér jìn bù ē ér tuì

纳谏不忘其师,言身不失其友,事君不援而进,不阿而退。

qí gù jīng shàng cún

其故京尚存。

hàn xìng zēng líng yú qí xià gù yuē jīng líng yān

汉兴,增陵于其下,故曰京陵焉。

hóu jiǎ shuǐ yòu xī běi jìng zhōng dōu xiàn gù chéng nán chéng lín jì shuǐ méi

侯甲水又西北径中都县故城南,城临际水湄。

chūn qiū zhāo gōng èr nián jìn hóu zhí chén wú yǔ yú zhōng dōu zhě yě

《春秋》昭公二年,晋侯执陈无宇于中都者也。

hàn wén dì wèi dài wáng dōu cǐ

汉文帝为代王,都此。

wǔ dì yuán fēng sì nián shàng xìng zhōng dōu gōng diàn shàng jiàn guāng shè zhōng dōu sǐ zuì yǐ xià

武帝元封四年,上幸中都宫,殿上见光,赦中都死罪以下。

hóu jiǎ shuǐ yòu xi hé yú yīng hóu zhī shuǐ jìng wū xiàn gù chéng nán jìn dài fū sī mǎ mí mù zhī yì yě

侯甲水又西,合于婴侯之水,径邬县故城南,晋大夫司马弥牟之邑也。

wèi zhī wū shuǐ sú yì yuē lǜ shuǐ

谓之邬水,俗亦曰虑水。

lǜ wū shēng xiāng jìn gù yīn biàn yān

虑、邬声相近,故因变焉。

yòu xī běi rù wū bēi ér guī yú fén liú yǐ

又西北入邬陂,而归于汾流矣。

yòu nán guò píng táo xiàn dōng wén shuǐ cóng xi lái liú zhù zhī

又往南流过平陶县东,文水从西边流来注人。

fén shuǐ yòu nán yǔ shí tóng shuǐ hé jí mián shuǐ yě

汾水又南与石桐水合,即绵水也。

shuǐ chū jiè xiū xiàn zhī mián shān běi liú jìng shí tóng sì xi

水出界休县之绵山,北流径石桐寺西。

jí jiè zǐ tuī zhī cí yě

即介子推之祠也。

xī zǐ tuī táo jìn wén gōng zhī shǎng ér yǐn yú mián shàng zhī shān yě

昔子推逃晋文公之赏,而隐于绵上之山也。

jìn wén gōng qiú zhī bù dé nǎi fēng mián wèi jiè zǐ tuī tián

晋文公求之不得,乃封绵为介子推田。

yuē yǐ zhì wú guò qiě jīng shàn rén

曰:以志吾过,且旌善人。

yīn míng sī shān wèi jiè shān

因名斯山为介山。

gù yuán shān sōng jùn guó zhì yuē jiè xiū xiàn yǒu jiè shān mián shàng jù zǐ tuī miào

故袁山松《郡国志》曰:界休县有介山、绵上聚、子推庙。

wáng sù sāng fú yào jì yuē xī lǔ āi gōng zǔ zài qí fù kǒng zǐ wèn yuē níng shè guì shù hu

王肃《丧服要记》曰:昔鲁哀公祖载其父,孔子问曰:宁设桂树乎?

āi gōng yuē bù yě

哀公曰:不也。

guì shù zhě qǐ yú jiè zǐ tuī

桂树者,起于介子推。

zǐ tuī jìn zhī rén yě

子推,晋之人也。

wén gōng yǒu nèi nán chū guó zhī dí zǐ tuī suí qí xíng gē ròu yǐ xù jūn liáng

文公有内难,出国之狄,子推随其行,割肉以续军粮。

hòu wén gōng fù guó hū wàng zǐ tuī zǐ tuī fèng chàng ér gē wén gōng shǐ wù dāng shòu jué lù

后文公复国,忽忘子推,子推奉唱而歌,文公始悟,当受爵禄。

zǐ tuī bēn jiè shān bào mù ér shāo sǐ guó rén zàng zhī kǒng qí shén hún yǔn yú de gù zuò guì shù wèi

子推奔介山,抱木而烧死,国人葬之,恐其神魂𫕥于地,故作桂树为。

wú fù shēng yú gōng diàn sǐ yú zhěn xí hé yòng guì shù wèi

吾父生于宫殿,死于枕席,何用桂树为?

yú àn fū zǐ shàng fēi fán yú sòng zàng ān néng wèn guì shù wèi lǐ hu

余按夫子尚非璠玙送葬,安能问桂树为礼乎?

wáng sù cǐ zhèng jìn yú wū yǐ

王肃此证,近于诬矣。

shí tóng shuǐ yòu xi liú zhù yú fén shuǐ

石桐水又西流注于汾水。

fén shuǐ yòu xī nán jìng jiè xiū xiàn gù chéng xi wáng mǎng gēng míng zhī yuē jiè měi yǐ

汾水又西南径界休县故城西,王莽更名之曰界美矣。

chéng dōng yǒu zhēng shì guō lín zōng sòng zǐ jùn èr bēi

城东有征士郭林宗、宋子浚二碑。

sòng chōng yǐ yǒu dào sī tú zhēng lín zōng xiàn rén yě

宋冲以有道司徒征,林宗县人也。

pì sī tú jǔ tài wèi yǐ jí cí

辟司徒,举太尉,以疾辞。

qí bēi wén yún jiāng dǎo hóng yá zhī xiá jì shào cháo yóu zhī yì guǐ xiáng qū wài yǐ shū yì chāo tiān qú yǐ gāo zhì bǐng mìng bù róng xiǎng nián sì shí yǒu èr jiàn níng èr nián zhēng yuè dīng hài zú

其碑文云:将蹈洪崖之遐迹,绍巢由之逸轨,翔区外以舒翼,超天衢以高峙,禀命不融,享年四十有二,建宁二年正月丁亥卒。

fán wǒ sì fāng tóng hào zhī rén yǒng huái āi tòng nǎi shù bēi biǎo mù zhāo míng jǐng xíng yún

凡我四方同好之人,永怀哀痛,乃树碑表墓,昭铭景行云。

chén liú cài bó jiē fàn yáng lú zi gàn fú fēng mǎ mì dī děng yuǎn lái bēn sāng chí péng yǒu fú

陈留蔡伯喈、范阳卢子干、扶风马日䃅等,远来奔丧,持朋友服。

xīn sàng jī nián zhě rú hán zǐ zhù sòng zǐ jùn děng èr shí sì rén qí yú mén rén zhe xī shuāi zhě qiān shù

心丧期年者如韩子助、宋子浚等二十四人,其余门人著锡衰者千数。

cài bó jiē wèi lú zi gàn mǎ mì dī yuē wú wèi tiān xià bēi wén duō yǐ jiē yǒu cán róng wéi guō yǒu dào wú kuì yú sè yǐ

蔡伯喈谓卢子干、马日䃅曰:吾为天下碑文多矣,皆有惭容,惟郭有道,无愧于色矣。

fén shuǐ zhī yòu yǒu zuǒ bù chéng cè lín fén shuǐ gài liú yuān wèi jìn dū wèi suǒ zhù yě

汾水之右有左部城,侧临汾水,盖刘渊为晋都尉所筑也。

yòu nán guò guān jué jīn

又南过冠爵津,

fén jīn míng yě

汾津名也,

zài jiè xiū xiàn zhī xī nán

在界休县之西南,

sú wèi zhī què shǔ gǔ

俗谓之雀鼠谷,

shù shí lǐ jiān dào xiǎn ài

数十里间道险隘,

shuǐ zuǒ yòu xī jié piān liáng gé dào

水左右悉结偏梁阁道,

lèi shí jiù lù

累石就路,

yíng dài yán cè

萦带岩侧,

huò qù shuǐ yī zhàng

或去水一丈,

huò gāo wǔ liù chǐ

或高五六尺,

shàng dài shān fù

上戴山阜,

xià lín jué jiàn

下临绝涧,

sú wèi zhī wèi lǔ bān qiáo

俗谓之为鲁般桥。

gài tōng gǔ zhī jīn ài yǐ yì zài jīn zhī dì xiǎn yě

盖通古之津隘矣,亦在今之地险也。

yòu nán rù hé dōng jiè yòu nán guò yǒng ān xiàn xi gù zhì xiàn yě zhōu lì wáng liú yú zhì jí cǐ chéng yě

又南入河东界,又南过永安县西,故彘县也,周厉王流于彘,即此城也。

wáng mǎng gēng míng huáng chéng hàn shùn dì yáng jiā sān nián gǎi yuē yǒng ān

王莽更名黄城,汉顺帝阳嘉三年,改曰永安。

xiàn huò bó zhī dōu yě

县,霍伯之都也。

lì táng chéng dōng xuē zàn zhù hàn shū yún yáo suǒ dōu yě dōng qù zhì shí lǐ

历唐城东,薛瓒注《汉书》云:尧所都也,东去彘十里。

fén shuǐ yòu nán yǔ zhì shuǐ hé shuǐ chū dōng běi tài yuè shān yǔ gòng suǒ wèi yuè yáng yě

汾水又南与彘水合,水出东北太岳山,《禹贡》所谓岳阳也。

jí huò tài shān yǐ

即霍太山矣。

shàng yǒu fēi lián mù fēi lián yǐ shàn zǒu shì zhòu è lái duō lì jiàn zhī

上有飞廉墓,飞廉以善走事纣,恶来多力见知。

zhōu wǔ wáng fá zhòu jiān shā è lái

周武王伐纣,兼杀恶来。

fēi lián xiān wèi zhòu shǐ běi fāng hái wú suǒ bào nǎi tán yú huò tài shān ér zhì mìng yān

飞廉先为纣使北方,还无所报,乃坛于霍太山而致命焉。

de shí guān míng yuē dì lìng chù fù bù yǔ yīn luàn cì rǔ shí guān yǐ zàng

得石棺,铭曰:帝令处父,不与殷乱,赐汝石棺以葬。

sǐ suì yǐ zàng yān

死,遂以葬焉。

huò tài shān yǒu yuè miào miào shén líng niǎo què bù qī qí lín měng hǔ cháng shǒu qí tíng yòu yǒu líng quán yǐ gòng jì sì gǔ dòng zé quán liú shēng jué zé shuǐ jié

霍太山有岳庙,庙甚灵,鸟雀不栖其林,猛虎常守其庭,又有灵泉以供祭祀,鼓动则泉流,声绝则水竭。

xiāng dōng yīn shān xiàn yǒu hóu yù shān shàng yǒu líng tán tán qián yǒu shí jǐng shēn shù chǐ jū cháng wú shuǐ jí lín qí dǎo zé gān quán yǒng chū zhōu yòng zé yǐ yì qí bǐ yě

湘东阴山县有侯昙山,上有灵坛,坛前有石井深数尺,居常无水,及临祈祷,则甘泉涌出,周用则已,亦其比也。

zhì shuǐ yòu xi liú jìng guān fù běi gù bǎi yì yě

彘水又西流径观阜北,故百邑也。

yuán guò zhī cóng xiāng zi yě shòu zhú shū yú wáng zé yǐ gào xiāng zi

原过之从襄子也,受竹书于王泽,以告襄子。

xiāng zi zhāi sān rì qīn zì pōu zhú yǒu zhū shū yuē yú huò tài shān shān yáng hóu tiān shǐ yě sān yuè bǐng xū yú jiāng shǐ rǔ fǎn miè zhì shì rǔ yì lì wǒ yú bǎi yì

襄子斋三日,亲自剖竹,有朱书曰:余霍太山山阳侯天使也,三月丙戌,余将使汝反灭智氏,汝亦立我于百邑。

xiāng zi bài shòu sān shén zhī mìng suì miè zhì shì cí sān shén yú bǎi yì shǐ yuán guò zhǔ zhī shì wèi qí chù wèi guān fù yě

襄子拜受三神之命,遂灭智氏,祠三神于百邑,使原过主之,世谓其处为观阜也。

zhì shuǐ yòu xi liú jìng yǒng ān xiàn gù chéng nán xī nán liú zhù yú fén shuǐ

彘水又西流径永安县故城南,西南流,注于汾水。

fén shuǐ yòu fu jìng huò chéng dōng gù huò guó yě

汾水又甫径霍城东,故霍国也。

xī jìn xiàn gōng miè huò zhào sù wèi yù huò gōng qiú bēn qí

昔晋献公灭霍,赵夙为御,霍公求奔齐。

jìn guó dà hàn bo zhī yuē huò tài shān wèi suì

晋国大旱,卜之曰,霍太山为祟。

shǐ zhào sù zhào huò jūn fèng sì

使赵夙召霍君奉祀。

jìn fù ráng

晋复穰。

gài huò gōng qiú zhī gù jū yě

盖霍公求之故居也。

fén shuǐ yòu jìng zhào chéng xī nán

汾水又径赵城西南。

mù wáng yǐ fēng zào fù zhào shì zì cǐ shǐ yě

穆王以封造父,赵氏自此始也。

fén shuǐ yòu nán huò shuǐ rù yān shuǐ chū huò tài shān fā yuán chéng tán zhǎng qī shí bù ér bù cè qí shēn

汾水又南,霍水入焉,水出霍太山,发源成潭,涨七十步而不测其深。

xī nán jìng zhào chéng nán xi liú zhù yú fén shuǐ

西南径赵城南,西流注于汾水。

yòu nán guò yáng xiàn dōng jiàn shuǐ dōng chū gǔ yuǎn xiàn xī shān xī nán jìng huò shān nán yòu xi jìng yáng xiàn gù chéng běi

又南过杨县东,涧水东出谷远县西山,西南径霍山南,又西径杨县故城北。

jìn dài fū liáo ān zhī yì yě

晋大夫僚安之邑也。

yīng shào yuē gù yáng hòu guó

应劭曰:故杨侯国。

wáng mǎng gēng míng yǒu nián tíng yě

王莽更名有年亭也。

qí shuǐ xī liú rù yú fén shuǐ

其水西流入于汾水。

fén shuǐ jìng yáng chéng xi bù yú dōng yǐ

汾水径杨城西,不于东矣。

wèi tǔ dì jì yuē píng yáng jùn zhì yáng xiàn jùn xi yǒu fén shuǐ nán liú zhě shì yě

《魏土地记》曰:平阳郡治杨县,郡西有汾水南流者是也。

xī nán guò gāo liáng yì xi hēi shuǐ chū hēi shān xi jìng yáng chéng nán yòu xi yǔ cháo shān shuǐ huì

西南过高梁邑西,黑水出黑山,西径杨城南,又西与巢山水会。

shān hǎi jīng yuē niú shǒu zhī shān láo shuǐ chū yān xi liú zhù gàn jué shuǐ

《山海经》曰:牛首之山,劳水出焉,西流注干潏水。

yí shì shuǐ yě

疑是水也。

jué shuǐ jí cháo shān zhī shuǐ yě

潏水,即巢山之水也。

shuǐ yuán dōng nán chū cháo shān dōng gǔ běi jìng fú shān dōng yòu xī běi liú yǔ láo shuǐ hé luàn liú xī běi jìng gāo liáng chéng běi xi liú rù yú fén shuǐ

水源东南出巢山东谷,北径浮山东,又西北流与劳水合,乱流西北径高梁城北,西流入于汾水。

fén shuǐ yòu nán jìng gāo liáng gù chéng xi gù gāo liáng zhī xū yě

汾水又南径高梁故城西,故高梁之墟也。

chūn qiū xī gōng èr shí sì nián qín mù gōng nà gōng zǐ zhòng ěr yú jìn hài huái gōng yú cǐ

《春秋》僖公二十四年,秦穆公纳公子重耳于晋,害怀公于此。

zhú shū jì nián jìn chū gōng shí sān nián zhì bó yáo chéng gāo liáng

《竹书纪年》,晋出公十三年,智伯瑶城高梁。

hàn gāo dì shí èr nián yǐ wéi hòu guó fēng gōng hóu lì jiè yú sī yì yě

汉高帝十二年以为侯国,封恭侯郦疥于斯邑也。

yòu nán guò píng yáng xiàn dōng fén shuǐ yòu nán jìng bái mǎ chéng xi

又南过平阳县东,汾水又南径白马城西。

wèi xíng bái mǎ ér zhù zhī gù shì wèi zhī bái mǎ chéng

魏刑白马而筑之,故世谓之白马城。

jīn píng yáng jùn zhì

今平阳郡治。

fén shuǐ yòu nán jìng píng yáng xiàn gù chéng dōng jìn dài fū zhào zhāo zhī gù yì yě

汾水又南径平阳县故城东,晋大夫赵晁之故邑也。

yīng shào yuē xiàn zài píng hé zhī yáng yáo shùn bìng dōu zhī yě

应劭曰:县在平河之阳,尧舜并都之也。

zhú shū jì nián jìn liè gōng yuán nián hán wǔ zǐ dōu píng yáng

《竹书纪年》:晋烈公元年,韩武子都平阳。

hàn zhāo dì fēng dù liáo jiāng jūn fàn míng you wèi hòu guó wáng mǎng zhī xiāng píng yě

汉昭帝封度辽将军范明友为侯国,王莽之香平也。

wèi lì píng yáng jùn zhì cǐ yǐ

魏立平阳郡,治此矣。

shuǐ cè yǒu yáo miào miào qián yǒu bēi

水侧有尧庙,庙前有碑。

wèi tǔ dì jì yuē píng yáng chéng dōng shí lǐ fén shuǐ dōng yuán shàng yǒu xiǎo tái tái shàng yǒu yáo shén wū shí bēi

《魏土地记》曰:平阳城东十里,汾水东原上有小台,台上有尧神屋石碑。

yǒng jiā sān nián liú yuān xǐ píng yáng yú fén shuǐ de bái yù yìn fāng sì cùn gāo èr cùn èr fēn lóng niǔ

永嘉三年,刘渊徙平阳,于汾水得白玉印,方四寸,高二寸二分,龙纽。

qí wén yuē yǒu xīn bǎo zhī yìn wáng mǎng suǒ zào yě

其文曰:有新宝之印,王莽所造也。

yuān yǐ wéi tiān shòu gǎi yǒng fèng èr nián wèi hé ruì yuán nián

渊以为天授,改永凤二年为河瑞元年。

fén shuǐ nán yǔ píng shuǐ hé shuǐ chū píng yáng xiàn xi hú kǒu shān shàng shū suǒ wèi hú kǒu yě liáng jí qí yě

汾水南与平水合,水出平阳县西壶口山,《尚书》所谓壶口冶梁及岐也。

qí shuǐ dōng jìng hú gǔ tíng běi chūn qiū shí dí qīn jìn qǔ hú chú zhě yě

其水东径狐谷亭北,春秋时,狄侵晋,取狐厨者也。

yòu dōng jìng píng yáng chéng nán dōng rù fén

又东径平阳城南,东入汾。

sú yǐ wéi jìn shuǐ fēi yě

俗以为晋水,非也。

fén shuǐ yòu nán lì xiāng líng xiàn gù chéng xi jìn dài fū xì chōu zhī yì yě gù qí de yǒu chōu shì xiāng tíng yǐ

汾水又南历襄陵县故城西,晋大夫郤犨之邑也,故其地有犨氏乡亭矣。

xī běi yǒu jìn xiāng gōng líng xiàn gài jí líng yǐ mìng shì yě wáng mǎng gēng míng yuē gàn chāng yǐ

西北有晋襄公陵,县,盖即陵以命氏也,王莽更名曰干昌矣。

yòu nán guò lín fén xiàn dōng tiān jǐng shuǐ chū dōng xíng shān xī nán běi yǒu cháng lǐng lǐng shàng dōng xī yǒu tōng dào jí xíng dèng yě

又南过临汾县东,天井水出东陉山西南,北有长岭,岭上东西有通道,即钘隥也。

mù tiān zǐ chuán yuē yǐ yǒu tiān zǐ xi jué xíng dèng xī nán zhì gǔ shì yě

《穆天子传》曰:乙酉,天子西绝钘隥,西南至盬是也。

qí shuǐ sān quán qí fā xī běi liú zǒng chéng yī chuān xi jìng yáo chéng nán yòu xi liú rù fén

其水三泉奇发,西北流,总成一川,西径尧城南,又西流入汾。

yòu qū cóng xiàn nán xi liú fén shuǐ yòu jìng jiàng xiàn gù chéng běi

又屈从县南西流,汾水又径绛县故城北。

zhú shū jì nián liáng wǔ wáng èr shí wǔ nián jiàng zhōng dì xi jué yú fén

《竹书纪年》:梁武王二十五年,绛中地,西绝于汾。

fén shuǐ xī jìng xī qí gōng běi héng shuǐ yǒu gù liáng jié fén shuǐ zhōng fán yǒu sān shí zhù zhù jìng wǔ chǐ cái yǔ shuǐ píng gài jìn píng gōng zhī gù liáng yě

汾水西径虒祁宫北,横水有故梁,截汾水中,凡有三十柱,柱径五尺,裁与水平,盖晋平公之故梁也。

wù zài shuǐ gù néng chí jiǔ ér bù bài yě

物在水,故能持久而不败也。

yòu xi jìng wèi zhèng píng jùn nán gù dōng yōng zhōu zhì

又西径魏正平郡南,故东雍州治。

tài hé zhōng huáng dōu xǐ luò ba zhōu lì jùn yǐ

太和中,皇都徙洛,罢州立郡矣。

yòu xi jìng wáng zé huì shuǐ rù yān

又西径王泽,浍水入焉。

yòu xi guò cháng xiū xiàn nán fén shuǐ yòu xi yǔ gǔ shuǐ hé shuǐ chū lín fén xiàn gù chéng xi huáng fù xià qí dà ruò lún xī nán liú gù gōu héng chū yān dōng zhù yú fén jīn wú shuǐ

又西过长修县南,汾水又西与古水合,水出临汾县故城西黄阜下,其大若轮,西南流,故沟横出焉,东注于汾,今无水。

yòu xī nán jìng wèi zhèng píng jùn běi yòu xi jìng xún chéng dōng

又西南径魏正平郡北,又西径荀城东。

gǔ xún guó yě

古荀国也。

jí jùn gǔ wén jìn wǔ gōng miè xún yǐ cì dài fū yuán shì yě

《汲郡古文》,晋武公灭荀以赐大夫原氏也。

gǔ shuǐ yòu xī nán rù yú fén

古水又西南入于汾。

fén shuǐ yòu xī nán jìng zhǎng xiū gù chéng nán hàn gāo dì shí yī nián yǐ wéi hòu guó fēng dù tián yě

汾水又西南径长修故城南,汉高帝十一年以为侯国,封杜恬也。

yǒu xiū shuǐ chū xiàn fu ér xī nán liú rù fén

有修水出县甫,而西南流入汾。

fén shuǐ yòu xi jìng qīng yuán chéng běi gù qīng yáng tíng yě

汾水又西径清原城北,故清阳亭也。

chéng běi yǒu qīng yuán jìn hóu sōu qīng yuán zuò sān jūn chù yě

城北有清原,晋侯搜清原,作三军处也。

fén shuǐ yòu jìng jì tíng nán

汾水又径冀亭南。

xī jiù jì shǐ guò jì yě jiàn shào quē nòu qí qī yè zhī xiāng jìng rú bīn yán zhī wén gōng wén gōng mìng zhī wèi qīng fù yǔ zhī jì

昔臼季使过冀野,见邵缺耨,其妻馌之,相敬如宾,言之文公,文公命之为卿,复与之冀。

jīng xiāng fán yuē jīn hé dōng pí shì xiàn yǒu jì tíng gǔ zhī jì guó suǒ dōu yě

京相璠曰:今河东皮氏县有冀亭,古之冀国所都也。

dù yù shì de yuē píng yáng pí shì xiàn dōng běi yǒu jì tíng jí cǐ tíng yě

杜预《释地》曰:平阳皮氏县东北有冀亭,即此亭也。

fén shuǐ yòu xi yǔ huá shuǐ hé shuǐ chū běi shān huá gǔ xī nán liú jìng yī gù chéng xi

汾水又西与华水合,水出北山华谷,西南流径一故城西。

sú wèi zhī gěng yáng chéng fēi yě

俗谓之梗阳城,非也。

gěng yáng zài yú cì bù zài cǐ

梗阳在榆次不在此。

àn gù hàn shàng gǔ zhǎng shǐ hóu xiāng bēi yún hòu shì chū zì cāng jié zhī hòu yú yīn lì zhōu gè yǐ shì fēn huò zhe chu wèi huò xiǎn qí qín jìn qīng shì sī qí zhòu yě shí cǎi huá yáng jīn pú bǎn běi tíng jí shì chéng yě

案《故汉上谷长史侯相碑》云:侯氏出自仓颉之后,逾殷历周,各以氏分,或著楚、魏,或显齐、秦,晋卿士斯,其胄也,食采华阳,今蒲坂北亭,即是城也。

qí shuǐ xī nán liú zhù yú fén

其水西南流注于汾。

fén shuǐ yòu jìng jì shān běi zài shuǐ nán sì shí xǔ lǐ shān dōng xi èr shí lǐ nán běi sān shí lǐ gāo shí sān lǐ xi qù jiè shān shí wǔ lǐ

汾水又径稷山北,在水南四十许里,山东西二十里,南北三十里,高十三里,西去介山十五里。

shān shàng yǒu jì cí shān xià jì tíng

山上有稷祠,山下稷亭。

chūn qiū xuān gōng shí wǔ nián qín huán gōng fá jìn jìn hóu zhì bīng yú jì yǐ lüè dí tǔ shì yě

《春秋》宣公十五年,秦桓公伐晋,晋侯治兵于稷,以略狄土是也。

yòu xi guò pí shì xiàn nán fén shuǐ xī jìng kuí qiū běi gù hàn shì zhī fāng zé yě

又西过皮氏县南,汾水西径鄈丘北,故汉氏之方泽也。

gǔ kuǐ yún hàn fǎ sān nián jì dì

贾逵云:汉法,三年祭地。

fén yīn fāng zé zé zhōng yǒu fāng qiū gù wèi zhī fāng zé qiū

汾阴方泽,泽中有方丘,故谓之方泽丘。

jí kuí qiū yě

即鄈丘也。

xǔ shèn shuō wén chēng cóng yì guǐ shēng

许慎《说文》称从邑,癸声。

hé dōng lín fén dì míng yǐ zài jiè shān běi shān jí fén shān yě

河东临汾地名矣,在介山北,山即汾山也。

qí shān tè lì zhōu qī shí lǐ gāo sān shí lǐ

其山特立,周七十里,高三十里。

wén yǐng yán zài pí shì xiàn dōng nán zé kě sān shí lǐ nǎi fēi yě

文颖言在皮氏县东南,则可三十里,乃非也。

jīn zhǔn cǐ shān kě gāo shí yú lǐ shān shàng yǒu shén miào miào cè yǒu líng quán qí jì zhī rì zhōu ér bù hào shì yì wèi zhī zǐ tuī cí

今准此山可高十余里,山上有神庙,庙侧有灵泉,祈祭之日,周而不耗,世亦谓之子推祠。

yáng xióng hé dōng fù yuē líng yú ān bù zhōu liú róng yǔ yǐ lǎn yú jiè shān jiē wén gōng ér mǐn tuī xī qín dà yǔ yú lóng mén

扬雄《河东赋》曰:灵舆安步,周流容与,以览于介山,嗟文公而愍推兮,勤大禹于龙门。

jìn tài kāng jì jí dì dào jì yǔ yǒng chū jì bìng yán zǐ tuī suǒ táo yǐn yú shì shān jí shí fēi yě

《晋太康记》及《地道记》与《永初记》,并言子推所逃隐于是山,即实非也。

yú àn jiè tuī suǒ yǐn zhě mián shān yě

余案介推所隐者,绵山也。

wén gōng huán ér fēng zhī wèi jiè tuī tián hào qí shān wèi jiè shān

文公环而封之,为介推田,号其山为介山。

dù yù yuē zài xī hé jiè xiū xiàn zhě shì yě

杜预曰:在西河界休县者是也。

fén shuǐ yòu xi jìng gěng xiāng chéng běi gù yīn dū yě

汾水又西径耿乡城北,故殷都也。

dì zǔ yǐ zì xiāng xǐ cǐ wèi hé suǒ huǐ gù shū xù yuē zǔ yǐ pǐ yú gěng

帝祖乙自相徙此,为河所毁,故《书》叙曰:祖乙圮于耿。

dù yù yuē píng yáng pí shì xiàn dōng nán gěng xiāng shì yě

杜预曰:平阳皮氏县东南耿乡是也。

pán gēng yǐ gěng zài hé běi pò jìn shān chuān nǎi zì gěng qiān háo

盘庚以耿在河北,迫近山川,乃自耿迁毫。

jìn xiàn gōng miè gěng yǐ fēng zhào sù hòu xiāng zi yǔ hán wèi fēn jìn hán kāng zi jū píng yáng wèi huán zǐ dōu ān yì hào wèi sān jìn cǐ qí yī yě

晋献公灭耿,以封赵夙,后襄子与韩、魏分晋,韩康子居平阳,魏桓子都安邑,号为三晋,此其一也。

hàn wǔ dì xíng xìng hé dōng jì fén hé zuò qiū fēng cí yú sī shuǐ zhī shàng

汉武帝行幸河东,济汾河,作《秋风辞》于斯水之上。

fén shuǐ yòu xi jìng pí shì xiàn nán

汾水又西径皮氏县南。

zhú shū jì nián wèi xiāng wáng shí èr nián qín gōng sūn ài lǜ shī fá wǒ wéi pí shì dí zhāng lǜ shī jiù pí shì wéi jí xī fēng

《竹书纪年》:魏襄王十二年,秦公孙爱率师伐我,围皮氏,翟章率师救皮氏围,疾西风。

shí sān nián chéng pí shì zhě yě

十三年,城皮氏者也。

hàn hé dōng tài shǒu pān xì chuān qú yǐn fén shuǐ yǐ gài pí shì xiàn gù qú shàng cún jīn wú shuǐ yě

汉河东太守潘系穿渠引汾水以溉皮氏县,故渠尚存,今无水也。

yòu xi zhì fén yīn xiàn běi xi zhù yú hé

又西至汾阴县,北西注于河。

shuǐ nán yǒu zhǎng fù bèi fén dài hé fù zhǎng sì wǔ lǐ guǎng èr lǐ yú gāo shí zhàng fén shuǐ lì qí yīn xi rù hé

水南有长阜,背汾带河,阜长四五里,广二里余,高十丈,汾水历其阴,西入河。

hàn shū wèi zhī fén yīn shuí

《汉书》谓之汾阴脽。

yīng shào yuē shuí qiū lèi yě

应劭曰:脽,丘类也。

fén yīn nán zǐ gōng sūn xiáng wàng qì bǎo wù zhī jīng shàng jiàn xiáng yán zhī yú wǔ dì wǔ dì yú shuǐ huò bǎo dǐng yān

汾阴男子公孙祥望气,宝物之精上见,祥言之于武帝,武帝于水获宝鼎焉。

qiān yú gān quán gōng gǎi qí nián yuē yuán dǐng jí cǐ chù

迁于甘泉宫,改其年曰元鼎,即此处。

huì shuǐ chū hé dōng jiàng xiàn dōng huì jiāo dōng gāo shān huì shuǐ dōng chū jiàng gāo shān yì yuē hé nán shān yòu yuē huì shān

浍水出河东绛县东浍交东高山,浍水东出绛高山,亦曰河南山,又曰浍山。

xi jìng yì chéng nán

西径翼城南。

àn shī pǔ yán jìn mù hóu qiān dū yú jiàng jì sūn xiào hóu gǎi jiàng wèi yì yì wèi jìn zhī jiù dū yě

案《诗谱》言:晋穆侯迁都于绛,暨孙孝侯,改绛为翼,翼为晋之旧都也。

hòu xiàn gōng běi guǎng qí chéng fāng èr lǐ yòu mìng zhī wèi jiàng

后献公北广其城,方二里,又命之为绛。

gù sī mǎ qiān shǐ jì nián biǎo chēng xiàn gōng jiǔ nián shǐ chéng jiàng dōu

故司马迁《史记年表》称:献公九年,始城绛都。

zuǒ zhuàn zhuāng gōng èr shí liù nián jìn shì chéng jiàng yǐ shēn qí gōng shì yě

《左传》庄公二十六年,晋士城绛以深其宫是也。

qí shuǐ yòu xī nán hé hēi shuǐ shuǐ dǎo yuán dōng běi hēi shuǐ gǔ xī nán liú jìng yì chéng běi yòu yǐn běi chuān shuǐ shuǐ chū píng chuān nán liú zhù zhī luàn liú xī nán rù huì shuǐ

其水又西南合黑水,水导源东北黑水谷,西南流径翼城北,右引北川水,水出平川,南流注之,乱流西南入浍水。

huì shuǐ yòu xī nán yǔ zhū shuǐ hé wèi zhī huì jiāo

浍水又西南与诸水合,谓之浍交。

zhú shū jì nián yuē zhuāng bó shí èr nián yì hóu fén qǔ wò zhī hé ér hái zuò wéi wén gōng yě

《竹书纪年》曰:庄伯十二年,翼侯焚曲沃之禾而还,作为文公也。

yòu yǒu hè shuǐ dōng chū jìn chuān xī nán zhì huì jiāo rù huì

又有贺水,东出近川,西南至浍交入浍。

yòu yǒu gāo quán shuǐ chū dōng nán jìn chuān xī běi qù huì jiāo zhù huì

又有高泉水,出东南近川,西北趣浍交注浍。

yòu nán zǐ gǔ shuǐ dōng chū bái mǎ shān bái mǎ chuān

又南,紫谷水东出白马山白马川。

dùn jiǎ kāi shān tú yuē jiàng shān dōng jù bái mǎ shān

《遁甲开山图》曰:绛山东距白马山。

wèi shì shān yě

谓是山也。

xi jìng yíng tíng chéng nán ér xi chū zǐ gǔ yǔ qián hé hé jí jiào shuǐ zhī zhī chuān yě

西径荧庭城南,而西出紫谷,与干河合,即教水之枝川也。

shǐ jì

《史记。

bái qǐ chuán chēng shè hé qǔ hán ān yì dōng zhì qián hé shì yě

白起传》称涉河取韩安邑,东至干河是也。

qí shuǐ xī yǔ tián chuān shuǐ hé shuǐ chū dōng xī xī běi zhì huì jiāo rù huì

其水西与田川水合,水出东溪,西北至浍交入浍。

yòu yǒu yú jiā shuǐ chū yú jiā gǔ

又有于家水出于家谷。

zhú shū jì nián yuē zhuāng bó yǐ qǔ wò pàn fá yì gōng zǐ wàn jiù yì xún shū zhěn zhuī zhī zhì yú jiā gǔ

《竹书纪年》曰:庄伯以曲沃叛,伐翼,公子万救翼,荀叔轸追之至于家谷。

yǒu fàn bì shuǐ chū yú bì xià bìng xī běi liú zhì yì guǎng chéng

有范壁水出于壁下,并西北流,至翼广城。

xī jìn jūn běi rù yì guǎng zhù zhī yīn jí qí xìng yǐ míng zhī

昔晋军北入,翼广筑之,因即其姓以名之。

èr shuǐ hé ér xī běi liú zhì huì jiāo rù huì

二水合而西北流,至浍交入浍。

huì shuǐ yòu xī nán yǔ jiàng shuǐ hé sú wèi zhī bái shuǐ fēi yě

浍水又西南与绛水合,俗谓之白水,非也。

shuǐ chū jiàng shān dōng hán quán fèn yǒng yáng bō běi zhù xuán liú bēn hè yī shí xǔ zhàng

水出绛山东,寒泉奋涌,扬波北注,悬流奔壑,一十许丈。

qīng yá ruò diǎn dài sù tuān rú wěi liàn wàng zhī jí wèi qí guān yǐ

青崖若点黛,素湍如委练,望之极为奇观矣。

qí shuǐ xī běi liú zhù yú huì

其水西北流注于浍。

yīng shào yuē jiàng shuǐ chū jiàng xiàn xī nán gài yǐ gù jiàng wéi yán yě

应劭曰:绛水出绛县西南,盖以故绛为言也。

shǐ jì chēng zhì bó lǜ hán wèi yǐn shuǐ guàn jìn yáng bù méi zhě sān bǎn

《史记》称:智伯率韩、魏引水灌晋阳,不没者三版。

zhì shì yuē wú shǐ bù zhī shuǐ kě yǐ wáng rén guó jīn nǎi zhī zhī

智氏曰:吾始不知水可以亡人国,今乃知之。

fén shuǐ kě yǐ jìn ān yì jiàng shuǐ kě yǐ jìn píng yáng

汾水可以浸安邑,绛水可以浸平阳。

shí hán jū píng yáng wèi dū ān yì wèi huán zi zhǒu hán kāng zi hán kāng zi lǚ wèi huán zi shí zú jiē yú chē shàng ér zhì shì yǐ wáng

时韩居平阳,魏都安邑,魏桓子肘韩康子,韩康子履魏桓子,时足接于车上,而智氏以亡。

lǔ dìng gōng wèn yī yán kě yǐ sàng bāng yǒu zhū

鲁定公问:一言可以丧邦,有诸?

kǒng zǐ yǐ wéi jī hū yú dǔ zhì shì zhī tán yǐ fén shuǐ guàn ān yì huò yì yǒu zhī

孔子以为几乎,余睹智氏之谈矣,汾水灌安邑,或亦有之;

jiàng shuǐ guàn píng yáng wèi shi suǒ yóu yě

绛水灌平阳,未识所由也。

xi guò qí xiàn nán chūn qiū chéng gōng liù nián jìn jǐng gōng móu qù gù jiàng yù jū huán xiá

西过其县南,《春秋》成公六年,晋景公谋去故绛,欲居郇瑕。

hán xiàn zǐ yuē tǔ báo shuǐ qiǎn bù rú xīn tián yǒu fén huì yǐ liú qí è

韩献子曰:土薄水浅,不如新田,有汾、浍以流其恶。

suì jū xīn tián yòu wèi zhī jiàng jí jiàng yáng yě gài zài jiàng huì zhī yáng

遂居新田,又谓之绛,即绛阳也,盖在绛、浍之阳。

hàn gāo dì liù nián fēng yuè qí jiāng jūn huá wú hài wèi hòu guó

汉高帝六年,封越骑将军华无害为侯国。

xiàn nán duì jiàng shān miàn bèi èr shuǐ

县南对绛山,面背二水。

gǔ wén suǒ yǔ yuē jìn píng gōng yǔ qí jǐng gōng chéng zhì yú huì shàng

《古文琐语》曰:晋平公与齐景公乘至于浍上,

jiàn chéng bái cān bā sì yǐ lái

见乘白骖八驷以来,

yǒu dà li shēn ér hú wěi

有大狸身而狐尾,

suí píng gōng zhī chē

随平公之车,

gōng wèn shī kuàng

公问师旷,

duì shǒu yáng zhī shén

对首阳之神,

yǒu dà li shēn hú wěi

有大狸身狐尾,

qí míng yuē zhě

其名曰者,

yǐn jiǔ de fú

饮酒得福,

zé jiào zhī

则徼之,

gài yú shì shuǐ zhī shàng yě

盖于是水之上也。

yòu xī nán guò xī qí gōng nán gōng zài xīn tián jiàng xiàn gù chéng xi sì shí lǐ jìn píng gōng zhī suǒ gòu yě

又西南过虒祁宫南,宫在新田绛县故城西四十里,晋平公之所构也。

shí yǒu shí yán yú wèi yú jìn hóu yǐ wèn shī kuàng kuàng yuē shí bù néng yán huò píng yān

时有石言于魏榆,晋侯以问师旷,旷曰:石不能言,或凭焉。

chén wén zhī zuò shì bù shí yuàn dòng yú mín zé yǒu fēi yán zhī wù yán yě

臣闻之,作事不时,怨动于民,则有非言之物言也。

jīn gōng shì chóng chǐ mín lì diāo jìn shí yán bù yì yi hu

今宫室崇侈,民力雕尽,石言不亦宜乎!

shū xiàng yǐ wéi zǐ yě zhī yán jūn zǐ yǐ

叔向以为子野之言,君子矣。

qí gōng yě bèi fén miàn kuài xi zé liǎng chuān zhī jiāo huì yě

其宫也,背汾面侩,西则两川之交会也。

zhú shū jì nián yuē jìn chū gōng wǔ nián huì jué yú liáng

《竹书纪年》曰:晋出公五年,浍绝于梁。

jí shì shuǐ yě

即是水也。

yòu xi zhì wáng zé zhù yú fén shuǐ

又西至王泽,注于汾水。

jìn zhì bó yáo gōng zhào xiāng zi xiāng zi bēn bǎo jìn yáng yuán guò hòu zhì yù sān rén yú cǐ zé zì dài yǐ xià bú jiàn chí zhú èr jié yǔ yuán guò yuē wèi wǒ yí wú xù

晋智伯瑶攻赵襄子,襄子奔保晋阳,原过后至,遇三人于此泽,自带以下不见,持竹二节与原过,曰,为我遗无恤。

yuán guò shòu zhī yú shì zé suǒ wèi wáng zé yě

原过受之于是泽,所谓王泽也。

sù shuǐ chū hé dōng wén xǐ xiàn dōng shān shǔ jiā gǔ sù shuǐ suǒ chū sú wèi zhī huá gǔ zhì zhōu yáng yǔ táo shuǐ hé shuǐ yuán dōng chū qīng yě shān shì rén yǐ wéi qīng xiāng shān yě

涑水出河东闻喜县东山黍葭谷,涑水所出,俗谓之华谷,至周阳与洮水合,水源东出清野山,世人以为清襄山也。

qí shuǐ dōng jìng dà lǐng xià xi liú chū wèi zhī hán kǒu

其水东径大岭下,西流出谓之唅口。

yòu xi hé sù shuǐ

又西合涑水。

zhèng shǐ zǐ chǎn wèn jìn píng gōng jí píng gōng yuē bo yún tái dài wèi suì

郑使子产问晋平公疾,平公曰:卜云台骀为祟。

shǐ guān mò zhī gǎn wèn

史官莫知,敢问。

zǐ chǎn yuē gāo xīn shì yǒu èr zi zhǎng yuē è bó jì yuē shí shěn bù néng xiāng róng

子产曰:高辛氏有二子,长曰阏伯,季曰实沈,不能相容。

dì qiān è bó yú shāng qiū qiān shí shěn yú dà xià

帝迁阏伯于商丘,迁实沈于大夏。

tái dài shí shěn zhī hòu néng yè qí guān dì yòng jiā zhī guó yú fén chuān

台骀,实沈之后,能业其官,帝用嘉之,国于汾川。

yóu shì guān zhī tái dài fén táo zhī shén yě

由是观之,台骀,汾、洮之神也。

gǔ kuǐ yuē fén táo èr shuǐ míng

贾逵曰:汾、洮,二水名。

sī mǎ biāo yuē táo shuǐ chū wén xǐ xiàn

司马彪曰:洮水出闻喜县。

gù wáng mǎng yǐ xiàn wèi táo tíng yě

故王莽以县为洮亭也。

rán zé sù shuǐ dài yì táo shuǐ zhī jiān chēng hu

然则涑水殆亦洮水之兼称乎?

xi guò zhōu yáng yì nán qí chéng nán lín sù shuǐ běi yǐ shān yuán

西过周阳邑南,其城南临涑水,北倚山原。

zhú shū jì nián jìn xiàn gōng èr shí wǔ nián zhēng yuè dí rén fá jìn zhōu yǒu bái tù wǔ yú shì

《竹书纪年》:晋献公二十五年正月,翟人伐晋,周有白兔舞于市。

jí shì yì yě

即是邑也。

hàn jǐng dì yǐ fēng tián shèng wèi hòu guó

汉景帝以封田胜为侯国。

sù shuǐ xi jìng dǒng zé bēi nán jí gǔ chí dōng xī sì lǐ nán běi sān lǐ

涑水西径董泽陂南,即古池,东西四里,南北三里。

chūn qiū wén gōng liù nián sōu yú dǒng jí sī zé yě

《春秋》文公六年,搜于董,即斯泽也。

sù shuǐ yòu yǔ jǐng shuǐ hé shuǐ chū jǐng shān běi gǔ

涑水又与景水合,水出景山北谷。

shān hǎi jīng yuē jǐng shān nán wàng yán fàn zhī zé běi wàng shǎo zé qí cǎo duō zhū qín jiāo qí yīn duō zhě qí yáng duō yù

《山海经》曰:景山南望盐贩之泽,北望少泽,其草多𫉄、秦椒,其阴多赭,其阳多玉。

guō jǐng chún yuē yán fàn zhī zé jí jiě xiàn yán chí yě

郭景纯曰:盐贩之泽即解县盐池也。

àn jīng bù yán yǒu shuǐ jīn yǒu shuǐ yān

案《经》不言有水,今有水焉。

xī běi liú zhù yú sù shuǐ yě

西北流,注于涑水也。

yòu xī nán guò zuǒ yì xiàn nán sù shuǐ yòu xi jìng zhòng yóu běi yòu xi jìng tóng xiāng chéng běi

又西南过左邑县南,涑水又西径仲邮北,又西径桐乡城北。

zhú shuǐ jì nián yuē yì hóu fá qǔ wò dà jié

《竹水纪年》曰:翼侯伐曲沃,大捷。

wǔ gōng qǐng chéng yú yì zhì tóng nǎi fǎn zhě yě

武公请成于翼,至桐乃返者也。

hàn shū yuē wǔ dì yuán dǐng liù nián jiāng xìng gōu shì zhì zuǒ yì tóng xiāng wén nán yuè pò yǐ wéi wén xǐ xiàn zhě yě

《汉书》曰:武帝元鼎六年,将幸缑氏,至左邑桐乡,闻南越破,以为闻喜县者也。

sù shuǐ yòu xi yǔ shā qú shuǐ hé shuǐ chū dōng nán jìn chuān xī běi liú zhù yú sù shuǐ

涑水又西与沙渠水合,水出东南近川,西北流注于涑水。

sù shuǐ yòu xī nán jìng zuǒ yì xiàn gù chéng nán gù qǔ wò yě

涑水又西南径左邑县故城南,故曲沃也。

jìn wǔ gōng zì jìn yáng xǐ cǐ qín gǎi wéi zuǒ yì xiàn shī suǒ wèi cóng zǐ yú gǔ zhě yě

晋武公自晋阳徙此,秦改为左邑县,《诗》所谓从子于鹄者也。

chūn qiū chuán yuē xià guó yǒu zōng miào wèi zhī guó

《春秋传》曰:下国有宗庙,谓之国。

zài jiàng yuē xià guó yǐ jí xīn chéng yě

在绛曰下国矣,即新城也。

wáng mǎng zhī táo tíng yě

王莽之洮亭也。

sù shuǐ zì chéng xi zhù shuǐ liú jí jùn qīng jīn wú huǎn gù shī rén yǐ wéi jī yáng zhī shuǐ yán bù néng liú yí shù xīn ěr

涑水自城西注,水流急浚,轻津无缓,故诗人以为激扬之水,言不能流移束薪耳。

shuǐ cè jí hú tū yù shēn shēng chù yě

水侧,即狐突遇申生处也。

chūn qiū chuán yuē qiū hú tū shì xià guó yù tài zǐ tài zǐ shǐ dēng pū yuē yí wú wú zhá wú qǐng dì yǐ bì qín duì yuē shén bù xīn fēi lèi jūn qí tú zhī jūn yuē nuò qǐng qī rì jiàn wǒ yú xīn chéng xī piān

《春秋传》曰:秋,狐突适下国,遇太子,太子使登仆曰:夷吾无札,吾请帝以畀秦,对曰:神不歆非类,君其图之,君曰诺,请七日见我于新城西偏。

jí qī ér wǎng jiàn yú cǐ chù

及期而往,见于此处。

gù chuán yuē guǐ shén suǒ píng yǒu shí ér xìn yǐ

故《传》曰:鬼神所凭,有时而信矣。

sù shuǐ yòu xi jìng wáng guān chéng běi chéng zài nán yuán shàng

涑水又西径王官城北,城在南原上。

chūn qiū zuǒ zhuàn chéng gōng shí sān nián sì yuè jìn hóu shǐ lǚ xiāng jué qín yuē kāng yóu bù quān rù wǒ hé qū fá wǒ sōu chuān fú wǒ wáng guān

《春秋左传》成公十三年四月,晋侯使吕相绝秦曰:康犹不悛,入我河曲,伐我涑川,俘我王官。

gù yǒu hé qū zhī zhàn shì yǐ

故有河曲之战是矣。

jīn shì rén yóu wèi qí chéng yuē wáng chéng yě

今世人犹谓其城曰王城也。

yòu xī nán guò ān yì xiàn xi

又西南过安邑县西。

ān yì yǔ dōu yě

安邑,禹都也。

yǔ qǔ tú shān shì nǚ sī liàn běn guó zhù tái yǐ wàng zhī jīn chéng nán mén tái jī yóu cún

禹娶涂山氏女,思恋本国,筑台以望之,今城南门,台基犹存。

yú àn lǐ tiān zǐ zhū hóu tái mén yú ā xiāng jiàng ér yǐ wèi bì yī rú shū chuán yě

余案《礼》,天子诸侯,台门隅阿相降而已,未必一如《书》传也。

gù jìn yì yǐ chūn qiū shí wèi jiàng zì wèi xǐ cǐ

故晋邑矣,春秋时,魏绛自魏徙此。

xī wén hóu xuán shī jīng zhī qín yú qí mén yǐ wéi yán jiè yě

昔文侯悬师经之琴于其门,以为言戒也。

wǔ hòu èr nián yòu chéng ān yì gài zēng guǎng zhī

武侯二年,又城安邑,盖增广之。

qín shǐ huáng shǐ zuǒ gēng bái qǐ qǔ ān yì zhì hé dōng jùn

秦始皇使左更、白起取安邑,置河东郡。

wáng mǎng gēng míng táo duì xiàn yuē hé dōng yě

王莽更名洮队,县曰河东也。

yǒu xiàng níng dū xué dào shēng xiān hū fù huán cǐ hé dōng hào yuē chì xiān

有项宁都,学道升仙,忽复还此,河东号曰斥仙。

hàn shì yòu yǒu mǐn zhòng shū yǐn dùn shì yì hǎn yǒu zhī zhě hòu yǐ shi zhān ér qù

汉世又有闵仲叔,隐遁市邑,罕有知者,后以识瞻而去。

sù shuǐ xī nán jìng jiān yán xiàn gù chéng chéng nán yǒu yán tā shàng chéng yán shuǐ

涑水西南径监盐县故城,城南有盐他,上承盐水。

shuǐ chū dōng nán báo shān xī běi liú jìng wū xián shān běi

水出东南薄山,西北流径巫咸山北。

dì lǐ zhì yuē shān zài ān yì xiàn nán

《地理志》曰:山在安邑县南。

hǎi wài xī jīng yuē wū xián guó zài nǚ chǒu běi yòu shǒu cāo qīng shé zuǒ shǒu cāo chì shé zài dēng bǎo shān qún wū suǒ cóng shàng xià yě

《海外西经》曰:巫咸国在女丑北,右手操青蛇,左手操赤蛇,在登葆山,群巫所从上下也。

dà huāng xī jīng yún dà huāng zhī zhōng yǒu líng shān wū xián wū jí wū fén wū péng wū gū wū zhēn wū lǐ wū dǐ wū xiè wū luō shí wū cóng cǐ shēng jiàng bǎi yào ài zài

《大荒西经》云:大荒之中有灵山,巫咸、巫即、巫朌、巫彭、巫姑、巫真、巫礼、巫抵、巫谢、巫罗十巫,从此升降,百药爱在。

guō jǐng chún yuē yán qún wū shàng xià líng shān cǎi yào wǎng lái yě

郭景纯曰:言群巫上下灵山,采药往来也。

gài shén wū suǒ yóu gù shān de qí míng yǐ

盖神巫所游,故山得其名矣。

gǔ kǒu lǐng shàng yǒu wū xián cí

谷口岭上,有巫咸祠。

qí shuǐ yòu jìng ān yì gù chéng nán yòu xi liú zhù yú yán chí

其水又径安邑故城南,又西流注于盐池。

dì lǐ zhì yuē yán chí zài ān yì xī nán

《地理志》曰:盐池在安邑西南。

xǔ shèn wèi zhī gǔ

许慎谓之盬。

zhǎng wǔ shí yī lǐ guǎng qī lǐ zhōu bǎi yī shí liù lǐ cóng yán shěng gǔ shēng

长五十一里,广七里,周百一十六里,从盐省古声。

lǚ chén yuē sù shā chū zuò zhǔ hǎi yán hé dōng yán chí wèi zhī gǔ

吕忱曰:夙沙初作煮海盐,河东盐池谓之盬。

jīn chí shuǐ dōng xī qī shí lǐ nán běi shí qī lǐ zǐ sè chéng tíng tán ér bù liú

今池水东西七十里,南北十七里,紫色澄渟,潭而不流。

shuǐ chū shí yán zì rán yìn chéng cháo qǔ xī fù zhōng wú jiǎn sǔn

水出石盐,自然印成,朝取夕复,终无减损。

wéi shān shuǐ bào zhì yǔ shù huáng lǎo bēn yì zé yán chí yòng hào

惟山水暴至,雨澍潢潦奔泆,则盐池用耗。

gù gōng sī gòng yè shuǐ jìng fáng qí yín làn wèi zhī yán shuǐ yì wèi zhī wèi yè shuǐ

故公私共堨水径,防其淫滥,谓之盐水,亦谓之为堨水。

shān hǎi jīng wèi zhī yán fàn zhī zé yě

《山海经》谓之盐贩之泽也。

zé nán miàn céng shān tiān yán yún xiù de gǔ yuān shēn zuǒ yòu bì lì jiān bù róng guǐ wèi zhī shí mén lù chū qí zhōng míng zhī yuē jìng nán tōng shàng yáng běi jì yán zé

泽南面层山,天岩云秀,地谷渊深,左右壁立,间不容轨,谓之石门,路出其中,名之曰径,南通上阳,北暨盐泽。

chí xi yòu yǒu yī chí wèi zhī nǚ yán zé dōng xī èr shí wǔ lǐ nán běi èr shí lǐ zài yī shì gù chéng nán

池西又有一池,谓之女盐泽,东西二十五里,南北二十里,在猗氏故城南。

chūn qiū chéng gōng liù nián jìn móu qù gù jiàng dài fū yuē xún xiá de wò ráo jìn gǔ

《春秋》成公六年,晋谋去故绛,大夫曰:郇、瑕,地沃饶近盬。

fú qián yuē tǔ píng yǒu gài yuē wò gǔ yán chí yě

服虔曰:土平有溉曰沃,盬,盐池也。

tǔ sú liè shuǐ wò má fēn guàn chuān yě qí shuǐ hào jié tǔ zì chéng yán jí suǒ wèi xián cuó yě ér wèi kǔ hào yuē yán tián yán gǔ zhī míng shǐ zī shì yǐ

土俗裂水沃麻,分灌川野,畦水耗竭,土自成盐,即所谓咸鹾也,而味苦,号曰盐田,盐盬之名,始资是矣。

běn sī yán dū wèi zhì lǐng bīng qiān yú rén shǒu zhī

本司盐都尉治,领兵千余人守之。

zhōu mù wáng hàn zhāng dì bìng xìng ān yì ér guān yán chí

周穆王、汉章帝并幸安邑而观盐池。

gù dù yù yuē yī shì yǒu yán chí

故杜预曰:猗氏有盐池。

hòu ba wèi sī fēn yī shì ān yì zhì xiàn yǐ shǒu zhī

后来裁撤了司盐都尉,分为琦氏、安邑二县,设县来防守。

yòu nán guò jiě xiàn dōng yòu xī nán zhù yú zhāng yáng chí

又南过解县东,又西南注于张阳池。

sù shuǐ yòu xi jìng yī shì xiàn gù chéng běi

涑水又西径猗氏县故城北。

chūn qiū wén gōng qī nián jìn bài qín yú líng hú zhì yú kū shǒu xiān miè bēn qín shì huì cóng zhī

《春秋》文公七年,晋败秦于令狐,至于刳首,先蔑奔秦,士会从之。

hǎn yīn yuē líng hú jí yī shì yě

阚骃曰:令狐即猗氏也。

kū shǒu zài xi sān shí lǐ xiàn nán duì zé jí yī dùn zhī gù jū yě

刳首在西三十里,县南对泽,即猗顿之故居也。

kǒng cóng yuē yī dùn lǔ zhī qióng shì yě gēng zé cháng jī sāng zé cháng hán wén zhū gōng fù wǎng ér wèn shù yān

《孔丛》曰:猗顿,鲁之穷士也,耕则常饥,桑则常寒,闻朱公富,往而问术焉。

zhū gōng gào zhī yuē zi yù sù fù dāng chù wǔ zì

朱公告之曰:子欲速富,当畜五牸。

yú shì nǎi shì xī hé dà chù niú yáng yú yī shì zhī nán shí nián zhī jiān qí xi bù kě jì zī nǐ wáng gōng chí míng tiān xià yǐ xīng fù yú yī shì gù yuē yī dùn yě

于是乃适西河,大畜牛羊于猗氏之南,十年之间,其息不可计,赀拟王公,驰名天下,以兴富于猗氏,故曰猗顿也。

sù shuǐ yòu xi jìng xún chéng shī yún xún bó láo zhī gài qí gù guó yě

涑水又西径郇城,《诗》云郇伯劳之,盖其故国也。

dù yuán kǎi chūn qiū shì de yún jīn jiě xiàn xī běi yǒu xún chéng

杜元凯《春秋释地》云:今解县西北有郇城。

fú qián yuē xún guó zài jiě xiàn dōng huán xiá shì zhī xū yě

服虔曰:郇国在解县东,郇瑕氏之墟也。

yú àn zhú shū jì nián yún jìn huì gōng shí yǒu sì nián

余按《竹书纪年》云:晋惠公十有四年,

qín mù gōng lǜ shī sòng gōng zǐ zhòng ěr

秦穆公率师送公子重耳,

wéi líng hú

围令狐,

sāng quán jiù shuāi jiē jiàng yú qín shī

桑泉、臼衰皆降于秦师,

hú máo yǔ xiān zhěn yù qín

狐毛与先轸御秦,

zhì yú lú liǔ

至于庐柳,

nǎi wèi qín mù gōng

乃谓秦穆公,

shǐ gōng zǐ zhì lái

使公子挚来,

yǔ shī yán tuì

与师言退,

shè cì yú xún

舍次于郇,

méng yú jūn

盟于军。

jīng xiāng fán chūn qiū tǔ dì míng yuē sāng quán jiù shuāi bìng zài jiě dōng nán bù yán jiě míng bù zhì jiě

京相璠《春秋土地名》曰:桑泉、臼衰并在解东南,不言解,明不至解。

kě zhī chūn qiū zhī wén yǔ zhú shū bù shū

可知《春秋》之文,与《竹书》不殊。

jīn jiě gù chéng dōng běi èr shí sì lǐ yǒu gù chéng zài yī shì gù chéng xī běi xiāng sú míng zhī wèi xún chéng kǎo fú qián zhī shuō yòu yǔ sú fú xián yú dù shì dān wén gū zhèng yǐ

今解故城东北二十四里有故城,在猗氏故城西北,乡俗名之为郇城,考服虔之说,又与俗符,贤于杜氏单文孤证矣。

sù shuǐ yòu xī nán jìng jiě xiàn gù chéng nán

涑水又西南径解县故城南。

chūn qiū jìn huì gōng yīn qín fǎn guó xǔ qín yǐ hé wài wǔ chéng nèi jí jiě liáng jí sī chéng yě

《春秋》,晋惠公因秦返国,许秦以河外五城,内及解梁,即斯城也。

sù shuǐ yòu xī nán jìng xiá chéng jìn dài fū zhān jiā zhī gù yì yě

涑水又西南径瑕城,晋大夫詹嘉之故邑也。

chūn qiū xī gōng sān shí nián qín jìn wéi zhèng zhèng bó shǐ zhú zhī wǔ wèi qín mù gōng yuē jìn xǔ jūn jiāo xiá cháo jì ér xī shè bǎn zhě yě

《春秋》僖公三十年,秦、晋围郑,郑伯使烛之武谓秦穆公曰:晋许君焦瑕,朝济而夕设版者也。

jīng xiāng fán yuē jīn hé dōng jiě xiàn xī nán wǔ lǐ yǒu gù xiá chéng

京相璠曰:今河东解县西南五里有故瑕城。

sù shuǐ yòu xī nán jìng zhāng yáng chéng dōng

涑水又西南径张阳城东。

zhú shū jì nián qí shī zhú zhèng tài zǐ chǐ bēn zhāng chéng nán zhèng zhě yě

《竹书纪年》,齐师逐郑太子齿,奔张城南郑者也。

hàn shū zhī suǒ wèi dōng zhāng yǐ

《汉书》之所谓东张矣。

gāo zǔ èr nián cáo cān jiǎ zuǒ chéng xiàng bié yǔ hán xìn dōng gōng wèi jiāng sūn sù jūn dōng zhāng dà pò zhī

高祖二年,曹参假左丞相,别与韩信东攻,魏将孙遬军东张,大破之。

sū lín yuē shǔ hé dōng jí sī chéng yě

苏林曰:属河东,即斯城也。

sù shuǐ yòu xī nán shǔ yú bēi bēi fēn wéi èr chéng nán miàn liǎng bēi zuǒ yòu zé zhǔ

涑水又西南属于陂,陂分为二,城南面两陂,左右泽渚。

dōng bēi shì wèi zhī jìn xìng zé dōng xī èr shí wǔ lǐ nán běi bā lǐ nán duì yán dào shān

东陂世谓之晋兴泽,东西二十五里,南北八里,南对盐道山。

qí xi zé shí bì qiān xún dōng zé pán xī wàn rèn fāng lǐng yún huí qí fēng xiá jǔ gū biāo xiù chū zhào luò qún shān zhī biǎo cuì bǎi yīn fēng qīng quán guàn dǐng

其西则石壁千寻,东则磻溪万仞,方岭云回,奇峰霞举,孤标秀出,罩络群山之表,翠柏荫峰,清泉灌顶。

guō jǐng chún yún shì suǒ wèi yāng jiāng yě

郭景纯云:世所谓鸯浆也。

fā yú shàng ér qián yú xià yǐ

发于上而潜于下矣。

jué dǐng fāng píng yǒu liáng yào

厥顶方平,有良药。

shén nóng běn cǎo yuē de yǒu gù huó nǚ shū tóng yún zǐ wǎn zhī zú yě

《神农本草》曰:地有固活、女疏、铜芸、紫菀之族也。

shì yǐ zī fú sī yuán zhī shì lù qiú niàn yī zhī fu dài wǎng yóu yān

是以缁服思元之士,鹿裘念一之夫,代往游焉。

lù chū běi shì duō xuán jué lái qù zhě xián yuán luó téng yín xún gé jiàng shēn yú dōng zé lián mù nǎi zhì bǎi tī fāng jiàng yán cè mí suǒ zhī jī réng jīn cún yān gù yì yuē bǎi tī shān yě

路出北,势多悬绝,来去者咸援萝腾崟,寻葛降深,于东则连木,乃陟百梯方降岩侧,縻锁之迹,仍今存焉,故亦曰百梯山也。

shuǐ zì shān běi liú wǔ lǐ ér fú yún qián tōng zé zhǔ suǒ wèi xiáng yě

水自山北流五里而伏,云潜通泽渚,所未详也。

xi bēi jí zhāng zé yě xī běi qù pú bǎn shí wǔ lǐ dōng xī èr shí lǐ nán běi sì wǔ lǐ dōng xià jī shuǐ yì shí yǒu yíng hào yě

西陂即张泽也,西北去蒲坂十五里,东西二十里,南北四五里,冬夏积水,亦时有盈耗也。

wén shuǐ chū dà líng xiàn xī shān wén gǔ dōng dào qí xiàn qū nán dào gàn táo xiàn dōng běi dōng rù yú fén

文水出大陵县西山文谷,东到其县,屈南到干陶县东北,东入于汾。

wén shuǐ jìng dà líng xiàn gù chéng xi ér nán liú yǒu mì shuǐ zhù zhī

文水径大陵县故城西而南流,有泌水注之。

xiàn xī nán shān xià wǔ shì chuān jǐng jǐ yǎng jǐng zhì yōu shēn hòu yī zhāo shuǐ yì píng dì dōng nán zhù wén shuǐ

县西南山下,武氏穿井给养,井至幽深,后一朝水溢平地,东南注文水。

wén shuǐ yòu nán jìng píng táo xiàn zhī gù chéng dōng xi jìng qí chéng nèi nán liú chū guō wáng mǎng gèng yuē duō ráng yě

文水又南径平陶县之故城东,西径其城内,南流出郭,王莽更曰多穰也。

wén shuǐ yòu nán jìng xiàn yòu huì yǐn quán kǒu shuǐ chū yè quán shān zhī shàng dǐng sú yún yáng yǔ qiān shí shì yè shì dǎo

文水又南径县,右会隐泉口,水出谒泉山之上顶,俗云:旸雨愆时,是谒是祷。

gù shān de qí míng fēi suǒ xiáng yě

故山得其名,非所详也。

qí shān shí yá jué xiǎn bì lì tiān gù yá bàn yǒu yī shí shì qù de kě wǔ shí yú zhàng ài yǒu céng sōng shì yán liè bǎi qǐ wàng wéi xī cè yī chù de lì jí shēng zhì dǐng shàng píng dì shí xǔ qǐng shā mén shì sēng guāng biǎo jiàn èr shā

其山石崖绝险,壁立天固,崖半有一石室,去地可五十余丈,爱有层松饰岩,列柏绮望,惟西侧一处得历级升陟,顶上平地十许顷,沙门释僧光表建二刹。

quán fā yú liǎng sì zhī jiān dōng liú lì shí yán zhù shān xià yòu dōng jīn qú yǐn mò ér bù héng liú gù yǒu yǐn quán zhī míng yǐ

泉发于两寺之间,东流沥石,沿注山下,又东,津渠隐没而不恒流,故有隐泉之名矣。

yǔ zé fēng xiè zé tōng rù wén shuǐ

雨泽丰谢,则通入文水。

wén shuǐ yòu nán jìng cí shì xiàn gù chéng dōng wéi wén hú dōng xī shí wǔ lǐ nán běi sān shí lǐ shì wèi zhī xī hú zài xiàn zhí dōng shí lǐ

文水又南径兹氏县故城东,为文湖,东西十五里,南北三十里,世谓之西湖,在县直东十里;

hú zhī xī cè lín hú yòu yǒu yī chéng wèi zhī zhū chéng

湖之西侧,临湖又有一城,谓之潴城。

shuǐ zé suǒ jù wèi zhī dōu yì yuē zhū gài jí shuǐ yǐ míng chéng yě

水泽所聚谓之都,亦曰潴,盖即水以名城也。

wén hú yòu dōng jìng zhōng yáng xiàn gù chéng dōng

文湖又东径中阳县故城东。

àn jìn shū dì dào jì tài kāng dì jì xī hé yǒu zhōng yáng chéng jiù xiàn yě

案《晋书地道记》、《太康地记》,西河有中阳城,旧县也。

wén shuǐ yòu dōng nán liú yǔ shèng shuǐ hé shuǐ xī chū hú qí zhī shān dōng jìng liù bì chéng nán wèi cháo jiù zhì liù bì yú qí xià fáng lí shí zhū hú yīn wèi dà zhèn

文水又东南流,与胜水合,水西出狐岐之山,东径六壁城南,魏朝旧置六壁于其下,防离石诸胡,因为大镇。

tài hé zhōng ba zhèn réng zhì xī hé jùn yān

太和中罢镇,仍置西河郡焉。

shèng shuǐ yòu dōng hé yáng quán shuǐ shuǐ chū xī shān yáng xī dōng jìng liù bì chéng běi yòu dōng nán liú zhù yú shèng shuǐ

胜水又东合阳泉水,水出西山阳溪,东径六壁城北,又东南流注于胜水。

shèng shuǐ yòu dōng jìng zhōng yáng gù chéng nán yòu dōng hé wén shuǐ

胜水又东径中阳故城南,又东合文水。

wén shuǐ yòu dōng nán rù yú fén shuǐ yě

文水又东南,入于汾水也。

yuán gōng shuǐ chū cí shì xiàn xi yáng tóu shān dōng guò qí xiàn běi xiàn gù qín zhì yě hàn gāo dì gèng fēng yí yáng hòu yīng wèi hòu guó wáng mǎng zhī cí tóng yě

原公水出兹氏县西羊头山,东过其县北,县,故秦置也,汉高帝更封沂阳侯婴为侯国,王莽之兹同也。

wèi huáng chū èr nián fēn tài yuán fù zhì xī hé jùn

魏黄初二年,分太原,复置西河郡。

jìn xǐ fēng chén wáng bīn yú xī hé gù xiàn yǒu xī hé miào wáng sī mǎ zi zhèng miào

晋徙封陈王斌于西河,故县有西河缪王司马子政庙。

bēi wén yún xī hé jiù chù shān lín hàn mò rǎo rǎng bǎi xìng shī suǒ

碑文云:西河旧处山林,汉末扰攘,百姓失所。

wèi xìng gèng kāi jiāng yǔ fēn gē tài yuán sì xiàn yǐ wéi bāng yì qí jùn dài shān cè sāi yǐ

魏兴,更开疆宇,分割太原四县,以为邦邑,其郡带山侧塞矣。

wáng yǐ xián níng sān nián gǎi mìng jué shàng míng nián shí èr yuè sàng guó

王以咸宁三年,改命爵上,明年十二月丧国。

chén dà nóng yán chóng lí shí lìng zōng qún děng èr bǎi sān shí sì rén kān shí lì bēi yǐ shù xūn dé

臣大农阎崇、离石令宗群等二百三十四人,刊石立碑,以述勋德。

bēi běi miào jī shàng cún yě

碑北庙基尚存也。

yòu dōng rù yú fén

又东入于汾。

shuǐ zhù wén hú bù zhì fén yě

水注文湖,不至汾也。

dòng guò shuǐ chū zhān xiàn běi shān qí shuǐ xī liú yǔ nán xī shuǐ hé shuǐ chū nán shān xī běi liú zhù dòng guò shuǐ dòng guò shuǐ yòu xī běi hēi shuǐ xi chū shān sān yuán hé shě tóng guī yī chuān dōng liú nán qū jìng shòu yáng xiàn gù chéng dōng

洞过水出沾县北山,其水西流,与南溪水合,水出南山,西北流注洞过水,洞过水又西北,黑水西出山,三源合舍,同归一川,东流南屈,径受阳县故城东。

àn jìn tài kāng dì jì lè píng jùn yǒu shòu yáng xiàn lú chén zhēng jiān fù suǒ wèi lì shòu yáng ér zǒng pèi zhě yě

案《晋太康地记》,乐平郡有受阳县,卢谌《征艰赋》所谓历受阳而总辔者也。

qí shuǐ yòu xī nán rù dòng guò shuǐ

其水又西南入洞过水。

dòng guò shuǐ yòu xi pú shuǐ nán chū pú gǔ běi liú zhù zhī

洞过水又西,蒲水南出蒲谷,北流注之。

dòng guò shuǐ yòu xi yǔ yuán guò shuǐ hé jìn běi biàn shuǐ yuán yě

洞过水又西与原过水合,近北便水源也。

shuǐ xī fù shàng yǒu yuán guò cí gài huái dào xié líng shòu shū tiān shǐ yōu jié sù qíng chuán fāng hòu rì dòng yǔ suī lún zǎn mù yóu mào gù shuǐ qǔ míng yān

水西阜上有原过祠,盖怀道协灵,受书天使,忧结宿情,传芳后日,栋宇虽沦,攒木犹茂,故水取名焉。

qí shuǐ nán liú zhù yú dòng guò shuǐ yě

其水南流,注于洞过水也。

xi guò yú cì xiàn nán yòu xi dào jìn yáng xiàn nán yú cì xiàn gù tu shuǐ xiāng jìn dài fū zhì xú wú zhī yì yě

西过榆次县南,又西到晋阳县南,榆次县,故涂水乡,晋大夫智徐吾之邑也。

chūn qiū zhāo gōng bā nián jìn hóu zhù hǔ qí zhī gōng yǒu shí yán jìn zhī wèi yú

《春秋》昭公八年,晋侯筑箎祁之宫,有石言晋之魏榆。

fú qián yuē wèi jìn yì yú zhōu lǐ míng yě

服虔曰:魏,晋邑:榆,州里名也。

hàn shū yuē yú cì shí sān zhōu zhì yǐ wéi tu yáng xiàn yǐ

《汉书》曰榆次,《十三州志》以为涂阳县矣。

wáng mǎng zhī tài yuán tíng yě

王莽之太原亭也。

xiàn nán cè shuǐ yǒu záo tái hán wèi shā zhì bó yáo yú qí xià kū fù jué cháng zhé jǐng zhāo yí chù yě

县南侧水有凿台,韩、魏杀智伯瑶于其下,刳腹绝肠,折颈招颐处也。

qí shuǐ yòu xī nán liú jìng wǔ guàn chéng xī běi

其水又西南流,径武灌城西北。

lú chén zhēng jiān fù yuē jìng wǔ guǎn zhī gù fú wèn jué tú zhī yuǎn jìn

卢谌《征艰赋》曰:径武馆之故郛,问厥途之远近。

dòng guò shuǐ yòu xī nán wèi chún hú wèi zhī dòng guò zé

洞过水又西南为淳湖,谓之洞过泽。

zé nán tú shuǐ zhù zhī shuǐ chū yáng yì dōng běi dà qiǎn shān tu gǔ xī nán jìng luó mó tíng nán yǔ jiǎng gǔ shuǐ hé shuǐ chū xiàn dōng nán jiǎng xī

泽南,途水注之,水出阳邑东北大嵰山涂谷,西南径萝蘑亭南,与蒋谷水合,水出县东南蒋溪。

wèi tǔ dì jì yuē jìn yáng chéng dōng nán bǎi yī shí lǐ zhì shān yǒu jiǎng gǔ dà dào dù xuān chē lǐng tōng yú wǔ xiāng

《魏土地记》曰:晋阳城东南百一十里至山有蒋谷大道,度轩车岭,通于武乡。

shuǐ zì jiǎng xī xī běi liú xi jìng jī chéng běi

水自蒋溪西北流,西径箕城北。

chūn qiū xī gōng sān shí sān nián jìn rén bài dí yú jī

《春秋》僖公三十三年,晋人败狄于箕。

dù yù shì de yuē chéng zài yáng yì nán shuǐ běi jí yáng yì xiàn gù chéng yě

杜预《释地》曰:城在阳邑南,水北即阳邑县故城也。

zhú shū jì nián yuē liáng huì chéng wáng jiǔ nián yǔ hán dān yú cì yáng yì zhě yě

《竹书纪年》曰:梁惠成王九年,与邯郸、榆次、阳邑者也。

wáng mǎng zhī fán ráng yǐ

王莽之繁穰矣。

jiǎng xī yòu xi hé tu shuǐ luàn liú xī běi rù dòng guò zé yě

蒋溪又西合涂水,乱流西北入洞过泽也。

xi rù yú fén chū jìn shuǐ xià kǒu zhě yě

西入于汾,出晋水下口者也。

liú kūn zhī wèi bīng zhōu yě liú yào yǐn bīng yāo jī zhī hé zhàn yú dòng guò jí shì shuǐ yě

刘琨之为并州也,刘曜引兵邀击之,合战于洞过,即是水也。

jìn shuǐ chū jìn yáng xiàn xi xuán wèng shān xiàn gù táng guó yě

晋水出晋阳县西悬瓮山,县,故唐国也。

chūn qiū zuǒ zhuàn chēng táng shū wèi shēng qí mǔ yì jiāng mèng dì wèi jǐ yuē yú míng ér zǐ yuē yú jiāng yǔ zhī táng shǔ zhī cān

《春秋左传》称唐叔未生,其母邑姜梦帝谓己曰:余名而子曰虞,将与之唐,属之参。

jí shēng míng zhī yuē yú

及生,名之曰虞。

lǚ shì chūn qiū yuē shū yú yǔ chéng wáng jū wáng yuán tóng yè wèi guī yǐ shòu zhī yuē wú yǐ cǐ fēng rǔ

《吕氏春秋》曰:叔虞与成王居,王援桐叶为圭,以授之曰:吾以此封汝。

yú yǐ gào zhōu gōng zhōu gōng qǐng yuē tiān zǐ fēng yú hu

虞以告周公,周公请曰:天子封虞乎?

wáng yuē yú xì ěr

王曰:余戏耳。

gōng yuē tiān zǐ wú xì yán

公曰:天子无戏言。

shí táng miè nǎi fēng zhī yú táng

时唐灭,乃封之于唐。

xiàn yǒu jìn shuǐ hòu gǎi míng wèi jìn

县有晋水,后改名为晋。

gù zi xià xù shī chēng cǐ jìn yě ér wèi zhī táng jiǎn ér yòng lǐ yǒu yáo zhī yí fēng yě

故子夏叙《诗》称此晋也,而谓之唐,俭而用礼,有尧之遗风也。

jìn shū dì dào jì jí shí sān zhōu zhì bìng yán jìn shuǐ chū lóng shān yī míng jié chù shān zài xiàn xī běi fēi yě

《晋书地道记》及《十三州志》并言晋水出龙山,一名结绌山,在县西北,非也。

shān hǎi jīng yuē xuán wèng zhī shān jìn shuǐ chū yān jīn zài xiàn zhī xī nán

《山海经》曰:悬瓮之山,晋水出焉,今在县之西南。

xī zhì bó zhī è jìn shuǐ yǐ guàn jìn yáng qí chuān shàng sù hòu rén zhǒng qí yí jì xù yǐ wéi zhǎo zhǎo xi jì shān zhěn shuǐ yǒu táng shū yú cí

昔智伯之遏晋水以灌晋阳,其川上溯,后人踵其遗迹,蓄以为沼,沼西际山枕水,有唐叔虞祠。

shuǐ cè yǒu liáng táng jié fēi liáng yú shuǐ shàng zuǒ yòu zá shù jiāo yīn xī jiàn xī jǐng zhì yǒu yín péng mì yǒu jī yóu huàn zi mò bù xún liáng qì jí yòng xiāng yú wèi yú jìn chuān zhī zhōng zuì wéi shèng chù

水侧有凉堂,结飞梁于水上,左右杂树交荫,希见曦景,至有淫朋密友,羁游宦子,莫不寻梁契集,用相娱慰,于晋川之中,最为胜处。

yòu dōng guò qí xiàn nán yòu dōng rù yú fén shuǐ

又东过其县南,又东入于汾水。

zhǎo shuǐ fèn wèi èr pài běi dú jí zhì shì gù qú yě

沼水分为二派,北读即智氏故渠也。

xī zài zhàn guó xiāng zi bǎo jìn yáng zhì shì fáng shān yǐ shuǐ zhī chéng bù méi zhě sān bǎn yǔ hán wèi wàng tàn yú cǐ gù zhì shì yòng wáng

昔在战国,襄子保晋阳,智氏防山以水之,城不没者三版,与韩、魏望叹于此,故智氏用亡。

qí dú chéng gāo dōng běi zhù rù jìn yáng chéng yǐ zhōu guàn gài

其渎乘高,东北注入晋阳城,以周灌溉。

hàn wèi chì méi zhī nán jùn chuán liú mào fù tài shǒu sūn fú nì yú chéng mén xi xià kōng xué zhōng qí yè bēn yú

汉未赤眉之难,郡椽刘茂负太守孙福匿于城门西下空穴中,其夜奔盂。

jí shì chù yě

即是处也。

dōng nán chū chéng liú zhù yú fén shuǐ yě

东南出城流,注于汾水也。

qí nán dú yú shí táng zhī xià fú liú jìng jiù xī dōng nán chū jìng jìn yáng chéng nán chéng zài jìn shuǐ zhī yáng gù yuē jìn yáng yǐ

其南渎于石塘之下伏流,径旧溪东南出,径晋阳城南,城在晋水之阳,故曰晋阳矣。

jīng shū jìn gǒu wú shuài shī bài dí yú dà lǔ

《经》书晋苟吴帅师败狄于大卤。

dù yù yuē dà lǔ jìn yáng xiàn yě wèi jìn zhī jiù dū

杜预曰:大卤,晋阳县也,为晋之旧都。

chūn qiū dìng gōng shí sān nián zhào yāng yǐ jìn yáng pàn hòu nǎi wèi zhào yǐ

《春秋》定公十三年,赵鞅以晋阳叛,后乃为赵矣。

qí shuǐ yòu dōng nán liú rù yú fén

其水又东南流入于汾。

chén shuǐ chū hé nèi zhǐ xiàn xī běi shān chén shuǐ chū zhǐ xiàn nán yuán chén xī sú wèi zhī kān shuǐ yě

湛水出河内轵县西北山,湛水出轵县南原湛溪,俗谓之堪水也。

shì gài shēng xíng jǐn lín gù zì dú jù biàn tóng yú sān shǐ zhī wù ěr

是盖声形尽邻,故字读俱变,同于三豕之误耳。

qí shuǐ zì xī chū nán liú

其水自溪出南流。

dōng guò qí xiàn běi yòu dōng guò bō xiàn zhī běi chén shuǐ nán jìng xiàng chéng dōng ér nán zhù

东过其县北,又东过波县之北,湛水南径向城东而南注。

yòu dōng guò wú pì yì nán yuán jīng suǒ zhù sī nǎi jú chuān zhī suǒ yóu fēi chén shuǐ zhī jiān guān yě shì nǎi jīng zhī wù zhèng ěr

又东过毋辟邑南,原《经》所注,斯乃湨川之所由,非湛水之间关也,是乃《经》之误证耳。

chén shuǐ zì xiàng chéng dōng nán jìng chén chéng dōng

湛水自向城东南径湛城东。

shí rén wèi zhī zhēn chéng yì huò wèi zhī xí chéng yǐ

时人谓之椹城,亦或谓之隰城矣。

xī yuē xí jiàn

溪曰隰涧。

gé chéng zài dōng yán cǐ fēi yǐ

隔城在东,言此非矣。

hòu hàn jùn guó zhì yuē hé yáng xiàn yǒu chén chéng shì yě

《后汉郡国志》曰河阳县有湛城是也。

yòu dōng nán dāng píng xiàn zhī dōng běi nán rù yú hé

又东南当平县之东北,南入于河。

chén shuǐ yòu dōng nán jìng shān nán liú zhù yú hé gù hé jì yǒu shān jīn zhī míng yǐ

湛水又东南径邓,南流注于河,故河济有邓津之名矣。

✦ You read 卷六

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.