水经注 · 郦道元 · Chapter 7 of 40

卷七

PinyinModern Translation
Size

jǐ shuǐ chū hé dōng yuán xiàn dōng wáng wū shān wèi yǎn shuǐ

济水出河东垣县东王屋山,为沇水。

shān hǎi jīng yuē wáng wū zhī shān lián shuǐ chū yān xī běi liú zhù yú qín zé

《山海经》曰:王屋之山联水出焉,西北流,注于秦泽。

guō jǐng chún yún lián yǎn shēng xiāng jìn jí yǎn shuǐ yě

郭景纯云:联、沇声相近,即沇水也。

qián xíng dì xià zhì gòng shān nán fù chū yú dōng qiū

潜行地下,至共山南,复出于东丘。

jīn yuán chéng dōng běi yǒu dōng qiū chéng

今原城东北有东丘城。

kǒng ān guó yuē quán yuán wèi yǎn liú qù wèi jì

孔安国曰:泉源为沇,流去为济。

chūn qiū shuō tí cí yuē jì qí yě

《春秋说题辞》曰:济,齐也;

qí dù yě zhēn yě

齐,度也,贞也。

fēng sú tōng yuē jì chū cháng shān fáng zi xiàn zàn huáng shān miào zài dōng jùn lín yì xiàn

《风俗通》曰:济出常山房子县赞皇山,庙在东郡临邑县。

jì zhě qí yě qí qí dù liàng yě

济者,齐也,齐其度量也。

yú àn èr jì tóng míng suǒ chū bù tóng xiāng yuán yì bié sī nǎi yīng shì zhī fēi yǐ

余按二济同名,所出不同,乡原亦别,斯乃应氏之非矣。

jīn jǐ shuǐ zhòng yuán chū zhǐ xiàn xī běi píng dì

今济水重源出轵县西北平地。

shuǐ yǒu èr yuán dōng yuán chū yuán chéng dōng běi xī jìn wén gōng fá yuán yǐ xìn ér yuán jiàng jí cǐ chéng yě

水有二源:东源出原城东北,昔晋文公伐原以信,而原降,即此城也。

sú yǐ jǐ shuǐ zhòng yuán suǒ fā yīn fù wèi zhī jì yuán chéng

俗以济水重源所发,因复谓之济原城。

qí shuǐ nán jìng qí chéng dōng gù xiàn zhī yuán xiāng

其水南径其城东故县之原乡。

dù yù yuē qìn shuǐ xiàn xī běi yǒu yuán chéng zhě shì yě

杜预曰:沁水县西北有原城者是也。

nán liú yǔ xi yuán hé xi yuán chū yuán chéng xi dōng liú shuǐ zhù zhī

南流与西源合,西源出原城西,东流水注之。

shuǐ chū xī nán dōng běi liú zhù yú jì

水出西南,东北流注于济。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng yuán chéng nán dōng hé běi shuǐ luàn liú dōng nán zhù fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ dōng nán liú sú wèi zhī wèi yǎn shuǐ jí yǎn shuǐ yě

济水又东径原城南,东合北水,乱流东南注,分为二水,一水东南流,俗谓之为衍水,即沇水也。

yǎn yǎn shēng xiāng jìn zhuǎn hū shī shí yě

衍、沇声相近,转呼失实也。

jǐ shuǐ yòu dōng nán jìng chī chéng běi ér chū yú wēn yǐ

济水又东南,径𫄨城北而出于温矣。

qí yī shuǐ zhī jīn nán liú zhù yú jú

其一水枝津南流,注于湨。

jú shuǐ chū yuán chéng xī běi yuán shān xūn zhǎng gǔ sú wèi zhī wèi bái jiàn shuǐ nán jìng yuán chéng xi

湨水出原城西北原山勋掌谷,俗谓之为白涧水,南径原城西。

chūn qiū huì yú jú liáng wèi shì shuǐ zhī fén liáng yě

《春秋》,会于湨梁,谓是水之坟梁也。

ěr yǎ yuē liáng mò dà yú jú liáng

《尔雅》曰:梁莫大于湨梁。

liáng shuǐ dī yě

梁,水堤也。

jú shuǐ yòu dōng nán jìng yáng chéng dōng yǔ nán yuán hé shuǐ chū yáng chéng nán xī

湨水又东南径阳城东,与南源合,水出阳城南溪。

yáng yì fán yě

阳亦樊也。

yī yuē yáng fán

一曰阳樊。

guó yǔ yuē wáng yǐ yáng fán cì jìn yáng rén bù fú wén gōng wéi zhī

《国语》曰:王以阳樊赐晋,阳人不服,文公围之。

cāng gé yuē yáng yǒu xià shāng zhī sì diǎn fán zhòng zhī guān shǒu yān

仓葛曰:阳有夏、商之嗣典,樊仲之官守焉。

jūn ér cán zhī wú nǎi bù kě hu

君而残之,无乃不可乎?

gōng nǎi chū yáng rén

公乃出阳人。

chūn qiū fán shì pàn huì wáng shǐ guó gōng fá fán zhí zhòng pí guī yú jīng shī

《春秋》,樊氏叛,惠王使虢公伐樊,执仲皮归于京师。

jí cǐ chéng yě

即此城也。

qí shuǐ dōng běi liú yǔ màn liú shuǐ hé shuǐ chū zhī guān nán dōng běi liú yòu běi zhù yú jú wèi zhī màn liú kǒu

其水东北流,与漫流水合,水出织关南,东北流,又北注于湨,谓之漫流口。

jú shuǐ yòu dōng hé běi shuǐ luàn liú dōng nán zuǒ huì jǐ shuǐ zhī qú

湨水又东合北水,乱流东南,左会济水枝渠。

jú shuǐ yòu dōng jìng zhōng yáo wù běi shì wèi zhī zhōng gōng lěi

湨水又东径钟繇坞北,世谓之钟公垒。

yòu dōng nán tu gōu shuǐ zhù zhī

又东南,涂沟水注之。

shuǐ chū zhǐ xiàn xī nán shān xià běi liú dōng zhuǎn rù zhǐ xiàn gù chéng zhōng yòu qū ér běi liú chū zhǐ guō

水出轵县西南山下,北流东转,入轵县故城中,又屈而北流出轵郭。

hàn wén dì yuán nián fēng báo zhāo wèi hòu guó yě

汉文帝元年,封薄昭为侯国也。

yòu dōng běi liú zhù yú jú

又东北流注于湨。

jú shuǐ yòu dōng běi jìng bō xiàn gù chéng běi

湨水又东北径波县故城北。

hàn gāo dì fēng gōng shàng bù hài wèi hòu guó

汉高帝封公上不害为侯国。

jú shuǐ yòu dōng nán liú tiān jiāng jiàn shuǐ zhù zhī

湨水又东南流,天浆涧水注之。

shuǐ chū zhǐ nán gāo xiàng chéng běi chéng zài gāo shàng

水出轵南皋向城北,城在皋上。

sú wèi zhī hán wáng chéng fēi yě

俗谓之韩王城,非也。

jīng xiāng fán yuē huò yún jīn hé nèi zhī xi yǒu chéng míng xiàng jīn wú

京相璠曰:或云今河内织西有城,名向,今无。

dù yuán kǎi chūn qiū shì de yì yán shì yǐ

杜元凯《春秋释地》亦言是矣。

gài xiāng xí zhī xiàng gù bù dé yǐ dì míng ér wú chéng yě

盖相袭之向,故不得以地名而无城也。

hǎn yīn shí sān zhōu zhì yuē zhǐ xiàn nán shān xī qǔ yǒu gù xiàng chéng jí zhōu xiàng guó yě

阚骃《十三州志》曰:轵县南山西曲有故向城,即周向国也。

chuán yuē xiàng jiāng bù ān yú jǔ ér guī zhě yǐ

《传》曰,向姜不安于莒而归者矣。

jí jùn zhú shū jì nián yuē zhèng hóu shǐ hán chén guī jìn yáng jí xiàng

汲郡《竹书纪年》曰:郑侯使韩辰归晋阳及向。

èr yuè chéng yáng xiàng gēng míng yáng wèi hé yōng xiàng wèi gāo píng

二月,城阳、向,更名阳为河雍,向为高平。

jí shì chéng yě

即是城也。

qí shuǐ yǒu èr yuán jù dǎo gè chū yī xī dōng běi liú hé wéi yī chuān míng yuē tiān jiāng xī

其水有二源俱导,各出一溪,东北流,合为一川,名曰天浆溪。

yòu dōng běi jìng yī gù chéng sú wèi zhī yě chéng shuǐ yì yuē yě shuǐ

又东北径一故城,俗谓之冶城,水亦曰冶水。

yòu dōng liú zhù yú jú

又东流注于湨。

jú shuǐ yòu dōng nán liú yòu huì tóng shuǐ shuǐ chū nán yuán xià dōng běi liú jìng bái qí wù nán

湨水又东南流,右会同水,水出南原下,东北流径白骑坞南。

wù zài yuán shàng wèi èr xī zhī huì běi dài shēn huáng sān miàn zǔ xiǎn wéi xi bǎn zhù ér yǐ

坞在原上,为二溪之会,北带深隍,三面阻险,惟西版筑而已。

dōng běi liú jìng ān guó chéng xi yòu dōng běi zhù jú shuǐ

东北流径安国城西,又东北注湨水。

jú shuǐ dōng nán jìng ān guó chéng dōng yòu nán jìng wú pì yì xi shì wèi zhī wú bǐ chéng yì yuē mǎ bì chéng jiē fēi yě

湨水东南径安国城东,又南径毋辟邑西,世谓之无比城,亦曰马髀城,皆非也。

cháo tíng yǐ jū fèi tài zǐ wèi zhī hé yáng shù rén

朝廷以居废太子,谓之河阳庶人。

jú shuǐ yòu nán zhù yú hé

湨水又南注于河。

yòu dōng zhì wēn xiàn xī běi wèi jǐ shuǐ

又东至温县西北,为济水。

yòu dōng guò qí xiàn běi jǐ shuǐ yú wēn chéng xī běi yǔ gù dú fēn nán jìng wēn xiàn gù chéng xi

又东过其县北,济水于温城西北与故渎分,南径温县故城西。

zhōu jī nèi guó sī kòu sū fèn shēng zhī yì yě

周畿内国,司寇苏忿生之邑也。

chūn qiū xī gōng shí nián dí miè wēn wēn zi bēn wèi zhōu xiāng wáng yǐ cì jìn wén gōng

《春秋》僖公十年,狄灭温,温子奔卫,周襄王以赐晋文公。

jǐ shuǐ nán lì mào gōng tái xi

济水南历貌公台西。

huáng lǎn yuē wēn chéng nán yǒu guó gōng tái jī zhǐ shàng cún

《皇览》曰:温城南有虢公台,基趾尚存。

jǐ shuǐ nán liú zhù yú hé

济水南流注于河。

guō yuán shēng shù zhēng jì yuē jǐ shuǐ hé nèi wēn xiàn zhù yú hé gài yán lì zhī shí zhèng fēi wéi miù shuō yě

郭缘生《述征记》曰:济水河内温县注于河,盖沿历之实证,非为谬说也。

jǐ shuǐ gù dú yú wēn chéng xī běi dōng nán chū jìng wēn chéng běi yòu dōng jìng guó gōng zhǒng běi

济水故渎于温城西北东南出,径温城北,又东径虢公冢北。

huáng lǎn yuē guó gōng zhǒng zài wēn xiàn guō dōng jǐ shuǐ nán dà zhǒng shì yě

《皇览》曰:虢公冢在温县郭东,济水南大冢是也。

jǐ shuǐ dāng wáng mǎng zhī shì chuān dú kū jié qí hòu shuǐ liú jìng tōng jīn qú shì gǎi xún liáng mài shuǐ bù yǔ xī tóng

济水当王莽之世,川渎枯竭,其后水流径通,津渠势改,寻梁脉水,不与昔同。

qū cóng xiàn dōng nán liú guò tuí chéng xi yòu nán dāng gǒng xiàn běi nán rù yú hé

屈从县东南流,过𬯎城西,又南当巩县北,南入于河。

jǐ shuǐ gù dú dōng nán hé fèng gōu shuǐ shuǐ shàng chéng zhū gōu yú yě wáng chéng xi dōng nán jìng yáng xiāng chéng běi yòu dōng nán jìng li chéng xi

济水故渎东南合奉沟水,水上承朱沟于野王城西,东南径阳乡城北,又东南径李城西。

qín gōng zhào hán dān qiě jiàng chuán shè lì zi li tóng shuō píng yuán jūn shèng fēn jiā cái xiǎng shì de gǎn sǐ zhě sān qiān rén li tóng yǔ fù qín jūn qín jūn tuì

秦攻赵,邯郸且降,传舍吏子李同说平原君胜,分家财飨士,得敢死者三千人,李同与赴秦军,秦军退。

tóng sǐ fēng qí fù wèi li hóu

同死,封其父为李侯。

gù xú guǎng yuē hé nèi píng hàn xiàn yǒu li chéng

故徐广曰:河内平旱县有李城。

jí cǐ chéng yě

即此城也。

yú chéng xī nán wèi bēi shuǐ yān de bǎi xǔ qǐng jiān jiā huán wěi shēng yān hào yuē li bēi

于城西南为陂水,淹地百许顷,兼葭萑苇生焉,号曰李陂。

yòu jìng tuí chéng xi qū ér dōng běi liú jìng qí chéng běi yòu dōng jìng píng gāo chéng nán

又径𬯎城西,屈而东北流,径其城北,又东径平皋城南。

yīng shào yuē xíng hóu zì xiāng guó xǐ cǐ

应劭曰:邢侯自襄国徙此。

dāng qí huán gōng shí wèi rén fá xíng xíng qiān yú yí yí qí de shǔ jìn hào yuē xíng qiū

当齐桓公时,卫人伐邢,邢迁于夷仪,其地属晋,号曰邢丘。

yǐ qí zài hé zhī gāo shì chù píng yí gù yuē píng gāo

以其在河之皋,势处平夷,故曰平皋。

zàn xìng hàn shū yún chūn qiū dí rén fá xíng xíng qiān yí yí bù zhì cǐ yě

瓒性《汉书》云:《春秋》,狄人伐邢,邢迁夷仪,不至此也。

jīn xiāng guó xi yǒu yí yí chéng qù xiāng guó bǎi yú lǐ píng gāo shì xíng qiū fēi guó yě

今襄国西有夷仪城,去襄国百余里,平皋是邢丘,非国也。

yú àn chūn qiū xuān gōng liù nián chì dí fá jìn wéi xíng qiū

余案《春秋》宣公六年,赤狄伐晋,围邢丘。

xī jìn hóu sòng nǚ yú chu sòng zhī xíng qiū jí shì cǐ chù yě fēi wú chéng zhī yán

昔晋侯送女于楚,送之邢丘,即是此处也,非无城之言。

zhú shū jì nián yuē liáng huì chéng wáng sān nián zhèng chéng xíng qiū

《竹书纪年》曰:梁惠成王三年,郑城邢丘。

sī mǎ biāo hòu hàn jùn guó zhì yún xiàn yǒu xíng qiū gù xíng guó zhōu gōng zi suǒ fēng yǐ

司马彪《后汉郡国志》云:县有邢丘,故邢国,周公子所封矣。

hàn gāo dì liù nián fēng dàng jùn cháng xiàng tuó wèi hòu guó cì xìng liú shì wǔ dì yǐ wéi xiàn

汉高帝六年,封砀郡长项佗为侯国,赐姓刘氏,武帝以为县。

qí shuǐ yòu nán zhù yú hé yě

其水又南注于河也。

yǔ hé hé liú yòu dōng guò chéng gāo xiàn běi yòu dōng guò xíng yáng xiàn běi yòu dōng zhì lì xī nán dōng chū guò yíng zé běi

与河合流,又东过成皋县北,又东过荥阳县北,又东至砾溪南,东出过荥泽北。

shì míng yuē jì jì yě yuán chū hé běi jì hé ér nán yě jìn dì dào zhì yuē jì zì dà pī rù hé yǔ hé shuǐ dòu nán yì wèi yíng zé

《释名》曰:济,济也,源出河北济河而南也,《晋地道志》曰:济自大伾入河,与河水斗,南泆为荥泽。

shàng shū yuē xíng bō jì zhū

《尚书》曰:荥波既潴。

kǒng ān guó yuē yíng zé bō shuǐ yǐ chéng è zhū

孔安国曰,荥泽波水已成遏潴。

hǎn yīn yuē róng bō zé míng yě

阚骃曰:荣播,泽名也。

gù lǚ chén yún bō shuǐ zài xíng yáng

故吕忱云:播水在荥阳。

wèi shì shuǐ yě

谓是水也。

xī dà yǔ sāi qí yín shuǐ ér yú xíng yáng xià yǐn hé dōng nán yǐ tōng huái sì jǐ shuǐ fēn hé dōng nán liú

昔大禹塞其淫水而于荥阳下引河,东南以通淮、泗,济水分河东南流。

hàn míng dì zhī shì sī kōng fú gōng jiàn lè làng rén wáng jǐng zì zhòng tōng hào xué duō yì shàn néng qià shuǐ

汉明帝之世,司空伏恭荐乐浪人王景,字仲通,好学多艺,善能洽水。

xiǎn zōng zhào yǔ yè zhě wáng wú shǐ zuò jùn yí qú wú yòng jǐng fǎ shuǐ nǎi bù hài cǐ jí jǐng wú suǒ xiū gù dú yě

显宗诏与谒者王吴始作浚仪渠,吴用景法,水乃不害,此即景、吴所修故渎也。

qú liú dōng zhù jùn yí gù fù wèi zhī jùn yí qú

渠流东注,浚仪故复,谓之浚仪渠。

míng dì yǒng píng shí wǔ nián dōng xún zhì wú yán dì jiā jǐng gōng bài hé dī yè zhě

明帝永平十五年,东巡至无盐,帝嘉景功,拜河堤谒者。

líng dì jiàn níng sì nián yú áo chéng xī běi lěi shí wèi mén yǐ è qú kǒu wèi zhī shí mén gù shì yì wèi zhī shí mén shuǐ

灵帝建宁四年,于敖城西北垒石为门,以遏渠口,谓之石门,故世亦谓之石门水。

mén guǎng shí yú zhàng xi qù hé sān lǐ shí míng yún jiàn níng sì nián shí yī yuè huáng chǎng shí yě ér zhǔ lì xìng míng mó miè bù kě fù shi

门广十余丈,西去河三里,石铭云:建宁四年十一月,黄场石也,而主吏姓名,磨灭不可复识。

wèi tài hé zhōng yòu gèng xiū zhī chè gù zēng xīn shí zì lún luò wú fù zài zhě

魏太和中,又更修之,撤故增新,石字沦落,无复在者。

shuǐ běi yǒu shí mén tíng dài yán zhī suǒ yún xīn zhù chéng chéng zhōu sān bǎi bù xíng yáng tài shǒu suǒ zhèn zhě yě

水北有石门亭,戴延之所云新筑城,城周三百步,荥阳太守所镇者也。

shuǐ nán dài sān huáng shān jí huáng shì shān yì wèi zhī wèi sān shì shān yě

水南带三皇山,即皇室山,亦谓之为三室山也。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng xī guǎng wǔ chéng běi

济水又东径西广武城北。

jùn guó zhì xíng yáng xiàn yǒu guǎng wǔ chéng chéng zài shān shàng hàn suǒ chéng yě

《郡国志》,荥阳县有广武城,城在山上,汉所城也。

gāo zǔ yǔ xiàng yǔ lín jué jiàn duì yǔ zé yǔ shí zuì yǔ shè hàn zǔ zhōng xiōng chù yě

高祖与项羽临绝涧对语,责羽十罪,羽射汉祖中胸处也。

shān xià yǒu shuǐ běi liú rù jì shì wèi zhī liǔ quán yě

山下有水,北流入济,世谓之柳泉也。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng dōng guǎng wǔ chéng běi chu xiàng yǔ chéng zhī

济水又东径东广武城北,楚项羽城之。

hàn pò cáo jiù yǔ hái guǎng wǔ wèi gāo tán zhì tài gōng qí shàng yuē hàn bù xià wú pēng zhī

汉破曹咎,羽还广武,为高坛,置太公其上,曰:汉不下,吾烹之。

gāo zū bù tīng jiāng jiào zhī

高租不听,将窖之。

xiàng bó yuē wèi tiān xià zhě bù gù jiā dàn yì yuàn ěr

项伯曰:为天下者不顾家,但益怨耳。

yǔ cóng zhī

羽从之。

jīn míng qí tán yuē xiàng yǔ duī

今名其坛曰项羽堆。

jiā chéng zhī jiān yǒu jué dòng duàn shān wèi zhī guǎng wǔ jiàn

夹城之间,有绝洞断山,谓之广武涧。

xiàng yǔ huà lóu fán yú qí shàng lóu fán jīng pò sàng guī yǐ

项羽叱娄烦于其上,娄烦精魄丧归矣。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng áo shān běi shī suǒ wèi báo shòu yú áo zhě yě

济水又东径敖山北,《诗》所谓薄狩于敖者也。

qí shān shàng yǒu chéng jí yīn dì zhòng dīng zhī suǒ qiān yě

其山上有城,即殷帝仲丁之所迁也。

huáng fǔ mì dì wáng shì jì yuē zhòng dīng zì háo xǐ áo yú hé shàng zhě yě

皇甫谧《帝王世纪》曰仲丁自毫徙嚣于河上者也。

huò yuē áo yǐ

或曰敖矣。

qín zhì cāng yú qí zhōng gù yì yuē áo cāng chéng yě

秦置仓于其中,故亦曰敖仓城也。

jǐ shuǐ yòu dōng hé xíng dú dú shǒu shòu hé shuǐ yǒu shí mén wèi zhī wèi xíng kǒu shí mén yě ér dì xíng shū bēi gài gù yíng bō suǒ dǎo zì cǐ shǐ yě

济水又东合荥渎,渎首受河水,有石门,谓之为荥口石门也,而地形殊卑,盖故荥播所导,自此始也。

mén nán jì hé

门南际河,

yǒu gù bēi yún wéi yáng jiā sān nián èr yuè dīng chǒu

有故碑云:惟阳嘉三年二月丁丑,

shǐ hé dī yè zhě wáng hǎi

使河堤谒者王海,

shū dá hé chuān

疏达河川,

yù huāng shù tǔ

遹荒庶土,

wǎng dà hé chōng sāi

往大河冲塞,

qīn niè jīn dī

侵啮金堤,

yǐ zhú lóng shí qì tǔ ér wèi yè

以竹笼石葺土而为堨,

huài tuí wú yǐ

坏𬯎无已,

gōng xiāo yì wàn

功消亿万,

qǐng yǐ bīn hé jùn tú

请以滨河郡徒,

shū shān cǎi shí lěi yǐ wéi zhàng

疏山采石垒以为障,

gōng yè jì jiù

功业既就,

yáo yì yòng xi

徭役用息,

wèi xiáng zhào shū

未详诏书,

xǔ huì lì gōng fǔ qīng

许诲立功府卿,

guī jī jīng shǐ

规基经始,

zhào cè jiā mìng

诏策加命,

qiān zài yǎn zhōu

迁在沇州,

nǎi jiǎn zhū xuān shòu shǐ sī mǎ dēng

乃简朱轩授使司马登,

lìng zuǎn mào qián xù

令缵茂前绪,

chēng suì xiū gōng

称遂休功,

dēng yǐ yī luò hé zhù dà hé

登以伊、洛合注大河,

nán zé yuán shān

南则缘山,

dōng guò dà pī

东过大伾,

huí liú běi àn

回流北岸,

qí shì yù

其势郁,

tāo nù tuān jí jī jí

涛怒湍急激疾,

yī yǒu jué yì

一有决溢,

mí yuán yān yě

弥原淹野,

yǐ kǒng zhī biàn

蚁孔之变,

hài qǐ bù cè

害起不测,

gài zì jī shì zhī suǒ cháng cù

盖自姬氏之所常蹙。

xī chóng gǔn suǒ bù néng zhì wǒ èr zōng zhī suǒ qú láo yú shì

昔崇鲧所不能治,我二宗之所劬劳于是。

nǎi bá shè gōng qīn

乃跋涉躬亲,

jīng zhī yíng zhī

经之营之,

bǐ lǜ bǎi xìng

比率百姓,

yì zhī yú chén

议之于臣,

fá shí sān gǔ

伐石三谷,

shuǐ jiang zhì zhì

水匠致治,

lì jī àn cè

立激岸侧,

yǐ hàn hóng bō

以捍鸿波,

suí shí qìng cì shuō yǐ quàn zhī

随时庆赐说以劝之,

chuān wú zhì yuè

川无滞越,

shuǐ tǔ tōng yǎn

水土通演,

yì wèi yú nián

役未逾年,

ér gōng chéng yǒu bì

而功程有毕,

sī nǎi yuán xūn zhī jiā kè

斯乃元勋之嘉课,

shàng dé zhī hóng biǎo yě

上德之宏表也。

xī yǔ xiū jiǔ dào shū lù qí gōng

昔禹修九道,《书》录其功;

hòu jì gōng jià shī liè yú yā

后稷躬稼,《诗》列于《雅》。

fū bù dàn láo qiān zhī qín sù xīng jué zhí chōng guó huì mín ān dé yān mò ér bù zhāng yān

夫不惮劳谦之勤,夙兴厥职,充国惠民,安得湮没而不章焉。

gù suì kān shí jì gōng chuí shì yú hòu

故遂刊石记功,垂示于后。

qí cí yún yún shǐ hé dī yè zhě shān yáng dōng mín sī mǎ dēng zì bó zhì

其辞云云:使河堤谒者山阳东缗司马登,字伯志;

dài dōng lái qū chéng wáng hǎi zì mèng jiān

代东莱曲成王海,字孟坚;

hé nèi tài shǒu sòng chéng xiàng bào zì bó yǐn

河内太守宋城向豹,字伯尹;

chéng rǔ nán shān fāng zì dé shān

丞汝南邓方,字德山;

huái lìng liú chéng zì jì yì

怀令刘丞,字季意;

hé dī chuán jiang děng zào

河堤椽匠等造。

chén liú jùn yí biān sháo zì xiào xiān sòng

陈留浚仪边韶字孝先颂。

shí míng suì yuǎn zì duō lún quē qí suǒ miè gài quē rú yě

石铭岁远,字多沦缺,其所灭,盖阙如也。

xíng dú yòu dōng nán liú zhù yú jì jīn wú shuǐ

荥渎又东南流,注于济,今无水。

cì dōng de sù xū shuǐ kǒu shuǐ shòu dà hé qú cè yǒu hù tíng shuǐ zì tíng dōng nán liú zhù yú jì jīn wú shuǐ

次东得宿须水口,水受大河,渠侧有扈亭水,自亭东南流,注于济,今无水。

sù xū zài hé zhī běi bù zài cǐ yě gài míng tóng ěr

宿须在河之北,不在此也,盖名同耳。

zì xi yuán dài shān xí qín hàn yǐ lái yì yǒu tōng fǒu

自西缘带山隰,秦、汉以来,亦有通否。

jǐ shuǐ yǔ hé hún tāo dōng zhù jìn tài hé zhōng huán wēn běi fá jiāng tōng zhī bù guǒ ér hái

济水与河浑涛东注,晋太和中,桓温北伐,将通之,不果而还。

yì xī shí èr nián liú gōng xī zhēng

义熙十二年,刘公西征;

yòu mìng níng shuò jiāng jūn liú zūn kǎo réng cǐ qú ér cáo zhī shǐ yǒu jī tuān dōng zhù ér zhōng shān bēng yōng sè liú gōng yú běi shí lǐ gèng záo gù qú tōng zhī

又命宁朔将军刘遵考仍此渠而漕之,始有激湍东注,而终山崩壅塞,刘公于北十里更凿故渠通之。

jīn zé nán dú tōng jīn chuān jiàn shì dǎo ěr

今则南渎通津,川涧是导耳。

jǐ shuǐ yú cǐ yòu jiān bì mù

济水于此,又兼邲目。

chūn qiū xuān gōng shí sān nián jìn chu zhī zhàn chu jūn yú bì

《春秋》宣公十三年,晋、楚之战,楚军于邲。

jí shì shuǐ yě

即是水也。

yīn biàn

音卞。

jīng xiāng fán yuē zài áo běi

京相璠曰:在敖北。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng xíng yáng xiàn běi

济水又东径荥阳县北。

cáo tài zǔ yǔ xú róng zhàn bù lì cáo hóng shòu mǎ yú cǐ chù yě

曹太祖与徐荣战,不利,曹洪授马于此处也。

jǐ shuǐ yòu dōng lì shí xī shuǐ zhù zhī

济水又东,砾石溪水注之。

shuǐ chū xíng yáng chéng xī nán li zé zé zhōng yǒu shuǐ jí gǔ féng chí yě

水出荥阳城西南李泽,泽中有水,即古冯池也。

dì lǐ zhì yuē xíng yáng xiàn féng chí zài xī nán shì yě

《地理志》曰:荥阳县,冯池在西南是也。

dōng běi liú lì áo shān nán

东北流,历敖山南。

chūn qiū jìn chu zhī zhàn shè fú yú áo qián wèi shì yě

《春秋》,晋、楚之战,设伏于敖前,谓是也。

jìng guó tíng běi chí shuǐ yòu dōng běi jìng xíng yáng xiàn běi duàn shān dōng běi zhù yú jì shì wèi zhī lì shí jiàn jí jīng suǒ wèi lì xī yǐ

径虢亭北,池水又东北径荥阳县北断山,东北注于济,世谓之砾石涧,即《经》所谓砾溪矣。

jīng yún jì chū qí nán fēi yě

《经》云济出其南,非也。

jǐ shuǐ yòu dōng suǒ shuǐ zhù zhī shuǐ chū jīng xiàn xī nán sōng zhǔ shān yǔ dōng guān shuǐ tóng yuán fēn liú jí gǔ xiōng rán shuǐ yě

济水又东,索水注之,水出京县西南嵩渚山,与东关水同源分流,即古胸然水也。

qí shuǐ dōng běi liú qì nán zhī shuǐ zhù zhī

其水东北流,器难之水注之。

shān hǎi jīng yuē shǎo xíng zhī shān qì nán zhī shuǐ chū yān ér běi liú zhù yú qīn shuǐ

《山海经》曰:少陉之山,器难之水出焉,而北流注于侵水。

jí cǐ shuǐ yě

即此水也。

qí shuǐ běi liú jìng jīn tíng yòu běi jìng jīng xiàn gù chéng xi rù yú zhān rán zhī shuǐ

其水北流径金亭,又北径京县故城西,入于旃然之水。

chéng gù zhèng yì yě

城,故郑邑也。

zhuāng gōng yǐ jū dì duàn hào jīng chéng tài shū

庄公以居弟段,号京城太叔。

jì zhòng yuē jīng chéng guò bǎi zhì guó zhī hài yě

祭仲曰:京城过百雉,国之害也。

chéng běi yǒu tán shān gāng

城北有坛山冈。

zhào shì jiā chéng hóu èr shí nián wèi xiàn xíng yáng yīn yǐ wéi tán

《赵世家》成侯二十年,魏献荥阳,因以为坛。

tái gāng yě

台冈也。

qí shuǐ luàn liú běi jìng xiǎo suǒ tíng xi

其水乱流,北径小索亭西。

jīng xiāng fán yuē jīng yǒu xiǎo suǒ tíng

京相璠曰,京有小索亭。

shì yǔ yǐ wéi běn suǒ shì xiōng dì jū cǐ gù hào xiǎo suǒ zhě yě

《世语》以为本索氏兄弟居此,故号小索者也。

yòu wèi suǒ shuǐ

又为索水。

suǒ shuǐ yòu běi jìng dà zhà chéng dōng

索水又北径大栅城东。

jìn xíng yáng mín zhāng zhuō dǒng mài děng zāo huāng jiū jù liú zá bǎo gù míng wéi dà zhà wù

晋荥阳民张卓、董迈等遭荒,鸠聚流杂保固,名为大栅坞。

zhì tài píng zhēn jūn bā nián yù zhōu cì shǐ cuī bái zì hǔ láo yí zhōu zhì cǐ yòu dōng kāi guǎng jiù chéng chuàng zhì gǎi zhù yān

至太平真君八年,豫州刺史崔白自虎牢移州治此,又东开广旧城,创制改筑焉。

tài hé shí qī nián qiān dū luò yì shěng zhōu zhì jùn

太和十七年,迁都洛邑,省州置郡。

suǒ shuǐ yòu qū ér xi liú yǔ wú tóng jiàn shuǐ hé shuǐ chū xī nán wú tóng gǔ dōng běi liú zhù yú suǒ

索水又屈而西流,与梧桐涧水合,水出西南梧桐谷,东北流注于索。

sī shuǐ yì shí yǒu tōng sāi ér bù cháng liú yě

斯水亦时有通塞,而不常流也。

suǒ shuǐ yòu běi qū dōng jìng dà suǒ chéng nán

索水又北屈,东径大索城南。

chūn qiū chuán yuē zhèng zǐ pí láo shū xiàng yú suǒ shì

《春秋传》曰:郑子皮劳叔向于索氏。

jí cǐ chéng yě

即此城也。

jìn dì dào zhì suǒ wèi jīng yǒu dà suǒ xiǎo suǒ tíng

《晋地道志》所谓京有大索、小索亭。

hàn shū jīng suǒ zhī jiān yě

《汉书》京、索之间也。

suǒ shuǐ yòu dōng jìng guó tíng nán

索水又东径虢亭南。

yīng shào yuē xíng yáng gù guó gōng zhī guó yě jīn guó tíng shì yǐ

应劭曰:荥阳,故虢公之国也,今虢亭是矣。

sī mǎ biāo jùn guó zhì yuē xiàn yǒu guó tíng sú wèi zhī píng táo chéng

司马彪《郡国志》曰:县有虢亭,俗谓之平桃城。

chéng nèi yǒu dà zhǒng míng guǎn shū zhǒng

城内有大冢,名管叔冢。

huò yì wèi zhī wèi háo táo chéng fēi yě

或亦谓之为号咷城,非也。

gài hào guó zì xiāng lèi zì zhuǎn shī shí yě

盖号、虢字相类,字转失实也。

fēng sú tōng yuē sú shuō gāo zǔ yǔ xiàng yǔ zhàn yú jīng suǒ dùn yú báo zhōng

《风俗通》曰:俗说高祖与项羽战于京、索,遁于薄中。

yǔ zhuī qiú zhī shí jiū zhǐ míng qí shàng zhuī zhī zhě yǐ wéi bì wú rén suì de tuō

羽追求之,时鸠止鸣其上,追之者以为必无人,遂得脱。

jí jí wèi yì cǐ jiū gù zuò jiū zhàng yǐ fú lǎo

及即位,异此鸠,故作鸠杖以扶老。

àn guǎng zhì chu jiū yī míng háo zhāo hào tiào zhī míng gài yīn jiū yǐ qǐ mù yān suǒ wèi xiáng yě

案《广志》,楚鸠一名嗥啁,号眺之名,盖因鸠以起目焉,所未详也。

suǒ shuǐ yòu dōng běi liú xū shuǐ yòu rù yān

索水又东北流,须水右入焉。

shuǐ jìn chū jīng chéng dōng běi èr lǐ yú zi gōu yì yuē nài yú gōu yě yòu huò wèi zhī wèi xiǎo suǒ shuǐ

水近出京城东北二里榆子沟,亦曰柰榆沟也,又或谓之为小索水。

dōng běi liú mù liǎo gōu shuǐ zhù zhī shuǐ shàng chéng jīng chéng nán yuān shì wèi zhī chē lún yuān

东北流,木蓼沟水注之,水上承京城南渊,世谓之车轮渊。

yuān shuǐ dōng běi liú wèi zhī mù liǎo gōu

渊水东北流,谓之木蓼沟。

yòu dōng běi rù yú xū shuǐ

又东北入于须水。

xū shuǐ yòu dōng běi liú yú xíng yáng chéng xī nán běi zhù suǒ

须水又东北流,于荥阳城西南北注索。

suǒ shuǐ yòu dōng jìng xíng yáng xiàn gù chéng nán

索水又东径荥阳县故城南。

hàn wáng zhī kùn xíng yáng yě jì xìn yuē chén zhà xiáng chǔ wáng yi jiān chū

汉王之困荥阳也,纪信曰:臣诈降楚王,宜间出。

xìn nǎi chéng wáng chē chū dōng mén chēng hàn jiàng chu

信乃乘王车出东门,称汉降楚。

chu jūn chēng wàn suì zhèn dòng tiān dì wáng yǔ shù shí qí chū xī mén de miǎn chu wéi

楚军称万岁,震动天地,王与数十骑出西门得免楚围。

yǔ jiàn xìn dà nù suì pēng zhī

羽见信大怒,遂烹之。

xìn zhǒng zài chéng xī běi sān lǐ

信冢在城西北三里。

gù cài bó jiē shù zhēng fù yuē guò hàn zǔ zhī suǒ ài diào jì xìn yú xíng yáng

故蔡伯喈《述征赋》曰:过汉祖之所隘,吊纪信于荥阳。

qí chéng kuà yǐ gāng yuán jū shān zhī yáng wáng mǎng lì wèi qí duì bèi zhōu liù duì zhī zhì

其城跨倚冈原,居山之阳,王莽立为祈队,备周六队之制。

wèi zhèng shǐ sān nián suì zài jiǎ zǐ bèi guǐ chǒu zhào shū gē hé nán jùn xiàn zì gǒng quē yǐ dōng chuàng jiàn xíng yáng jùn bìng hù èr wàn wǔ qiān yǐ nán xiāng zhù yáng tíng hòu li shèng zì gōng zhāo wèi jùn shǒu

魏正始三年,岁在甲子,被癸丑诏书,割河南郡县,自巩阙以东,创建荥阳郡,并户二万五千,以南乡筑阳亭侯李胜,字公昭,为郡守。

gù yuán wǔ diǎn nóng xiào wèi zhèng yǒu yí huì mín wèi lì cí yú chéng běi wǔ lǐ hào yuē li jūn cí

故原武典农校尉,政有遗惠,民为立祠于城北五里,号曰李君祠。

miào qián yǒu shí zhí zhí shàng yǒu shí de shí de míng jù cún

庙前有石跖,跖上有石的,《石的铭》具存。

qí lüè yuē bǎi zú xīn dài xián tuī jué chéng

其略曰:百族欣戴,咸推厥诚。

jīn yóu sì dǎo yān

今犹祀祷焉。

suǒ shuǐ yòu dōng jìng zhōu kē zhǒng běi

索水又东径周苛冢北。

hàn zǔ zhī chū xíng yáng yě lìng yù shǐ dài fū zhōu kē shǒu zhī xiàng yǔ bá xíng yáng huò kē yuē wú yǐ gōng wéi shàng jiāng jūn fēng sān wàn hù hòu néng jìn jié hu

汉祖之出荥阳也,令御史大夫周苛守之,项羽拔荥阳获苛,曰:吾以公为上将军,封三万户侯,能尽节乎?

kē chēn mù mà yǔ yǔ nù pēng zhī

苛瞋目骂羽,羽怒,烹之。

suǒ shuǐ yòu dōng liú běi qū xi zhuǎn běi jìng xíng yáng chéng dōng ér běi liú zhù jǐ shuǐ

索水又东流,北屈西转,北径荥阳城东,而北流注济水。

dù yù yuē zhān rán shuǐ chū xíng yáng chéng gāo xiàn dōng rù biàn

杜预曰:旃然水出荥阳成皋县,东入汳。

chūn qiū xiāng gōng shí bā nián chu fá zhèng yòu shī shè yǐng cì yú zhān rán jí shì shuǐ yě

《春秋》襄公十八年,楚伐郑,右师涉颖,次于旃然,即是水也。

jì qú shuǐ duàn biàn gōu wéi chéng cǐ shǐ gù yún biàn shòu zhān rán yǐ

济渠水断汳沟,惟承此始,故云汳受旃然矣。

yì wèi zhī hóng gōu shuǐ gài yīn hàn chu fēn wáng zhǐ shuǐ wèi duàn gù yě

亦谓之鸿沟水,盖因汉、楚分王,指水为断故也。

jùn guó zhì yuē xíng yáng yǒu hóng gōu shuǐ shì yě

《郡国志》曰:荥阳有鸿沟水是也。

gài yīn chéng de ér biàn míng wèi chuān liú zhī yì mù

盖因城地而变名,为川流之异目。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng yíng zé běi gù yíng shuǐ suǒ dōu yě

济水又东径荥泽北,故荥水所都也。

jīng xiāng fán yuē yíng zé zài xíng yáng xiàn dōng nán yǔ jì suì hé

京相璠曰:荥泽在荥阳县东南,与济隧合。

jì suì shàng chéng hé shuǐ yú juǎn xiàn běi hé nán jìng juǎn xiàn gù chéng dōng yòu nán jìng héng yōng chéng xi

济隧上承河水于卷县北河,南径卷县故城东,又南径衡雍城西。

chūn qiū zuǒ zhuàn xiāng gōng shí yī nián zhū hóu fá zhèng xi jì yú jì suì

《春秋左传》襄公十一年,诸侯伐郑,西济于济隧。

dù dǐng quē qí de ér yuē shuǐ míng yě

杜顶阙其地,而曰水名也。

jīng xiāng fán yuē zhèng de yě

京相璠曰:郑地也。

yán jǐ shuǐ yíng zé zhōng běi liú zhì héng yōng xi yǔ chū hé zhī jì huì nán qù xīn zhèng bǎi lǐ sī gài yíng bō hé jì wǎng fù jìng tōng yǐ

言济水荥泽中北流,至衡雍西,与出河之济会,南去新郑百里,斯盖荥播、河、济,往复径通矣。

chū hé zhī jì jí yīn gōu zhī shàng yuán yě jì suì jué yān

出河之济即阴沟之上源也,济隧绝焉。

gù shì yì huò wèi qí gù dào wèi shí zì gōu

故世亦或谓其故道为十字沟。

zì yú cén zào bā jī dī yú hé yīn shuǐ mài jìng duàn gù dú nán xún yòu nán huì yú yíng zé

自于岑造八激堤于河阴,水脉径断,故渎难寻,又南会于荥泽。

rán shuǐ jì duàn mín wèi qí chù wèi yíng zé

然水既断,民谓其处为荥泽。

chūn qiū wèi hóu jí dí rén zhàn yú yíng zé ér tú yì gōng hóng yǎn bào mìng nà gān chù yě

《春秋》,卫侯及翟人战于荥泽,而屠懿公宏演报命纳肝处也。

yǒu chuí lǒng chéng jì dú chū qí běi

有垂陇城,济渎出其北。

chūn qiū wén gōng èr nián jìn shì yì méng yú chuí lǒng zhě yě

《春秋》文公二年,晋士毅盟于垂陇者也。

jīng xiāng fán yuē chuí lǒng zhèng de

京相璠曰:垂陇,郑地。

jīn xíng yáng dōng èr shí lǐ yǒu gù chuí lǒng chéng jí cǐ shì yě

今荥阳东二十里有故垂陇城,即此是也。

shì wèi zhī dū wèi chéng gài xíng yáng diǎn nóng dū wèi zhì gù biàn chuí lǒng zhī míng yǐ

世谓之都尉城,盖荥阳典农都尉治,故变垂陇之名矣。

dú jì yòu yǒu shā chéng chéng zuǒ pèi jì dú

渎际又有沙城,城左佩济读。

zhú shū jì nián liáng huì chéng wáng jiǔ nián gōng huì zhèng lí hóu yú wū shā zhě yě

《竹书纪年》,梁惠成王九年,工会郑厘侯于巫沙者也。

dú jì yǒu gù chéng shì wèi zhī shuǐ chéng

渎际有故城,世谓之水城。

shǐ jì qín zhāo wáng sān shí èr nián wèi rǎn gōng wèi zǒu máng mǎo rù běi zhái

《史记》:秦昭王三十二年,魏冉攻魏,走芒卯,入北宅。

jí gù zhái yáng chéng yě

即故宅阳城也。

zhú shū jì nián yuē huì chéng wáng shí sān nián wáng jí zhèng lí hóu méng yú wū shā yǐ shì zhái yáng zhī wéi guī lí yú zhèng zhě yě

《竹书纪年》曰惠成王十三年,王及郑厘侯盟于巫沙,以释宅阳之围,归厘于郑者也。

zhú shū jì nián jìn chū gōng liù nián qí zhèng fá wèi xún yáo chéng zhái yáng

《竹书纪年》:晋出公六年,齐、郑伐卫,荀瑶城宅阳。

sú yán shuǐ chéng fēi yǐ

俗言水城,非矣。

jǐ shuǐ zì zé dōng chū jí shì shǐ yǐ

济水自泽东出,即是始矣。

wáng yǐn yuē hé jué wèi xíng jǐ shuǐ shòu yān gù yǒu jì dī yǐ wèi cǐ jì yě

王隐曰:河决为荥,济水受焉,故有济堤矣,谓此济也。

jǐ shuǐ yòu dōng nán jìng lí chéng dōng

济水又东南径厘城东。

chūn qiū jīng shū gōng huì zhèng bó yú shí lái zuǒ zhuàn suǒ wèi lí yě

《春秋经》书,公会郑伯于时来,《左传》所谓厘也。

jīng xiāng yáo yuē jīn xíng yáng xiàn dōng sì shí lǐ yǒu gù lí chéng yě

京相瑶曰:今荥阳县东四十里有故厘城也。

jǐ shuǐ yòu hé huáng shuǐ shuǐ fā yuán jīng xiàn huáng duī shān dōng nán liú míng zhù lóng quán quán shì fèi yǒng zhuàng ruò jù dǐng yáng tāng

济水右合黄水,水发源京县黄堆山,东南流,名祝龙泉,泉势沸涌,状若巨鼎扬汤。

xī nán liú wèi zhī lóng xiàng kǒu shì wèi zhī jīng shuǐ yě

西南流,谓之龙项口,世谓之京水也。

yòu qū ér běi zhù yú zǐ gōu shuǐ rù yān shuǐ chū shí àn jiàn dōng běi liú yòu běi yǔ sè sè shuǐ hé

又屈而北注,鱼子沟水入焉,水出石暗涧,东北流,又北与濏濏水合。

shuǐ chū xi xī dōng liú shuǐ shàng yǒu lián lǐ shù qí shù zuò lì yě nán běi duì shēng líng kōng jiāo hé xī shuǐ lì èr shù zhī jiān dōng liú zhù yú yú shuǐ yú shuǐ yòu qū ér xī běi zhù huáng shuǐ

水出西溪东流,水上有连理树,其树,柞栎也,南北对生,凌空交合,溪水历二树之间,东流注于鱼水,鱼水又屈而西北注黄水。

huáng shuǐ yòu běi jìng gāo yáng tíng dōng yòu běi zhì gù shì xiàn zhòng quán shuǐ zhù zhī

黄水又北径高阳亭东,又北至故市县,重泉水注之。

shuǐ chū jīng chéng xī nán shǎo xíng shān dōng běi liú yòu běi liú jìng gāo yáng tíng xi dōng běi liú zhù yú huáng shuǐ

水出京城西南少陉山,东北流,又北流径高阳亭西,东北流注于黄水。

yòu dōng běi jìng gù shì xiàn gù chéng nán

又东北径故市县故城南。

hàn gāo dì liù nián fēng yán zé chì wèi hòu guó hé nán jùn zhī shǔ xiàn yě

汉高帝六年,封阎泽赤为侯国,河南郡之属县也。

huáng shuǐ yòu dōng běi zhì yíng zé nán fēn wéi èr shuǐ yī shuǐ běi rù yíng zé xià wèi chuán táng sú wèi zhī jiá chéng bēi dōng xī sì shí lǐ nán běi èr shí lǐ

黄水又东北至荥泽南,分为二水:一水北入荥泽,下为船塘,俗谓之郏城陂,东西四十里,南北二十里。

zhú shū mù tiān zǐ chuán yuē jiǎ yín tiān zǐ fú yú yíng shuǐ nǎi zòu guǎng yuè shì yě

《竹书》、《穆天子传》曰:甲寅,天子浮于荥水,乃奏《广乐》是也。

yī shuǐ dōng běi liú jí huáng què gōu yǐ

一水东北流,即黄雀沟矣。

mù tiān zǐ chuán yuē wáng yín tiān zǐ dōng zhì yú què liáng zhě yě

《穆天子传》曰:王寅,天子东至于雀梁者也。

yòu dōng běi yǔ jìng shuǐ zhī jīn hé èr shuǐ zhī huì wèi huáng yuān běi liú zhù yú jì shuǐ

又东北与靖水枝津合,二水之会为黄渊,北流注于济水。

yòu dōng guò yáng wǔ xiàn nán jǐ shuǐ yòu dōng nán liú rù yáng wǔ xiàn lì cháng chéng dōng nán liú làng qú chū yān

又东过阳武县南,济水又东南流入阳武县,历长城东南流,蒗渠出焉。

jǐ shuǐ yòu dōng běi liú nán jì yě jìng yáng wǔ xiàn gù chéng nán

济水又东北流,南济也,径阳武县故城南。

wáng mǎng gēng míng zhī yuē yáng huán yǐ

王莽更名之曰阳桓矣。

yòu dōng wèi bái mǎ yuān yuān dōng xī èr lǐ nán běi bǎi wǔ shí bù yuān liú míng wéi bái mǎ gōu

又东为白马渊,渊东西二里,南北百五十步,渊流名为白马沟。

yòu dōng jìng fáng chéng běi

又东径房城北。

mù tiān zǐ chuán yuē tiān zǐ lǐ fǔ tián zhī lù dōng zhì yú fáng yí jí sī chéng yě

《穆天子传》曰天子里甫田之路,东至于房,疑即斯城也。

guō zhù yǐ wéi zhào jùn fáng zi yě

郭《注》以为赵郡房子也。

yú wèi mù wáng lǐ zhèng fu ér guō yǐ zhào zhī fáng yì wèi jiāng gèng wéi fēi yǐ

余谓穆王里郑甫而郭以赵之房邑为疆,更为非矣。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng fēng qiū xiàn nán yòu dōng jìng dà liáng chéng běi yòu dōng jìng cāng yuán chéng yòu dōng jìng xiǎo huáng xiàn zhī gù chéng běi

济水又东径封丘县南,又东径大梁城北,又东径仓垣城,又东径小黄县之故城北。

xiàn yǒu huáng tíng shuō jì yòu wèi zhī yuē huáng gōu

县有黄亭,说济又谓之曰黄沟。

xiàn gù yáng wǔ zhī dōng huáng xiāng yě gù shuǐ yǐ míng xiàn

县,故阳武之东黄乡也,故水以名县。

pèi gōng qǐ bīng yě zhàn sàng huáng bǐ yú huáng xiāng tiān xià píng dìng nǎi shǐ shǐ zhě yǐ cuì gōng zhāo hún yōu yě yú shì

沛公起兵野战,丧皇妣于黄乡,天下平定,乃使使者以粹宫招魂幽野于是。

dān shé zì shuǐ zhuó xǐ rù yú zǐ gōng qí yù chù yǒu yí fā yān

丹蛇自水濯洗,入于梓宫,其浴处有遗发焉。

gù shì yuē zhāo líng fū rén yīn zuò qǐn yǐ níng shén yě

故谥曰昭灵夫人,因作寝以宁神也。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng dōng hūn xiàn gù chéng běi

济水又东径东昏县故城北。

yáng wǔ xiàn zhī hù yǒu xiāng yǐ hàn chéng xiàng chén píng jiā yān

阳武县之户牖乡矣,汉丞相陈平家焉。

píng shǎo wèi shè zǎi yǐ shàn jūn ròu chēng jīn mín cí qí shè

平少为社宰,以善均肉称,今民祠其社。

píng yǒu gōng yú gāo zǔ fēng hù yǒu hóu shì hòu zhì dōng hūn xiàn yě wáng mǎng gǎi yuē dōng míng yǐ

平有功于高祖,封户牖侯,是后置东昏县也,王莽改曰东明矣。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng jì yáng xiàn gù chéng nán gù wǔ fù chéng yě

济水又东径济阳县故城南,故武父城也。

chéng zài jǐ shuǐ zhī yáng gù yǐ wéi míng wáng mǎng gǎi zhī yuē jì qián zhě yě

城在济水之阳,故以为名,王莽改之曰济前者也。

guāng wǔ shēng jì yáng gōng guāng míng zhào shì jí qí chù yě

光武生济阳宫,光明照室,即其处也。

dōng guān hàn jì yuē guāng wǔ yǐ jiàn píng yuán nián shēng yú jì yáng xiàn shì suì yǒu jiā hé shēng yī jīng jiǔ suì dà yú fán hé xiàn jiè dà shú yīn míng yuē xiù

《东观汉记》曰:光武以建平元年生于济阳县,是岁有嘉禾生,一茎九穗,大于凡禾,县界大熟,因名曰秀。

yòu dōng guò fēng qiū xiàn běi běi jì yě

又东过封丘县北,北济也。

zì yíng zé dōng jìng lái yáng juǎn xiàn zhī wǔ xiū tíng nán

自荥泽东径莱阳卷县之武修亭南。

chūn qiū zuǒ zhuàn chéng gōng shí nián zhèng zi rán méng yú xiū zé zhě yě zhèng de yǐ

《春秋左传》成公十年,郑子然盟于修泽者也,郑地矣。

dù yù yuē juǎn dōng yǒu wǔ xiū tíng

杜预曰:卷东有武修亭。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng yuán wǔ xiàn gù chéng nán chūn qiū zhī yuán pǔ yě

济水又东径原武县故城南,《春秋》之原圃也。

mù tiān zǐ chuán yuē jì fù zì pǔ zhèng lái yè tiān zǐ xià gēng wǔ tiān zǐ yǐn yú wěi shàng nǎi qiǎn jì fù rú pǔ zhèng shì yě

《穆天子传》曰:祭父自圃郑来谒天子,夏,庚午,天子饮于洧上,乃遣祭父如圃郑是也。

wáng mǎng zhī yuán huán yǐ

王莽之原桓矣。

jì dú yòu dōng jìng yáng wǔ xiàn gù chéng běi yòu dōng jué cháng chéng

济渎又东径阳武县故城北,又东绝长城。

àn zhú shū jì nián liáng huì chéng wáng shí èr nián lóng gǔ lǜ shī zhù cháng chéng yú xī biān zì hài gǔ yǐ nán zhèng suǒ chéng yǐ

案《竹书纪年》梁惠成王十二年,龙贾率师筑长城于西边,自亥谷以南,郑所城矣。

zhú shū jì nián yún shì liáng huì chéng wáng shí wǔ nián zhù yě

《竹书纪年》云是梁惠成王十五年筑也。

jùn guó zhì yuē cháng chéng zì juǎn jìng yáng wǔ dào mì zhě shì yǐ

《郡国志》曰:长城自卷径阳武到密者是矣。

jì dú yòu dōng jìng suān zǎo xiàn zhī wū cháo zé zé běi yǒu gù shì tíng

济读又东径酸枣县之乌巢泽,泽北有故市亭。

jìn tài kāng dì jì yuē zé zài suān zǎo zhī dōng nán xī cáo tài zǔ nà xǔ yōu zhī cè pò yuán shào yùn chù yě

《晋太康地记》曰:泽在酸枣之东南,昔曹太祖纳许攸之策,破袁绍运处也。

jì dú yòu dōng jìng fēng qiū xiàn běi nán yàn xiàn zhī yán xiāng yě qí zài chūn qiū wèi zhǎng qiū yān

济读又东径封丘县北,南燕县之延乡也,其在《春秋》为长丘焉。

yīng shào yuē zuǒ zhuàn sòng bài dí yú zhǎng qiū huò cháng dí yuán sī shì yě

应劭曰:《左传》,宋败狄于长丘,获长狄,缘斯是也。

hàn gāo dì fēng dí xū wèi hòu guó

汉高帝封翟盱为侯国。

pú shuǐ chū yān

濮水出焉。

jì dú yòu dōng jìng dà liáng chéng zhī chì tíng běi ér dōng zhù

济渎又东径大梁城之赤亭北而东注。

yòu dōng guò píng qiū xiàn nán běi jì yě

又东过平丘县南,北济也。

xiàn gù wèi de yě

县,故卫地也。

chūn qiū lǔ zhāo gōng shí sān nián zhū hóu méng yú píng qiū shì yě

《春秋》鲁昭公十三年,诸侯盟于平丘是也。

xiàn yǒu lín jì tíng tián dān sǐ chù yě

县有临济亭,田儋死处也。

yòu yǒu qū jì tíng jiē lín cè jǐ shuǐ zhě

又有曲济亭,皆临侧济水者。

yòu dōng guò jì yáng xiàn běi běi jì yě zì wǔ fù chéng běi

又东过济阳县北,北济也,自武父城北。

hǎn yīn yuē zài xiàn xī běi zhèng yì yě

阚骃曰:在县西北,郑邑也。

dōng jìng jì yáng xiàn gù chéng běi

东径济阳县故城北。

quān chēng chén liú fēng sú chuán yuē xiàn gù sòng de yě

圈称《陈留风俗传》曰:县,故宋地也。

zhú shū jì nián liáng huì chéng wáng sān shí nián chéng jì yáng

《竹书纪年》:梁惠成王三十年城济阳。

hàn jǐng dì zhōng liù nián fēng liáng xiào wáng zǐ míng wèi jì chuān wáng

汉景帝中六年,封梁孝王子明为济川王。

yīng shào yuē jì chuān jīn chén liú jì yáng xiàn shì yě

应劭曰:济川,今陈留济阳县是也。

yòu dōng guò yuān qú xiàn nán yòu dōng guò dìng táo xiàn nán nán jì yě

又东过冤朐县南,又东过定陶县南,南济也。

jì dú zì jì yáng xiàn gù chéng nán dōng jìng róng chéng běi

济渎自济阳县故城南,东径戎城北。

chūn qiū yǐn gōng èr nián gōng huì róng yú qián

《春秋》隐公二年,公会戎于潜。

dù yù yuē chén liú jì yáng xiàn dōng nán yǒu róng chéng shì yě

杜预曰:陈留济阳县东南有戎城是也。

jǐ shuǐ yòu dōng běi hé shuǐ dōng chū yān

济水又东北,菏水东出焉。

jǐ shuǐ yòu dōng běi jìng yuān qú xiàn gù chéng nán

济水又东北径冤朐县故城南。

lǚ hòu yuán nián fēng chu yuán wáng zi liú zhí wèi hòu guó wáng mǎng zhī jì píng tíng yě

吕后元年,封楚元王子刘执为侯国,王莽之济平亭也。

jǐ shuǐ yòu dōng jìng qín xiāng wèi rǎn jiā nán

济水又东径秦相魏冉家南。

rǎn qín xuān tài hòu dì yě dài kè qīng shòu zhú wèi xiāng fēng yú ráng yì fēng yú táo hào yuē ráng hóu fù yú wáng shì

冉,秦宣太后弟也,代客卿寿烛为相,封于穰,益封于陶,号曰穰侯,富于王室。

fàn jū shuō qín qín wáng wù qí shàn quán miǎn xiāng jiù fēng chū guān zī chē qiān shèng zú yú táo ér yīn zàng yān shì wèi zhī ān píng líng mù nán bēng bēi shàng cún

范雎说秦,秦王悟其擅权,免相,就封出关,辎车千乘,卒于陶,而因葬焉,世谓之安平陵,墓南崩碑尚存。

jǐ shuǐ yòu dōng běi jìng dìng táo gōng wáng líng nán

济水又东北径定陶恭王陵南。

hàn āi dì fù yě dì jí wèi mǔ dīng tài hòu jiàn píng èr nián bēng shàng yuē yi qǐ líng yú gōng huáng zhī yuán sòng zàng dìng táo guì zhèn shān dōng

汉哀帝父也,帝即位,母丁太后建平二年崩,上曰:宜起陵于恭皇之园,送葬定陶贵震山东。

wáng mǎng bǐng zhèng

王莽秉政,

biǎn hào dīng jī

贬号丁姬,

kāi qí guǒ hù

开其椁户,

huǒ chū yán sì wǔ zhàng

火出炎四五丈,

lì zú yǐ shuǐ wò miè

吏卒以水沃灭,

nǎi de rù

乃得入,

shāo fán guǒ zhōng qì wù

烧燔椁中器物,

gōng qīng qiǎn zǐ dì jí zhū shēng sì yí shí yú wàn rén

公卿遣子弟及诸生四夷十余万人,

cāo chi zuò jù

操持作具,

zhù jiāng zuò jué píng gòng wáng mǔ fu tài hòu fén jí dīng jī jiā

助将作掘平共王母傅太后坟及丁姬家,

èr xún jiē píng

二旬皆平。

mǎng yòu zhōu jí qí chù yǐ wéi shì jiè yún

莽又周棘其处,以为世戒云。

shí yǒu qún yàn shù qiān xián tǔ tóu yú dīng jī cuì zhōng jīn qí fén zhǒng wēi rán shàng xiù yú ā xiāng chéng liè guō shù zhōu miàn kāi chóng mén nán mén nèi jiā dào yǒu bēng bēi èr suǒ shì shàng wèi zhī dīng zhāo yí mù yòu wèi zhī cháng suì líng

时有群燕数千,衔土投于丁姬竁中,今其坟冢,巍然尚秀,隅阿相承,列郭数周,面开重门,南门内夹道有崩碑二所,世尚谓之丁昭仪墓,又谓之长隧陵。

gài suǒ huǐ zhě fu tài hòu líng ěr

盖所毁者,傅太后陵耳。

dīng jī fén mù shì yǔ shū wéi bù shèn guò huǐ wèi bì yī rú shǐ shuō yě

丁姬坟墓,事与书违,不甚过毁,未必一如史说也。

fén nán wèi jùn zhì yě

坟南,魏郡治也。

shì wèi zhī zuǒ chéng yì míng zhī yuē zàng chéng gài gōng wáng zhī líng qǐn yě

世渭之左城,亦名之曰葬城,盖恭王之陵寝也。

jǐ shuǐ yòu dōng běi jìng dìng táo xiàn gù chéng nán cè chéng dōng zhù

济水又东北径定陶县故城南,侧城东注。

xiàn gù sān zōng guó yě tāng zhuī jié fá sān zōng jí cǐ

县,故三鬷国也,汤追桀,伐三鬷,即此。

zhōu wǔ wáng fēng dì shū zhèn duó zhī yì gù cáo guó yě

周武王封弟叔振铎之邑,故曹国也。

hàn xuān dì gān lù èr nián gèng jì yīn wèi dìng táo guó wáng mǎng zhī jì píng yě

汉宣帝甘露二年,更济阴为定陶国,王莽之济平也。

zhàn guó zhī shì fàn lǐ jì xuě kuài jī zhī chǐ nǎi biàn xìng míng yù yú táo wèi zhū gōng

战国之世,范蠡既雪会稽之耻,乃变姓名寓于陶,为朱公。

yǐ táo tiān xià zhī zhōng zhū hóu sì tòng huò wù zhī suǒ jiāo yì yě

以陶天下之中,诸侯四通,货物之所交易也。

zhì chǎn zhì qiān jīn fù hǎo xíng dé zǐ sūn xiū yè suì zhì jù wàn

治产致千金,富好行德,子孙修业,遂致巨万。

gù yán fù zhě jiē yuē táo zhū gōng yě

故言富者,皆曰陶朱公也。

yòu qū cóng xiàn dōng běi liú

又屈从县东北流。

nán jì yě

南济也。

yòu dōng běi yòu hé hé shuǐ shuǐ shàng chéng jǐ shuǐ yú jì yáng xiàn dōng shì wèi zhī wǔ zhàng gōu

又东北右合菏水,水上承济水于济阳县东,世谓之五丈沟。

yòu dōng jìng táo qiū běi

又东径陶丘北。

dì lǐ zhì yuē yǔ gòng táo qiū zài dìng táo xī nán

《地理志》曰:《禹贡》,陶丘在定陶西南。

táo qiū tíng zài nán mò zǐ yǐ wéi fǔ qiū yě

陶丘亭在南,墨子以为釜丘也。

zhú shū jì nián wèi xiāng wáng shí jiǔ nián xuē hóu lái huì wáng yú fǔ qiū zhě yě

《竹书纪年》魏襄王十九年,薛侯来会王于釜丘者也。

shàng shū suǒ wèi hé shuǐ zì táo qiū běi wèi cǐ yě

《尚书》所谓菏水自陶丘北,谓此也。

hé shuǐ dōng běi chū yú dìng táo xiàn běi qū zuǒ hé hé shuǐ hé shuǐ xī fēn jì dú dōng běi jìng jì yīn jùn nán

菏水东北出于定陶县北,屈左合菏水,菏水西分济渎,东北径济阴郡南。

ěr yǎ yuē jì bié wèi chǔ

《尔雅》曰,济别为濋。

lǚ chén yuē shuǐ jué fù rù wèi fàn guǎng yì míng yě

吕忱曰:水决复入为泛,广异名也。

fàn shuǐ yòu dōng hé yú hé dú

泛水又东合于菏渎。

xī hàn zū jì dìng tiān xià jí dì wèi yú dìng táo huì shuǐ zhī yáng

昔汉租既定天下,即帝位于定陶汇水之阳。

zhāng yàn yuē fàn shuǐ zài jì yīn jiè qǔ qí fàn ài hóng dà ér rùn xià yě jū shuǐ zhī míng yú shì hū zài yǐ

张晏曰:泛水在济阴界,取其泛爱弘大而润下也,沮水之名,于是乎在矣。

hé shuǐ yòu dōng běi jìng dìng táo xiàn nán yòu dōng běi yòu hé huáng shuǐ zhī qú qú shàng chéng huáng gōu dōng běi hé hé ér běi zhù jì dú yě

菏水又东北,径定陶县南,又东北,右合黄水枝渠,渠上承黄沟,东北合菏而北注济渎也。

✦ You read 卷七

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.