li yì xuē dēng wéi còu cóng zǐ xū xīn xū zhōu
○李乂薛登韦凑从子虚心虚舟
hán sī fù zēng sūn cì
韩思复曾孙佽
zhāng tíng guī wáng qiú lǐ xīn tì fǒu
张廷珪王求礼辛替否
li yì běn míng shàng zhēn zhào zhōu fáng zi rén yě
李乂，本名尚真，赵州房子人也。
shǎo yǔ xiōng shàng yī shàng zhēn jù yǐ wén zhāng jiàn chēng jǔ jìn shì
少与兄尚一、尚贞俱以文章见称，举进士。
jǐng lóng zhōng lèi qiān zhōng shū shè rén
景龙中，累迁中书舍人。
shí zhōng zōng qiǎn shǐ jiāng nán fēn dào shú shēng yǐ suǒ zài guān wù chōng zhí
时中宗遣使江南分道赎生，以所在官物充直。
yì shàng shū yuē jiāng nán shuǐ xiāng cǎi bǔ wèi yè yú biē zhī lì lí yuán suǒ zī tǔ dì shǐ rán yǒu zì lái yǐ
乂上疏曰： “江南水乡，采捕为业，鱼鳖之利，黎元所资，土地使然，有自来矣。
fú yǐ shèng cí hán yù ēn zhōu dòng zhí bù tiān xià zhī dà dé jí lín jiè zhī wēi pǐn
伏以圣慈含育，恩周动植，布天下之大德，及鳞介之微品。
suī yún yǔ zhī sī yǒu zhān yú mò lèi
虽云雨之私，有沾于末类；
ér shēng chéng zhī huì wèi qià yú píng rén
而生成之惠，未洽于平人。
hé zé
为什么呢？
jiāng hú zhī ráo shēng yù wú xiàn
江湖之饶，生育无限；
fǔ kù zhī yòng zhī gòng yì dān
府库之用，支供易殚。
fèi zhī ruò shǎo zé suǒ jì hé chéng
费之若少， 则所济何成；
yòng zhī tǎng duō zé cháng zhī yǒu quē
用之倘多，则常支有阙。
zài yú zhěng wù qǐ ruò yōu rén
在于拯物，岂若忧人。
qiě zhōu shēng zhī tú wéi lì sī shì qián dāo rì zhì wǎng gǔ nián zī shī zhī yī cháo yíng zhī bǎi bèi wèi ruò huí jiù shú zhī qián wù jiǎn kùn pín zhī yáo fù huó guó ài rén qí fú shèng bǐ
且鬻生之徒，唯利斯视，钱刀日至，网罟年滋，施之一朝，营之百倍，未若回救赎之钱物，减困贫之徭赋，活国爱人，其福胜彼。
yì zhī zhì gào fán shù zài
乂知制诰凡数载。
jǐng yún yuán nián qiān lì bù shì láng yǔ sòng jǐng lú cóng yuàn tóng shí diǎn xuǎn quán xù píng yǔn shèn wéi dāng shí suǒ chēng
景云元年，迁吏部侍郎，与宋璟、卢从愿同时典选，铨叙平允，甚为当时所称。
xún zhuǎn huáng mén shì láng
寻转黄门侍郎。
shí ruì zōng lìng zào jīn xiān yù zhēn èr guān yì pín shàng shū jiàn dì měi yōu róng zhī
时睿宗令造金仙、玉真二观，乂频上疏谏，帝每优容之。
kāi yuán chū tè lìng yì yǔ zhōng shū shì láng sū tǐng zuǎn jí qǐ jū zhù lù qí jiā mó chāng yán kě tǐ guó jīng yuǎn zhě bié biān zòu zhī
开元初，特令乂与中书侍郎苏颋纂集起居注，录其嘉谟昌言可体国经远者，别编奏之。
yì zài mén xià duō suǒ bó zhèng
乂在门下，多所驳正。
kāi yuán chū yáo chóng wèi zǐ wēi lìng jiàn yì wèi zǐ wēi shì láng wài tuō jiàn xián qí shí yǐn zài jǐ xià qù qí jiū bó zhī quán yě
开元初，姚崇为紫微令，荐乂为紫微侍郎， 外托荐贤，其实引在己下，去其纠驳之权也。
é bài xíng bù shàng shū
俄拜刑部尚书。
yì fāng yǎ yǒu xué shí cháo tíng chēng qí yǒu zǎi xiàng zhī wàng huì bìng zú
乂方雅有学识，朝廷称其有宰相之望，会病卒。
xiōng shàng yī qīng yuán wèi zǎo zú
兄尚一，清源尉，早卒；
shàng zhēn guān zhì bó zhōu cì shǐ
尚贞，官至博州刺史。
xiōng dì tóng wèi yī jí hào yuē lǐ shì huā è jí zǒng èr shí juǎn
兄弟同为一集，号曰《李氏花萼集》，总二十卷。
xuē dēng běn míng qiān guāng cháng zhōu yì xīng rén yě
薛登，本名谦光，常州义兴人也。
fù shì tōng dà yè zhōng wèi yīng yáng láng jiàng
父士通，大业中为鹰扬郎将。
jiāng dū zhī luàn shì tōng yǔ xiāng rén wén rén sì ān děng tóng jù běn jùn yǐ yù kòu zéi
江都之乱，士通与乡人闻人嗣安等同据本郡，以御寇贼。
wǔ dé èr nián qiǎn shǐ guī guó gāo zǔ jiā zhī jiàng xǐ shū láo miǎn bài dōng wǔ zhōu cì shǐ
武德二年，遣使归国，高祖嘉之，降玺书劳勉，拜东武州刺史。
é ér fǔ gōng shí yú jiāng dū gòu nì qiǎn qí jiāng xī mén jūn yí děng kòu cháng zhōu shì tōng lǜ bīng jù zhàn dà pò zhī jūn yí děng jǐn yǐ shēn miǎn
俄而辅公祏于江都构逆，遣其将西门君仪等寇常州，士通率兵拒战，大破之，君仪等仅以身免。
jí gōng shí píng lèi gōng fēng lín fén hóu
及公祏平，累功封临汾侯。
zhēn guàn chū lì qiān quán zhōu cì shǐ zú
贞观初，历迁泉州刺史，卒。
qiān guāng bó shè wén shǐ měi yú rén tán lùn qián dài gù shì bì guǎng yǐn zhèng yàn yǒu rú mù jī
谦光博涉文史，每与人谈论前代故事，必广引证验，有如目击。
shǎo yǔ xú jiān liú zi xuán qí míng yǒu shàn
少与徐坚、刘子玄齐名友善。
wén míng zhōng jiě hè láng zhōng zhǔ bù
文明中，解褐阆中主簿。
tiān shòu zhōng wèi zuǒ bǔ quē shí xuǎn jǔ pō làn qiān guāng shàng shū yuē
天授中，为左补阙，时选举颇滥，谦光上疏曰：
chén wén guó yǐ de xián wèi bǎo chén yǐ jǔ shì wèi zhōng
臣闻国以得贤为宝，臣以举士为忠。
shì yǐ zǐ pí zhī ràng guó qiáo bào shū zhī tuī guǎn zhòng yān zhāo wěi bīng yú yuè yì fú jiān tuō zhèng yú wáng měng
是以子皮之让国侨，鲍叔之推管仲，燕昭委兵于乐毅，苻坚托政于王猛。
zǐ chǎn shòu guó rén zhī bàng yí wú tān gòng gǔ zhī cái zhāo wáng xī lù mǎ yǐ zhǐ chán yǒng gù lù fán shì yǐ chú zèn
子产受国人之谤，夷吾贪共贾之财，昭王锡辂马以止谗，永固戮樊世以除谮。
chù cāi xián ér yì xìn háng jiān huǐ ér wú yí cǐ yóu mò ér zhì zhī wěi ér chá zhī shēn yě
处猜嫌而益信，行间毁而无疑，此由默而识之，委而察之深也。
zhì ruò zǎi wǒ jiàn yú yú xuān ní féng méng bèi zhī yú wén shū hán xìn wú wén yú xiàng shì máo suí bù chǐ yú píng yuán cǐ shī shì zhī gù yě
至若宰我见愚于宣尼，逢萌被知于文叔，韩信无闻于项氏，毛遂不齿于平原，此失士之故也。
shì yǐ rén zhǔ shòu bù xiào zhī shì zé zhèng guāi de xián liáng zhī zuǒ zé shí tài gù yáo zī bā yuán ér shù jì qí lǐ zhōu rén shí luàn ér tiān xià hé píng
是以人主受不肖之士则政乖，得贤良之佐则时泰，故尧资八元而庶绩其理，周任十乱而天下和平。
yóu shì yán zhī zé shì bù kě bù chá ér guān bù kě wàng shòu yě
由是言之，则士不可不察，而官不可妄授也。
hé zhě
为什么呢？
bǐ lái jǔ jiàn duō bù yǐ cái jiǎ yù chí shēng hù xiāng tuī jiǎng xī rùn shēn zhī xiǎo jì wàng chén zǐ zhī dà yóu fēi suǒ yǐ bào guó qiú xián fù bì xià qiào qiào zhī wàng zhě yě
比来举荐，多不以才，假誉驰声，互相推奖，希润身之小计，忘臣子之大猷， 非所以报国求贤，副陛下翘翘之望者也。
chén qiè kuī gǔ zhī qǔ shì shí yì yú jīn
臣窃窥古之取士，实异于今。
xiān guān míng xíng zhī yuán kǎo qí xiāng yì zhī yù chóng lǐ ràng yǐ lì jǐ míng jié yì yǐ biāo xìn yǐ dūn piáo wèi xiān zuì yǐ diāo chóng wèi hòu kē
先观名行之源，考其乡邑之誉，崇礼让以励己， 明节义以标信，以敦朴为先最，以雕虫为后科。
gù rén chóng quàn ràng zhī fēng shì qù qīng fú zhī xíng
故人崇劝让之风，士去轻浮之行。
xī shì zhě bì xiū zhēn què bù bá zhī cāo xíng nan jin yi tui zhī guī
希仕者必修贞确不拔之操，行难进易退之规。
zhòng yì yǐ dìng qí gāo xià jùn jiāng nán wū yú qū zhí
众议以定其高下，郡将难诬于曲直。
gù jì gòng zhī xián yú jí zhōu jiāng zhī róng rǔ
故计贡之贤愚，即州将之荣辱；
huì xíng zhī zhāng lù yì xiāng rén zhī hòu yán
秽行之彰露，亦乡人之厚颜。
shì yǐ lǐ líng jiàng ér lǒng xī cán gàn mù yǐn ér xī hé měi
是以李陵降而陇西惭， 干木隐而西河美。
gù míng shèng yú lì zé xiǎo rén zhī dào xiāo
故名胜于利，则小人之道消；
lì shèng yú míng zé tān bào zhī fēng shàn
利胜于名，则贪暴之风扇。
shì yǐ huà sú zhī běn xū bìn qīng fú
是以化俗之本，须摈轻浮。
xī jì quē yǐ lǐ ràng shēng cháo zé jìn rén zhī lǐ
昔冀缺以礼让升朝，则晋人知礼；
wén wēng yǐ rú lín jiǎng sú zé shǔ shì duō rú
文翁以儒林奖俗，则蜀士多儒。
yān zhāo hǎo mǎ zé jùn mǎ lái tíng
燕昭好马，则骏马来庭；
yè gōng hào lóng zé zhēn lóng rù shì
叶公好龙，则真龙入室。
yóu shì yán zhī wèi yǒu shàng zhī suǒ hào ér xià bù cóng qí huà zhě yě
由是言之，未有上之所好而下不从其化者也。
zì qī guó zhī jì suī zá zòng héng ér hàn dài qiú cái yóu zhēng bǎi xíng
自七国之季，虽杂纵横，而汉代求才，犹征百行。
shì yǐ lǐ jié zhī shì mǐn dé zì xiū lǘ lǐ tuī gāo rán hòu wèi fǔ sì suǒ pì
是以礼节之士， 敏德自修，闾里推高，然后为府寺所辟。
wèi shì qǔ rén yóu ài fàng dá
魏氏取人，尤爱放达；
jìn sòng zhī hòu zhī zhòng mén zī
晋、宋之后，祗重门资。
jiǎng wéi rén qiú guān zhī fēng guāi shòu zhí wéi xián zhī yì
奖为人求官之风，乖授职惟贤之义。
yǒu liáng jiàn shì yǎ ài shǔ cí
有梁荐士，雅爱属词；
chén shì jiǎn xián tè zhēn fù yǒng
陈氏简贤，特珍赋咏。
gù qí sú yǐ shī jiǔ wéi zhòng bù yǐ xiū shēn wèi wu
故其俗以诗酒为重，不以修身为务。
dǎi zhì duò shì yú fēng shàng zài kāi huáng zhōng li è lùn zhī yú wén dì yuē wèi zhī sān zǔ gèng hǎo wén cí hū jūn rén zhī dà dào hǎo diāo chóng zhī xiǎo yì
逮至隋室，馀风尚在，开皇中李谔论之于文帝曰：“魏之三祖，更好文词，忽君人之大道，好雕虫之小艺。
lián piān lěi dú bù chū yuè lù zhī xíng
连篇累牍，不出月露之形；
jī àn yíng xiāng wéi shì fēng yún zhī zhuàng
积案盈箱，唯是风云之状。
dài sú yǐ cǐ xiāng gāo cháo tíng yǐ cí zhuó shì gù wén bǐ rì fán qí zhèng rì luàn
代俗以此相高，朝廷以兹擢士，故文笔日烦，其政日乱”。
dì nà li è zhī cè yóu shì xià zhì jìn duàn wén bǐ fú cí
帝纳李谔之策，由是下制禁断文笔浮词。
qí nián sì zhōu cì shǐ sī mǎ yòu zhī yǐ biǎo bù diǎn shí dé zuì
其年，泗洲刺史司马幼之以表不典实得罪。
yú shì fēng sú gǎi lì zhèng huà dà xíng
于是风俗改励，政化大行。
yáng dì sì xìng yòu biàn qián fǎ zhì jìn shì děng kē
炀帝嗣兴，又变前法，置进士等科。
yú shì hòu shēng zhī tú fù xiāng fàng xiào yīn lòu jiù guǎ fù sù yāo shí jī zhuì xiǎo wén míng zhī cè xué bù yǐ zhǐ shí wèi běn ér yǐ fú xū wèi guì
于是后生之徒，复相放效，因陋就寡，赴速邀时，缉缀小文，名之策学，不以指实为本，而以浮虚为贵。
yǒu táng zuǎn lì suī jiàn gé yú gù fēi
有唐纂历，虽渐革于故非；
bì xià jūn lín sī chá cái yú gòng lǐ
陛下君临，思察才于共理。
shù běn chóng huà wéi zài jīng xián
树本崇化，惟在旌贤。
jīn zhī jǔ rén yǒu guāi shì shí
今之举人，有乖事实。
xiāng yì jué xiǎo rén zhī bǐ xíng xiū wú zhǎng zhě zhī lùn
乡议决小人之笔，行修无长者之论。
cè dì xuān jìng yú zhōu fǔ qí ēn bù shèng yú bài fú
策第喧竞于州府，祈恩不胜于拜伏。
huò míng zhì cái chū shì qiǎn sōu yì pū qū chí fǔ sì zhī mén chū rù wáng gōng zhī dì
或明制才出，试遣搜易攵，驱驰府寺之门，出入王公之第。
shàng qǐ chén shī wéi xī ké tuò zhī zé
上启陈诗， 唯希咳唾之泽；
mó dǐng zhì zú jì hé tí xié zhī ēn
摩顶至足，冀荷提携之恩。
gù sú hào jǔ rén jiē chēng mì jǔ
故俗号举人，皆称觅举。
mì wèi zì qiú zhī chēng wèi shì rén zhī zhī cí
觅为自求之称， 未是人知之辞。
chá qí xíng ér dù qí cái zé rén pǐn yú zī jiàn yǐ
察其行而度其材，则人品于兹见矣。
xùn jǐ zhī xīn qiè zé zhì gōng zhī lǐ guāi
徇己之心切，则至公之理乖；
tān shì zhī xìng zhāng zé lián jié zhī fēng báo
贪仕之性彰，则廉洁之风薄。
shì zhī fǔ mìng suī gāo yì shū dù qín qín zhī ràng
是知府命虽高，异叔度勤勤之让；
huáng mén yǐ guì wú qín jiā gěng gěng zhī cí
黄门已贵，无秦嘉耿耿之辞。
zòng bù néng yì jǐ tuī xián yì bù kěn dài yú sān mìng
纵不能抑己推贤，亦不肯待于三命。
qǐ yǔ fu bái jū jiǎo jiǎo bù zá fēng chén shù bó jiān jiān róng gāo wù biǎo xiào liàng qí guǎng xiá yě
岂与夫白驹皎皎，不杂风尘，束帛戋戋，荣高物表，校量其广狭也！
shì yǐ gěng jiè zhī shì xiū zì bá ér zhì qí cí
是以耿介之士，羞自拔而致其辞；
xún cháng zhī rén shě qí shū ér qǔ qí fù
循常之人，舍其疏而取其附。
gù xuǎn sī bǔ shǔ xuān rán yú lǐ wéi
故选司补署，喧然于礼闱；
zhōu gòng bīn wáng zhēng sòng yú jiē tà
州贡宾王，争讼于阶闼。
bàng yì fēn hé jìn yǐ chéng fēng
谤议纷合，浸以成风。
fu jìng róng zhě bì yǒu jìng lì zhī xīn qiān xùn zhě yì wú tān huì zhī lèi
夫竞荣者必有竞利之心，谦逊者亦无贪贿之累。
zì fēi shàng zhì yān néng bù yí
自非上智，焉能不移；
zài yú zhōng rén lǐ yóu xí sú
在于中人，理由习俗。
ruò zhòng jǐn hòu zhī shì zé huái lù zhě bì chóng dé yǐ xiū míng
若重谨厚之士，则怀禄者必崇德以修名；
ruò kāi qū jìng zhī mén yāo shì zhě jiē qī shī ér fù huì
若开趋竞之门，邀仕者皆戚施而附会。
fù huì zé bǎi xìng lí qí bì jié jǐ zé zhào shù méng qí fú
附会则百姓罹其弊，洁己则兆庶蒙其福。
gù fēng huà zhī jiàn mǐ bù yóu cí
故风化之渐，靡不由兹。
jīn fǎng xiāng lǘ zhī tán wéi qí guī yú lǐ zhèng
今访乡闾之谈，唯祇归于里正。
zòng shǐ míng kuī lǐ zé zuì guà xíng zhāng huò mào jí yǐ tōu zī huò yāo xūn ér qiè jí jiǎ qí bú yì zhī lù zé shì wú fàn xiāng lǘ
纵使名亏礼则，罪挂刑章，或冒籍以偷资，或邀勋而窃级，假其不义之赂，则是无犯乡闾。
qǐ de bǐ guō yǒu dào zhī quán liàng máo róng wàng zhòng péi yì rén zhī shǎng bá xià shǎo míng gāo yǔ qí yōu liè yě
岂得比郭有道之铨量，茅容望重，裴逸人之赏拔，夏少名高，语其优劣也！
qí rú cái yīng jīng bāng zhī liú wéi lìng shì cè
祇如才应经邦之流，唯令试策；
wǔ néng zhì dí zhī lì zhǐ yàn wān hú
武能制敌之例，只验弯弧。
ruò qí wén shàn qīng qí biàn chōng jiǎ dì zǎo sī wēi jiǎn biàn jí gào guī
若其文擅清奇，便充甲第，藻思微减，便即告归。
yǐ cǐ shōu rén kǒng guāi shì shí
以此收人，恐乖事实。
hé zhě
为什么呢？
lè guǎng jiǎ bǐ yú pān yuè líng yùn cí gāo yú mù zhī píng jīn wén liè yú zhǎng qīng zi jiàn bǐ lì yú xún yù
乐广假笔于潘岳，灵运词高于穆之，平津文劣于长卿，子建笔丽于荀彧。
ruò yǐ shè cè wèi zuì zé pān xiè cáo mǎ bì jū sūn lè zhī yòu
若以射策为最，则潘、谢、曹、 马必居孙、乐之右；
ruò shǐ xié zàn jī yóu zé ān rén líng yùn yì wú bì fù zhī yì
若使协赞机猷，则安仁、灵运亦无裨附之益。
yóu cǐ yán zhī bù kě yī gài ér qǔ yě
由此言之，不可一概而取也。
zhì rú wǔ yì zé zhào yún suī yǒng zī zhū gě zhī zhǐ zǒng
至如武艺，则赵云虽勇，资诸葛之指捴；
zhōu bó suī xióng fá chén píng zhī jì lüè
周勃虽雄，乏陈平之计略。
ruò shǐ fán kuài jū xiāo hé zhī rèn bì shī zhǐ zòng zhī jī
若使樊哙居萧何之任，必失指纵之机；
shǐ xiāo hé rù xì xià zhī jūn yì wú miǎn zhǔ zhī xiào
使萧何入戏下之军，亦无免主之效。
dòu jiāng zhǎng yú cuī fēng móu jiāng shěn yú liào shì
斗将长于摧锋，谋将审于料事。
shì yǐ wén quán jù mǐ zhī wěi áo zhī kě tú
是以文泉聚米，知隗嚣之可图；
chén tāng qū zhǐ shi wū sūn zhī zì jiě
陈汤屈指，识乌孙之自解。
bā nàn zhī móu shè gāo zǔ zhuī cán yú lì shēng
八难之谋设，高祖追惭于郦生；
jiǔ jù zhī jì qióng gōng shū xī xīn yú fá sòng
九拒之计穷，公输息心于伐宋。
móu jiāng bù cháng yú gōng mǎ liáng xiāng níng zī yú shè cè
谋将不长于弓马， 良相宁资于射策。
qǐ yǔ fu yuán cháng zì biǎo wàng shì cí fēng cáo zhí tí zhāng xū fēi lì zǎo xiào liàng qí kě fǒu yě
岂与夫元长自表，妄饰词锋，曹植题章，虚飞丽藻，校量其可否也！
fú yuàn bì xià jiàng míng zhì bān jùn kē
伏愿陛下降明制，颁峻科。
qiān lǐ yī xián shàng bù wéi shǎo jiǎo xìng mào jìn xū lì dī fáng
千里一贤，尚不为少，侥幸冒进，须立堤防。
duàn fú xū zhī shì cí shōu shí yòng zhī liáng cè bù qǔ wú jī zhī shuō bì qiú zhōng gào zhī yán
断浮虚之饰词，收实用之良策，不取无稽之说，必求忠告之言。
wén zé shì yǐ xiào guān wǔ zé lìng qí shǒu yù shǐ jì chá yán guān xíng zhōng yì xún míng zé shí zì rán jiǎo xìng làn chuī zhī wu wú suǒ cáng qí wàng yōng
文则试以效官，武则令其守御，始既察言观行，终亦循名责实，自然侥幸滥吹之伍，无所藏其妄庸。
gù yàn yīng yún jǔ zhī yǐ yǔ kǎo zhī yǐ shì
故晏婴云：“举之以语，考之以事；
guǎ qí yán ér duō qí xíng zhuō yú wén ér gōng yú shì
寡其言而多其行，拙于文而工于事。
cǐ qǔ rén de xián zhī dào yě
”此取人得贤之道也。
qí yǒu wǔ yì chāo jué wén fēng tǐng xiù yǒu xiào jì zhī piān yòng wú jīng guó zhī dà cái wèi jūn fēng zhī zhǎo yá zuò cí fù zhī biāo zhǔn
其有武艺超绝，文锋挺秀，有效伎之偏用，无经国之大才，为军锋之爪牙， 作词赋之标准。
zì kě shì líng yún zhī cè liàn chuān zhá zhī gōng chéng shàng mìng ér fù gān quán bǐng zhōng jūn ér lìng fù dí jì yǒu suí cái zhī rèn bì wú fù chéng zhī yōu
自可试凌云之策，练穿札之工，承上命而赋《甘泉》，禀中军而令赴敌，既有随才之任，必无负乘之忧。
chén jǐn àn wú qǐ lín zhàn zuǒ yòu jìn jiàn wú zǐ yuē fu tí gǔ huī fú lín nàn jué yí cǐ jiāng shì yě
臣谨案吴起临战，左右进剑，吴子曰：“夫提鼓挥桴，临难决疑，此将事也。
yī jiàn zhī rèn fēi jiāng shì yě
一剑之任，非将事也。
jǐn àn zhū gě liàng lín róng bù qīn róng fú dùn shǔ bīng yú wèi nán xuān wáng chí jiàn zú bù gǎn dāng
”谨案诸葛亮临戎，不亲戎服，顿蜀兵于渭南，宣王持剑，卒不敢当。
cǐ qǐ gōng shǐ zhī yòng yě
此岂弓矢之用也！
jǐn àn yáng dé yì sòng zhǎng qīng zhī wén wǔ dì yuē hèn bù dé yǔ cǐ rén tóng shí
谨案杨得意诵长卿之文，武帝曰：“恨不得与此人同时。
jí xiàng rú zhì zhōng yú wén yuán lìng bù yǐ gōng qīng zhī wèi chù zhī zhě gài fēi qí suǒ rèn gù yě
”及相如至，终于文园令，不以公卿之位处之者，盖非其所任故也。
jǐn àn hàn fǎ suǒ jǔ zhī zhǔ zhōng shēn bǎo rèn
谨案汉法，所举之主，终身保任。
yáng xióng zhī zuò tián yí zé qí mào jiàn
杨雄之坐田仪，责其冒荐；
chéng zi zhī jū wèi xiāng chou yú de xián
成子之居魏相， 酬于得贤。
shǎng fá zhī lìng xíng zé qǐng yè zhī xīn jué
赏罚之令行，则请谒之心绝；
tuì ràng zhī yì zhe zé tān jìng zhī lù xiāo
退让之义著，则贪竞之路消。
zì rán cháo tíng wú zhēng lù zhī rén xuǎn sī yǒu qiān zǒng zhī shì
自然朝廷无争禄之人，选司有谦捴之士。
réng qǐng kuān lì nián xiàn róng qí cǎi fǎng jiǎn tài kān yòng zhě lìng qí shì shǒu yǐ guān néng fǒu
仍请宽立年限，容其采访简汰，堪用者令其试守，以观能否；
cān yàn xíng shì yǐ bié shì fēi
参验行事，以别是非。
bù shí miǎn wáng dān zhī guān dé rén jiā dí huáng zhī shǎng zì rán jiàn xián bù yǐn shí lù bù zhuān
不实免王丹之官，得人加翟璜之赏，自然见贤不隐， 食禄不专。
xún yù jìn zhōng yáo guō jiā liú yǐn jiàn li yīng zhū mù shì bù yún yuǎn
荀彧进钟繇、郭嘉，刘隐荐李膺、朱穆，势不云远。
yǒu chèn zhí zhě shòu jiàn xián zhī shǎng làn jǔ zhě dǐ qī wǎng zhī zuì zì rán jǔ de xián xíng zé jūn zǐ zhī dào cháng yǐ
有称职者受荐贤之赏，滥举者抵欺罔之罪，自然举得贤行，则君子之道长矣。
xún zhuǎn shuǐ bù yuán wài láng lèi qiān jǐ shì zhōng jiǎn jiào cháng zhōu cì shǐ
寻转水部员外郎，累迁给事中、检校常州刺史。
shǔ xuān zhōu kuáng kòu zhū dà mù zuò luàn bǎi xìng bēn zǒu qiān guāng yán bèi ān jí hé jìng sù rán
属宣州狂寇朱大目作乱，百姓奔走，谦光严备安辑，阖境肃然。
zhuǎn xíng bù shì láng jiā yín qīng guāng lù dài fu zài qiān shàng shū zuǒ chéng
转刑部侍郎，加银青光禄大夫，再迁尚书左丞。
jǐng yún zhōng zhuó bài yù shǐ dài fū
景云中，擢拜御史大夫。
shí sēng huì fàn shì tài píng gōng zhǔ quán shì bī duó bǎi xìng diàn sì zhōu xiàn bù néng lǐ
时僧惠范恃太平公主权势，逼夺百姓店肆，州县不能理。
qiān guāng jiāng jiā tán zòu huò qǐng qǐn zhī qiān guāng yuē xiàn tái lǐ yuān zhì hé suǒ huí bì cháo dàn mù chù yì kě yǐ
谦光将加弹奏，或请寝之，谦光曰：“宪台理冤滞，何所回避，朝弹暮黜，亦可矣。
suì yǔ diàn zhōng mù róng gǒu zòu dàn zhī fǎn wèi tài píng gōng zhǔ suǒ gòu chū wèi qí zhōu cì shǐ
” 遂与殿中慕容玽奏弹之，反为太平公主所构，出为岐州刺史。
huì fàn jì zhū qiān tài zǐ bīn kè zhuǎn xíng bù shàng shū jiā jīn zǐ guāng lù dài fu zhāo wén guǎn xué shì
惠范既诛，迁太子宾客，转刑部尚书，加金紫光禄大夫、昭文馆学士。
kāi yuán chū wèi dōng dōu liú shǒu yòu zhuǎn tài zǐ bīn kè
开元初，为东都留守，又转太子宾客。
yǐ yǔ tài zǐ tóng míng biǎo qǐng xíng zì tè chì cì míng dēng
以与太子同名，表请行字，特敕赐名登。
xún yǐ niè zǐ yuè qiān niú wèi xiàn sī suǒ hé fàng guī tián lǐ
寻以孽子悦千牛为宪司所劾，放归田里。
cháo tíng yǐ qí jiā pín yòu tè gěi zhì shì lù
朝廷以其家贫，又特给致仕禄。
qī nián zú nián qī shí sān zèng jìn zhōu cì shǐ
七年卒，年七十三，赠晋州刺史。
zhuàn sì shí jì èr shí juǎn
撰《四时记》二十卷。
wéi còu jīng zhào wàn nián rén
韦凑，京兆万年人。
zēng zǔ zàn duò shàng shū yòu chéng
曾祖瓒，隋尚书右丞。
zǔ shū xié pú zhōu cì shǐ
祖叔谐，蒲州刺史。
fù xuán guì zhōu dū dū fǔ zhǎng shǐ
父玄，桂州都督府长史。
còu yǒng chún èr nián jiě hè shòu wù zhōu cān jūn lèi zhuǎn yáng fǔ fǎ cáo cān jūn
凑，永淳二年，解褐授婺州参军，累转扬府法曹参军。
zhōu rén qián rén shòu lìng mèng shén shuǎng háo zòng shù fàn fǎ jiāo tōng guì qī qián hòu guān lì mò gǎn shéng àn còu bái zhǎng shǐ zhāng qián qǐng yīn shì chú zhī
州人前仁寿令孟神爽豪纵，数犯法，交通贵戚，前后官吏莫敢绳按，凑白长史张潜，请因事除之。
huì shén shuǎng zuò shì tuī wèn còu wú suǒ jiǎ jiè shén shuǎng wàng chēng yǒu mì zhǐ jiū wèn yǐn xū suì zhàng shā zhī yuǎn jìn chēng fú
会神爽坐事推问，凑无所假借，神爽妄称有密旨，究问引虚，遂杖杀之，远近称伏。
còu jǐng lóng zhōng lì qiān jiāng zuò shǎo jiang sī nóng shǎo qīng
凑，景龙中历迁将作少匠、司农少卿。
cháng yǐ gōng shì wǔ zōng chu kè chū wèi bèi zhōu cì shǐ
尝以公事忤宗楚客，出为贝州刺史。
ruì zōng jí wèi bài hóng lú shǎo qīng jiā yín qīng guāng lù dài fu
睿宗即位，拜鸿胪少卿，加银青光禄大夫。
jǐng yún èr nián zhuǎn tài fǔ shǎo qīng yòu jiān tōng shì shè rén
景云二年，转太府少卿，又兼通事舍人。
shí gǎi zàng jié mǐn tài zǐ yōu zhào jiā shì
时改葬节愍太子，优诏加谥；
yòu xuě li duō zuò děng zuì hái qí guān jué réng yì gèng jiā zèng guān
又雪李多祚等罪，还其官爵，仍议更加赠官。
còu shàng shū yuē
凑上书曰：
chén wén wáng zhě fā hào shī lìng bì fǎ hu tiān dào shǐ sān gāng yōu xù shí děng xián ruò zhě shàn shàn míng è wù zhe yě
臣闻王者发号施令，必法乎天道，使三纲攸叙，十等咸若者，善善明，恶恶著也。
shàn shàn zhě xuán jué shǎng yǐ quàn zhī yě
善善者，悬爵赏以劝之也；
è wù zhě shè xíng fá yǐ chéng zhī yě
恶恶者，设刑罚以惩之也。
qí shǎng fá suǒ bù jiā zhě zé kǎo xíng lì shì yǐ bāo biǎn zhī suǒ yǐ quàn jiè jiāng lái yě
其赏罚所不加者，则考行立谥以褒贬之，所以劝诫将来也。
sī bìng zhì gōng zhī dà yóu fēi sī qíng zhī kě xùn
斯并至公之大猷，非私情之可徇。
gù jī wēi huò yòng guǎn cài wèi lù
故箕、微获用，管、蔡为戮。
shì zhě chén yì qí jūn zi yì qí fù ér yuē líng yuē lì zhě bù gǎn yǐ sī ér luàn dà yóu yě zé qí yú ān kě shī zhōng zāi
谥者，臣议其君，子议其父，而曰“灵”曰“厉”者，不敢以私而乱大猷也，则其馀安可失衷哉！
chén qiè jiàn jié mǐn tài zǐ yǔ li duō zuò děng yōng běi jūn jìn lǚ shàng fàn chén jū pò fēi zhǎn guān tū jìn ér rù bīng zhǐ huáng wū qí téng zǐ wēi
臣窃见节愍太子与李多祚等拥北军禁旅，上犯宸居，破扉斩关，突禁而入，兵指黄屋，骑腾紫微。
xiào hé huáng dì yí yù xuán wǔ mén qīn jiàng dé yīn yù yǐ nì shùn ér tài zǐ jù ān zì ruò dū zhòng bù tíng
孝和皇帝移御玄武门，亲降德音，谕以逆顺，而太子据鞍自若， 督众不停。
é ér qí dǎng huǐ fēi zhuǎn nì wèi shùn huò huí bīng tǎo zéi huò tóu zhuàng zì jū
俄而其党悔非，转逆为顺，或回兵讨贼，或投状自拘。
duō zuò děng fú zhū tài zi fāng shì táo cuàn
多祚等伏诛，太子方事逃窜。
xiàng shǐ tóng è xiāng jì tiān dào wú zhēng zéi tú quē dǎo gē zhī rén shì chén kuī bì jǐ zhī wèi qí wèi huò yě hú kě rěn yán
向使同恶相济，天道无征，贼徒阙倒戈之人，侍臣亏陛戟之卫，其为祸也，胡可忍言！
yú shí chén rèn jiāng zuò shǎo jiang cì tōng shì shè rén nèi gòng fèng
于时臣任将作少匠，赐通事舍人内供奉。
qí míng rì xiào hé huáng dì yǐn jiàn gòng fèng guān děng yǔ lèi wèi yuē jǐ bù yǔ qīng děng xiāng jiàn
其明日，孝和皇帝引见供奉官等，雨泪谓曰：“几不与卿等相见！
qí wèi wēi jù bù yì shén hu
”其为危惧，不亦甚乎！
ér jīn shèng cháo xuě zuì lǐ zàng shì wèi jié mǐn yǐ chén yú shi qiè suǒ huò yān
而今圣朝雪罪礼葬，谥为节愍，以臣愚识，窃所惑焉。
fu chén zǐ zhī lǐ yán jìng sī jí gù guò wèi bì qū cù lù mǎ chú yǒu zhū
夫臣子之礼，严敬斯极，故过位必趋，蹙路马刍有诛。
xī hàn chéng zhī wèi tài zǐ yě xíng bù gǎn jué chí dào
昔汉成之为太子也，行不敢绝驰道。
dāng zhōu shì zhī shuāi wēi yě qín shī guò zhōu běi mén zuǒ yòu miǎn zhòu ér xià wáng sūn mǎn yóu yǐ qí bù juǎn jiǎ shù bīng jī qí wú lǐ zhī qí bì bài
当周室之衰微也，秦师过周北门，左右免胄而下，王孙满犹以其不卷甲束兵，讥其无礼，知其必败。
yóu shì yán zhī zé tài zǐ chēng bīng gōng nèi kuà mǎ yù qián bèi lǐ yǐ shèn yǐ kuàng jiāng gèng shén hu
由是言之，则太子称兵宫内，跨马御前，悖礼已甚矣，况将更甚乎。
ér kě bāo shì cǐ chén suǒ wèi yù yě
而可褒谥，此臣所未谕也。
yǐ qí zhǎn wǔ sān sī fù zǐ ér jiā zhī hu
以其斩武三思父子而嘉之乎？
rán nòng bīng tǎo nì yǐ ān jūn fù zé kě jiā yě ér nǎi yīn yù zì qǔ zhī shì jìng wèi nì kě bāo shì hu
然弄兵讨逆以安君父，则可嘉也，而乃因欲自取之，是竞为逆，可褒谥乎？
cǐ yòu chén suǒ wèi yù yě
此又臣所未谕也。
jiāng fèi wéi shì ér jiā zhī hu
将废韦氏而嘉之乎？
rán wéi shì nì zhāng yì jué suī zhū zhī yì kě yě
然韦氏逆彰义绝，虽诛之亦可也。
dāng cǐ shí yě wéi shì wèi yǒu nì zhāng wèi yǒu yì jué yú tài zǐ wèi mǔ qǐ yǒu fèi mǔ zhī lǐ hu
当此时也，韦氏未有逆彰，未有义绝，于太子为母，岂有废母之理乎！
qiě jì fēi zhōng zōng zhī mìng ér fèi zhī shì jié fù fèi mǔ yì bèi nì yě kě bāo shì hu
且既非中宗之命而废之，是劫父废母，亦悖逆也，可褒谥乎？
cǐ yòu chén suǒ wèi yù yě
此又臣所未谕也。
fū jūn huò bù jūn chén ān kě bù chén
夫君或不君，臣安可不臣？
fù huò bù fù zǐ ān kě bù zi
父或不父， 子安可不子？
jiè rú jūn fù yǒu jié zhòu zhī xíng chén zǐ wú fèi shā zhī lǐ
借如君父有桀、纣之行，臣子无废杀之理。
kuàng xiān dì gōng gé yǔ zhòu dé bèi shēng líng miào hào zhōng zōng shì yuē xiào hé huáng dì ér nì mìng zhī zǐ kě bāo shì hu
况先帝功格宇宙，德被生灵，庙号中宗，谥曰孝和皇帝，而逆命之子，可褒谥乎？
cǐ yòu chén suǒ wèi yù yě
此又臣所未谕也。
xī xiàn gōng huò lí jī zhī zèn jiāng shā qí tài zǐ shēn shēng gōng zǐ zhòng ěr wèi zhī yuē zi hé yán zi zhī zhì yú gōng hu
昔献公惑骊姬之谮，将杀其太子申生，公子重耳谓之曰：“子盍言子之志于公乎？
tài zǐ yuē bù kě jūn ān lí jī shì wǒ shāng jūn zhī xīn yě
”太子曰：“不可，君安骊姬，是我伤君之心也。
yuē rán zé hé xíng hu
”曰：“然则盍行乎？
yuē bù kě jūn wèi wǒ yù shì jūn yě tiān xià qǐ yǒu wú fù zhī guó zāi
”曰： “不可，君谓我欲弑君也，天下岂有无父之国哉！
wú hé xíng zhī
吾何行之！
shǐ rén cí yú hú tū yuē shēn shēng bù gǎn ài qí sǐ
”使人辞于狐突曰： “申生不敢爱其死。
suī rán wú jūn lǎo yǐ zi shǎo guó jiā duō nàn
虽然，吾君老矣，子少，国家多难。
bó shì gǒu chū ér tú wú jūn shēn shēng shòu cì ér sǐ
伯氏苟出而图吾君，申生受赐而死。
zài bài qǐ shǒu nǎi zì yì
”再拜稽首，乃自缢。
qí xíng rú shì qí shì jǐn kě wèi gōng
其行如是，其谥仅可为恭。
jīn tài zǐ zhī xíng fǎn shì kě shì wèi jié mǐn hu
今太子之行反是，可谥为节愍乎？
cǐ yòu chén suǒ wèi yù yě
此又臣所未谕也。
xī hàn wǔ dì mò nián jiāng chōng yǔ tài zǐ yǒu xì kǒng dì yàn jià hòu wèi tài zǐ suǒ zhū
昔汉武帝末年，江充与太子有隙，恐帝晏驾后为太子所诛。
huì wū gǔ shì qǐ chōng diǎn lǐ qí shì
会巫蛊事起，充典理其事。
yīn cǐ wèi jiān suì zhì tài zǐ gōng jué gǔ de tóng mù yǐ wū tài zǐ
因此为奸，遂至太子宫掘蛊，得桐木以诬太子。
shí wǔ dì bì shǔ gān quán gōng dú huáng hòu tài zǐ zài tài zǐ bù néng zì míng nà qí shǎo fù shí dé móu suì jiǎo jié zhǎn chōng yīn bài táo nì
时武帝避暑甘泉宫，独皇后、太子在，太子不能自明，纳其少傅石德谋，遂矫节斩充，因败逃匿。
fēi chēng bīng yì quē wú nì móu yú fù rán shēn sǐ yú hú bù zàng wú shì
非称兵诣阙，无逆谋于父，然身死于湖，不葬无谥。
zhì zhāo dì shí yǒu nán zi yì běi què zì chēng wèi tài zǐ zhì shǐ gōng qīng shí shì zhì zhě mò gǎn fā yán
至昭帝时，有男子诣北阙自称卫太子， 制使公卿识视，至者莫敢发言。
jīng zhào yǐn juàn bù yí hòu zhì huà cóng lì shōu fù zhī
京兆尹隽不疑后至，叱从吏收缚之。
huò yuē shì fēi wèi kě zhī qiě ān zhī
或曰：“是非未可知，且安之。
bù yí yuē zhū jūn hé huàn yú wèi tài zǐ
”不疑曰：“诸君何患于卫太子。
xī kuǎi kuì chū bēn zhé jù ér bù nà chūn qiū shì zhī
昔蒯聩出奔，辄拒而不纳， 《春秋》是之。
wèi tài zǐ dé zuì xiān dì wáng bù jí sǐ jīn lái zì yì cǐ zuì rén yě
卫太子得罪先帝，亡不即死，今来自诣，此罪人也。
suì sòng zhì yù
”遂送制狱。
tiān zǐ wén ér jiā zhī yuē gōng qīng dà chén dāng yòng jīng shù míng yú dà yì zhě
天子闻而嘉之曰：“公卿大臣，当用经术明于大义者。
jí hòu tài zǐ sūn lì wèi tiān zǐ shì yuē xiào xuān huáng dì tài zǐ fāng huò lǐ zàng ér shì yuē lì
”及后太子孙立为天子，是曰孝宣皇帝，太子方获礼葬，而谥曰戾。
jīn jié mǐn tài zǐ zhī xíng bǐ zhī qǐ kě tóng nián ér yǔ
今节愍太子之行比之，岂可同年而语。
qí yú bì xià yòu yóu zǐ yě ér shì wèi jié mǐn hu
其于陛下，又犹子也，而谥为节愍乎？
cǐ yòu chén suǒ wèi yù yě
此又臣所未谕也。
xī xiàng yǔ zhī chén dīng gōng cháng jiāng wēi hàn gāo zǔ gāo zǔ wèi zhī yuē èr xián qǐ xiāng è zāi
昔项羽之臣丁公，常将危汉高祖，高祖谓之曰：“二贤岂相厄哉！
dīng gōng nǎi zhǐ
”丁公乃止。
jí gāo zǔ miè xiàng shì suì lù dīng gōng yǐ xùn yuē shǐ xiàng wáng shī tiān xià zhě dīng gōng yě
及高祖灭项氏，遂戮丁公以徇，曰：“使项王失天下者，丁公也。
fu lù zhī dà yì zhì gōng yě bù sī dé zhī suǒ yǐ jiè qí hòu zhī shì jūn zhě
”夫戮之，大义至公也，不私德之，所以诫其后之事君者。
jīn jié mǐn tài zǐ zhī wèi nì fù fēi yù bǎo hù bì xià qí kě bāo shì hu
今节愍太子之为逆，复非欲保护陛下， 其可褒谥乎？
cǐ yòu chén zhī suǒ wèi yù yě
此又臣之所未谕也。
bì xià tiān zòng shèng zhé suǒ rèn xián míng yǐ chén zhì yú nìng kě gàn yì
陛下天纵圣哲，所任贤明，以臣至愚，宁可干议？
rán chén yòu wéi yáo shùn shèng jūn yě bā kǎi wǔ chén liáng zuǒ yě yóu guǎng tīng chú ráo zhī yán zhě gài wèi zhì zhě qiān lǜ huò yǒu yī shī yú zhě qiān lǜ huò yǒu yī dé yě
然臣又惟尧、舜，圣君也， 八凯、五臣，良佐也，犹广听刍荛之言者，盖为智者千虑，或有一失，愚者千虑， 或有一得也。
gù yuē kuáng fū zhī yán shèng rén zé yān
故曰：“狂夫之言，圣人择焉。
chén zhé yuán sī yì gǎn yǐ chén wén yuàn de yǔ yì shì zhě duì yì yú yù qián
”臣辄缘斯义，敢以陈闻，愿得与议谥者对议于御前。
ruò chén yán fēi yě gān shòu bàng shèng zhèng zhī zuì fù dǐng huò zhī zhū
若臣言非也，甘受谤圣政之罪，赴鼎镬之诛。
réng qǐng shēn míng yì yǐ shì tiān xià shǐ chén bèi yú huò zhě xián méng bīng shì zé wú fù yì yì yǐ
仍请申明义以示天下，使臣辈愚惑者咸蒙冰释，则无复异议矣。
ruò suǒ shì wèi dāng nài hé shī zhī shèng cháo chuí zhī shǐ cè shǐ hòu dài nì chén zéi zǐ yīn ér yǐn pì zī yǐ wéi cí shì kāi bèi luàn zhī mén qǐ shì jiāng lái zhī fǎ
若所谥未当，奈何施之圣朝，垂之史册，使后代逆臣贼子因而引譬，资以为辞，是开悖乱之门，岂示将来之法！
fú wàng gǎi dìng qí shì wu hé lǐ jīng
伏望改定其谥，务合礼经。
qí li duō zuò děng zuì qǐng cóng yòu miǎn bù wèi wèi xuě yǐ shùn tiān xià zhī xīn zé jìn shàn jìn měi yǐ
其李多祚等罪，请从宥免，不谓为雪，以顺天下之心，则尽善尽美矣。
shū zòu ruì zōng yǐn còu wèi yuē chéng rú qīng yán
书奏，睿宗引凑谓曰：“诚如卿言。
shì yǐ rú cǐ rú hé gǎi dòng
事已如此，如何改动？
còu yuē tài zǐ shí xíng bèi nì bù kě bāo měi qǐng chēng qí xíng gǎi shì yǐ yī zì
”凑曰：“太子实行悖逆，不可褒美，请称其行，改谥以一字。
duō zuò děng yǐ bīng fàn jūn fēi yuē wú zuì zhǐ kě yún fàng bù kě chēng xuě
多祚等以兵犯君，非曰无罪，只可云放，不可称雪。
dì rán qí yán
”帝然其言。
dāng shí zhí zhèng yǐ zhì lìng yǐ xíng nán yú gǎi yì wéi duō zuò děng tíng zèng guān ér yǐ
当时执政以制令已行，难于改易，唯多祚等停赠官而已。
míng nián chūn qǐ jīn xiān yù zhēn liǎng guān yòng gōng jù yì
明年春，起金仙、玉真两观，用工巨亿。
còu jìn jiàn yuē bì xià qù xià yǐ fáng nóng tíng liǎng guān zuò jīn zhèng nóng yuè fān yù xīng gōng
凑进谏曰：“陛下去夏，以妨农停两观作，今正农月，翻欲兴功。
suī zhī yòng gōng zhǔ qián bù chū kù wù dàn tǔ mù zuò qǐ gāo jià gù rén sān fǔ nóng rén qū mù qián zhī lì shě nóng shòu gù qì běn zhú mò
虽知用公主钱，不出库物，但土木作起，高价雇人， 三辅农人，趋目前之利，舍农受雇，弃本逐末。
chén wén yī fū bù gēng tiān xià yǒu shòu qí jī zhě chén qiè kǒng bù kě
臣闻一夫不耕，天下有受其饥者， 臣窃恐不可。
dì bù yīng
”帝不应。
còu yòu zòu yuē rì yáng hé bù qì wàn wù shēng yù tǔ mù zhī jiān kūn chóng wú shù
凑又奏曰：“日阳和布气，万物生育，土木之间，昆虫无数。
cǐ shí xīng zào shāng shā shén duō chén yì kǒng fēi rén shèng běn zhǐ
此时兴造，伤杀甚多，臣亦恐非仁圣本旨。
ruì zōng fāng nà qí yán lìng zài wài xiáng yì
”睿宗方纳其言，令在外详议。
zhōng shū lìng cuī shí shì zhōng cén xī wèi còu yuē gōng gǎn yán cǐ dà shì nán shì
中书令崔湜、侍中岑羲谓凑曰：“公敢言此，大是难事。
còu yuē tāo shí hòu lù sǐ qiě bù cí kuàng zài míng shí bì zhī bù sǐ
”凑曰：“叨食厚禄，死且不辞，况在明时，必知不死。
xún chū wèi shǎn zhōu cì shǐ wú jǐ zhuǎn rǔ zhōu cì shǐ
”寻出为陕州刺史，无几，转汝州刺史。
kāi yuán èr nián xià chì jìng líng jiàn bēi zhēng liào fū jiàng
开元二年夏， 敕靖陵建碑，征料夫匠。
còu yǐ zì gǔ yuán líng wú jiàn bēi zhī lǐ yòu shí zhèng hàn jiǎn bù kě xīng gōng fēi biǎo jí jiàn gōng yì nǎi zhǐ
凑以自古园陵无建碑之礼，又时正旱俭，不可兴功，飞表极谏，工役乃止。
xún qiān qí zhōu là shǐ
寻迁岐州剌史。
sì nián rù wèi jiāng zuò dà jiàng
四年，入为将作大匠。
shí yǒu chì fù xiào jìng miào wèi yì zōng còu shàng shū yuē
时有敕复孝敬庙为义宗，凑上书曰：
chén wén wáng zhě zhì lǐ shì yuē guī mó guī mó zhī xìng shí yóu shī gǔ
臣闻王者制礼，是曰规模，规模之兴，实由师古。
shī gǔ zhī dào bì yě zhèng míng míng zhī yǔ shí gù dāng xiāng fù
师古之道，必也正名，名之与实，故当相副。
qí zài zōng miào lǐ zhī dà zhě qǐ kě shī zāi
其在宗庙，礼之大者，岂可失哉！
lǐ zǔ yǒu gōng ér zōng yǒu dé zǔ zōng zhī miào bǎi dài bù huǐ
礼，祖有功而宗有德，祖宗之庙，百代不毁。
gù yīn tài jiǎ wèi tài zōng tài wù yuē zhōng zōng wǔ dīng yuē gāo zōng
故殷太甲为太宗，太戊曰中宗，武丁曰高宗；
zhōu zōng wén wáng wǔ wáng
周宗文王、武王；
hàn zé wén dì wèi tài zōng wǔ dì wèi shì zōng
汉则文帝为太宗，武帝为世宗。
qí hòu dài yǒu chēng zōng zhě jiē yǐ fāng zhì hǎi nèi dé zé kě zōng liè yú zhāo mù qī yú bù huǐ
其后代有称宗者，皆以方制海内，德泽可宗，列于昭穆，期于不毁。
chēng zōng zhī yì bù yì dà hu
称宗之义，不亦大乎！
fú wéi xiào jìng huáng dì wèi zhǐ dōng gōng wèi cháng nán miàn shèng dào chéng guān yú chǔ fù dé jiào bù bèi yú huán yíng lì miào chēng zōng kǒng fēi hé lǐ
伏惟孝敬皇帝位止东宫，未尝南面，圣道诚冠于储副，德教不被于寰瀛，立庙称宗，恐非合礼。
kuàng bié qǐ qǐn miào bù rù zhāo mù jī zhū sì diǎn hé yì chēng zōng
况别起寝庙，不入昭穆，稽诸祀典，何义称宗？
ér miào hào yì zōng chēng zhī wàn dài yǐ chén yōng shi qiè wèi bù kě
而庙号义宗，称之万代，以臣庸识，窃谓不可。
bì xià lǜ xún diǎn lǐ yǐ pì dà yóu yǒu sī suǒ yì yǐ zhì cǐ shī huò kuī jìn shàn qǐ bù xī zāi
陛下率循典礼， 以辟大猷，有司所议，以致此失，或亏尽善，岂不惜哉！
wàng gèng xiáng yì wu hé yú lǐ
望更详议，务合于礼。
yú shì chì tài cháng yì suì tíng yì zōng zhī hào
于是敕太常议，遂停义宗之号。
còu qián hòu shàng shū lùn shí zhèng dé shī duō jiàn cǎi nà
凑前后上书论时政得失，多见采纳。
zài qiān hé nán yǐn lèi fēng péng chéng jùn gōng
再迁河南尹，累封彭城郡公。
yǐ gōng shì zuǒ shòu háng zhōu cì shǐ zhuǎn fén zhōu cì shǐ
以公事左授杭州刺史，转汾州刺史。
shí nián bài tài yuán yǐn jiān jié dù zhī dù yíng tián dà shǐ
十年，拜太原尹兼节度支度营田大使。
qí nián zú guān nián liù shí wǔ
其年卒官，年六十五。
zèng yōu zhōu dū du shì yuē wén
赠幽州都督，谥曰文。
zi jiàn sù zì yǒu chuán
子见素，自有传。
còu cóng zǐ xū xīn
凑从子虚心。
xū xīn fù wéi shǎo xí rú yè bó shè wén shǐ jǔ jìn shì
虚心父维，少习儒业，博涉文史，举进士。
zì dà lǐ chéng lèi zhì hù bù láng zhōng shàn yú pōu pàn shí yuán wài láng sòng zhī wèn gōng yú shī shí rén yǐ wéi hù bù yǒu èr miào
自大理丞累至户部郎中，善于剖判， 时员外郎宋之问工于诗，时人以为户部有二妙。
zhōng yú zuǒ shù zǐ
终于左庶子。
xū xīn jǔ xiào lián wèi guān yán zhěng lèi zhì dà lǐ chéng shì yù shǐ
虚心举孝廉，为官严整，累至大理丞、侍御史。
shén lóng nián tuī àn dà yù shí pú yè dòu huái zhēn shì zhōng liú yōu qiú yì yù kuān jiǎ xū xīn jiān zhí fǎ lìng yǒu bù kě duó zhī zhì
神龙年，推按大狱，时仆射窦怀贞、侍中刘幽求意欲宽假，虚心坚执法令，有不可夺之志。
jǐng lóng zhōng xī yù qiāng hú bèi pàn shí bìng qín huò yǒu chì jǐn yù zhū zhī
景龙中，西域羌胡背叛，时并擒获，有敕尽欲诛之。
xū xīn lùn zòu dàn zuì yuán shǒu qí suǒ quán zhě qiān yú rén
虚心论奏，但罪元首，其所全者千馀人。
xū xīn yǒu xiào xíng jí dīng fù yōu āi huǐ guò lǐ xū bìn jǐn bái cháo tíng shēn suǒ jiē shàng
虚心有孝行，及丁父忧，哀毁过礼， 须鬓尽白，朝廷深所嗟尚。
hòu qiān yù shǐ zhōng chéng zuǒ yòu chéng bīng bù shì láng jīng yáng lù zhǎng shǐ jiān cǎi fǎng shǐ suǒ zài guān lì zhèn sù wēi lìng shén jǔ zhōng wài yǐ wéi biāo zhǔn
后迁御史中丞、左右丞、兵部侍郎、荆扬潞长史兼采访使，所在官吏振肃，威令甚举，中外以为标准。
lì hù bù shàng shū dōng jīng liú shǒu zú nián liù shí qī
历户部尚书、东京留守，卒，年六十七。
jì dì xū zhōu yì yǐ jǔ xiào lián zì yù shǐ lèi zhì hù bù sī xūn zuǒ sī láng zhōng lì jīng zhōu zhǎng shǐ hóng wèi zhōu cì shǐ jiān cǎi fǎng shǐ duō zhe néng zhèng
季弟虚舟，亦以举孝廉，自御史累至户部、司勋、左司郎中，历荆州长史，洪、 魏州刺史兼采访使，多著能政。
rù wèi xíng bù shì láng zhōng dà lǐ qīng
入为刑部侍郎，终大理卿。
jiā yǒu lǐ zé fù zǐ xiōng dì gèng jiàn láng shǔ shí chēng láng guān jiā
家有礼则，父子兄弟更践郎署，时称“郎官家”。
hán sī fù jīng zhào cháng ān rén yě
韩思复，京兆长安人也。
zǔ lún zhēn guàn zhōng wèi zuǒ wèi lǜ cì jué cháng shān xiàn nán
祖伦，贞观中为左卫率，赐爵长山县男。
sī fù shǎo xí zǔ jué
思复少袭祖爵。
chū wèi biàn zhōu sī hù cān jūn wéi zhèng kuān shù bù xíng zhàng fá
初为汴州司户参军，为政宽恕，不行杖罚。
zài rèn dīng yōu jiā pín zhōu xīn zhōng sàng zhì
在任丁忧，家贫，鬻薪终丧制。
shí yáo chóng wèi xià guān shì láng zhī zhèng shì shēn jiā tàn zhī zhuó shòu sī lǐ bó shì
时姚崇为夏官侍郎，知政事，深嘉叹之，擢授司礼博士。
jǐng lóng zhōng lèi qiān jǐ shì zhōng
景龙中，累迁给事中。
shí zuǒ sàn qí cháng shì yán shàn sī zuò qiáo wáng zhòng fú shì xià zhì yù yǒu sī yán shàn sī xī cháng rèn rǔ zhōu cì shǐ sù yǔ zhòng fú jiāo yóu zhào zhì jīng shī jìng bù yán qí móu nì wéi zòu yún dōng dōu yǒu bīng qì
时左散骑常侍严善思坐谯王重福事下制狱，有司言： “善思昔尝任汝州刺史，素与重福交游，召至京师，竟不言其谋逆，唯奏云‘东都有兵气’。
jù zhuàng zhèng dāng nì fǎn qǐng cóng jiǎo xíng
据状正当匿反，请从绞刑。
sī fù bó zòu yuē yì yù huǎn sǐ liè shèng míng guī
”思复驳奏曰：“议狱缓死，列圣明规；
xíng yí cóng qīng yǒu guó cháng diǎn
刑疑从轻，有国常典。
yán shàn sī wǎng zài xiān cháo shǔ wéi shì shàn nèi shì chǒng gōng yè móu wēi zōng shè
严善思往在先朝，属韦氏擅内，恃宠宫掖，谋危宗社。
shàn sī cǐ shí suì néng xiān jué yīn yì xiāng fǔ yǒu suǒ fā míng jìn lùn shèng gōng bì dēng chén jí
善思此时遂能先觉，因诣相府有所发明，进论圣躬必登宸极。
suī jiāo yóu zhòng fú gài móu xiàn wéi shì
虽交游重福，盖谋陷韦氏。
jí qí yè jiàn yóu bù zòu wén jiāng cǐ xíng cáng jí cóng jí fǎ
及其谒见，犹不奏闻，将此行藏，即从极法。
qiě chì zhuī shàn sī shū zhì biàn fā xiàng huái nì jié níng jí bèn mìng
且敕追善思，书至便发，向怀逆节， 宁即奔命？
yī miàn shū wǎng chéng hé shùn shēng
一面疏网，诚合顺生；
sān qū qǔ qín lái ér kě yòu
三驱取禽，来而可宥。
wéi xíng shì xù shì hé zhāo xiáng
惟刑是恤，事合昭详。
qǐng fù xíng bù jí qún guān yì dìng zòu cái yǐ fú shèn yù
请付刑部集群官议定奏裁，以符慎狱。
shì shí yì zhě duō yún shàn sī hé zòng yuán yòu yǒu sī réng zhí qián yì qǐng zhū zhī
”是时议者多云善思合从原宥，有司仍执前议请诛之。
sī fù yòu bó yuē chén wén xíng rén yú shì jué rén yú cháo bì qiān móu yōu tóng shǐ xíng zhī wú huò
思复又驳曰：“臣闻刑人于市，爵人于朝，必佥谋攸同，始行之无惑。
jǐn àn zhū sī suǒ yì yán shàn sī shí cái yī rù dǐ zuì wéi qīng
谨按诸司所议，严善思十才一入，抵罪惟轻。
fu dì hūn jiǔ zhòng tu yuǎn qiān lǐ
夫帝阍九重，涂远千里。
gù jiè tiān xià zhī ěr yǐ tīng tīng wú bù cōng
故借天下之耳以听，听无不聪；
jiè tiān xià zhī mù yǐ shì shì wú bù jiē
借天下之目以视，视无不接。
jīn qún yán shàng wén cǎi zé yi shěn ruò qì duō jiù shǎo chén shí jù yān
今群言上闻，采择宜审，若弃多就少，臣实惧焉。
yú sòng yī guāi xià qíng bù dá suī yù cóng zhòng qí kě jí hu
舆诵一乖，下情不达，虽欲从众，其可及乎！
fán bǎi jīng sī féng shí zhī tài liè guān fēn zhí yǒu xián yǒu qīn
凡百京司，逢时之泰， 列官分职，有贤有亲。
qīn zé liè fān zhū wáng bì xià ài zǐ
亲则列籓诸王，陛下爱子；
xián zé zuò máo kāi guó bì xià míng chén
贤则胙茅开国，陛下名臣。
jiàn wú lǐ yú jūn nìng kěn léi tóng bù yì
见无礼于君，宁肯雷同不异？
jīn cuò cí duō chū fǎ lìng cóng qīng
今措词多出，法令从轻。
shàng nà qí zòu jìng miǎn shàn sī sǐ pèi liú jìng zhōu
”上纳其奏，竟免善思死，配流静州。
sī fù xún zhuǎn zhōng shū shè rén shù shàng shū chén dé shī duō jiàn nà yòng
思复寻转中书舍人，数上疏陈得失，多见纳用。
kāi yuán chū wèi jiàn yì dài fū
开元初，为谏议大夫。
shí shān dōng huáng chóng dà qǐ yáo chóng wèi zhōng shū lìng zòu qiǎn shǐ fēn wǎng hé nán hé běi zhū dào shā huáng chóng ér mái zhī
时山东蝗虫大起，姚崇为中书令，奏遣使分往河南、河北诸道杀蝗虫而埋之。
sī fù yǐ wéi huáng chóng shì tiān zāi dāng xiū dé yǐ ráng zhī kǒng fēi rén lì suǒ néng jiǎn miè
思复以为蝗虫是天灾，当修德以禳之，恐非人力所能翦灭。
shàng shū yuē chén wén hé nán hé běi huáng chóng qǐng rì gèng yì fán chì jīng lì zhī chù miáo jià dōu sǔn
上疏曰：“臣闻河南、河北蝗虫，顷日更益繁炽，经历之处，苗稼都损。
jīn jiàn xuān fēi hé xī yóu shí zhì luò shǐ mìng lái wǎng bù gǎn chāng yán shān dōng shù zhōu shèn wéi huáng jù
今渐翾飞河西，游食至洛，使命来往，不敢昌言，山东数州，甚为惶惧。
qiě tiān zāi liú xíng mái yì nán jǐn
且天灾流行，埋瘗难尽。
wàng bì xià huǐ guò zé gōng fā shǐ xuān wèi sǔn bù jí zhī wù zhào zhì gōng zhī rén shàng xià tóng xīn jūn chén yī dé chí cǐ chéng shí yǐ dá xiū jiù
望陛下悔过责躬，发使宣慰，损不急之务，召至公之人，上下同心，君臣一德，持此诚实，以答休咎。
qián hòu qū huáng shǐ děng fú wàng zǒng tíng
前后驱蝗使等，伏望总停。
shū yún huáng tiān wú qīn wéi dé shì fǔ
《书》云：‘皇天无亲，惟德是辅；
rén xīn wú qīn wéi huì shì huái
人心无亲，惟惠是怀。
bù kě bù shōu lǎn rén xīn yě
’不可不收揽人心也。
shàng shēn rán zhī chū sī fù shū yǐ fù chóng
”上深然之，出思复疏以付崇。
chóng nǎi qǐng qiǎn sī fù wǎng shān dōng jiǎn huáng chóng suǒ sǔn zhī chù jí hái jù yǐ shí zòu
崇乃请遣思复往山东检蝗虫所损之处，及还，具以实奏。
chóng yòu qǐng lìng jiān chá yù shǐ liú zhǎo zhòng jiā xiáng fù zhǎo xī chóng zhǐ yì suì chuí tà bǎi xìng huí gǎi jiù zhuàng yǐ zòu zhī
崇又请令监察御史刘沼重加详覆，沼希崇旨意，遂箠挞百姓，回改旧状以奏之。
yóu shì hé nán shù zhōu jìng bù dé miǎn
由是河南数州，竟不得免。
sī fù suì wèi chóng suǒ jǐ chū wèi dé zhōu cì shǐ zhuǎn jiàng zhōu cì shǐ
思复遂为崇所挤，出为德州刺史，转绛州刺史。
rù wèi huáng mén shì láng jiā yín qīng guāng lù dà fu dài péi cuǐ wèi yù shǐ dài fū
入为黄门侍郎，加银青光禄大夫，代裴漼为御史大夫。
sī fù xìng tián dàn hǎo xuán yán ān rén tǐ dào fēi jì gāng zhī rèn
思复性恬澹，好玄言，安仁体道，非纪纲之任。
wú jǐ zhuǎn tài zǐ bīn kè
无几，转太子宾客。
shí sān nián zú nián qī shí yú
十三年卒，年七十馀。
zi cháo zōng tiān bǎo chū wèi jīng zhào yǐn
子朝宗，天宝初为京兆尹。
zēng sūn cì zì xiāng zhī shǎo yǒu wén xué xìng shàng jiǎn dàn
曾孙佽，字相之，少有文学，性尚简澹。
jǔ jìn shì lèi pì fān fāng
举进士，累辟籓方。
zì xiāng zhōu cóng shì zhēng bài diàn zhōng shì yù shǐ qiān xíng bù yuán wài
自襄州从事征拜殿中侍御史，迁刑部员外。
qiú wèi lǐ zhōu cì shǐ
求为澧州刺史。
suì mǎn shòu dài zǎi xiàng niú sēng rú zhèn è zhǔ pì wéi cóng shì zhēng bài xíng bù láng zhōng zhuǎn jīng zhào shǎo yǐn qiān jǐ shì zhōng
岁满受代，宰相牛僧孺镇鄂渚，辟为从事，征拜刑部郎中，转京兆少尹，迁给事中。
chū wèi guì zhōu guān chá shǐ
出为桂州观察使。
guì guǎn èr shí yú jùn zhōu yuàn ér xià zhì yì cháng sān bǎi yuán yóu lì bù ér bǔ zhě shí yī tā jiē lián lì liàng qí cái ér bǔ zhī
桂管二十馀郡，州掾而下至邑长三百员，由吏部而补者什一，他皆廉吏量其才而补之。
cì jì zhì guì lì yǐ cháng suǒ wèi guān zhě shù bǎi rén yǐn yè yī lì zhí jí ér qián yuē jù yuán qǐng bǔ qí quē
佽既至桂，吏以常所为官者数百人引谒，一吏执籍而前曰：“具员请补其阙。
cì jiè yuē zài rèn yǒu zhèng zhě bù duó suǒ lǐ
”佽戒曰：“在任有政者，不夺所理；
yǒu guò zhě bì shéng yǐ fǎ
有过者，必绳以法。
quē zhě dāng sì jī zhū gù jí qǔ qí kě zhě rán hòu bǔ zhī
缺者当俟稽诸故籍，取其可者，然后补之。
huì chūn yī shǐ nèi guān zhì qiú huì yú yóu lì sān háo jiā yīn hòu qí zī yǐ qiú yì zǎi cì xī nuò zhī
” 会春衣使内官至，求贿于邮吏，三豪家因厚其资以求邑宰，佽悉诺之。
shǐ qù zuò yǐ náo fǎ gè chī qí bèi
使去，坐以挠法，各笞其背。
zì shì háo huá liǎn jì jiē de qīng lián lì yǐ sū huó qí rén
自是豪猾敛迹，皆得清廉吏以苏活其人。
wèi jǐ zhào zhì wǔ guǎn dōu jiān jì suǒ fèi jǐn yī jìng dì zhēng bù zú bǎo qí yì cì tè yòng jiǎn yuē chù zhī suì wèi dìng zhì jūn zǐ yǐ wéi nán
未几，诏置五管都监， 计所费尽一境地征，不足饱其意，佽特用俭约处之，遂为定制，君子以为难。
kāi chéng èr nián zú yú guān zèng gōng bù shì láng
开成二年，卒于官，赠工部侍郎。
zhāng tíng guī hé nán jì yuán rén qí xiān zì cháng zhōu xǐ yān
张廷珪，河南济源人，其先自常州徙焉。
tíng guī shǎo yǐ wén xué zhī míng xìng kāng kǎi yǒu zhì shàng
廷珪少以文学知名，性慷慨，有志尚。
ruò guàn yìng zhì jǔ
弱冠应制举。
cháng ān zhōng lèi qiān jiān chá yù shǐ
长安中，累迁监察御史。
zé tiān shuì tiān xià sēng ní chū qián yù yú bái sī mǎ bǎn yíng jiàn dà xiàng
则天税天下僧尼出钱，欲于白司马坂营建大像。
tíng guī shàng shū jiàn yuē
廷珪上疏谏曰：
fu fú zhě yǐ jué zhī wèi yì yīn xīn ér chéng bù kě yǐ zhū xiāng jiàn yě
夫佛者，以觉知为义，因心而成，不可以诸相见也。
jīng yún ruò yǐ sè jiàn wǒ yǐ yīn shēng qiú wǒ shì rén xíng xié dào bù néng jiàn rú lái
经云：“若以色见我，以音声求我，是人行邪道，不能见如来。
cǐ zhēn rú zhī guǒ bù wài qiú yě
”此真如之果不外求也。
bì xià xìn xīn guī yī fā hóng shì yuàn zhuàng qí tǎ miào guǎng qí zūn róng yǐ biàn yú tiān xià jiǔ yǐ
陛下信心归依，发弘誓愿，壮其塔庙，广其尊容，已遍于天下久矣。
gài yǒu zhù yú xiāng ér xíng bù shī fēi zuì shàng dì yī xī yǒu zhī fǎ
盖有住于相而行布施，非最上第一希有之法。
hé yǐ yán zhī
为何这样说呢？
jīng yún ruò rén mǎn sān qiān dà qiān shì jiè qī bǎo yǐ yòng bù shī jí héng hé shā děng shēn mìng bù shī qí fú shén duō
经云：“若人满三千大千世界七宝以用布施，及恒河沙等身命布施，其福甚多。
ruò rén yú cǐ jīng zhōng shòu chí jí sì jù jié děng wéi rén yǎn shuō qí fú shèng bǐ
若人于此经中受持及四句偈等为人演说，其福胜彼。
rú fú suǒ yán zé bì xià qīng sì hǎi zhī cái dān wàn rén zhī lì qióng shān zhī mù yǐ wéi tǎ jí yě zhī jīn yǐ wéi xiàng suī láo zé shèn yǐ fèi zé duō yǐ ér suǒ huò fú bù yù yú yī chán fáng zhī pǐ fū
”如佛所言，则陛下倾四海之财，殚万人之力，穷山之木以为塔，极冶之金以为像，虽劳则甚矣，费则多矣，而所获福不愈于一禅房之匹夫。
pú sà zuò fú dé bù yīng tān zhe gài yǒu wéi zhī fǎ bù zú gāo yě
菩萨作福德，不应贪著，盖有为之法不足高也。
kuàng cǐ yíng jiàn shì yīn mù tǔ huò kāi fā pán bó jùn zhù jī jiē huò sāi xué dòng tōng zhuǎn cǎi zhuó niǎn yā chóng yǐ dòng yíng jù yì
况此营建，事殷木土，或开发盘礴，峻筑基阶，或塞穴洞，通转采斫，辗压虫蚁，动盈巨亿。
qǐ fú biāo zuò xià zhī yì mǐn chǔn dòng ér bù rěn hài qí shēng zāi
岂佛标坐夏之义， 愍蠢动而不忍害其生哉！
yòu yì guǐ bù kě wéi rén shì yíng tōng jì gōng jiàng lǜ duō pín jù cháo qū mù yì láo jīn kǔ gǔ dān sì piáo yǐn chén chuī xīng fàn jī kě suǒ zhì jí zhěn jiāo jí
又役鬼不可，唯人是营，通计工匠，率多贫窭，朝驱暮役， 劳筋苦骨，箪食瓢饮，晨炊星饭，饥渴所致，疾疹交集。
qǐ fú biāo tú xíng zhī yì mǐn chù shòu ér bù rěn cán qí lì zāi
岂佛标徒行之义，愍畜兽而不忍残其力哉！
yòu yíng zhù zhī zī sēng ní shì shuì suī qǐ gài suǒ zhì ér pín quē yóu duō
又营筑之资，僧尼是税，虽乞丐所致，而贫阙犹多。
zhōu xiàn zhēng shū xīng huǒ bī pò huò móu jì mǐ suǒ huò yù mài yǐ chōng yuàn shēng zài lù hé qì wèi qià
州县征输， 星火逼迫，或谋计靡所，或鬻卖以充，怨声载路，和气未洽。
qǐ fú biāo suí xǐ zhī yì mǐn yú méng ér bù rěn duó qí chǎn zāi
岂佛标随喜之义，愍愚蒙而不忍夺其产哉！
qiě biān shuò wèi níng jūn zhuāng rì gěi tiān xià xū jié hǎi nèi láo bì
且边朔未宁，军装日给，天下虚竭，海内劳弊。
fú wéi bì xià shèn zhī zhòng zhī sī pú sà zhī xíng wéi lì yì yī qiè zhòng shēng yīng rú shì bù shī zé qí fú dé ruò nán xī běi fāng sì wéi shàng xià xū kōng bù kě sī liang
伏惟陛下慎之重之，思菩萨之行为利益一切众生，应如是布施，则其福德若南西北方四维上下虚空不可思量。
fu hé bì qín yú zhù xiāng diāo cāng shēng zhī yè chóng bù jí zhī wù hu
夫何必勤于住相，凋苍生之业，崇不急之务乎！
chén yǐ shí zhèng lùn zhī zé yi xiān biān jìng xù fǔ kù yǎng rén lì
臣以时政论之，则宜先边境，蓄府库，养人力；
chén yǐ shì jiào lùn zhī zé yi jiù kǔ ě miè zhū xiāng chóng wú wéi
臣以释教论之，则宜救苦厄，灭诸相，崇无为。
fú yuàn bì xià chá chén zhī yú xíng fú zhī yì wu yǐ lǐ wéi shàng bù yǐ rén fèi yán xìng shèn xìng shèn
伏愿陛下察臣之愚，行佛之意，务以理为上，不以人废言，幸甚幸甚。
zé tiān cóng qí yán jí tíng suǒ zuò réng yú cháng shēng diàn zhào jiàn shēn shǎng wèi zhī
则天从其言，即停所作，仍于长生殿召见，深赏慰之。
jǐng lóng mò wèi zhōng shū shè rén zài zhuǎn hóng zhōu dū dū réng wèi jiāng nán xī dào àn chá shǐ
景龙末，为中书舍人， 再转洪州都督，仍为江南西道按察使。
kāi yuán chū rù wèi lǐ bù shì láng
开元初，入为礼部侍郎。
shí jiǔ hàn guān zhōng jī jiǎn xià zhì qiú zhí jiàn chāng yán hóng yì zhèng lǐ zhě
时久旱，关中饥俭，下制求直谏昌言、弘益政理者。
tíng guī shàng shū yuē
廷珪上疏曰：
chén wén gǔ yǒu duō nàn xīng wáng yīn yōu qǐ shèng zhě jiē yǐ shì wēi zé zhì ruì qíng pò zé sī shēn gù néng zì xià dēng gāo zhuǎn huò wéi fú zhě yě
臣闻古有多难兴王、殷忧启圣者，皆以事危则志锐，情迫则思深，故能自下登高，转祸为福者也。
fú jiàn jǐng lóng zhī mò zhōng zōng yù huò xiān tiān zhī jì xiōng dǎng gòu móu shè jì yǒu wēi yú zhuì liú guó cháo jiāng jūn yú jué yán
伏见景龙之末，中宗遇祸，先天之际，凶党构谋，社稷有危于缀旒，国朝将均于绝𫄧。
bì xià shén wǔ chāo dài jīng chéng dòng tiān zài sǎo fēn lì liù hé qīng lǎng
陛下神武超代，精诚动天，再扫氛沴，六合清朗。
ér hòu shàng shùn huáng zhǐ fǔ niàn qián lí gāo yùn xuán héng guāng yīng bǎo lù
而后上顺皇旨，俯念黔黎，高运璇衡，光膺宝箓。
rì yuè suǒ zhú zhī de shū guǐ wèi tōng zhī xiāng wú bù zhān rú wò ēn bèi fú chún huà
日月所烛之地，书轨未通之乡，无不沾濡渥恩，被服淳化。
shí yáo jiǔ shùn wèi zú chēng yě
十尧、九舜，未足称也。
míng míng shàng dì zhào lín xià tǔ yi xī jiè zhǐ yǐ dá hóng xiū
明明上帝，照临下土，宜锡介祉，以答鸿休。
rán shǔ qǐng suì yǐ lái yīn yáng qiān hòu jiǔ gǔ shī rěn wàn xìng zǔ jī guān fǔ zhī jiān gèng wéi yóu jù
然属顷岁已来，阴阳愆候，九谷失稔，万姓阻饥，关辅之间，更为尤剧。
zhì yǒu qiáo sū mò cuàn liáng hé mǐ zī bù fù liáo shēng fāng yōu zhuǎn sǐ
至有樵苏莫爨，粮籺靡资，不复聊生，方忧转死。
ǒu huì chāng yùn
偶会昌运，
gòu cí nán fǒu zhě
遘兹难否者，
chén qiè sī zhī
臣窃思之，
huáng tiān zhī yì
皇天之意，
jiāng kǒng bì xià chūn qiū dǐng shèng
将恐陛下春秋鼎盛，
shén shèng zài gōng
神圣在躬，
bù chóng cháo ér jiàn dà gōng
不崇朝而建大功，
zì fān dǐ ér zhì yuán hòu
自籓邸而陟元后，
huò jiǎn xià jì zhī dào
或简下济之道，
dú mǎn xióng tú zhī zhì
独满雄图之志，
qīng yú shùn ér bù fǎ
轻虞舜而不法，
sī hàn wǔ yǐ zì gāo
思汉武以自高。
shì gù zhāo jiàn jiù zhēng zài jiā shàn yòu jiāng yù dà jūn rì shèn yī rì suī xiū wù xiū yǒng bǎo tài hé yǐ gù bāng běn yě
是故昭见咎征，载加善诱，将欲大君日慎一日，虽休勿休，永保太和，以固邦本也。
sī huáng tiān yú bì xià juàn gù shēn yǐ bì xià yān kě bù fèng ruò xiū zhǐ ér yín wèi zāi
斯皇天于陛下睠顾深矣，陛下焉可不奉若休旨而寅畏哉！
chén yú chéng yuàn bì xià yuē xīn xuē zhì chéng sī lì jīng kǎo xī nóng zhī shū dūn sù pǔ zhī dào
臣愚诚愿陛下约心削志，澄思励精，考羲、 农之书，敦素朴之道。
dēng yōng duān shì fàng chù nìng rén bǐng tuì hòu gōng jiǎn chè wài jiù chǎng wú cù jū zhī wán yě jué cóng qín zhī shǎng
登庸端士，放黜佞人，屏退后宫，减彻外厩，场无蹴匊之玩，野绝从禽之赏。
xiū shí tián zhī yuǎn jìng ba jīn jiǎ zhī xuán jūn jīn xù qióng lí juān báo yáo fù
休石田之远境，罢金甲之悬军，矜恤茕嫠，蠲薄徭赋。
qù qí jì yín qiǎo juān hé bì suí zhū bú jiàn kě yù shǐ xīn bù luàn
去奇伎淫巧，捐和璧隋珠，不见可欲，使心不乱。
zì rán bō qīng sì hǎi chén xiāo jiǔ yù nóng fū lè qí yè yú liáng qī yú mǔ
自然波清四海，尘销九域，农夫乐其业， 馀粮栖于亩。
zé hé qì shàng tōng yú tiān suī wǔ xīng lián zhū liǎng yào hé bì wèi zú duō yě
则和气上通于天，虽五星连珠，两曜合璧，未足多也；
zhēn xiáng xià jiàng yú de suī fèng huáng cháo gé qí lín zài jiāo wèi zú qí yě
珍祥下降于地， 虽凤皇巢阁，麒麟在郊，未足奇也。
huò wèi tiān zhī jiǒng jiè bù zú wèi zhě zé jiāng shàng dì píng nù fēng yǔ mí cuò huāng jǐn rì shén wú yǐ jì xià yǐ
或谓天之炯戒不足畏者，则将上帝凭怒，风雨迷错，荒馑日甚，无以济下矣。
huò wèi rén zhī qióng fá bù zú xù zhě zé jiāng qí méng jū zhì yì zhào xié lí chóu kǔ shì jí wú yǐ fèng shàng yǐ
或谓人之穷乏不足恤者，则将齐甿沮志，亿兆携离， 愁苦势极，无以奉上矣。
sī gài ān wēi suǒ xì huò fú zhī yuán nài hé cháo tíng céng bú shì chá
斯盖安危所系，祸福之源，奈何朝廷曾不是察！
kuàng jīn bì xià shòu mìng yī shǐ fū zhèng wéi xīn qīng shì bǎi liáo huá yí wàn zú mò bù qīng ěr yǐ tīng guā mù ér shì yán jǐng qǐ zhǒng jì yǒu suǒ wén jiàn yóng yóng rú yě
况今陛下受命伊始，敷政惟新，卿士百僚，华夷万族，莫不清耳以听，刮目而视，延颈企踵， 冀有所闻见，颙颙如也。
hé kě dài qì diǎn zé zuò gū qí wàng zāi
何可怠弃典则，坐辜其望哉！
zài qiān huáng mén shì láng
再迁黄门侍郎。
shí jiān chá yù shǐ jiǎng tǐng yǐ jiān jué zhàng xíng shāo qīng chì cháo táng zhàng zhī tíng guī zòu yuē yù shǐ xiàn sī qīng wàng ěr mù zhī guān yǒu fàn dāng shā jí shā dāng liú jí liú bù kě jué zhàng
时监察御史蒋挺以监决杖刑稍轻，敕朝堂杖之，廷珪奏曰： “御史宪司，清望耳目之官，有犯当杀即杀，当流即流，不可决杖。
shì kě shā bù kě rǔ yě
士可杀，不可辱也。
shí zhì mìng yǐ xíng rán yì zhě yǐ tíng guī zhī yán wéi shì
”时制命已行，然议者以廷珪之言为是。
é zuò xiè jìn zhōng yǔ chū wèi miǎn zhōu cì shǐ yòu lì sū sòng wèi sān zhōu cì shǐ
俄坐泄禁中语，出为沔州刺史，又历苏、宋、魏三州刺史。
rù wèi shào fǔ jiān jiā jīn zǐ guāng lù dài fu fēng fàn yáng nán
入为少府监，加金紫光禄大夫，封范阳男。
sì qiān tài zǐ zhān shì yǐ lǎo jí zhì shì
四迁太子詹事， 以老疾致仕。
èr shí èr nián zú nián qī shí yú zèng gōng bù shàng shū shì yuē zhēn mù
二十二年卒，年七十余，赠工部尚书，谥曰贞穆。
tíng guī sù yǔ chén zhōu cì shǐ lǐ yōng qīn shàn lǚ shàng biǎo jiàn zhī yōng suǒ zhuàn bēi jié zhī wén bì qǐng tíng guī bā fēn shū zhī
廷珪素与陈州刺史李邕亲善，屡上表荐之，邕所撰碑碣之文，必请廷珪八分书之。
tíng guī jì shàn jiè lì shén wéi shí rén suǒ zhòng
廷珪既善楷隶，甚为时人所重。
wáng qiú lǐ xǔ zhōu zhǎng shè rén
王求礼，许州长社人。
zé tiān cháo wèi zuǒ shí yí qiān jiān chá yù shǐ
则天朝为左拾遗，迁监察御史。
xìng zhōng jiǎn gǎn yán měi shàng fēng dàn shì wú suǒ wèi bì
性忠謇敢言，每上封弹事，无所畏避。
shí qì dān li jìn zhōng fǎn pàn qí jiāng sūn wàn róng kòu xiàn hé běi shù zhōu hé nèi wáng wǔ yì zōng yōng bīng tǎo zhī wèi nuò bù gǎn jìn
时契丹李尽忠反叛，其将孙万荣寇陷河北数州，河内王武懿宗拥兵讨之，畏懦不敢进。
jì ér zéi dà lüè ér qù yì zōng tiáo zòu cāng yíng bǎi xìng wèi zéi guà wù zhě shù bǎi jiā qǐng zhū zhī
既而贼大掠而去，懿宗条奏沧、瀛百姓为贼诖误者数百家，请诛之。
qiú lǐ zhí ér hé zhī yuē cǐ guà wù zhī rén bǐ wú liáng lì jiào xí chéng chí yòu bù wán gù wèi zéi qū bī gǒu xùn tú quán qǐ sù yǒu bèi pàn zhī xīn zāi
求礼执而劾之曰：“此诖误之人，比无良吏教习，城池又不完固，为贼驱逼， 苟徇图全，岂素有背叛之心哉！
yì zōng yōng qiáng bīng shù shí wàn wén zéi jiāng zhì zǒu bǎo chéng yì zuì dāng zhū lù
懿宗拥强兵数十万，闻贼将至，走保城邑，罪当诛戮。
jīn nǎi yí huò yú guà wù zhī rén qǐ shì wéi chén zhī dào
今乃移祸于诖误之人，岂是为臣之道？
qǐng zhǎn yì zōng yǐ xiè hé běi bǎi xìng
请斩懿宗以谢河北百姓。
yì zōng dà jù zé tiān jìng jiàng zhì shè zhī
”懿宗大惧， 则天竟降制赦之。
qì dān xiàn yōu zhōu kuì wǎn bù gěi zuǒ xiāng dòu lú qīn wàng qǐng chuò jīng guān liǎng yuè fèng liào yǐ zhù jūn qiú lǐ wèi qīn wàng yuē gōng lù hòu fèng yōu chuò zhī kě yě
契丹陷幽州，馈挽不给，左相豆卢钦望请辍京官两月俸料以助军，求礼谓钦望曰：“公禄厚俸优，辍之可也。
guó jiā fù yǒu sì hǎi zú yǐ chǔ jūn guó zhī yòng hé jiè pín guān báo fèng
国家富有四海，足以储军国之用，何藉贫官薄俸。
gōng cǐ jǔ qǐ zǎi xiàng fǎ yá
公此举岂宰相法邪？
qīn wàng zuò sè jù zhī nǎi zòu yuē qín hàn jiē yǒu shuì suàn yǐ shàn jūn qiú lǐ bù shí dà tǐ wàng yǒu sòng cí
”钦望作色拒之，乃奏曰：“秦、汉皆有税算以赡军，求礼不识大体，妄有讼辞。
qiú lǐ duì yuē qín huáng hàn wǔ shuì tiān xià xū zhōng yǐ shì biān nài hé shǐ shèng cháo zé xiào
”求礼对曰：“秦皇、汉武税天下，虚中以事边，奈何使圣朝则效？
bù zhī qīn wàng cǐ yán shì dà tǐ yé
不知钦望此言是大体耶！
shì suì bù xíng
”事遂不行。
shí sān yuè xuě fèng gé shì láng sū wèi dào děng yǐ wéi ruì cǎo biǎo jiāng hè qiú lǐ zhǐ zhī yuē zǎi xiàng diào xiè yīn yáng ér zhì xuě jiàng mù chūn zāi yě ān dé wèi ruì
时三月雪，凤阁侍郎苏味道等以为瑞，草表将贺，求礼止之曰：“宰相调燮阴阳，而致雪降暮春，灾也，安得为瑞？
rú sān yuè xuě wèi ruì xuě zé là yuè léi yì ruì léi yě
如三月雪为瑞雪，则腊月雷亦瑞雷也。
jǔ cháo chī xiào yǐ wéi kǒu shí
”举朝嗤笑，以为口实。
qiú lǐ jìng yǐ gāng zhèng míng wèi bù dá ér zú
求礼竟以刚正，名位不达而卒。
xīn tì fǒu jīng zhào rén yě
辛替否，京兆人也。
jǐng lóng nián wèi zuǒ shí yí
景龙年为左拾遗。
shí zhōng zōng zhì gōng zhǔ fǔ guān shǔ ān lè gōng zhǔ fǔ suǒ bǔ yóu duō wěi làn
时中宗置公主府官属，安乐公主府所补尤多猥滥。
yòu fù mǎ wǔ chóng xun sǐ hòu qì jiù zhái bié zào yī zhái chǐ lì guò shèn
又驸马武崇训死后，弃旧宅别造一宅，侈丽过甚。
shí yòu shèng xìng fó sì bǎi xìng láo bì tǎng cáng wèi zhī kōng jié
时又盛兴佛寺，百姓劳弊，帑藏为之空竭。
tì fǒu shàng shū jiàn yuē
替否上疏谏曰：
chén wén gǔ zhī jiàn guān yuán bù bì bèi jiǔ qīng yǐ xià jiē yǒu qí wèi ér quē qí xuǎn
臣闻古之建官，员不必备，九卿以下，皆有其位而阙其选。
shǎng yī rén móu hu sān shì zhí yī rén fǎng hu qún sī fù chǒng zhě wèi quán shì zhī zài gōng zhī róng zhě bì quán mén ér bù rù
赏一人谋乎三事， 职一人访乎群司，负宠者畏权势之在躬，知荣者避权门而不入。
gù chēng shǎng bù jiàn guān bù làn shì jiē wán xíng jiā yǒu lián jié cháo tíng yǒu yú fèng bǎi xìng yǒu yú shí
故称赏不僭，官不滥，士皆完行，家有廉节，朝廷有馀俸，百姓有馀食。
xià zhōng yú shàng shàng lǐ yú xià wěi qiú ér wú cāng cù zhī wēi chuí gǒng ér wú diān pèi zhī huàn
下忠于上，上礼于下，委裘而无仓卒之危，垂拱而无颠沛之患。
fu shì yǒu tì ěr mù dòng xīn lǜ zuò bù shī gǔ yǐ xíng yú jīn zhě gài yǒu zhī yǐ
夫事有惕耳目，动心虑，作不师古，以行于今者，盖有之矣。
fú wéi bì xià bǎi bèi xíng shǎng shí bèi zēng guān jīn yín bù gōng qí yìn shù bó wú chōng yú xī hé kuì yú wú yòng zhī chén hé cán yú wú lì zhī shì
伏惟陛下百倍行赏，十倍增官，金银不供其印，束帛无充于锡，何愧于无用之臣，何惭于无力之士！
zhì yú gōng fǔ bǔ shòu hǎn yǒu tuī zé suì shǐ fù shāng háo jiǎ jǐn jū yīng miǎn zhī liú yù jì xíng wū xián shè gāo yú zhī dì
至于公府补授，罕有推择，遂使富商豪贾，尽居缨冕之流，鬻伎行巫，咸涉膏腴之地。
chén wén gǔ rén yuē fú shēng yǒu jī huò shēng yǒu tāi
臣闻古人曰：“福生有基，祸生有胎。
fú wéi gōng zhǔ bì xià zhī ài nǚ xuǎn xián liáng yǐ jià zhī shè guān zhí yǐ fǔ zhī qīng fǔ kù yǐ cì zhī zhuàng dì guān yǐ jū zhī guǎng chí liáo yǐ xī zhī kě wèi zhī zhì zhòng yě kě wèi zhī zhì lián yě
”伏惟公主陛下之爱女，选贤良以嫁之， 设官职以辅之，倾府库以赐之，壮第观以居之，广池膋以嬉之，可谓之至重也，可谓之至怜也。
rán ér yòng bù hé yú gǔ yì xíng bù gēn yú rén xīn jiāng kǒng biàn ài chéng zēng zhuǎn fú wèi huò
然而用不合于古义，行不根于人心，将恐变爱成憎，转福为祸。
hé zhě
为什么呢？
jié rén zhī lì rén yuàn yě
竭人之力，人怨也；
fèi rén zhī cái rén yuàn yě
费人之财，人怨也；
duó rén zhī jiā rén yuàn yě
夺人之家，人怨也。
ài shù zi ér qǔ sān yuàn yú tiān xià shǐ biān jiāng zhī shì bù jìn lì cháo tíng zhī shì bù jìn zhōng rén zhī sàn yǐ dú chí suǒ ài hé suǒ shì hu
爱数子而取三怨于天下，使边疆之士不尽力，朝廷之士不尽忠，人之散矣，独持所爱，何所恃乎？
xiàng zhě lǔ wáng shǎng tóng zhū xù lǐ děng cháo chén zé yì yǒu jīn rì zhī fú wú nǎng shí zhī huò
向者鲁王赏同诸婿，礼等朝臣，则亦有今日之福，无曩时之祸。
rén tú jiàn qí huò bù zhī huò zhī suǒ lái
人徒见其祸，不知祸之所来。
suǒ yǐ huò zhě chǒng ài guò yú chén zǐ yě
所以祸者，宠爱过于臣子也。
qù nián qī yuè wǔ rì yǐ jiàn qí zhēng yǐ
去年七月五日，已见其征矣。
ér jīn shì wú gǎi gèng shàng yīn xún qì yī zhái ér zào yī zhái wàng qián huò ér hū hòu huò
而今事无改，更尚因循，弃一宅而造一宅，忘前祸而忽后祸。
chén qiè wèi bì xià zēng zhī yǐ fēi ài zhī yě
臣窃谓陛下憎之矣，非爱之也。
chén wén jūn yǐ rén wéi běn běn gù zé bāng níng
臣闻君以人为本，本固则邦宁。
bāng níng zé bì xià fū fù mǔ zǐ zhǎng xiàng bǎo yě
邦宁则陛下夫妇、母子长相保也。
fú wéi wài móu zǎi chén wéi jiǔ ān zhī jì yǐ cún zhī bù shǐ jiān chén zéi zǐ yǐ cì zhī
伏惟外谋宰臣，为久安之计以存之，不使奸臣贼子以伺之。
chén wén wēi bù kě bù fáng yuǎn bù kě bù lǜ
臣闻微不可不防，远不可不虑。
dāng jīn jiāng chǎng wēi hài cāng lǐn kōng xū jiē gān shǒu yù zhī shì shǎng bù jí gān nǎo tú dì zhī zú shū bù chōng
当今疆场危骇，仓廪空虚，揭竿守御之士赏不及，肝脑涂地之卒输不充。
ér fāng dà qǐ sì shě guǎng zào dì zhái fá mù kōng shān bù zú chōng liáng dòng yùn tǔ sāi lù bù zú chōng qiáng bì
而方大起寺舍，广造第宅，伐木空山，不足充梁栋，运土塞路，不足充墙壁。
kuā gǔ yào jīn yú zhāng yuè zhì bǎi liáo qián kǒu sì hǎi shāng xīn
夸古耀今，逾章越制，百僚钳口四海伤心。
fu shì jiào zhě yǐ qīng jìng wèi jī cí bēi wéi zhǔ gù dāng tǐ dào yǐ jì wù bù yù lì jǐ yǐ sǔn rén gù cháng qù jǐ yǐ quán zhēn bù wéi róng shēn yǐ hài jiào
夫释教者，以清净为基，慈悲为主，故当体道以济物， 不欲利己以损人，故常去己以全真，不为荣身以害教。
sān shí zhī yuè jué shān chuān chí sǔn mìng yě
三时之月，掘山穿池，损命也；
dān fǔ xū tǎng sǔn rén yě
殚府虚帑，损人也；
guǎng diàn cháng láng róng shēn yě
广殿长廊，荣身也。
sǔn mìng zé bù cí bēi sǔn rén zé bù jì wù róng shēn zé bù qīng jìng qǐ dà shèng dà shén zhī xīn hu
损命则不慈悲，损人则不济物，荣身则不清净，岂大圣大神之心乎！
chén yǐ wéi fēi zhēn jiào fēi fú yì wéi shí xíng wéi rén yù
臣以为非真教，非佛意，违时行，违人欲。
zì xiàng wáng xi xià fó jiào dōng chuán qīng luó bù rù yú zhōu qián bái mǎ fāng xíng yú hàn hòu
自像王西下，佛教东传，青螺不入于周前，白马方行于汉后。
fēng liú yǔ sàn qiān dì bǎi wáng shì mí shèng ér guó mí kōng yì mí zhòng ér huò mí dà
风流雨散，千帝百王，饰弥盛而国弥空，役弥重而祸弥大。
fù chē jì guǐ céng bù gǎi tú jìn chén yǐ nìng fó qǔ jī liáng zhǔ yǐ shě shēn gòu xì
覆车继轨，曾不改途，晋臣以佞佛取讥，梁主以舍身构隙。
ruò yǐ zào sì bì wèi qí lǐ tǐ yǎng rén bù zú yǐ jīng bāng zé yīn zhōu yǐ wǎng jiē àn luàn hàn wèi yǐ jiàng jiē shèng míng
若以造寺必为其理体，养人不足以经邦，则殷、周已往皆暗乱，汉、魏已降皆圣明；
yīn zhōu yǐ wǎng wèi bù zhǎng hàn wèi yǐ xiáng wèi bù duǎn
殷、周已往为不长，汉、魏已降为不短。
chén wén xià wèi tiān zǐ èr shí yú dài ér yīn shòu zhī yīn wèi tiān zǐ èr shí yú dài ér zhōu shòu zhī zhōu wèi tiān zǐ sān shí yú dài ér qín shòu zhī zì hàn yǐ hòu lì dài kě zhī yě
臣闻夏为天子二十馀代而殷受之，殷为天子二十馀代而周受之，周为天子三十馀代而秦受之，自汉已后历代可知也。
hé zhě
为什么呢？
yǒu dào zhī zhǎng wú dào zhī duǎn qǐ yīn qí qióng jīn yù xiū tǎ miào fāng de jiǔ cháng zhī zuò hu
有道之长，无道之短，岂因其穷金玉、修塔庙，方得久长之祚乎！
chén wén yú jīng yuē pú sà xīn zhù yú fǎ ér xíng bù shī rú rén rù àn jí wú suǒ jiàn
臣闻于经曰：“菩萨心住于法而行布施，如人入暗，即无所见。
yòu yuē yī qiè yǒu wéi fǎ rú mèng huàn pào yǐng rú lù yì rú diàn
”又曰：“一切有为法，如梦幻泡影，如露亦如电。
chén yǐ jiǎn diāo zhuó zhī fèi yǐ zhèn pín xià shì yǒu rú lái zhī dé
”臣以减雕琢之费以赈贫下，是有如来之德；
xi chuān jué zhī kǔ yǐ quán kūn chóng shì yǒu rú lái zhī rén
息穿掘之苦以全昆虫，是有如来之仁；
ba yíng gòu zhī zhí yǐ gěi biān chuí shì yǒu tāng wǔ zhī gōng
罢营构之直以给边陲，是有汤、武之功；
huí bù jí zhī lù yǐ gòu lián qīng shì yǒu táng yú zhī lǐ
回不急之禄以购廉清，是有唐、虞之理。
bì xià huǎn qí suǒ jí jí qí suǒ huǎn qīn wèi lái ér shū jiàn zài shī zhēn shí ér jì xū wú zhòng sú rén zhī suǒ wéi ér qīng tiān zǐ zhī gōng yè chén qiè tòng zhī yǐ
陛下缓其所急，急其所缓，亲未来而疏见在， 失真实而冀虚无，重俗人之所为而轻天子之功业，臣窃痛之矣。
dāng jīn chū cái yī shì zhě jǐn dù wèi shā mén bì yì jiān é zhě jǐn dù wèi shā mén
当今出财依势者尽度为沙门，避役奸讹者尽度为沙门；
qí suǒ wèi dù wéi pín qióng yǔ shàn rén
其所未度，唯贫穷与善人。
jiāng hé yǐ zuò fàn hu
将何以作范乎？
jiāng hé yǐ yì lì hu
将何以役力乎？
chén yǐ wéi chū jiā zhě shě chén sú lí péng dǎng wú sī ài
臣以为出家者，舍尘俗，离朋党，无私爱。
jīn zhí huò yíng shēng fēi shě chén sú
今殖货营生，非舍尘俗；
bá qīn shù zhī fēi lí péng dǎng
拔亲树知，非离朋党；
chù qī yǎng nú fēi wú sī ài
畜妻养孥，非无私爱。
shì zhì rén yǐ huǐ dào fēi guǎng dào yǐ qiú rén
是致人以毁道，非广道以求人。
fú jiàn jīn zhī gōng guàn tái xiè jīng shī zhī yǔ luò yáng bù zēng xiū shì yóu kǒng shē lì
伏见今之宫观台榭，京师之与洛阳，不增修饰，犹恐奢丽。
bì xià shàng yù tián chí qiàn juān yuàn yòu yǐ zhèn pín rén wú chǎn yè zhě
陛下尚欲填池堑，捐苑囿， 以赈贫人无产业者。
jīn tiān xià zhī sì gài wú qí shù yī sì dāng bì xià yī gōng zhuàng lì zhī shén yǐ
今天下之寺盖无其数，一寺当陛下一宫，壮丽之甚矣！
yòng dù guò zhī yǐ
用度过之矣！
shì shí fēn tiān xià zhī cái ér fú yǒu qī bā bì xià hé yǒu zhī yǐ
是十分天下之财而佛有七八，陛下何有之矣！
bǎi xìng hé shí zhī yǐ
百姓何食之矣！
suī yǐ yīn yáng wèi tàn wàn wù wèi tóng yì bù shí zhī rén shǐ bù yī zhī shì yóu shàng bù gěi
虽以阴阳为炭， 万物为铜，役不食之人，使不衣之士，犹尚不给。
kuàng zī yú tiān shēng de yǎng fēng dòng yǔ rùn ér hòu de zhī hu
况资于天生地养，风动雨润，而后得之乎！
chén wén guó wú jiǔ nián zhī chǔ guó fēi qí guó
臣闻国无九年之储，国非其国。
fú jì cāng lǐn dù fǔ kù bǎi liáo gōng jǐ bǎi shì yòng dù chén kǒng zú suì bù chōng kuàng jiǔ nián zhī jī hu
伏计仓廪，度府库，百僚供给，百事用度，臣恐卒岁不充，况九年之积乎！
yī dàn fēng chén zài rǎo shuāng báo jiàn zhēn shā mén bù kě huàn gān gē sì tǎ bù zú ràng jī jǐn chén qiè tòng zhī yǐ
一旦风尘再扰，霜雹荐臻，沙门不可擐干戈， 寺塔不足攘饥馑，臣窃痛之矣！
shū zòu bù nà
疏奏不纳。
suì yú ān lè gōng zhǔ bèi zhū
岁馀，安乐公主被诛。
ruì zōng jí wèi yòu wèi jīn xiān yù zhēn gōng zhǔ guǎng yíng èr guān
睿宗即位，又为金仙、玉真公主广营二观。
xiān shì zhōng zōng shí xié fēng shòu guān rén yī qiè tíng rèn fán shù bǎi qiān rén yòu yǒu chì fàng lìng què shàng
先是，中宗时斜封受官人一切停任， 凡数百千人，又有敕放令却上。
tì fǒu shí wéi zuǒ bǔ quē yòu shàng shū chén shí zhèng yuē
替否时为左补阙，又上疏陈时政曰：
chén cháng yǐ wéi gǔ zhī yòng dù bù shí jué shǎng bù dàng pò jiā wáng guó zhě kǒu shuō bù rú shēn féng ěr wén bù rú yǎn jiàn chén qǐng yǐ yǒu táng yǐ lái lǐ guó zhī dé shī bì xià zhī suǒ yǎn jiàn zhě yǐ yán zhī
臣尝以为古之用度不时，爵赏不当，破家亡国者，口说不如身逢，耳闻不如眼见，臣请以有唐已来理国之得失，陛下之所眼见者以言之。
wéi bì xià shěn zhī tīng zhī zé shàn ér cóng zhī zé wàn suì zhī yè zì kě zhì yǐ hé yōu hu lí shù zhī bù kāng fú zuò zhī bù yǒng
惟陛下审之听之，择善而从之，则万岁之业，自可致矣，何忧乎黎庶之不康，福祚之不永！
fú yǐ tài zōng wén wǔ shèng huáng dì bì xià zhī zǔ bō luàn fǎn zhèng kāi jiē lì jí de zhì lǐ zhī tǐ shè jiǎn yào zhī fāng
伏以太宗文武圣皇帝，陛下之祖，拨乱反正，开阶立极，得至理之体，设简要之方。
shěng qí guān qīng qí lì jǔ tiān xià zhí sī wú yī xū shòu yòng tiān xià cái bó wú yī wǎng fèi
省其官，清其吏，举天下职司无一虚授，用天下财帛无一枉费。
shǎng bì sì gōng guān bì děi jùn suǒ wéi wú bù chéng suǒ zhēng wú bù fú
赏必俟功， 官必得俊，所为无不成，所征无不伏。
bù duō zào sì guàn ér fú dé zì zhì bù duō dù sēng ní ér yāng jiù zì miè
不多造寺观而福德自至，不多度僧尼而殃咎自灭。
dào hé hu tiān dì dé tōng hu shén míng
道合乎天地，德通乎神明。
gù tiān dì lián zhī shén míng yòu zhī shǐ yīn yáng bù qiān fēng yǔ hé dù
故天地怜之，神明祐之，使阴阳不愆，风雨合度。
sì rén lè qí yè wǔ gǔ suì qí chéng fǔ sù làn bó tián jiē wěi xiàng
四人乐其业，五谷遂其成，腐粟烂帛，填街委巷。
qiān lǐ wàn lǐ gòng fù yú jiāo
千里万里，贡赋于郊；
jiǔ yí bǎi mán guī kuǎn yú quē
九夷百蛮， 归款于阙。
zì yǒu dì huáng yǐ lái wèi yǒu ruò sī zhī shén shèng zhě yě gù de xiǎng guó jiǔ cháng duō lì nián suǒ bì xià hé bù qǔ ér zé zhī
自有帝皇已来，未有若斯之神圣者也，故得享国久长，多历年所，陛下何不取而则之？
zhōng zōng xiào hé huáng dì bì xià zhī xiōng jū xiān rén zhī yè hū xiān rén zhī huà bù qǔ xián liáng zhī yán ér zì zi nǚ zhī yì
中宗孝和皇帝，陛下之兄，居先人之业，忽先人之化，不取贤良之言，而恣子女之意。
guān jué fēi zé xū shí lù zhě shù qiān rén
官爵非择，虚食禄者数千人；
fēng jiàn wú gōng wàng shí tǔ zhě bǎi yú hù
封建无功，妄食土者百馀户。
zào sì bù zhǐ wang fèi cái zhě shù bǎi yì
造寺不止，枉费财者数百亿；
dù rén bù xiū miǎn zū yōng zhě shù shí wàn
度人不休，免租庸者数十万。
shì shǐ guó jiā suǒ chū jiā shù bèi suǒ rù jiǎn shù bèi
是使国家所出加数倍，所入减数倍。
cāng bù tíng zú suì zhī chǔ kù bù zhù yī shí zhī bó
仓不停卒岁之储，库不贮一时之帛。
suǒ è zhě zhú zhú duō zhōng liáng
所恶者逐，逐多忠良；
suǒ ài zhě shǎng shǎng duō chán tè
所爱者赏，赏多谗慝。
péng nìng dié dié jiāo xiāng qīng dòng
朋佞喋喋，交相倾动。
róng shēn bù wéi yú cháo tíng bǎo wèi jiē yóu yú dǎng fù
容身不为于朝廷，保位皆由于党附。
duó bǎi xìng zhī shí yǐ yǎng cán xiōng
夺百姓之食，以养残凶；
bō wàn rén zhī yī yǐ tu tǔ mù
剥万人之衣，以涂土木。
yú shì rén yuàn shén nù qīn fèn zhòng lí shuǐ hàn bù tiáo jí yì lǚ qǐ
于是人怨神怒，亲忿众离，水旱不调，疾疫屡起。
yuǎn jìn shū lùn gōng sī qìng rán
远近殊论，公私罄然。
wǔ liù nián jiān zài sān huò biàn xiǎng guó bù yǒng shòu zhōng yú xiōng fù rén
五六年间，再三祸变，享国不永，受终于凶妇人。
sì shè bù néng bǎo qí shēn sēng ní bù néng hù qī zǐ qǔ jī wàn dài jiàn xiào sì yí
寺舍不能保其身， 僧尼不能护妻子，取讥万代，见笑四夷。
cǐ bì xià zhī suǒ yǎn jiàn yě hé bù chú ér gǎi zhī
此陛下之所眼见也，何不除而改之。
yī tài zōng zhī lǐ guó zé bǎi guān yǐ lǐ bǎi xìng wú yōu gù tài shān zhī ān lì kě zhì yǐ
依太宗之理国，则百官以理，百姓无忧，故太山之安立可致矣；
yī zhōng zōng zhī lǐ guó zé wàn rén yǐ yuàn bǎi shì bù níng gù lěi luǎn zhī wēi lì kě zhì yǐ
依中宗之理国， 则万人以怨，百事不宁，故累卵之危立可致矣。
qǐng zì xià yǐ lái yín yǔ bù jiě gǔ huāng yú lǒng mài làn yú chǎng
顷自夏已来，霪雨不解，谷荒于垄， 麦烂于场。
rù qiū yǐ lái kàng hàn chéng zāi miáo ér bù shí shuāng sǔn chóng bào cǎo yè kū huáng
入秋已来，亢旱成灾，苗而不实，霜损虫暴，草叶枯黄。
xià rén zī jiē wèi zhī zhōu zhèn
下人咨嗟，未知赒赈；
ér yíng sì zào guān rì jì yú shí jiǎn jiào shì guān chōng tái yì shǔ
而营寺造观，日继于时，检校试官，充台溢署。
fú wéi bì xià ài liǎng nǚ wèi zào liǎng guān shāo wǎ yùn mù zài tǔ tián kēng dào lù liú yán jiē yún jì yòng qián bǎi yú wàn guàn
伏惟陛下爱两女，为造两观，烧瓦运木，载土填坑，道路流言，皆云计用钱百馀万贯。
wéi bì xià shèng rén yě wú suǒ bù zhī
惟陛下，圣人也，无所不知；
bì xià míng jūn yě wú suǒ bú jiàn
陛下，明君也，无所不见。
jì zhī qiě jiàn zhī cāng yǒu jǐ nián zhī chǔ kù yǒu jǐ nián zhī bó
既知且见，知仓有几年之储，库有几年之帛？
zhī bǎi xìng zhī jiān kě cún huó hu
知百姓之间可存活乎？
sān biān zhī shàng kě zhuǎn shū hu
三边之上可转输乎？
dāng jīn fā yī zú yǐ yù biān chuí qiǎn yī bīng yǐ wèi shè jì duō wú yī shí jiē dài jī hán
当今发一卒以御边陲，遣一兵以卫社稷， 多无衣食，皆带饥寒。
shǎng cì zhī jiān jiǒng wú suǒ chū jūn lǚ zhòu bài mò bù yóu sī
赏赐之间，迥无所出，军旅骤败，莫不由斯。
ér nǎi yǐ bǎi wàn guàn qián zào wú yòng zhī guān yǐ shòu liù hé zhī yuàn hu
而乃以百万贯钱造无用之观，以受六合之怨乎！
yǐ wéi wàn rén zhī xīn hu
以违万人之心乎！
fú wéi bì xià xù ā wéi zhī chǒu jī ér bù gǎi ā wéi zhī luàn zhèng
伏惟陛下续阿韦之丑迹，而不改阿韦之乱政。
rěn qì tài zōng zhī lǐ běn bù rěn qì zhōng zōng zhī luàn jiē
忍弃太宗之理本，不忍弃中宗之乱阶；
rěn qì tài zōng jiǔ cháng zhī móu bù rěn qì zhōng zōng duǎn cù zhī jì
忍弃太宗久长之谋，不忍弃中宗短促之计。
bì xià yòu hé yǐ jì zǔ zōng guān wàn guó
陛下又何以继祖宗、观万国。
xī bì xià wèi huáng tài zǐ zài ā wéi zhī shí wēi wáng shì jù cháng qiè chǐ yú qún xiōng
昔陛下为皇太子，在阿韦之时，危亡是惧，常切齿于群凶。
jīn guì wèi tiān zǐ fù yǒu hǎi nèi ér bù gǎi qún xiōng zhī shì chén kǒng fù yǒu qiè chǐ yú bì xià zhě yě bì xià yòu hé yǐ fēi qún xiōng ér zhū zhī
今贵为天子，富有海内，而不改群凶之事，臣恐复有切齿于陛下者也，陛下又何以非群凶而诛之？
chén wǎng jiàn míng chì zì jīn yǐ hòu yī yī zhēn guàn gù shì
臣往见明敕，自今已后，一依贞观故事。
qiě zhēn guàn zhī shí qǐ yǒu jīn rì zhī zào sì yíng guān jiā sēng ní dào shì yì wú yòng zhī guān xíng bù jí zhī wù ér luàn zhèng zhě yě
且贞观之时，岂有今日之造寺营观，加僧尼道士，益无用之官，行不急之务，而乱政者也！
chén yǐ wéi qì qí yán ér bù xíng qí xìn mù qí shàn ér bù qiān qí è bì xià yòu hé yǐ xíng yú sì hǎi
臣以为弃其言而不行其信，慕其善而不迁其恶，陛下又何以刑于四海？
wǎng zhě hé dì zhī lián bèi nì yě wèi jiān rén zhī suǒ wù zōng jìn qīng quàn wèi dì zhái zhào lǚ wēn quàn wèi yuán tíng sǔn shù bǎi jiā zhī jū qīn shù bǎi jiā zhī de
往者，和帝之怜悖逆也，为奸人之所误，宗晋卿劝为第宅，赵履温劝为园亭，损数百家之居，侵数百家之地。
gōng tú zhuó ér wèi xi yì bīng fēn yǐ jiāo chí zú shǐ tíng bù dé yóu zhái bù dé zuò
工徒斫而未息，义兵纷以交驰，卒使亭不得游，宅不得坐。
xìn xié nìng zhī shuō chéng gǔ ròu zhī xíng cǐ bì xià zhī suǒ yǎn jiàn yě
信邪佞之说，成骨肉之刑，此陛下之所眼见也。
jīn zī zào guān chén bì zhī fēi bì xià gōng zhǔ zhī běn yì dé wú zhào lǚ wēn zhī tú jiāng quàn wèi zhī jì wù qí gǔ ròu bù kě bù míng chá yě
今兹造观，臣必知非陛下、公主之本意，得无赵履温之徒将劝为之，冀误其骨肉，不可不明察也。
chén wén chū jiā xiū dào zhě bù yù rén shì zhuān qīng qí shēn xīn yǐ xū bó wèi gāo yǐ wú wéi wèi miào yī liǎng juǎn lǎo zi shì yī qū tiān zūn wú yù wú yíng bù sǔn bù hài
臣闻出家修道者，不预人事，专清其身心，以虚泊为高，以无为为妙，依两卷 《老子》，视一躯天尊，无欲无营，不损不害。
hé bì xuán tái yù xiè bǎo xiàng zhēn kān shǐ rén kùn qióng rán hòu wéi dào zāi
何必璇台玉榭，宝像珍龛，使人困穷，然后为道哉！
qiě jiù guān zú kě guī yī wú zào wú yíng yǐ qǔ qióng jié
且旧观足可归依，无造无营，以取穷竭。
ruò cǐ xíng zhī sān nián guó bù fù rén bù ān cháo tíng bù qīng bì xià bù lè zé chén qǐng shā shēn yú cháo yǐ lìng tiān xià yán shì zhě
若此行之三年，国不富， 人不安，朝廷不清，陛下不乐，则臣请杀身于朝，以令天下言事者。
fú wéi bì xià xíng fēi cháng zhī huì quán tíng liǎng guān yǐ sì fēng nián
伏惟陛下行非常之惠，权停两观，以俟丰年。
yǐ liǎng guān zhī cái wèi gōng zhǔ shī pín qióng tián fǔ kù zé gōng zhǔ fú dé wú qióng yǐ
以两观之财，为公主施贫穷，填府库，则公主福德无穷矣。
bù rán chén kǒng xià rén yuàn wàng bù jiǎn yú qián cháo zhī shí
不然，臣恐下人怨望，不减于前朝之时。
qián cháo zhī shí xián yú zhī bài rén suī yǒu kǒu ér bù gǎn yán yán wèi fā shēng huò jiāng jí yǐ
前朝之时，贤愚知败，人虽有口而不敢言，言未发声，祸将及矣。
wéi yuè jiāng shòu zhū yú dān jiào yàn qīn róng jiàn shā yú zǐ tíng cǐ rén jiē bù xī qí shēn ér nà zhōng yú zhǔ shēn jì sǐ yǐ cháo yì wēi yǐ
韦月将受诛于丹徼，燕钦融见杀于紫庭，此人皆不惜其身而纳忠于主，身既死矣，朝亦危矣。
gù xiān cháo zhū zhī bì xià shǎng zhī shì bì xià zhī zhí yán zhī shì yǒu bì yú guó
故先朝诛之，陛下赏之，是陛下知直言之士有裨于国。
chén jīn zhí yán yì xiān dài zhī zhí wéi bì xià chá zhī
臣今直言，亦先代之直，惟陛下察之。
shū zòu ruì zōng jiā qí gōng zhí
疏奏，睿宗嘉其公直。
shāo qiān wèi yòu tái diàn zhōng shì yù shǐ
稍迁为右台殿中侍御史。
kāi yuán zhōng lèi zhuǎn yǐng wáng fǔ zhǎng shǐ
开元中，累转颍王府长史。
tiān bǎo chū zú nián bā shí yú
天宝初卒，年八十余。
shǐ chén yuē fu hǎo wén qí shàn è wén qí guò jūn rén zhě zhī cháng qíng yě
史臣曰：夫好闻其善，恶闻其过，君人者之常情也；
níng chǎn mèi yǐ qǔ róng bù nì ěr yǐ zhāo huò chén rén zhě zhī cháng qíng yě
宁谄媚以取容，不逆耳以招祸，臣人者之常情也。
néng fǎn cǐ zhě bù yì shàn hu
能反此者，不亦善乎！
li xuē děng liù jūn tǔ zhōng dǎng zhī yán bǔ cháo tíng zhī shī yǒu fàn wú yǐn bù kuì gǔ rén yǒu táng zhī liáng chén yě
李、薛等六君，吐忠谠之言，补朝廷之失，有犯无隐，不愧古人，有唐之良臣也。
zàn yuē chén zhī shì jūn yǒu yá yǒu zhèng
赞曰：臣之事君，有邪有正。
jūn zhī shǐ chén cóng jiàn zé shèng
君之使臣，从谏则圣。
li xuē shū zhōng jiù rén zhī mìng
李、薛输忠，救人之命。
wéi hán dǎng yán yī guó zhī bìng
韦、韩谠言，医国之病。
xīn wáng zhāng shū fàn yán sǒng tīng
辛、王章疏，犯颜竦听。
zhāng zi fǎ yán shí bì shí zhèng
张子法言，实裨时政。