lùn yī shǒu mài èr shí yī tiáo fāng shí bā shǒu
（论一首脉二十一条方十八首）
wèn yuē fu yǐn yǒu sì hé wèi yě
问曰：夫饮有四，何谓也？
shī yuē yǒu tán yǐn yǒu xuán yǐn yǒu yì yǐn yǒu zhī yǐn
师曰：有痰饮，有悬饮，有溢饮，有支饮。
wèn yuē sì yǐn hé yǐ wèi yì
问曰：四饮何以为异？
shī yuē qí rén sù shèng jīn shòu shuǐ zǒu cháng jiān lì lì yǒu shēng wèi zhī tán yǐn
师曰：其人素盛今瘦，水走肠间，沥沥有声，谓之痰饮；
yǐn hòu shuǐ liú zài xié xià ké tuò yǐn tòng wèi zhī xuán yǐn
饮后水流在胁下，咳唾引痛，谓之悬饮；
yǐn shuǐ liú xíng guī yú sì zhī dāng hàn chū ér bù hàn chū shēn tǐ téng tòng zhòng wèi zhī yì yǐn
饮水流行，归于四肢，当汗出而不汗出，身体疼痛重，谓之溢饮；
ké nì yǐ xi duǎn qì bù dé wò qí xíng rú zhǒng wèi zhī zhī yǐn
咳逆倚息，短气不得卧，其形如肿，谓之支饮。
shuǐ zài xīn xīn xià jiān zhù duǎn qì è shuǐ bù yù yǐn
水在心，心下坚筑，短气，恶水不欲饮。
shuǐ zài fèi tǔ xián mò yù yǐn shuǐ
水在肺，吐涎沫，欲饮水。
shuǐ zài pí shǎo qì shēn zhòng
水在脾，少气身重。
shuǐ zài gān xié xià zhī mǎn tì ér tòng
水在肝，胁下支满，嚏而痛。
shuǐ zài shèn xīn xià jì
水在肾，心下悸。
fu xīn xià yǒu liú yǐn qí rén bèi hán lěng rú shǒu dà
夫心下有留饮，其人背寒冷如手大。
liú yǐn zhě xié xià tòng yǐn quē pén ké sòu zé zhé yǐ yī zuò zhuǎn shén
留饮者，胁下痛引缺盆，咳嗽则辄已（一作转甚）。
xiōng zhōng yǒu liú yǐn qí rén duǎn qì ér kě sì zhī lì jié tòng
胸中有留饮，其人短气而渴，四肢历节痛。
mài chén zhě yǒu liú yǐn
脉沉者，有留饮。
gé shàng bìng tán mǎn chuǎn hāi tǔ fā zé hán rè bèi tòng yāo téng mù qì zì chū qí rén zhèn zhèn shēn mù rùn jù bì yǒu fú yǐn
膈上病痰，满喘咳吐，发则寒热，背痛腰疼，目泣自出，其人振振身目闰剧，必有伏饮。
fu bìng rén yǐn shuǐ duō bì bào chuǎn mǎn
夫病人饮水多，必暴喘满。
fán shí shǎo yǐn duō shuǐ tíng xīn xià shèn zhě zé jì wēi zhě duǎn qì
凡食少饮多，水停心下，甚者则悸，微者短气。
mài shuāng xián zhě hán yě jiē dà xià hòu shàn xū mài piān xián zhě yǐn yě
脉双弦者寒也，皆大下后善虚，脉偏弦者饮也。
fèi yǐn bù xián dàn kǔ chuǎn duǎn qì
肺饮不弦，但苦喘短气。
zhī yǐn yì chuǎn ér bù néng wò jiā duǎn qì qí mài píng yě
支饮亦喘而不能卧，加短气，其脉平也。
bìng tán yǐn zhě dāng yǐ wēn yào hé zhī
病痰饮者，当以温药和之。
xīn xià yǒu tán yǐn xiōng xié zhī mǎn mù xuàn líng guì shù gān tāng zhǔ zhī
心下有痰饮，胸胁支满，目眩，苓桂术甘汤主之。
líng guì shù gān tāng fāng
苓桂术甘汤方
fú líng sì liǎng guì zhī sān liǎng bái zhú sān liǎng gān cǎo èr liǎng
茯苓四两桂枝三两白术三两甘草二两
yòu sì wèi yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ sān shēng fēn wēn sān fú xiǎo biàn zé lì
右四味，以水六升，煮取三升，分温三服，小便则利。
fu duǎn qì yǒu wēi yǐn dāng cóng xiǎo biàn qù zhī líng guì shù gān tāng zhǔ zhī fāng jiàn shàng
夫短气有微饮，当从小便去之，苓桂术甘汤主之（方见上）；
shèn qì wán yì zhǔ zhī fāng jiàn jiǎo qì zhōng
肾气丸亦主之（方见脚气中）。
bìng zhě mài fú qí rén yù zì lì lì fǎn kuài suī lì xīn xià xù jiān mǎn cǐ wèi liú yǐn yù qù gù yě gān suì bàn xià tāng zhǔ zhī
病者脉伏，其人欲自利，利反快，虽利，心下续坚满，此为留饮欲去故也，甘遂半夏汤主之。
gān suì bàn xià tāng fāng
甘遂半夏汤方
gān suì dà zhě sān méi bàn xià shí èr méi yǐ shuǐ yī shēng zhǔ qǔ bàn shēng qù zǐ sháo yào wǔ méi gān cǎo rú zhǐ dà yī méi zhì yī běn zuò wú
甘遂（大者）三枚半夏十二枚（以水一升，煮取半升，去滓） 芍药五枚甘草如指大一枚（炙）（一本作无）
yòu sì wèi yǐ shuǐ èr shēng zhǔ qǔ bàn shēng qù zǐ yǐ mì bàn shēng huò yào zhī jiān qǔ bā hé dùn fú zhī
右四味，以水二升，煮取半升，去滓，以蜜半升和药汁，煎取八合，顿服之。
mài fú ér xì huá shāng yǐn
脉浮而细滑，伤饮。
mài xián shù zhě yǒu hán yǐn dōng xià nán zhì
脉弦数者，有寒饮，冬夏难治。
mài chén ér xián zhě xuán yǐn nèi tòng
脉沉而弦者，悬饮内痛。
bìng xuán yǐn zhě shí zǎo tāng zhǔ zhī
病悬饮者，十枣汤主之。
shí zǎo tāng fāng
十枣汤方
yuán huā áo gān suì dà jǐ gè děng fēn
芫花（熬） 甘遂大戟各等分
yòu sān wèi dǎo shāi yǐ shuǐ yī shēng wǔ hé xiān zhǔ féi dà zǎo shí méi qǔ jiǔ hé qù zǐ nèi yào mò qiǎng rén fú yī qián bǐ yíng rén fú bàn qián píng dàn wēn fú zhī
右三味，捣筛，以水一升五合，先煮肥大枣十枚，取九合，去滓，内药末，强人服一钱匕，赢人服半钱，平旦温服之；
bù xià zhě míng rì gèng jiā bàn qián
不下者，明日更加半钱。
de kuài xià hòu mí zhōu zì yǎng
得快下后，糜粥自养。
bìng yì yǐn zhě dāng fā qí hàn dà qīng lóng tāng zhǔ zhī xiǎo qīng lóng tāng yì zhǔ zhī
病溢饮者，当发其汗，大青龙汤主之，小青龙汤亦主之。
dà qīng lóng tāng fāng
大青龙汤方
má huáng liù liǎng qù jié guì zhī èr liǎng qù pí gān cǎo èr liǎng zhì xìng rén sì shí gè qù pí jiān shēng jiāng sān liǎng qiè dà zǎo shí èr méi shí gāo rú jī zǐ dà suì
麻黄六两（去节） 桂枝二两（去皮） 甘草二两（炙） 杏仁四十个（去皮尖） 生姜三两（切） 大枣十二枚石膏如鸡子大（碎）
yòu qī wèi yǐ shuǐ jiǔ shēng xiān zhǔ má huáng jiǎn èr shēng qù shàng mò nèi zhū yào zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ wēn fú yī shēng qǔ wēi shì hàn hàn duō zhě wēn fěn fěn zhī
右七味，以水九升，先煮麻黄，减二升，去上沫，内诸药，煮取三升，去滓，温服一升，取微似汗，汗多者，温粉粉之。
xiǎo qīng lóng tāng fāng
小青龙汤方
má huáng sān liǎng qù jié sháo yào sān liǎng wǔ wèi zǐ bàn shēng gān jiāng sān liǎng gān cǎo sān liǎng zhì xì xīn sān liǎng guì zhī sān liǎng qù pí bàn xià bàn shēng xǐ
麻黄三两（去节） 芍药三两五味子半升干姜三两甘草三两（炙）细辛三两桂枝三两（去皮） 半夏半升（洗）
yòu bā mèi yǐ shuǐ yī dòu xiān zhǔ má huáng jiǎn èr shēng qù shàng mò nèi zhū yào zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ wēn fú yī shēng
右八昧，以水一斗，先煮麻黄，减二升，去上沫，内诸药，煮取三升，去滓，温服一升。
gé jiān zhī yǐn qí rén chuǎn mǎn xīn xià pǐ jiān miàn sè lí hēi qí mài chén jǐn de zhī shù shí rì yī tǔ xià zhī bù yù mù fáng jǐ tāng zhǔ zhī
膈间支饮，其人喘满，心下痞坚，面色黧黑，其脉沉紧，得之数十日，医吐下之不愈，木防己汤主之。
xū zhě jí yù shí zhě sān rì fù fā fù yǔ bù yù zhě yi mù fáng jǐ tāng qù shí gāo jiā fú líng máng xiāo tāng zhǔ zhī
虚者即愈，实者三日复发，复与不愈者，宜木防己汤去石膏加茯苓芒硝汤主之。
mù fáng yǐ tāng fāng
木防已汤方
mù fáng yǐ sān liǎng shí gāo shí èr méi jī zǐ dà guì zhī èr liǎng rén shēn sì liǎng
木防已三两石膏十二枚（鸡子大） 桂枝二两人参四两
yòu sì wèi yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ èr shēng fēn wēn zài fú
右四味，以水六升，煮取二升，分温再服。
mù fáng jǐ qù shí gāo jiā fú líng máng xiāo tāng fāng
木防己去石膏加茯苓芒硝汤方
mù fáng yǐ èr liǎng guì zhī èr liǎng rén shēn sì liǎng máng xiāo sān hé fú líng sì liǎng
木防已二两桂枝二两人参四两芒硝三合茯苓四两
yòu wǔ wèi yǐ shuǐ liù shēng zhǔ qǔ èr shēng qù zǐ nèi máng xiāo zài wēi jiān fēn wēn zài fú wēi lì zé yù
右五味，以水六升，煮取二升，去滓，内芒硝，再微煎，分温再服，微利则愈。
xīn xià yǒu zhī yǐn qí rén kǔ mào xuàn zé xiè tāng zhǔ zhī
心下有支饮，其人苦冒眩，泽泻汤主之。
zé xiè tāng fāng
泽泻汤方
zé xiè wǔ liǎng bái zhú èr liǎng
泽泻五两白术二两
yòu èr wèi yǐ shuǐ èr shēng zhǔ qǔ yī shēng fēn wēn zài fú
右二味，以水二升，煮取一升，分温再服。
zhī yǐn xiōng mǎn zhě hòu pò dài huáng tāng zhǔ zhī
支饮胸满者，厚朴大黄汤主之。
hòu pò dài huáng tāng fāng
厚朴大黄汤方
hòu pò yī chǐ dài huáng liù liǎng zhǐ shí sì méi
厚朴一尺大黄六两枳实四枚
yòu sān wèi yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ qǔ èr shēng fēn wēn zài fú
右三味，以水五升，煮取二升，分温再服。
zhī yǐn bù dé xi tíng lì dà zǎo xiè fèi tāng zhǔ zhī fāng jiàn fèi yōng piān zhōng
支饮不得息，葶苈大枣泻肺汤主之（方见肺痈篇中）。
ǒu jiā běn kě kě zhě wèi yù jiě jīn fǎn bù kě xīn xià yǒu zhī yǐn gù yě xiǎo bàn xià tāng zhǔ zhī qiān jīn yún xiǎo bàn xià jiā fú líng tāng
呕家本渴，渴者为欲解，今反不渴，心下有支饮故也，小半夏汤主之（《千金》云：小半夏加茯苓汤）。
xiǎo bàn xià tāng fāng
小半夏汤方
bàn xià yī shēng shēng jiāng bàn jīn
半夏一升生姜半斤
yòu èr wèi yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ yī shēng bàn fēn wēn zài fú
右二味，以水七升，煮取一升半，分温再服。
fù mǎn kǒu shé gān zào cǐ cháng jiān yǒu shuǐ qì yǐ jiāo lì huáng wán zhǔ zhī
腹满，口舌干燥，此肠间有水气，已椒苈黄丸主之。
jǐ jiāo lì huáng wán fāng
己椒苈黄丸方
fáng jǐ jiāo mù tíng lì áo dài huáng gè yī liǎng
防己椒目葶苈（熬）大黄各一两
yòu sì wèi mò zhī mì wán rú wú zǐ dà xiān shí yǐn fú yī wán rì sān fú shāo zēng kǒu zhōng yǒu jīn yè
右四味，末之，蜜丸如梧子大，先食饮服一丸，日三服，稍增，口中有津液。
kě zhě jiā máng xiāo bàn liǎng
渴者加芒硝半两。
zú ǒu tù xīn xià pǐ gé jiān yǒu shuǐ xuàn jì zhě xiǎo bàn xià jiā fú líng tāng zhǔ zhī
卒呕吐，心下痞，膈间有水，眩悸者，小半夏加茯苓汤主之。
xiǎo bàn xià jiā fú líng tāng fāng
小半夏加茯苓汤方
bàn xià yī shēng shēng jiāng bàn jīn fú líng sān liǎng yī fǎ sì liǎng
半夏一升生姜半斤茯苓三两（一法四两）
yòu sān wèi yǐ shuǐ qī shēng zhǔ qǔ yī shēng wǔ hé fēn wēn zài fú
右三味，以水七升，煮取一升五合，分温再服。
jiǎ lìng shòu rén qí xià yǒu jì tǔ xián mò ér diān xuàn cǐ shuǐ yě wǔ líng sǎn zhǔ zhī
假令瘦人脐下有悸，吐涎沫而癫眩，此水也，五苓散主之。
wǔ líng sǎn fāng
五苓散方
zé xiè yī liǎng yī fēn zhū líng sān fēn qù pí fú líng sān fēn bái zhú sān fēn guì zhī èr fēn qù pí
泽泻一两一分猪苓三分（去皮） 茯苓三分白术三分桂枝二分（去皮）
yòu wǔ wèi wèi mò bái yǐn fú fāng cùn bǐ rì sān fú duō yǐn nuǎn shuǐ hàn chū yù
右五味，为末，白饮服方寸匕，日三服，多饮暖水，汗出愈。
fù fāng
附方
wài tái fú líng yǐn zhì xīn xiōng zhōng yǒu tíng tán sù shuǐ zì tǔ chū shuǐ hòu xīn xiōng jiān xū qì mǎn bù néng shí
《外台》茯苓饮治心胸中有停痰宿水，自吐出水后，心胸间虚，气满不能食。
xiāo tán qì lìng néng shí
消痰气，令能食。
fú líng rén shēn bái zhú gè sān liǎng zhǐ shí èr liǎng jú pí èr liǎng bàn shēng jiāng sì liǎng
茯苓人参白术各三两枳实二两橘皮二两半生姜四两
yòu liù wèi shuǐ liù shēng zhǔ qǔ yī shēng bā hé fēn wēn sān fú rú rén xíng bā jiǔ lǐ jìn zhī
右六味，水六升，煮取一升八合，分温三服，如人行八九里进之。
hāi jiā qí mài xián wèi yǒu shuǐ shí zǎo tāng zhǔ zhī fāng jiàn shàng
咳家其脉弦，为有水，十枣汤主之（方见上）
fu yǒu zhī yǐn jiā hāi fán xiōng zhōng tòng zhě bù zú sǐ zhì yī bǎi rì yī suì yi shí zǎo tāng fāng jiàn shàng
夫有支饮家，咳烦胸中痛者，不卒死，至一百日，一岁，宜十枣汤（方见上）。
jiǔ hāi shù suì qí mài ruò zhě kě zhì shí dà shù zhě sǐ
久咳数岁，其脉弱者可治，实大数者死；
qí mài xū zhě bì kǔ mào qí rén běn yǒu zhī yǐn zài xiōng zhōng gù yě zhì shǔ yǐn jiā
其脉虚者必苦冒，其人本有支饮在胸中故也，治属饮家。
ké nì yǐ xi bù dé wò xiǎo qīng lóng tāng zhǔ zhī fāng jiàn shàng wén fèi yōng zhōng
咳逆倚息，不得卧，小青龙汤主之（方见上文肺痈中）。
qīng lóng tāng xià yǐ duō tuò kǒu zào cùn mài chén chǐ mài wēi shǒu zú jué nì qì cóng xiǎo fù shàng chōng xiōng yàn shǒu zú bì qí miàn xī rè rú zuì zhuàng yīn fù xià liú yīn gǔ xiǎo biàn nán shí fù mào zhě
青龙汤下已，多唾口燥，寸脉沉，尺脉微，手足厥逆，气从小腹上冲胸咽，手足痹，其面翕热如醉状，因复下流阴股，小便难，时复冒者；
yǔ fú líng guì zhī wǔ wèi gān cǎo tāng zhì qí qì chōng
与茯苓桂枝五味甘草汤，治其气冲。
guì líng wǔ wèi gān cǎo tāng fāng
桂苓五味甘草汤方
fú líng sì liǎng guì zhī sì liǎng qù pí gān cǎo sān liǎng zhì wǔ wèi zǐ bàn shēng
茯苓四两桂枝四两（去皮） 甘草三两（炙） 五味子半升
yòu sì wèi yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ fēn sān wēn fú
右四味，以水八升，煮取三升，去滓，分三温服。
chōng qì jí dī ér fǎn gèng hāi xiōng mǎn zhě yòng guì líng wǔ wèi gān cǎo tāng qù guì jiā gān jiāng xì xīn yǐ zhì qí hāi mǎn
冲气即低，而反更咳，胸满者，用桂苓五味甘草汤去桂，加干姜、细辛，以治其咳满。
líng gān wǔ wèi jiāng xīn tāng fāng
苓甘五味姜辛汤方
fú líng sì liǎng gān cǎo sān liǎng gān jiāng sān liǎng xì xīn sān liǎng wǔ wèi bàn shēng
茯苓四两甘草三两干姜三两细辛三两五味半升
yòu wǔ wèi yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ wēn fú bàn shēng rì sān
右五味，以水八升，煮取三升，去滓，温服半升，日三。
hāi mǎn jí zhǐ ér gèng fù kě chōng qì fù fā zhě yǐ xì xīn gān jiāng wèi rè yào yě
咳满即止，而更复渴，冲气复发者，以细辛、干姜为热药也。
fú zhī dāng suì kě ér kě fǎn zhǐ lǎo wèi zhī yǐn yě
服之当遂渴，而渴反止老，为支饮也。
zhī yǐn zhě fǎ dāng mào mào zhě bì ǒu ǒu zhě fù nèi bàn xià yǐ qù qí shuǐ
支饮者，法当冒，冒者必呕，呕者复内半夏，以去其水。
guì líng wǔ wèi gān cǎo qù guì jiā jiāng xīn xià tāng fāng
桂苓五味甘草去桂加姜辛夏汤方
fú líng sì liǎng gān cǎo sān liǎng xì xīn èr liǎng gān jiāng èr liǎng wǔ wèi zǐ bàn xià gè bàn shēng
茯苓四两甘草三两细辛二两干姜二两五味子半夏各半升
yòu liù wèi yǐ shuǐ bā shēng zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ wēn fú bàn shēng rì sān
右六味，以水八升，煮取三升，去滓，温服半升，日三。
shuǐ qù ǒu zhǐ qí rén xíng zhǒng zhě jiā xìng rén zhǔ zhī
水去呕止，其人形肿者，加杏仁主之。
qí zhèng yīng nèi má huáng yǐ qí rén zhú bì gù bù nèi zhī
其证应内麻黄，以其人逐痹，故不内之。
ruò nì ér nèi zhī zhě bì jué
若逆而内之者，必厥。
suǒ yǐ rán zhě yǐ qí rén xuè xū má huáng fā qí yáng gù yě
所以然者，以其人血虚，麻黄发其阳故也。
líng gān wǔ wèi jiā jiāng xīn bàn xià xìng rén tāng fāng
苓甘五味加姜辛半夏杏仁汤方
fú líng sì liǎng gān cǎo sān liǎng wǔ wèi bàn shēng gān jiāng sān liǎng xì xīn sān liǎng bàn xià bàn shēng xìng rén bàn shēng qù pí jiān
茯苓四两甘草三两五味半升干姜三两细辛三两半夏半升杏仁半升（去皮尖）
yòu qī wèi yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ wēn fú bàn kāi rì sān
右七味，以水一斗，煮取三升，去滓，温服半开，日三。
ruò miàn rè rú zuì cǐ wèi wèi rè shàng chōng xūn qí miàn jiā dà huáng yǐ lì zhī
若面热如醉，此为胃热上冲熏其面，加大黄以利之。
líng gān wǔ wèi jiā jiāng xīn bàn xìng dài huáng tāng fāng
苓甘五味加姜辛半杏大黄汤方
fú líng sì liǎng gān cǎo sān liǎng wǔ wèi bàn shēng gān jiāng sān liǎng xì xīn sān liǎng bàn xià bàn shēng xìng rén bàn shēng dài huáng sān liǎng
茯苓四两甘草三两五味半升干姜三两细辛三两半夏半升杏仁半升大黄三两
yòu bā mèi yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ sān shēng qù zǐ wēn fú bàn shēng rì sān
右八昧，以水一斗，煮取三升，去滓，温服半升，日三。
xiān kě hòu ǒu wèi shuǐ tíng xīn xià cǐ shǔ yǐn jiā xiǎo bàn xià jiā fú líng tāng zhǔ zhī fāng jiàn shàng
先渴后呕，为水停心下，此属饮家，小半夏加茯苓汤主之（方见上）。