金匮要略 · 张仲景 · Chapter 24 of 25

卷下·禽兽鱼虫禁忌并治二十四

PinyinModern Translation
Size

fán yǐn shí zī wèi yǐ yǎng yú shēng shí zhī yǒu fáng fǎn néng wéi hài zì fēi fú yào liàn yè yān néng bù yǐn shí hu

凡饮食滋味以养于生,食之有妨,反能为害,自非服药炼液、焉能不饮食乎?

qiè jiàn shí rén bù xián tiáo shè jí chèn jìng qǐ

切见时人,不闲调摄,疾疢竞起;

ruò bù yīn shí ér shēng gǒu quán qí shēng xū zhī qiè jì zhě yǐ

若不因食而生,苟全其生,须知切忌者矣。

suǒ shí zhī wèi yǒu yǔ bìng xiāng yí yǒu yǔ shēn wéi hài ruò dé yí zé yì tǐ hài zé chéng jí yǐ cǐ zhì wēi lì jiē nán liáo

所食之味,有与病相宜,有与身为害,若得宜则益体,害则成疾,以此致危,例皆难疗。

fán zhǔ yào yǐn zhī yǐ jiě dú zhě suī yún jiù jí bù kě rè yǐn zhū dú bìng de rè gèng shén yi lěng yǐn zhī

凡煮药饮汁以解毒者,虽云救急,不可热饮,诸毒病,得热更甚,宜冷饮之。

gān bìng jìn xīn xīn bìng jìn xián pí bìng jìn suān fèi bìng jìn kǔ shèn bìng jìn gān

肝病禁辛,心病禁咸,脾病禁酸,肺病禁苦,肾病禁甘。

chūn bù shí gān xià bù shí xīn qiū bù shí fèi dōng bù shí shèn sì jì bù shí pí

春不食肝,夏不食心,秋不食肺,冬不食肾,四季不食脾。

biàn yuē chūn bù shí gān zhě wèi gān qì wáng pí qì bài ruò shí gān zé yòu bǔ gān pí qì bài yóu shén bù kě jiù yòu gān wáng zhī shí bù kě yǐ sǐ qì rù gān kǒng shāng hún yě ruò fēi wáng shí jí xū yǐ gān bǔ zhī jiā yú zàng zhǔn cǐ

辩曰:春不食肝者,为肝气王,脾气败,若食肝,则又补肝,脾气败尤甚,不可救,又肝王之时,不可以死气入肝,恐伤魂也,若非王时即虚,以肝补之佳,余脏准此。

fán gān zàng zì bù kě qīng dàn zì sǐ zhě mí shén

凡肝脏,自不可轻啖,自死者弥甚。

fán xīn jiē wèi shén shí suǒ shě wù shí zhī shǐ rén lái shēng fù qí bào duì yǐ

凡心皆为神识所舍,勿食之,使人来生复其报对矣。

fán ròu jí gān luò dì bù zháo chén tǔ zhě bù kě shí zhī

凡肉及肝,落地不着尘土者,不可食之。

zhū ròu luò shuǐ fú zhě bù kě shí

猪肉落水浮者,不可食。

zhū ròu jí yú ruò gǒu bù shí niǎo bù zhuó zhě bù kě shí

诸肉及鱼,若狗不食,鸟不啄者,不可食。

zhū ròu bù gàn huǒ jiǔ bù dòng jiàn shuǐ zì dòng zhě bù kě shí zhī

诸肉不干,火灸不动,见水自动者,不可食之。

ròu zhōng yǒu zhū diǎn zhě bù kě shí zhī

肉中有朱点者,不可食之。

liù chù ròu rè xuè bù duàn zhě bù kě shí zhī

六畜肉,热血不断者,不可食之。

fù mǔ jí shēn běn mìng ròu shí zhī lìng rén shén hún bù ān

父母及身本命肉,食之令人神魂不安。

shí féi ròu jí rè gēng bù dé yǐn lěng shuǐ

食肥肉及热羹,不得饮冷水。

zhū wǔ zàng jí yú tóu dì chén tǔ bù wū zhě bù kě shí zhī

诸五脏及鱼,投地尘土不污者,不可食之。

huì fàn něi ròu chòu yú shí zhī jiē shāng rén

秽饭,馁肉,臭鱼,食之皆伤人。

zì sǐ ròu kǒu bì zhě bù kě shí zhī

自死肉口闭者,不可食之。

liù chù zì sǐ jiē yì sǐ zé yǒu dú bù kě shí zhī

六畜自死,皆疫死,则有毒,不可食之。

shòu zì sǐ běi shǒu jí fú dì zhě shí zhī shā rén

兽自死,北首及伏地者,食之杀人。

shí shēng ròu bǎo yǐn rǔ biàn chéng bái chóng

食生肉,饱饮乳,变成白虫。

yī zuò xuè gǔ

一作血蛊。

yì sǐ niú ròu shí zhī lìng bìng dòng xià yì zhì jiān jī yi lì yào xià zhī

疫死牛肉,食之令病洞下,亦致坚积,宜利药下之。

pú cáng mǐ wèng zhōng yǒu dú jí jīng xià shí zhī fā shèn bìng

脯藏米瓮中有毒,及经夏食之,发肾病。

zhì zì sǐ liù chù ròu zhōng dú fāng

治自死六畜肉中毒方:

huáng bò xiè dǎo fú fāng cùn bǐ

黄蘗屑,捣服方寸匕。

zhì shí yù ròu lòu fǔ zhòng dú fāng yù ròu mì qì gài zhī gé sù zhě shì yě

治食郁肉漏脯中毒方:郁肉,密器盖之,隔宿者是也。

lòu pú máo wū lòu xià zhān zhù zhě shì yě

漏脯,茅屋漏下,沾著者是也。

shāo quǎn shǐ jiǔ fú fāng cùn bǐ měi fú rén rǔ zhī yì liáng

烧犬屎,酒服方寸匕,每服人乳汁亦良。

yǐn shēng jiǔ zhī sān shēng yì de

饮生韭汁三升,亦得。

zhì shǔ mǐ zhōng cáng gàn fǔ shí zhī zhōng dú fāng

治黍米中藏干脯,食之中毒方:

dà dòu nóng zhǔ zhī yǐn shù shēng jí jiě yì zhì li ròu lòu pú děng dú

大豆浓煮汁,饮数升即解,亦治狸肉漏脯等毒。

zhì shí shēng ròu zhōng dú fāng

治食生肉中毒方:

jué de shēn sān chǐ qǔ qí xià tǔ sān shēng yǐ shuǐ wǔ shēng zhǔ shù fèi chéng qīng zhī yǐn yī shēng jí yù

掘地深三尺,取其下土三升,以水五升,煮数沸,澄清汁,饮一升即愈。

zhì liù chù niǎo shòu gān zhòng dú fāng

治六畜鸟兽肝中毒方:

shuǐ jìn dòu chǐ jiǎo qǔ zhī fú shù shēng yù

水浸豆豉,绞取汁,服数升愈。

mǎ jiǎo wú yè yǎn zhě bù kě shí zhī

马脚无夜眼者,不可食之。

shí suān mǎ ròu bù yǐn jiǔ zé shā rén

食酸马肉,不饮酒,则杀人。

mǎ ròu bù kě rè shí shāng rén xīn

马肉不可热食,伤人心。

mǎ ān xià ròu shí zhī shā rén

马鞍下肉,食之杀人。

bái mǎ hēi tóu zhě bù kě shí zhī

白马黑头者,不可食之。

bái mǎ qīng tí zhě bù kě shí zhī

白马青蹄者,不可食之。

mǎ ròu ròu gòng shí bǎo zuì wò dà jì

马肉?肉共食饱,醉卧大忌。

lǘ mǎ ròu hé zhū ròu shí zhī chéng huò luàn

驴、马肉,合猪肉食之,成霍乱。

mǎ gān jí máo bù kě wàng shí zhòng dú hài rén

马肝及毛不可妄食,中毒害人。

sì mǎ gān zhòng dú rén wèi sǐ fāng

食马肝中毒,人未死方:

xióng shǔ shǐ èr qī lì mò zhī shuǐ hé fú rì zài fú

雄鼠屎二七粒,末之,水和服,日再服。

shǐ jiān zhě shì

屎尖者是。

yòu fāng rén gòu qǔ fāng cùn bǐ fú zhī jiā

又方:人垢取方寸匕,服之佳。

zhì sì mǎ ròu zhōng dú yù sǐ fāng

治食马肉中毒欲死方:

xiāng chǐ èr liǎng xìng rén sān liǎng

香豉二两杏仁三两

shàng èr wèi zhēng yī shí qǐng shú chǔ zhī fú rì zài fú

上二味,蒸一食顷,熟杵之服,日再服。

yòu fāng zhǔ lú gēn zhī yǐn zhī liáng

又方:煮芦根汁,饮之良。

yì sǐ niú huò mù chì huò huáng shí zhī dà jì

疫死牛,或目赤,或黄,食之大忌。

niú ròu gòng zhū ròu shí zhī bì zuò cùn bái chóng

牛肉共猪肉食之,必作寸白虫。

qīng niú cháng bù kě hé quǎn ròu shí zhī

青牛肠,不可合犬肉食之。

niú fèi cóng sān yuè zhì wǔ yuè qí zhōng yǒu chóng rú mǎ yǐ gē qù wù shí shí zé sǔn rén

牛肺从三月至五月,其中有虫如马尾,割去勿食,食则损人。

niú yáng zhū ròu jiē bù dé yǐ chǔ mù sāng mù zhēng zhì shí zhī lìng rén fù nèi shēng chóng

牛羊猪肉,皆不得以楮木桑木蒸炙,食之令人腹内生虫。

dàn shé niú ròu shā rén hé yǐ zhī zhī

啖蛇牛肉杀人,何以知之?

dàn shé zhě máo fà xiàng hòu shùn zhě shì yě

啖蛇者,毛发向后顺者,是也。

zhì dàn shé niú ròu shí zhī yù sǐ fāng

治噉蛇牛肉,食之欲死方:

yǐn rén rǔ zhī yī shēng lì yù

饮人乳汁一升,立愈。

yòu fāng

又方:

yǐ gān xǐ tóu yǐn yī shēng yù

以泔洗头,饮一升,愈。

niú dǔ xì qiè yǐ shuǐ yī dòu zhǔ qǔ yī shēng nuǎn yǐn zhī dà hán chū zhě yù

牛肚细切,以水一斗,煮取一升,暖饮之,大汗出者愈。

zhì shí niú ròu zhōng dú fāng

治食牛肉中毒方:

gān cǎo zhǔ zhī yǐn zhī jí jiě

甘草煮汁,饮之即解

yáng ròu qí yǒu sù rè zhě bù kě shí zhī

羊肉其有宿热者,不可食之。

yáng ròu bù kě gòng shēng yú lào shí zhī hài rén

羊肉不可共生鱼酪食之,害人。

yáng tí jiǎ zhōng yǒu zhū zi bái zhě míng yáng xuán jīn shí zhī lìng rén diān

羊蹄甲中有珠子白者,名羊悬筋,食之令人癫。

bái yáng hēi tóu shí qí nǎo zuò cháng yōng

白羊黑头,食其脑,作肠痈。

yáng gān gòng shēng jiāo shí zhī pò rén wǔ zàng

羊肝共生椒食之,破人五脏。

zhū ròu gòng yáng gān hé shí zhī lìng rén xīn mèn

猪肉共羊肝和食之,令人心闷。

zhū ròu yǐ shēng hú suī tóng shí làn rén qí

猪肉以生胡荽同食,烂人脐。

zhū zhī bù kě hé méi zǐ shí zhī

猪脂不可合梅子食之。

zhū ròu hé kuí shí zhī shǎo qì

猪肉和葵食之,少气。

lù ròu bù kě hé pú bái zuò gēng shí zhī fā è chuāng

鹿肉不可和蒲白作羹,食之发恶疮。

mí zhī jí méi lǐ zǐ ruò rèn fù shí zhī lìng zǐ qīng máng nán zǐ shāng jīng

麋脂及梅李子,若妊妇食之,令子青盲,男子伤精。

ròu bù kě hé xiā jí shēng cài méi li guǒ shí zhī jiē bìng rén

肉不可合虾及生菜,梅李果食之,皆病人。

gù jí rén bù kě shí xióng ròu lìng zhōng shēn bù yù

痼疾人不可食熊肉,令终身不愈。

bái quǎn zì sǐ bù chū shé zhě shí zhī hài rén

白犬自死,不出舌者,食之害人。

shí gǒu shǔ yú lìng rén fā chuāng

食狗鼠余,令人发?疮。

zhì shí quǎn ròu bù xiāo xīn xià jiān huò fù zhàng kǒu gàn dà kě xīn jí fā rè wàng yǔ rú kuáng huò dòng xià fāng

治食犬肉不消,心下坚或腹胀,口干大渴,心急发热,妄语如狂,或洞下方:

xìng rén yī shēng hé pí shú yán yòng

杏仁一升,合皮熟研用

shàng yī wèi yǐ fèi tāng sān shēng hé qǔ zhī fēn sān fú lì xià ròu fāng dà yàn

上一味,以沸汤三升和取汁,分三服,利下肉方,大验。

fù rén rèn shēn bù kě shí tù ròu shān yáng ròu jí biē jī yā lìng zǐ wú shēng yīn

妇人妊娠,不可食兔肉、山羊肉及鳖、鸡、鸭,令子无声音。

tù ròu bù kě hé bái jī ròu shí zhī lìng rén miàn fā huáng

兔肉不可合白鸡肉食之,令人面发黄。

tù ròu zhe gān jiāng shí zhī chéng huò luàn

兔肉着干姜食之,成霍乱。

fán niǎo zì sǐ kǒu bù bì chì bù hé zhě bù kě shí zhī

凡鸟自死,口不闭,翅不合者,不可食之。

zhū qín ròu gān qīng zhě shí zhī shā rén

诸禽肉肝青者,食之杀人。

jī yǒu liù hé sì jù zhě bù kě shí zhī

鸡有六翮四距者,不可食之。

wū jī bái shǒu zhě bù kě shí zhī

乌鸡白首者,不可食之。

jī bù kě gòng hú suàn shí zhī zhì qì

鸡不可共葫蒜食之,滞气。

zi

子。

yī yún

(一云

shān jī bù kě hé niǎo shòu ròu shí zhī

山鸡不可合鸟兽肉食之。

zhì ròu jiǔ shí zhī lìng rén shòu

雉肉久食之,令人瘦。

yā luǎn bù kě hé biē ròu shí zhī

鸭卵不可合鳖肉食之。

fù rén rèn shēn shí què ròu lìng zǐ yín luàn wú chǐ

妇人妊娠,食雀肉,令子淫乱无耻。

què ròu bù kě hé lǐ zǐ shí zhī

雀肉不可合李子食之。

yàn ròu wù shí rù shuǐ wèi jiāo lóng suǒ dàn

燕肉勿食,入水为蛟龙所啖。

niǎo shòu yǒu zhòng dú jiàn sǐ zhě qí ròu yǒu dú jiě zhī fāng

鸟兽有中毒箭死者,其肉有毒,解之方:

dà dòu zhǔ zhī jí yán zhī fú zhī jiě

大豆煮汁,及盐汁,服之解。

yú tóu zhèng bái rú lián zhū zhì jí shàng shí zhī shā rén

鱼头正白,如连珠至脊上,食之杀人。

yú tóu zhōng wú sāi zhě bù kě shí zhī shā rén

鱼头中无鳃者,不可食之,杀人。

yú wú cháng dǎn zhě bù kě shí zhī sān nián yīn bù qǐ nǚ zǐ jué shēng

鱼无肠胆者,不可食之,三年阴不起,女子绝生。

yú tóu shì yǒu jiǎo zhě bù kě shí zhī

鱼头似有角者,不可食之。

yú mù hé zhě bù kě shí zhī

鱼目合者,不可食之。

liù jiǎ rì wù shí lín jiá zhī wù

六甲日,勿食鳞甲之物。

yú bù kě hé jī ròu shí zhī

鱼不可合鸡肉食之。

yú bù dé hé lú ròu shí zhī

鱼不得和鸬肉食之。

lǐ yú zhǎ bù kě hé xiǎo dòu huò shí zhī qí zi bù kě hé zhū gān shí zhī hài rén

鲤鱼鲊不可合小豆藿食之,其子不可合猪肝食之,害人。

lǐ yú bù kě hé quǎn ròu shí zhī

鲤鱼不可合犬肉食之。

jì yú bù kě hé hóu zhì ròu shí zhī

鲫鱼不可合猴雉肉食之。

yī yún bù kě hé zhū gān shí

一云不可合猪肝食。

tí yú hé lù ròu shēng shí lìng rén jīn jiǎ suō

鳀鱼合鹿肉生食,令人筋甲缩。

qīng yú zhǎ bù kě hé shēng hú suī jí shēng kuí bìng mài zhōng shí zhī

青鱼鲊不可合生胡荽,及生葵,并麦中食之。

shàn bù kě hé bái quǎn xuè shí zhī

鳝不可合白犬血食之。

guī ròu bù kě hé jiǔ guǒ zi shí zhī

龟肉不可合酒果子食之。

biē mù āo xiàn zhě jí yā xià yǒu wáng zì xíng zhě bù kě shí zhī

鳖目凹陷者,及压下有王字形者,不可食之。

qí ròu bù dé hé jī yā zǐ shí zhī

其肉不得合鸡鸭子食之。

guī biē ròu bù kě hé xiàn cài shí zhī

龟鳖肉不可合苋菜食之。

xiā wú xū jí fù xià tōng hēi zhǔ zhī fǎn bái zhě bù kě shí zhī

虾无须及腹下通黑,煮之反白者,不可食之。

shí kuài yǐn rǔ lào lìng rén fù zhōng shēng chóng wèi jiǎ

食脍,饮乳酪,令人腹中生虫,为瘕。

kuài shí zhī zài xīn xiōng jiān bù huà tǔ fù bù chū sù xià chú zhī jiǔ chéng zhèng bìng zhì zhī fāng

鲙食之,在心胸间不化,吐复不出,速下除之,久成症病,治之方:

jú pí yī liǎng dài huáng èr liǎng pò xiāo èr liǎng

橘皮一两大黄二两朴硝二两

shàng sān wèi yǐ shuǐ yī dà shēng zhǔ zhì xiǎo shēng dùn fú jí xiāo

上三味,以水一大升,煮至小升,顿服即消。

shí kuài duō bù xiāo jié wèi zhèng bìng zhì zhī fāng

食鲙多,不消,结为症病,治之方:

mǎ biān cǎo

马鞭草

shàng yī wèi dǎo zhī yǐn zhī huò yǐ jiāng yè zhī yǐn zhī yī shēng yì xiāo

上一味,捣汁饮之,或以姜叶汁饮之一升,亦消。

yòu kě fú tǔ yào tǔ zhī

又可服吐药吐之。

shí yú hòu zhòng dú liǎng zhǒng fán luàn zhì zhī fāng

食鱼后中毒,两种烦乱,治之方:

jú pí

橘皮

nóng jiān zhī fú zhī jí jiě

浓煎汁,服之即解。

shí hóu yú zhòng dú fāng

食鯸?鱼中毒方:

lú gēn zhǔ zhī fú zhī jí jiě

芦根煮汁,服之即解。

xiè mù xiāng xiàng zú bān mù chì zhě bù kě shí zhī

蟹目相向,足斑目赤者,不可食之。

shí xiè zhòng dú zhì zhī fāng

食蟹中毒,治之方:

zǐ sū

紫苏

zhǔ zhī yǐn zhī sān shēng

煮汁,饮之三升。

zǐ sū zi dǎo zhī yǐn zhī yì liáng

紫苏子捣汁,饮之亦良。

yòu fāng

又方:

dōng guā zhī yǐn èr shēng shí dōng guā yì kě

冬瓜汁,饮二升,食冬瓜亦可。

fán xiè wèi yù shuāng duō dú qí shú zhě nǎi kě shí zhī

凡蟹未遇霜,多毒,其熟者,乃可食之。

zhī zhū luò shí zhōng yǒu dú wù shí zhī

蜘蛛落食中,有毒,勿食之。

fán fēng yíng chóng yǐ děng duō jí shí shàng shí zhī zhì

凡蜂蝇虫蚁等,多集食上,食之致?。

✦ You read 卷下·禽兽鱼虫禁忌并治二十四

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.