huí hé
回纥
huí hé qí xiān xiōng nú zhī yì yě
回纥，其先匈奴之裔也。
zài hòu wèi shí hào tiě lè bù luò
在后魏时，号铁勒部落。
qí xiàng wēi xiǎo qí sú xiāo qiáng yī tuō gāo chē chén shǔ tū jué jìn wèi zhī tè lè
其象微小，其俗骁强，依托高车，臣属突厥，近谓之特勒。
wú jūn zhǎng jū wú héng suǒ suí shuǐ cǎo liú yí
无君长，居无恒所，随水草流移。
rén xìng xiōng rěn shàn qí shè tān lán yóu shén yǐ kòu chāo wéi shēng
人性凶忍，善骑射，贪婪尤甚，以寇抄为生。
zì tū jué yǒu guó dōng xī zhēng tǎo jiē zī qí yòng yǐ zhì běi huāng
自突厥有国，东西征讨，皆资其用，以制北荒。
duò kāi huáng mò jìn wáng guǎng běi zhēng tū jué dà pò bù jiā kè hán tè lè yú shì fēn sǎn
隋开皇末，晋王广北征突厥，大破步迦可汗，特勒于是分散。
dà yè yuán nián tū jué chù luō kè hán jī tè lè zhū bù hòu liǎn qí wù
大业元年，突厥处罗可汗击特勒诸部，厚敛其物。
yòu cāi jì xuē yán tuó kǒng wèi biàn suì jí qí qú shuài shù bǎi rén jǐn zhū zhī tè lè yóu shì pàn
又猜忌薛延陀，恐为变，遂集其渠帅数百人尽诛之，特勒由是叛。
tè lè shǐ yǒu pú gǔ tóng luó huí hé bá yě gǔ fù luō bù hào sì jīn hòu chēng huí hé yān
特勒始有仆骨、同罗、回纥、拔野古、覆罗步，号俟斤，后称回纥焉。
zài xuē yán tuó běi jìng jū suō líng shuǐ cè qù cháng ān liù qiān jiǔ bǎi lǐ
在薛延陀北境，居娑陵水侧，去长安六千九百里。
suí zhú shuǐ cǎo shèng bīng wǔ wàn rén kǒu shí wàn rén
随逐水草，胜兵五万，人口十万人。
chū yǒu tè jiàn sì jīn sǐ yǒu zǐ yuē pú sà bù luò yǐ wéi xián ér lì zhī
初，有特健俟斤死，有子曰菩萨，部落以为贤而立之。
zhēn guàn chū pú sà yǔ xuē yán tuó qīn tū jué běi biān tū jué xié lì kè hán qiǎn zi yù gǔ shè lǜ shí wàn qí tǎo zhī
贞观初，菩萨与薛延陀侵突厥北边，突厥颉利可汗遣子欲谷设率十万骑讨之。
pú sà lǐng qí wǔ qiān yǔ zhàn pò zhī yú mǎ liè shān
菩萨领骑五千与战，破之于马鬣山。
yīn zhú běi zhì yú tiān shān yòu jìn jī dà pò zhī fú qí bù zhòng huí hé yóu shì dà zhèn
因逐北至于天山，又进击，大破之，俘其部众，回纥由是大振。
yīn lǜ qí zhòng fù yú xuē yán tuó hào pú sà wèi huó xié lì fā réng qiǎn shǐ cháo gòng
因率其众附于薛延陀，号菩萨为“活颉利发”，仍遣使朝贡。
pú sà jìn yǒng yǒu dǎn qì shàn chóu cè měi duì dí lín zhèn bì shēn xiān shì zú yǐ shǎo zhì zhòng cháng yǐ zhàn zhèn shè liè wèi wu
菩萨劲勇，有胆气，善筹策，每对敌临阵，必身先士卒，以少制众，常以战阵射猎为务。
qí mǔ wū luō hún zhǔ zhī zhēng sòng zhī shì píng fǎn yán míng bù nèi qí sù
其母乌罗浑，主知争讼之事，平反严明，部内齐肃。
huí hé zhī shèng yóu pú sà zhī xìng yān
回纥之盛，由菩萨之兴焉。
zhēn guàn zhōng qín jiàng tū jué xié lì děng kè hán zhī hòu běi lǔ wéi pú sà xuē yán tuó wèi shèng
贞观中，擒降突厥颉利等可汗之后，北虏唯菩萨、薛延陀为盛。
tài zōng cè běi tū jué mò hè duō wèi kè hán qiǎn tǒng huí hé pú gǔ tóng luó sī jié ā diē děng bù huí hé qiú shuài tǔ mí dù yǔ zhū bù dà pò xuē yán tuó duō mí kè hán suì bìng qí bù qǔ yǎn yǒu qí de
太宗册北突厥莫贺咄为可汗，遣统回纥、仆骨、同罗、思结、阿跌等部，回纥酋帅吐迷度与诸部大破薛延陀多弥可汗，遂并其部曲，奄有其地。
zhēn guàn èr shí nián nán guò hè lán shān lín huáng hé qiǎn shǐ rù gòng yǐ pò xuē yán tuó gōng cì yàn nèi diàn
贞观二十年，南过贺兰山，临黄河，遣使入贡，以破薛延陀功，赐宴内殿。
tài zōng xìng líng wǔ shòu qí jiàng kuǎn yīn qǐng huí hú yǐ nán zhì yóu dì tōng guǎn běi fāng
太宗幸灵武，受其降款，因请回鹘已南置邮递，通管北方。
tài zōng wèi zhì liù fǔ qī zhōu fǔ zhì dū du zhōu zhì cì shǐ fǔ zhōu jiē zhì zhǎng shǐ sī mǎ yǐ xià guān zhǔ zhī
太宗为置六府七州，府置都督，州置刺史，府州皆置长史、司马已下官主之。
yǐ huí hé bù wèi hàn hǎi fǔ bài qí sì lì fā tǔ mí dù wèi huái huà dà jiàng jūn jiān hàn hǎi dū du
以回纥部为瀚海府，拜其俟利发吐迷度为怀化大将军，兼瀚海都督。
shí tǔ mí dù yǐ zì chēng kè hán shǔ guān hào jiē rú tū jué gù shì
时吐迷度已自称可汗，署官号皆如突厥故事。
yǐ duō lǎn wèi yàn rán fǔ
以多览为燕然府，
pú gǔ wèi jīn huī fǔ
仆骨为金徽府，
bá yě gǔ wèi yōu líng fǔ
拔野古为幽陵府，
tóng luó wèi guī lín fǔ
同罗为龟林府，
sī jié wèi lú shān fǔ
思结为卢山府，
hún dōu wèi gāo lán zhōu
浑都为皋兰州，
hú sà wèi gāo quē zhōu
斛萨为高阙州，
ā diē wèi jī tián zhōu
阿跌为鸡田州，
qì bì wèi yú xī zhōu
契苾为榆溪州，
diē jié wèi jī lù zhōu
跌结为鸡鹿州，
ā bù sī wèi guī lín zhōu
阿布思为归林州，
bái wèi tián yán zhōu
白为寘颜州。
yòu yǐ huí hé xī běi jié gǔ wèi jiān kūn fǔ qí běi gǔ lì gàn wèi xuán quē zhōu dōng běi jù luō bó wèi zhú lóng zhōu
又以回纥西北结骨为坚昆府，其北骨利干为玄阙州， 东北俱罗勃为烛龙州。
yú gù chán yú tái zhì yàn rán dū hù fǔ tǒng zhī yǐ dǎo bīn gòng
于故单于台置燕然都护府统之，以导宾贡。
zhēn guàn èr shí èr nián tǔ mí dù wèi qí zhí wū gē suǒ shā
贞观二十二年，吐迷度为其侄乌纥所杀。
chū wū gē zhēng qí shū mǔ suì yǔ jù lù mò hè dá gàn jù luō bó qián móu shā tǔ mí dù yǐ guī chē bí
初，乌纥蒸其叔母，遂与俱陆莫贺达干俱罗勃潜谋杀吐迷度以归车鼻。
wū gē jù luō bó bìng chē bí zhī xù yě wū gē suì yè lǐng qí shí yú jié tǔ mí dù shā zhī
乌纥、俱罗勃，并车鼻之婿也，乌纥遂夜领骑十余劫吐迷度，杀之。
yàn rán fù dū hù yuán lǐ chén qiǎn rén dài wū gē yún jiāng zòu ér wèi dū du tì tǔ mí dù yě
燕然副都护元礼臣遣人绐乌纥云：“将奏而为都督，替吐迷度也。
wū gē qīng jì zhì lǐ chén suǒ guì bài zhì xiè
”乌纥轻骑至礼臣所，跪拜致谢；
lǐ chén qín ér zhǎn zhī yǐ wén
礼臣擒而斩之以闻。
tài zōng kǒng huí hé bù luò xié lí shí yuè qiǎn bīng bù shàng shū cuī dūn lǐ wǎng ān fǔ zhī réng yǐ dūn lǐ wèi jīn shān dào fù jiāng jūn
太宗恐回纥部落携离，十月，遣兵部尚书崔敦礼往安抚之，仍以敦礼为金山道副将军。
zèng tǔ mí dù zuǒ wèi dà jiàng jūn fù wù jí yī fú shè jì shén hòu
赠吐迷度左卫大将军，赙物及衣服设祭甚厚。
yǐ tǔ mí dù zi qián zuǒ tún wèi dà jiàng jūn yì zuǒ láng jiàng pó rùn wèi zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn dà sì lì fā shǐ chí jié huí hé bù luò zhū jūn shì hàn hǎi dū du
以吐迷度子前左屯卫大将军翊、左郎将婆闰为左骁卫大将军、大俟利发、使持节回纥部落诸军事、瀚海都督。
hòu jù luō bó lái cháo tài zōng liú zhī bù qiǎn
后俱罗勃来朝，太宗留之不遣。
zhào xi tū jué kè hán ā shǐ nà hè lǔ tǒng wǔ chuò wǔ sì jīn èr shí yú bù jū duō luó sī shuǐ nán qù xī zhōu mǎ xíng shí wǔ rì chéng
诏西突厥可汗阿史那贺鲁统五啜、五俟斤二十余部， 居多罗斯水南，去西州马行十五日程。
huí hé bù kěn xi shǔ tū jué
回纥不肯西属突厥。
yǒng huī èr nián hè lǔ pò běi tíng zhào jiāng jūn liáng jiàn fāng qì bì hé lì lǐng bīng èr wàn qǔ huí gē wǔ wàn qí dà pò hè lǔ shōu fù běi tíng
永徽二年，贺鲁破北庭，诏将军梁建方、契苾何力领兵二万，取回纥五万骑， 大破贺鲁，收复北庭。
xiǎn qìng yuán nián hè lǔ yòu fàn biān
显庆元年，贺鲁又犯边。
zhào chéng zhī jié sū dìng fāng rèn yǎ xiàng xiāo sì yè lǐng bīng bìng huí hé dà pò hè lǔ yú yīn shān zài pò yú jīn yá shān jǐn shōu suǒ jù zhī de xi suì zhì yé luō chuān
诏程知节、苏定方、任雅相、萧嗣业领兵并回纥大破贺鲁于阴山，再破于金牙山，尽收所据之地，西遂至耶罗川。
hè lǔ xi bēn shí guó pó rùn suí sū dìng fāng zhú hè lǔ zhì shí guó xī běi sū duō chéng chéng zhǔ yī niè dá gàn zhí hè lǔ sòng luò yáng
贺鲁西奔石国，婆闰随苏定方逐贺鲁至石国西北苏咄城，城主伊涅达干执贺鲁送洛阳。
yǐ qí de zhì méng chí kūn líng fǔ yǐ ā shǐ nà mí shè ā shǐ nà bù zhēn wèi èr fǔ dū du tǒng shí xìng zuǒ xiāng wǔ nǔ shī bì yòu xiāng wǔ duō lù
以其地置蒙池、昆陵府，以阿史那弥射、阿史那步真为二府都督，统十姓左厢五弩失毕、右厢五咄陆。
yǐ hè lǔ zhǒng luò fēn zhì zhōu xiàn xi jǐn bō sī
以贺鲁种落分置州县，西尽波斯。
jiā pó rùn yòu wèi dà jiàng jūn jiān hàn hǎi dū du
加婆闰右卫大将军、兼瀚海都督。
yǒng huī liù nián huí hú qiǎn bīng suí xiāo sì yè tǎo gāo lí
永徽六年，回鹘遣兵随萧嗣业讨高丽。
lóng shuò zhōng pó rùn sǐ mèi bǐ sù dú zhǔ lǐng huí hú yǔ tóng luō pú gù fàn biān
龙朔中，婆闰死，妹比粟毒主领回鹘， 与同罗、仆固犯边。
gāo zōng mìng zhèng rén tài tǎo píng pú gù děng bǐ sù dú bài zǒu yīn yǐ tiě lè běn bù wèi tiān shān xiàn
高宗命郑仁泰讨平仆固等，比粟毒败走，因以铁勒本部为天山县。
yǒng lóng zhōng dú jiě zhī sì shèng zhōng fú dì fú
永隆中，独解支，嗣圣中，伏帝匐。
kāi yuán zhōng chéng zōng fú dì nán bìng jì wèi qiú zhǎng jiē shòu dū du hào yǐ tǒng fán zhōu zuǒ shā yòu shā fēn guǎn zhū bù
开元中，承宗、伏帝难，并继为酋长，皆受都督号，以统蕃州，左杀右杀分管诸部。
kāi yuán zhōng huí hú jiàn shèng shā liáng zhōu dū du wáng jūn shàn duàn ān xī zhū guó rù cháng ān lù
开元中，回鹘渐盛，杀凉州都督王君掞，断安西诸国入长安路。
xuán zōng mìng guō zhī yùn děng tǎo zhú tuì bǎo wū dé jiàn shān nán qù xi chéng yī qiān qī bǎi lǐ
玄宗命郭知运等讨逐，退保乌德健山，南去西城一千七百里。
xi chéng jí hàn zhī gāo quē sāi yě
西城即汉之高阙塞也。
xi chéng běi qù qì shí kǒu sān bǎi lǐ
西城北去碛石口三百里。
yǒu shí yī dū du běn jiǔ xìng bù luò yī yuē yào luō gé jí kě hàn zhī xìng
有十一都督，本九姓部落：一曰药罗葛，即可汗之姓；
èr yuē hú duō gé
二曰胡咄葛；
sān yuē duō luō wù
三曰咄罗勿；
sì yuē mò gē xi qì
四曰貊歌息讫；
wǔ yuē ā wù dí
五曰阿勿嘀；
liù yuē gé sà
六曰葛萨；
qī yuē hú wà sù
七曰斛嗢素；
bā yuē yào wù gé
八曰药勿葛；
jiǔ yuē xī yé wù
九曰奚耶勿。
měi yī bù luò yī dū du
每一部落一都督。
pò bá xī mì shōu yī bù luò pò gě luó lù shōu yī bù luò gè zhì dōu dū wǔ rén tǒng hào shí yī bù luò
破拔悉密，收一部落，破葛逻禄，收一部落，各置都督五人， 统号十一部落。
měi xíng zhǐ dòu zhàn cháng yǐ èr kè bù luò wèi jūn fēng
每行止斗战，常以二客部落为军锋。
tiān bǎo chū qí qiú zhǎng yè hù xié lì tǔ fā qiǎn shǐ rù cháo fēng fèng yì wáng
天宝初，其酋长叶护颉利吐发遣使入朝，封奉义王。
sān zài jī pò bá xī mì zì chēng gǔ duō lù pí qié quē kè hán
三载，击破拔悉密，自称骨咄禄毗伽阙可汗。
yòu qiǎn shǐ rù cháo yīn cè wèi huái rén kè hán
又遣使入朝，因册为怀仁可汗。
jí zhì dé yuán zài qī yuè sù zōng yú líng wǔ jí wèi
及至德元载七月，肃宗于灵武即位。
qiǎn gù bīn wáng nán chéng cǎi fēng wèi tún huáng wáng jiāng jūn shí dìng fān shǐ yú huí hé yǐ xiū hǎo zhēng bīng
遣故邠王男承采，封为炖煌王，将军石定番，使于回纥，以修好征兵。
jí zhì qí yá kè hán yǐ nǚ jià yú chéng cǎi qiǎn shǒu lǐng lái cháo qǐng hé qīn fēng huí hé gōng zhǔ wèi pí qié gōng zhǔ
及至其牙，可汗以女嫁于承采，遣首领来朝，请和亲，封回纥公主为毗伽公主。
sù zōng zài péng yuán yù zhī shén hòu
肃宗在彭原，遇之甚厚。
èr zài èr yuè huí hé yòu shǐ shǒu lǐng dà jiàng jūn duō lǎn děng shí wǔ rén rù cháo
二载二月，回纥又使首领大将军多揽等十五人入朝。
jiǔ yuè wù yín jiā chéng cǎi kāi fǔ yí tóng sān sī bài zōng zhèng qīng nà huí hé gōng zhǔ wèi fēi
九月戊寅， 加承采开府仪同三司，拜宗正卿，纳回纥公主为妃。
huí hé qiǎn qí tài zǐ yè hù lǐng qí jiāng dì dé děng bīng mǎ sì qiān yú zhòng zhù guó tǎo nì
回纥遣其太子叶护领其将帝德等兵马四千余众，助国讨逆。
sù zōng yàn cì shén hòu
肃宗宴赐甚厚。
yòu mìng yuán shuài guǎng píng wáng jiàn yè hù yuē wèi xiōng dì jiē zhī pō yǒu ēn yì
又命元帅广平王见叶护，约为兄弟， 接之颇有恩义。
yè hù dà xǐ wèi wáng wèi xiōng
叶护大喜，谓王为兄。
wù zǐ huí hé dà shǒu lǐng dá gàn děng yī shí sān rén xiān zhì fú fēng yǔ shuò fāng jiàng shì jiàn pú yè guō zi yí
戊子，回纥大首领达干等一十三人先至扶风，与朔方将士见仆射郭子仪。
liú zhī yàn shè sān rì
留之， 宴设三日。
yè hù tài zǐ yuē guó jiā yǒu nán yuǎn lái xiāng zhù hé xiá shí wèi
叶护太子曰：“国家有难，远来相助，何暇食为！
zi yí gù liú zhī yàn bì biàn fā
”子仪固留之，宴毕便发。
qí jūn měi rì gěi yáng èr bǎi kǒu niú èr shí tóu mǐ sì shí shuò
其军每日给羊二百口、牛二十头、米四十硕。
jí yuán shuài guǎng píng wáng lǜ guō zi yí děng zhì xiāng jī sì dōng èr shí lǐ xi lín lǐ shuǐ
及元帅广平王率郭子仪等至香积寺东二十里，西临澧水。
zéi mái jīng qí yú dà yíng dōng jiāng xí wǒ jūn zhī bèi
贼埋精骑于大营东，将袭我军之背。
shuò fāng zuǒ xiāng bīng mǎ shǐ pū gù huái ēn zhǐ huí hé chí jiù zhī pǐ mǎ bù guī yīn shōu xī jīng
朔方左厢兵马使仆固怀恩指回纥驰救之，匹马不归，因收西京。
shí yuè guǎng píng wáng fù yuán shuài guō zi yí lǐng huí hé bīng mǎ yǔ zéi zhàn yú shǎn xī
十月，广平王、副元帅郭子仪领回纥兵马，与贼战于陕西。
chū cì yú qǔ wò yè hù shǐ qí jiāng jūn chē bí shī tǔ bō péi luō děng páng nán shān ér dōng yù zéi fú bīng yú gǔ zhōng jǐn yì zhī
初，次于曲沃，叶护使其将军车鼻施吐拨裴罗等旁南山而东，遇贼伏兵于谷中， 尽殪之。
zi yí zhì xīn diàn yù zéi zhàn jūn què shù lǐ
子仪至新店，遇贼战，军却数里。
huí hé wàng jiàn yú shān xī lǐng shàng yè bái qí ér qū jī zhī zhí chū qí hòu zéi zhòng dà bài jūn ér běi kēng zhú běi èr shí yú lǐ rén mǎ xiāng zhěn jiè róu jiàn ér sǐ zhě bù kě shèng shù zhǎn shǒu shí yú wàn fú shī sān shí lǐ
回纥望见，逾山西岭上曳白旗而趋击之， 直出其后，贼众大败，军而北坑，逐北二十余里，人马相枕藉，蹂践而死者不可胜数，斩首十余万，伏尸三十里。
zéi dǎng yán zhuāng chí gào ān qìng xù lǜ qí dǎng bèi dōng jīng běi zǒu dù hé ér yè hù cóng guǎng píng wáng pú yè guō zi yí rù dōng jīng
贼党严庄驰告安庆绪，率其党背东京北走渡河，而叶护从广平王、仆射郭子仪入东京。
chū shōu xī jīng huí hé yù rù chéng jié lüè guǎng píng wáng gù zhǐ zhī
初，收西京，回纥欲入城劫掠，广平王固止之。
jí shōu dōng jīng huí hé suì rù fǔ kù shōu cái bó yú shì jǐng cūn fāng piāo lüè sān rì ér zhǐ
及收东京，回纥遂入府库收财帛，于市井村坊剽掠三日而止。
cái wù bù kě shèng jì guǎng píng wáng yòu jī zhī yǐ jǐn jì bǎo bèi yè hù dà xǐ
财物不可胜计，广平王又赍之以锦罽宝贝，叶护大喜。
jí sù zōng hái xī jīng shí yī yuè guǐ yǒu yè hù zì dōng jīng zhì
及肃宗还西京，十一月癸酉，叶护自东京至。
chì bǎi guān yú cháng lè yì yíng shàng yù xuān zhèng diàn yàn láo zhī
敕百官于长乐驿迎，上御宣政殿宴劳之。
yè hù shēng diàn qí yú qiú zhǎng liè yú jiē xià cì jǐn xiù zēng cǎi jīn yín qì mǐn
叶护升殿，其余酋长列于阶下，赐锦绣缯彩金银器皿。
jí cí guī fán shàng wèi yuē néng wéi guó jiā jiù dà shì chéng yì yǒng zhě qīng děng lì yě
及辞归蕃，上谓曰： “能为国家就大事成义勇者，卿等力也。
yè hù zòu yuē huí hé zhàn bīng liú zài shā yuàn jīn qiě xū guī líng xià qǔ mǎ gèng shōu fàn yáng tǎo chú cán zéi
”叶护奏曰：“回纥战兵，留在沙苑，今且须归灵夏取马，更收范阳，讨除残贼。
jǐ chǒu zhào yuē gōng jì jiān nán yì cún bāng guó wàn lǐ jué yù yī dé tóng xīn qiú zhī gǔ jīn suǒ wèi wén yě
”己丑，诏曰：“功济艰难，义存邦国， 万里绝域，一德同心，求之古今，所未闻也。
huí hé yè hù tè bǐng yīng zī tǐng shēng qí lüè yán bì zhōng xìn xíng biǎo wēn liáng cái wèi wàn rén zhī dí wèi liè zhū fān zhī zhǎng
回纥叶护，特禀英姿，挺生奇略，言必忠信，行表温良，才为万人之敌，位列诸蕃之长。
shǔ xiōng chǒu luàn cháng zhōng yuán wèi jìng yǐ kě hàn yǒu xiōng dì zhī yuē yǔ guó jiā xìng fù zǐ zhī jūn fèn qí zhì móu tǎo bǐ xiōng nì yī gǔ zuò qì wàn lǐ cuī fēng èr xún zhī jiān liǎng jīng kè dìng
属匈丑乱常，中原未靖，以可汗有兄弟之约，与国家兴父子之军，奋其智谋，讨彼凶逆，一鼓作气，万里摧锋， 二旬之间，两京克定。
lì bá shān yuè jīng guàn fēng yún méng fàn bù yǐ cí qí láo jí nàn wú yǐ yú qí fēn
力拔山岳，精贯风云，蒙犯不以辞其劳，急难无以逾其分。
gù kě xuán zhī rì yuè chuán zhī zǐ sūn qǐ wéi liè tǔ zhī fēng shì hé zhī shǎng ér yǐ yǐ
固可悬之日月，传之子孙，岂惟裂土之封，誓河之赏而已矣！
fu wèi zhī chóng zhě sī kōng dì yī
夫位之崇者，司空第一；
míng zhī dà zhě fēng wáng zuì gāo
名之大者，封王最高。
kě sī kōng réng fēng zhōng yì wáng měi zǎi sòng juàn èr wàn pǐ zhì shuò fāng jūn yi chà shǐ shòu lǐng
可司空、仍封忠义王，每载送绢二万匹至朔方军，宜差使受领。
qián yuán yuán nián wǔ yuè rén shēn shuò huí hé shǐ duō hài ā bō bā shí rén hēi yī dà shí qiú zhǎng gé zhī děng liù rén bìng cháo jiàn zhì gé mén zhēng zhǎng tōng shì shè rén nǎi fēn wéi zuǒ yòu cóng dōng xī mén bìng rù
乾元元年五月壬申朔，回纥使多亥阿波八十人，黑衣大食酋长阁之等六人并朝见，至阁门争长，通事舍人乃分为左右，从东西门并入。
liù yuè wù xū yàn huí hé shǐ yú zǐ chén diàn qián
六月戊戌，宴回纥使于紫宸殿前。
qiū qī yuè dīng hài zhào yǐ yòu nǚ fēng wèi níng guó gōng zhǔ chū jiàng
秋七月丁亥，诏以幼女封为宁国公主出降。
qí jiàng fán rì réng yǐ táng dì hàn zhōng jùn wáng yǔ wèi tè jìn shì tài cháng qīng shè yù shǐ dài fū chōng cè mìng yīng wǔ wēi yuǎn pí qié kè hán shǐ
其降蕃日，仍以堂弟汉中郡王瑀为特进、试太常卿、摄御史大夫，充册命英武威远毗伽可汗使；
yǐ táng zhí zuǒ sī láng zhōng xùn wèi bīng bù láng zhōng shè yù shǐ zhōng chéng hóng lú qīng fù zhī jiān chōng níng guó gōng zhǔ lǐ huì shǐ
以堂侄左司郎中巽为兵部郎中、摄御史中丞、鸿胪卿，副之，兼充宁国公主礼会使。
tè chà zhòng chén kāi fǔ yí tóng sān sī xíng shàng shū yòu pú yè jì guó gōng péi miǎn sòng zhì jiè shǒu
特差重臣开府仪同三司、行尚书右仆射、冀国公裴冕送至界首。
guǐ sì yǐ cè lì huí hé yīng wǔ wēi yuǎn pí qié kè hán shàng yù xuān zhèng diàn hàn zhōng wáng yǔ shòu cè mìng
癸巳，以册立回纥英武威远毗伽可汗， 上御宣政殿，汉中王瑀受册命。
jiǎ wǔ sù zōng sòng níng guó gōng zhǔ zhì xián yáng cí mén yì gōng zhǔ qì ér yán yuē guó jiā shì zhòng sǐ qiě wú hèn
甲午，肃宗送宁国公主至咸阳磁门驿，公主泣而言曰：“国家事重，死且无恨！
shàng liú tì ér hái
”上流涕而还。
jí yǔ zhì qí yá zhàng pí qié quē kè hán yī zhě huáng páo hú mào zuò yú zhàng zhōng tà shàng yí wèi shén shèng yǐn yǔ lì yú zhàng wài wèi yǔ yuē wáng shì tiān kè hán hé qīn
及瑀至其牙帐，毗伽阙可汗衣赭黄袍， 胡帽，坐于帐中榻上，仪卫甚盛，引瑀立于帐外，谓瑀曰：“王是天可汗何亲？
yǔ yuē shì táng tiān zǐ táng dì
” 瑀曰：“是唐天子堂弟。
yòu wèn yú wáng shàng lì zhě wèi shuí
”又问：“于王上立者为谁？
yǔ yuē zhōng shǐ léi lú jùn
”瑀曰：“中使雷卢俊。
kè hán yòu bào yuē zhōng shǐ shì nú hé de xiàng láng jūn shàng lì
” 可汗又报曰：“中使是奴，何得向郎君上立？
léi lú jùn sǒng jù tiào shēn xiàng xià lì dìng
”雷卢俊竦惧，跳身向下立定。
yǔ bù bài ér lì
瑀不拜而立。
kè hán bào yuē liǎng guó zhǔ jūn chén yǒu lǐ hé de bù bài
可汗报曰：“两国主君臣有礼，何得不拜？
yǔ yuē táng tiān zǐ yǐ kè hán yǒu gōng gù jiāng nǚ jià yǔ kè hán jié yīn hǎo bǐ zhě zhōng guó yǔ wài fān qīn jiē zōng shì zǐ nǚ míng wéi gōng zhǔ
”瑀曰：“唐天子以可汗有功， 故将女嫁与可汗结姻好，比者中国与外蕃亲，皆宗室子女，名为公主。
jīn níng guó gōng zhǔ tiān zǐ zhēn nǚ yòu yǒu cái mào wàn lǐ jià yǔ kè hán
今宁国公主， 天子真女，又有才貌，万里嫁与可汗。
kè hán shì táng jiā tiān zǐ nǚ xù hé yǒu lǐ shù
可汗是唐家天子女婿，合有礼数。
qǐ de zuò yú tà shàng shòu zhào mìng yé
岂得坐于榻上受诏命耶！
kè hán nǎi qǐ fèng zhào biàn shòu cè mìng
”可汗乃起奉诏，便受册命。
yì rì cè gōng zhǔ wèi kě dūn fán qiú huān xīn yuē táng guó tiān zǐ guì zhòng jiāng zhēn nǚ lái
翼日，册公主为可敦，蕃酋欢欣曰： “唐国天子贵重，将真女来。
yǔ suǒ sòng guó xìn zēng cǎi yī fú jīn yín qì mǐn kè hán jǐn fēn yǔ yá guān qiú zhǎng děng
”瑀所送国信缯彩衣服金银器皿，可汗尽分与衙官、 酋长等。
jí yǔ huí kè hán xiàn mǎ wǔ bǎi pǐ diāo qiú bái xì
及瑀回，可汗献马五百匹、貂裘、白赩。
bā yuè huí hé shǐ wáng zǐ gǔ chuò tè lè jí zǎi xiāng dì dé děng xiāo jiàng sān qiān rén zhù guó tǎo nì
八月，回纥使王子骨啜特勒及宰相帝德等骁将三千人助国讨逆。
sù zōng jiā qí yuǎn zhì cì yàn mìng suí shuò fāng xíng yíng shǐ pú gù huái ēn yā zhī
肃宗嘉其远至，赐宴，命随朔方行营使仆固怀恩押之。
jiǔ yuè jiǎ shēn huí hé shǐ dà shǒu lǐng gài jiāng děng xiè gōng zhǔ xià jiàng jiān zòu pò jiān kūn wǔ wàn rén yàn yú zǐ chén diàn cì wù yǒu chà
九月甲申，回纥使大首领盖将等谢公主下降，兼奏破坚昆五万人，宴于紫宸殿， 赐物有差。
shí èr yuè jiǎ wǔ huí hé shǐ sān fù rén xiè níng guó gōng zhǔ zhī pìn yě cì yàn zǐ chén diàn
十二月甲午，回纥使三妇人，谢宁国公主之聘也，赐宴紫宸殿。
qián yuán èr nián huí hé gǔ chuò tè lè děng lǜ zhòng cóng guō zi yí yǔ jiǔ jié dù yú xiāng zhōu chéng xià zhàn bù lì
乾元二年，回纥骨啜特勒等率众从郭子仪与九节度于相州城下战，不利。
sān yuè rén zǐ huí hé wáng zǐ gǔ chuò tè lè jí zǎi xiàng dì dé děng shí wǔ rén zì xiāng zhōu bēn yú xī jīng sù zōng yàn zhī yú zǐ chén diàn shǎng wù yǒu chà
三月壬子，回纥王子骨啜特勒及宰相帝德等十五人自相州奔于西京，肃宗宴之于紫宸殿， 赏物有差。
qí yuè gēng yín huí hé tè lè cí hái xíng yíng shàng yàn zhī yú zǐ chén diàn cì wù yǒu chà
其月庚寅，回纥特勒辞还行营，上宴之于紫宸殿，赐物有差。
yǐ wèi yǐ huí hé wáng zǐ xīn chú zuǒ yǔ lín jūn dà jiàng jūn yuán wài zhì gǔ chuò tè lè wèi yín qīng guāng lù dài fu hóng lú qīng yuán wài zhì
乙未，以回纥王子新除左羽林军大将军、员外置，骨啜特勒为银青光禄大夫、鸿胪卿、员外置。
xià sì yuè huí hé pí qié quē kè hán sǐ
夏四月，回纥毗伽阙可汗死。
zhǎng zǐ yè hù xiān bèi shā nǎi lì qí shǎo zǐ dēng lǐ kè hán qí qī wèi kě dūn
长子叶护先被杀，乃立其少子登里可汗，其妻为可敦。
liù yuè bǐng wǔ yǐ zuǒ jīn wú wèi jiāng jūn li tōng wèi shì hóng lú qīng shè yù shǐ zhōng chéng chōng diào jì huí hé shǐ
六月丙午，以左金吾卫将军李通为试鸿胪卿、摄御史中丞，充吊祭回纥使。
pí qié quē kè hán chū sǐ qí yá guān dū du děng yù yǐ níng guó gōng zhǔ xùn zàng
毗伽阙可汗初死，其牙官、都督等欲以宁国公主殉葬。
gōng zhǔ yuē wǒ zhōng guó fǎ xù sǐ jí chí sàng zhāo xī kū lín sān nián xíng fú
公主曰：“我中国法，婿死， 即持丧，朝夕哭临，三年行服。
jīn huí gē qǔ fù xū mù zhōng guó lǐ
今回纥娶妇，须慕中国礼。
ruò jīn yī běn guó fǎ hé xū wàn lǐ jié hūn
若今依本国法，何须万里结婚。
rán gōng zhǔ yì yī huí hé fǎ lí miàn dà kū jìng yǐ wú zi de guī
”然公主亦依回纥法，剺面大哭，竟以无子得归。
qiū bā yuè níng guó gōng zhǔ zì huí gē hái zhào bǎi guān yú míng fèng mén wài yíng zhī
秋八月，宁国公主自回纥还，诏百官于明凤门外迎之。
shàng yuán yuán nián jiǔ yuè jǐ chǒu huí hé jiǔ xìng kè hán shǐ dà chén jù lù mò dá gàn děng rù cháo fèng biǎo qǐ jū
上元元年九月己丑，回纥九姓可汗使大臣俱陆莫达干等入朝奉表起居。
yǐ mǎo huí hé shǐ èr shí rén yú yán yīng diàn tōng yè cì wù yǒu chà
乙卯， 回纥使二十人于延英殿通谒，赐物有差。
shí yī yuè wù chén huí hé shǐ yán zhī qié luō děng shí rén yú yán yīng diàn yè jiàn cì wù yǒu chà
十一月戊辰，回纥使延支伽罗等十人于延英殿谒见，赐物有差。
bǎo yìng yuán nián dài zōng chū jí wèi yǐ shǐ cháo yì shàng zài hé luò qiǎn zhōng shǐ liú qīng tán zhēng bīng yú huí hé yòu xiū jiù hǎo
宝应元年，代宗初即位，以史朝义尚在河洛，遣中使刘清潭征兵于回纥，又修旧好。
qí qiū qīng tán rù huí hé tíng huí hé yǐ wèi shǐ cháo yì suǒ yòu yún táng jiā tiān zǐ pín yǒu dà sàng guó luàn wú zhǔ qǐng fā bīng lái shōu fǔ kù
其秋，清潭入回纥庭，回纥已为史朝义所诱，云唐家天子频有大丧，国乱无主，请发兵来收府库。
kè hán nǎi lǐng zhòng ér nán yǐ bā yuè yǐ
可汗乃领众而南，已八月矣。
qīng tán jī chì shū guó xìn zhì kè hán yuē wǒ wén táng jiā yǐ wú zhǔ hé wéi gèng yǒu chì shū
清潭赍敕书国信至，可汗曰： “我闻唐家已无主，何为更有敕书？
zhōng shǐ duì yuē wǒ táng jiā tiān zǐ suī qì wàn guó sì tiān zǐ guǎng píng wáng tiān shēng yīng wǔ wǎng nián yǔ huí hé yè hù bīng mǎ tóng shōu liǎng jīng pò ān qìng xù yǔ kè hán yǒu gù
”中使对曰：“我唐家天子虽弃万国，嗣天子广平王天生英武，往年与回纥叶护兵马同收两京，破安庆绪，与可汗有故。
yòu měi nián yǔ kè hán zēng juàn shù wàn pǐ kè hán qǐ wàng zhī yé
又每年与可汗缯绢数万匹，可汗岂忘之耶？
rán huí hé yè yǐ fā zhì sān chéng běi jiàn huāng chéng wú shù zú zhōu xiàn jǐn wèi kōng lěi yǒu qīng táng sè nǎi qiǎn shǐ běi shōu dān yú bīng mǎ cāng liáng yòu dà rǔ qīng tán
”然回纥业已发至三城北，见荒城无戍卒，州县尽为空垒，有轻唐色，乃遣使北收单于兵马仓粮，又大辱清潭。
qīng tán fā shǐ lái zòu yún huí hé dēng lǐ kè hán qīng guó zì lái yǒu zhòng shí wàn yáng mǎ bù zhī qí shù
清潭发使来奏云： “回纥登里可汗倾国自来，有众十万，羊马不知其数。
jīng shī dà hài
”京师大骇。
shàng shǐ diàn zhōng jiān yào zi áng chí láo zhī
上使殿中监药子昂驰劳之。
jí yú tài yuán běi xīn zhōu nán zi áng mì shù qí dīng zhuàng de sì qiān rén lǎo xiǎo fù rén xiāng jiān wàn yú rén zhàn mǎ sì wàn pǐ niú yáng bù jì
及于太原北忻州南，子昂密数其丁壮，得四千人，老小妇人相兼万余人，战马四万匹，牛羊不纪。
xiān shì pí qié quē kè hán qǐng yǐ zi hūn sù zōng yǐ pú gù huái ēn nǚ jià zhī
先是，毗伽阙可汗请以子婚，肃宗以仆固怀恩女嫁之。
jí shì wèi kě dūn yǔ kè hán tóng lái qǐng huái ēn jí huái ēn mǔ xiāng jiàn
及是为可敦，与可汗同来，请怀恩及怀恩母相见。
shàng chì huái ēn zì fén zhōu jiàn zhī yú tài yuán
上敕怀恩自汾州见之于太原。
huái ēn yòu jiàn guó jiā ēn xìn bù kě wéi bèi
怀恩又谏国家恩信不可违背。
chū yù zì pú guān rù qǔ shā yuàn lù yóu tóng guān dōng xiàng pò zéi zi áng shuō zhī yún guó jiā pín zāo kòu nì zhōu xiàn xū fá nán wéi gòng nǐ kǒng kè hán shī wàng bù rú qǔ tǔ mén lù rù zhí qǔ xíng míng wèi huái
初欲自蒲关入，取沙苑路，由潼关东向破贼，子昂说之云：“国家频遭寇逆， 州县虚乏，难为供拟，恐可汗失望，不如取土门路入，直取邢、洺、卫、怀。
zéi zhōng bīng mǎ jǐn zài dōng jīng kè hán shōu qí cái bó shù zhuāng nán xiàng zuì wéi shàng cè
贼中兵马尽在东京，可汗收其财帛，束装南向，最为上策。
kè hán bù cóng
”可汗不从。
yòu shuō qǔ huái zhōu tài xíng lù nán jù hé yīn zhī xiǎn zhí è zéi zhī hóu yì shàng cè yě
又说：“取怀州太行路，南据河阴之险，直扼贼之喉，亦上策也。
kè hán yòu bù cóng
”可汗又不从。
yòu shuō qǔ shǎn zhōu tài yáng jīn lù shí tài yuán cāng sù ér dōng yǔ zé lù hé nán huái zhèng jié dù tóng rù yì shàng cè yě
又说：“取陕州太阳津路，食太原仓粟而东，与泽潞、河南、怀郑节度同入，亦上策也。
kè hán cóng zhī
”可汗从之。
zi áng yīn rù zòu shàng yǐ yōng wáng shì wèi bīng mǎ yuán shuài jiā huái ēn tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì
子昂因入奏，上以雍王适为兵马元帅，加怀恩同中书门下平章事。
yòu yǐ zi áng jiān yù shǐ zhōng chéng yǔ qián lù fǔ jiān yù shǐ zhōng chéng wèi jū wèi zuǒ yòu xiāng bīng mǎ shǐ yǐ zhōng shū shè rén wéi shǎo huá chōng yuán shuài pàn guān jiān zhǎng shū jì jǐ shì zhōng li jìn jiān yù shǐ zhōng chéng chōng yuán shuài xíng jūn sī mǎ dōng huì huí hé
又以子昂兼御史中丞，与前潞府兼御史中丞魏琚为左右厢兵马使，以中书舍人韦少华充元帅判官、兼掌书记，给事中李进兼御史中丞，充元帅行军司马，东会回纥。
dēng lǐ kè hán yíng yú shǎn zhōu huáng hé běi
登里可汗营于陕州黄河北。
yuán shuài yōng wáng lǐng zi áng děng cóng ér jiàn zhī
元帅雍王领子昂等从而见之。
kè hán zé yōng wáng bù yú zhàng qián wǔ dǎo lǐ jù
可汗责雍王不于帐前舞蹈，礼倨。
zi áng cí yǐ yuán shuài shì dí sūn liǎng gōng zài bìn bù hé yǒu wǔ dǎo huí hé zǎi xiàng jí chē bí jiāng jūn tíng jí yuē táng tiān zǐ yǔ dēng lǐ kě hàn yuē wèi xiōng dì jīn kè hán jí yōng wáng shū shū zhí yǒu lǐ shù hé de bù wǔ dǎo
子昂辞以元帅是嫡孙，两宫在殡，不合有舞蹈，回纥宰相及车鼻将军庭诘曰：“唐天子与登里可汗约为兄弟，今可汗即雍王叔，叔侄有礼数，何得不舞蹈？
zi áng kǔ cí yǐ shēn yǒu sāng lǐ bù hé
”子昂苦辞以身有丧礼， 不合。
yòu bào yún yuán shuài jí táng tài zǐ yě tài zǐ jí chǔ jūn yě qǐ yǒu zhōng guó chǔ jūn xiàng wài guó kè hán qián wǔ dǎo
又报云：“元帅即唐太子也，太子即储君也，岂有中国储君向外国可汗前舞蹈。
xiāng jù jiǔ zhī chē bí suì yǐn zǐ áng li jìn shǎo huá wèi jū gè péng chuí yī bǎi shǎo huá jū yīn péng chuí yī xiǔ ér sǐ
”相拒久之，车鼻遂引子昂、李进、少华、魏琚各搒捶一百，少华、琚因搒捶， 一宿而死。
yǐ wáng shào nián wèi ān shì fàng guī běn yíng
以王少年未谙事，放归本营。
ér huái ēn yǔ huí hé yòu shā wèi xiān fēng jí zhū jié dù tóng gōng zéi pò zhī shǐ cháo yì lǜ cán kòu ér zǒu
而怀恩与回纥右杀为先锋，及诸节度同攻贼，破之，史朝义率残寇而走。
yuán shuài yōng wáng tuì guī líng bǎo
元帅雍王退归灵宝。
huí hé kè hán jì jìn yú hé yáng liè yíng ér zhǐ shù yuè
回纥可汗继进于河阳，列营而止数月。
qù yíng bǎi yú lǐ rén bèi piāo jié bī rǔ bù shèng qí bì
去营百余里，人被剽劫逼辱，不胜其弊。
huái ēn cháng wèi jūn diàn
怀恩常为军殿。
jí zhū jié dù shōu hé běi zhōu xiàn pú gù chàng yǔ huí hé zhī zhòng zhuī niè èr qiān yú lǐ zhì píng zhōu shí chéng xiàn xiāo cháo yì shǒu ér guī hé běi xī píng
及诸节度收河北州县，仆固玚与回纥之众追蹑二千余里，至平州石城县，枭朝义首而归，河北悉平。
huái ēn zì xiāng zhōu xi chū guō kǒu lù ér xi kè hán zì hé yáng běi chū zé lù yǔ huái ēn huì lì tài yuán
怀恩自相州西出崞口路而西，可汗自河阳北出泽、潞与怀恩会，历太原。
qiǎn shǐ bá hè nà shàng biǎo hè shōu dōng jīng bìng jìn nì zéi shǐ cháo yì jīng qí děng wù
遣使拔贺那上表贺收东京，并进逆贼史朝义旌旗等物。
cí hái fān dài zōng yǐn jiàn yú nèi diàn cì cǎi èr bǎi duàn
辞还蕃，代宗引见于内殿，赐彩二百段。
chū huí hé zhì dōng jīng yǐ zéi píng zì xíng cán rěn shì nǚ jù zhī jiē dēng shèng shàn sì jí bái mǎ sì èr gé yǐ bì zhī
初，回纥至东京，以贼平，恣行残忍，士女惧之，皆登圣善寺及白马寺二阁以避之。
huí hé zòng huǒ fén èr gé shāng sǐ zhě wàn jì lèi xún huǒ yàn bù zhǐ
回纥纵火焚二阁，伤死者万计，累旬火焰不止。
jí shì cháo hè yòu zòng héng dà rǔ guān lì
及是朝贺，又纵横大辱官吏。
yǐ shǎn zhōu jié dù shǐ guō yīng yì quán zhī dōng dōu liú shǒu
以陕州节度使郭英乂权知东都留守。
shí dōng dōu zài jīng zéi luàn shuò fāng jūn jí guō yīng yì yú cháo ēn děng jūn bù néng jìn bào yǔ huí hé zòng lüě fāng shì jí rǔ zhèng děng zhōu bǐ wū dàng jǐn rén xī yǐ zhǐ wèi yī huò yǒu yī jīng zhě
时东都再经贼乱，朔方军及郭英乂、鱼朝恩等军不能禁暴，与回纥纵掠坊市及汝、郑等州，比屋荡尽，人悉以纸为衣，或有衣经者。
dài zōng yù xuān zhèng diàn chū cè wén jiā cè kè hán wèi dēng lǐ jié duō dēng mì shī hán jù lù yīng yì jiàn gōng pí qié kè hán kě dūn jiā cè wèi pó mò guāng qīn lì huá pí qié kě dūn
代宗御宣政殿，出册文，加册可汗为登里颉咄登密施含俱录英义建功毗伽可汗， 可敦加册为婆墨光亲丽华毗伽可敦。
jié duō huá yán shè jì fǎ yòng
“颉咄”，华言“社稷法用”；
dēng mì shī huá yán fēng jìng
“登密施”， 华言“封竟”；
hán jù lù huá yán lóu luó
“含俱录”，华言“娄罗”；
pí qié huá yán zú yì zhì
“毗伽”，华言“足意智”。
pó mò huá yán de lián
“婆墨”， 华言“得怜”。
yǐ sàn qí cháng shì jiān yù shǐ dài fū wáng yì chōng shǐ jiù kè hán xíng yíng xíng cè mìng yān
以散骑常侍兼御史大夫王翊充使，就可汗行营行册命焉。
kè hán kě dūn jí zuǒ yòu shā zhū dōu dū nèi wài zǎi xiàng yǐ xià gòng jiā shí fēng èr qiān hù lìng wáng yì jiù yá zhàng qián lǐ cè
可汗、可敦及左右杀、诸都督、内外宰相已下，共加实封二千户，令王翊就牙帐前礼册。
zuǒ shā fēng wèi xióng shuò wáng yòu shā fēng wèi níng shuò wáng hú lù dū du fēng jīn hé wáng bá lǎn jiāng jūn fēng wèi jìng mò wáng zhū dōu dū yī shí yī rén bìng fēng guó gōng
左杀封为雄朔王，右杀封为宁朔王，胡禄都督封金河王，拔览将军封为静漠王，诸都督一十一人并封国公。
xún ér huái ēn pàn tóu líng wǔ yǒu shuò fāng jiù jiāng rèn fū zhāng sháo děng shōu hé yú jìn zhòng zhì shù wàn
寻而怀恩叛，投灵武，有朔方旧将任敷、张韶等，收合余烬，众至数万。
guǎng dé èr nián qiū nǎi yǐn tǔ bō zhī zhòng shù wàn rén zhì fèng tiān xiàn shuò fāng jié dù guō zi yí lǜ zhòng jù zhī ér tuì
广德二年秋，乃引吐蕃之众数万人至奉天县，朔方节度郭子仪率众拒之而退。
yǒng tài yuán nián qiū huái ēn qiǎn bīng mǎ shǐ fàn zhì chéng rèn fū jiàng bīng yòu yòu huí hé tǔ bō tǔ yù hún dǎng xiàng nú cì zhī zhòng èr shí yú wàn yǐ fàn fèng tiān lǐ quán fèng xiáng tóng zhōu děng chù bèi qí nì mìng
永泰元年秋，怀恩遣兵马使范至诚、任敷将兵，又诱回纥、吐蕃、吐谷浑、党项、奴刺之众二十余万，以犯奉天、醴泉、凤翔、同州等处，被其逆命。
xiān yǐ guō zi yí zhūn jīng yáng hún rì jìn tún fèng tiān shù cuī qí fēng
先以郭子仪屯泾阳，浑日进屯奉天，数摧其锋。
yòu wén huái ēn sǐ tǔ bō jiāng mǎ zhòng yīng děng shí yuè chū yǐn tuì qǔ bīn zhōu jiù lù ér guī
又闻怀恩死，吐蕃将马重英等十月初引退，取邠州旧路而归。
huí hé shǒu lǐng luō dá gàn děng lǜ qí zhòng èr qiān yú qí yì jīng yáng qǐng xiáng
回纥首领罗达干等率其众二千余骑，诣泾阳请降。
zi yí xǔ zhī lǜ zhòng bèi jiǎ chí mǎn shù qiān rén
子仪许之，率众被甲持满数千人。
huí hé yì yuē cǐ lái fēi ě xīn yào jiàn lìng gōng
回纥译曰：“此来非恶心，要见令公。
zi yí yuē wǒ lìng gōng yě
”子仪曰：“我令公也。
huí hé yuē qǐng qù jiǎ
”回纥曰： “请去甲。
zi yí biàn tuō dōu móu qiāng jiǎ cè mǎ tǐng shēn ér qián
”子仪便脱兜鍪枪甲，策马挺身而前。
huí hé qiú zhǎng xiāng gù yuē shì yě
回纥酋长相顾曰：“是也。
shí tài zǐ tài bǎo li guāng jìn jiān yù shǐ dài fū lù sì gōng róng zhuāng jiè mǎ zài zi yí zhī cè
”时太子太保李光进、兼御史大夫路嗣恭戎装介马在子仪之侧。
zi yí zhǐ shì huí hé yuē cǐ shì wèi běi jié dù li tài bǎo
子仪指视回纥曰：“此是渭北节度李太保。
yòu yuē cǐ shì shuò fāng jūn liáng shǐ lù dài fū
”又曰：“此是朔方军粮使路大夫。
huí hé biàn xià mǎ luó bài zi yí yì xià mǎ
”回纥便下马罗拜，子仪亦下马。
huí hé zhī zhòng wèi zuǒ yòu yì gè shù bǎi rén jiàn jìn
回纥之众为左右翼，各数百人，渐进；
zi yí huī xià yì chí ér zhì zi yí huī tuì zhī
子仪麾下亦驰而至，子仪麾退之。
zi yí mìng jiǔ yǔ zhī yǐn zèng zhī chán tóu cǎi sān qiān pǐ
子仪命酒与之饮，赠之缠头彩三千匹。
zi yí zhí huí hé dà jiàng kè hán dì hé hú lù dū du yào luō gé děng shǒu zé ràng zhī yuē wǒ guó jiā zhī rǔ huí hé yǒu gōng bào rǔ dà hòu rǔ hé bèi yuē fù xìn fàn wǒ wáng jī
子仪执回纥大将可汗弟合胡禄都督药罗葛等手，责让之曰：“我国家知汝回纥有功，报汝大厚，汝何背约负信，犯我王畿？
wǒ xū yǔ rǔ zhàn hé nǎi jiàng wèi
我须与汝战，何乃降为！
wǒ yī shēn tǐng rù rǔ yíng rèn rǔ jū zhí wǒ huī xià jiàng shì xū yǔ rǔ zhàn
我一身挺入汝营，任汝拘絷，我麾下将士，须与汝战。
huí gē yòu yì yuē huái ēn fù xīn lái bào kè hán yún táng guó tiān zǐ jīn yǐ xiàng jiāng huái lìng gōng yì bù zhǔ bīng wǒ shì yǐ gǎn lái
”回纥又译曰：“怀恩负心，来报可汗，云唐国天子今已向江淮，令公亦不主兵，我是以敢来。
jīn zhī tiān kè hán jiàn zài shàng guō lìng gōng wèi jiāng huái ēn tiān yòu shā zhī
今知天可汗见在上郭，令公为将，怀恩天又杀之。
jīn qǐng zhuī shā tǔ bō shōu qí yáng mǎ yǐ bào guó ēn
今请追杀吐蕃，收其羊马，以报国恩。
rán huái ēn zi kě dūn xiōng dì qǐng wù shā zhī
然怀恩子，可敦兄弟，请勿杀之。
hé hú lù dū du děng yǔ zǎi xiàng mó duō mò hè dá gàn zǎi xiàng tūn mò hè dá gàn zǎi xiàng hù dōu pí qié jiāng jūn zǎi xiàng jiē lā péi luō dá gàn zǎi xiàng méi lù dà jiàng jūn luō dá gàn píng zhāng shì hǎi yíng quē dá gàn děng
”合胡禄都督等与宰相磨咄莫贺达干、宰相暾莫贺达干、宰相护都毗伽将军、宰相揭拉裴罗达干、宰相梅录大将军罗达干、平章事海盈阙达干等，
zi yí xiān zhí bēi
子仪先执杯，
hé hú lù dū du qǐng zhòu
合胡禄都督请咒，
zi yí zhòu yuē dà táng tiān zǐ wàn wàn suì
子仪咒曰：“大唐天子万万岁！
huí hé kè hán yì wàn suì
回纥可汗亦万岁！
liǎng guó jiàng xiàng yì wàn suì
两国将相亦万岁！
ruò qǐ fù xīn wéi bèi méng yuē zhě shēn sǐ zhèn qián jiā kǒu tú lù
若起负心违背盟约者，身死阵前， 家口屠戮。
hé hú lù dū du děng shī sè jí bēi zhì jí yì yuē rú lìng gōng méng yuē
”合胡禄都督等失色，及杯至，即译曰：“如令公盟约。
jiē xǐ yuē chū fā běn bù lái rì jiāng wū shī liǎng rén lái yún cǐ xíng dà ān wěn rán bù yǔ táng jiā bīng mǎ dòu jiàn yī dà rén jí guī
”皆喜曰： “初发本部来日，将巫师两人来，云：‘此行大安稳，然不与唐家兵马斗，见一大人即归。
jīn rì lǐng bīng jiàn lìng gōng lìng gōng bù wéi yí tuō qù yī jiǎ dān qí xiāng jiàn shuí yǒu cǐ xīn dǎn
’今日领兵见令公，令公不为疑，脱去衣甲，单骑相见，谁有此心胆！
shì bù zhàn dòu jiàn yī dà rén wū shī yǒu zhēng yǐ
是不战斗见一大人，巫师有征矣！
huān yuè jiǔ zhī
”欢跃久之。
zi yí fǔ qí bèi shǒu lǐng děng fēn chán tóu cǎi yǐ shǎng wū shī qǐng zhū jiāng tóng jī tǔ bō zi yí rú qí yuē
子仪抚其背，首领等分缠头彩以赏巫师，请诸将同击吐蕃，子仪如其约。
yì rì shǐ lǐng huí hé shǒu lǐng kāi fǔ gǔ yě nà děng liù rén rù jīng cháo jiàn
翌日，使领回纥首领开府古野那等六人入京朝见。
yòu wǔ rì
又五日，
shuò fāng xiān fēng bīng mǎ shǐ kāi fǔ nán yáng jùn wáng bái yuán guāng yǔ huí hé bīng mǎ hé yú jīng zhōu líng tái xiàn xi wǔ shí lǐ chì shān lǐng
朔方先锋兵马使、开府、南阳郡王白元光与回纥兵马合于泾州灵台县西五十里赤山岭，
gòng pò tǔ bō děng shí yú wàn zhòng
共破吐蕃等十余万众，
zhǎn shǒu wǔ wàn yú jí
斩首五万余级，
shēng qín yī wàn yú rén
生擒一万余人，
tuó mǎ niú yáng fán bǎi lǐ xiāng jì
驼马牛羊凡百里相继，
bù kě shèng jì
不可胜纪，
shōu de fán luò wǔ qiān yú rén
收得蕃落五千余人。
chū bái yuán guāng děng dào líng tái xiàn xi tàn zhī zéi shì wèi yuè míng sī shǎo yīn huì huí hé shǐ wū shī biàn zhì fēng xuě
初白元光等到灵台县西，探知贼势， 为月明，思少阴晦，回纥使巫师便致风雪。
jí chí míng zhàn tǔ bō jǐn hán dòng gōng shǐ jiē fèi pī zhān xú jìn yuán guāng yǔ huí hé suí ér shā zhī bì yě
及迟明战，吐蕃尽寒冻，弓矢皆废，披毡徐进，元光与回纥随而杀之蔽野。
pú gù míng chén huái ēn zhī zhí yóu wéi xiāo jiàng yì lǐng qiān yú qí lái jiàng
仆固名臣，怀恩之侄，尤为骁将，亦领千余骑来降。
xún ér zi yí yòu shǐ huí hé zǎi xiàng hù de pí qié jiāng jūn zǎi xiàng méi lù dà jiàng jūn kāi fǔ yí tóng sān sī shì tài cháng qīng luō dá gàn děng yī bǎi jiǔ shí liù rén lái jiàn
寻而子仪又使回纥宰相护地毗伽将军，宰相梅录大将军、开府仪同三司、试太常卿罗达干等一百九十六人来见。
shàng cì yàn yú yán yīng diàn xī jī shén hòu
上赐宴于延英殿，锡赍甚厚。
rùn yuè zi yí zì jīng yáng lǐng pú gù míng chén rù zòu huí hé jìn mǎ jí yàn bié qián hòu jī zēng cǎi shí wàn pǐ ér hái
闰月，子仪自泾阳领仆固名臣入奏，回纥进马，及宴别，前后赍缯彩十万匹而还。
shí tǎng cáng kōng xū cháo guān wú lù fèng suí yuè gěi shǒu lì wèi zhī zī kè qián
时帑藏空虚，朝官无禄俸，随月给手力，谓之资课钱。
shuì cháo guān rùn shí yuè shí yī yuè shí èr yuè kè yǐ gōng zhī
税朝官闰十月、十一月、十二月课以供之。
dà lì liù nián zhēng yuè huí hé yú hóng lú sì shàn chū fāng shì lüè rén zǐ nǚ suǒ zài guān duó fǎn ōu nù yǐ sān bǎi qí fàn jīn guāng mén zhū què mén
大历六年正月，回纥于鸿胪寺擅出坊市，掠人子女，所在官夺返，殴怒，以三百骑犯金光门、朱雀门。
shì rì huáng chéng zhū mén jǐn bì shàng shǐ zhōng shǐ liú qīng tán xuān wèi nǎi zhǐ
是日，皇城诸门尽闭，上使中使刘清潭宣慰，乃止。
qī nián qī yuè huí hé chū hóng lú sì rù fāng shì qiáng bào zhú cháng ān lìng shào shuō yú hán guāng mén zhī jiē duó shuō suǒ chéng mǎ jiāng qù
七年七月，回纥出鸿胪寺，入坊市强暴，逐长安令邵说于含光门之街，夺说所乘马将去。
shuō tuō shēn bì zǒu yǒu sī bù néng jìn
说脱身避走，有司不能禁。
bā nián shí yī yuè huí hé yī bǎi sì shí rén hái fān yǐ xìn wù yī qiān yú chéng
八年十一月，回纥一百四十人还蕃，以信物一千余乘。
huí hé shì gōng zì qián yuán zhī hòu lǚ qiǎn shǐ yǐ mǎ hé shì zēng bó réng suì lái shì yǐ mǎ yì pǐ yì juàn sì shí pǐ dòng zhì shù wàn mǎ
回纥恃功，自乾元之后， 屡遣使以马和市缯帛，仍岁来市，以马一匹易绢四十匹，动至数万马。
qí shǐ hou qiǎn jì liú yú hóng lú sì zhě fēi yī fán de bó wú yàn wǒ de mǎ wú yòng cháo tíng shén kǔ zhī
其使候遣继留于鸿胪寺者非一，蕃得帛无厌，我得马无用，朝廷甚苦之。
shì shí tè zhào hòu cì qiǎn zhī shì yǐ guǎng ēn qiě bǐ zhī kuì yě
是时特诏厚赐遣之， 示以广恩，且俾知愧也。
shì yuè huí hé shǐ shǐ chì xīn lǐng mǎ yī wàn pǐ lái qiú shì dài zōng yǐ mǎ jià chū yú zū fù bù yù zhòng kùn yú mín mìng yǒu sī liàng rù jì xǔ shì liù qiān pǐ
是月，回纥使使赤心领马一万匹来求市，代宗以马价出于租赋，不欲重困于民，命有司量入计许市六千匹。
shí nián jiǔ yuè huí hé bái zhòu cì rén yú dōng shì shì rén zhí zhī jū yú wàn nián xiàn
十年九月，回纥白昼刺人于东市，市人执之，拘于万年县。
qí shǒu lǐng chì xīn wén zhī zì hóng lú sì chí rù xiàn yù jié qiú ér chū zhuó shāng yù lì
其首领赤心闻之， 自鸿胪寺驰入县狱，劫囚而出，斫伤狱吏。
shí sān nián zhēng yuè huí hé kòu tài yuán guò yú cì tài gǔ hé dōng jié dù liú hòu tài yuán yǐn jiān yù shǐ dà fu bào fáng yǔ huí hé zhàn yú yáng qǔ wǒ shī bài jì sǐ zhě qiān yú rén
十三年正月，回纥寇太原，过榆次、太谷，河东节度留后、太原尹、兼御史大夫鲍防与回纥战于阳曲，我师败绩，死者千余人。
dài zhōu dū dū zhāng guāng shèng yǔ huí hé zhàn yú yáng wǔ gǔ pò zhī huí hé yǐn tuì
代州都督张光晟与回纥战于羊武谷，破之，回纥引退。
xiān shì xīn yún jīng shǒu tài yuán huí hé jù yún jīng bù gǎn kuī bìng dài zhī bào fáng wú wǔ lüè nǎi gǎn líng bī lài guāng shèng yāo zhàn shèng zhī běi rén nǎi ān
先是，辛云京守太原，回纥惧云京，不敢窥并、代，知鲍防无武略，乃敢凌逼，赖光晟邀战胜之，北人乃安。
dé zōng chū jí wèi shǐ zhōng guān liáng wén xiù gào āi yú huí hé qiě xiū jiù hǎo kè hán yí de jiàn bù wéi lǐ
德宗初即位，使中官梁文秀告哀于回纥，且修旧好，可汗移地健不为礼。
ér jiǔ xìng hú sù shǔ yú huí hé zhě yòu chén zhōng guó biàn lì yǐ yòu qí xīn kè hán nǎi jǔ guó nán xià jiāng chéng wǒ sàng
而九姓胡素属于回纥者，又陈中国便利以诱其心，可汗乃举国南下，将乘我丧。
qí zǎi xiàng dùn mò hè dá gàn jiàn yuē táng dà guó yě qiě wú fù yú wǒ
其宰相顿莫贺达干谏曰：“唐，大国也，且无负于我。
qián nián rù tài yuán huò yáng mǎ shù wàn jì kě wèi dà jié yǐ
前年入太原，获羊马数万计，可谓大捷矣。
yǐ dào tú jiān zǔ bǐ jí guó shāng hào dài jìn
以道途艰阻，比及国，伤耗殆尽。
jīn ruò jǔ ér bù jié jiāng ān guī hu
今若举而不捷，将安归乎？
kè hán bù tīng
”可汗不听。
dùn mò hè chéng rén zhī xīn yīn jī shā zhī bìng shā qí qīn xìn jí jiǔ xìng hú suǒ yòu lái zhě fán èr qiān rén
顿莫贺乘人之心，因击杀之，并杀其亲信及九姓胡所诱来者凡二千人。
dùn mò hè zì lì hào wèi hé gǔ duō lù pí qié kè hán shǐ qí qiú zhǎng jiàn dá gàn suí wén xiù lái cháo
顿莫贺自立号为合骨咄禄毗伽可汗，使其酋长建达干随文秀来朝。
mìng jīng zhào yǐn yuán xiū chí jié cè wèi wǔ yì chéng gōng kè hán
命京兆尹源休持节册为武义成功可汗。
zhēn yuán sān nián bā yuè huí hé kè hán qiǎn shǒu lǐng mò chuò dá gàn duō lǎn jiāng jūn hé quē dá gàn děng lái gòng fāng wù qiě qǐng hé qīn
贞元三年八月，回纥可汗遣首领墨啜达干、多览将军合阙达干等来贡方物，且请和亲。
sì nián shí yuè huí hé gōng zhǔ jí shǐ zhì zì fán dé zōng yù yán xǐ mén jiàn zhī
四年十月，回纥公主及使至自蕃，德宗御延喜门见之。
shí huí hé kè hán xǐ yú hé qīn qí lǐ shén gōng shàng yán xī wèi xiōng dì jīn wèi zǐ xù bàn zǐ yě
时回纥可汗喜于和亲，其礼甚恭，上言：“昔为兄弟，今为子婿，半子也。
yòu lì rǔ tǔ bō shǐ zhě jí shǐ dà shǒu lǐng děng qī qiè fán wǔ shí liù fù rén lái yíng kě dūn fán qiǎn rén qiān yú nà pìn mǎ èr qiān
” 又詈辱吐蕃使者，及使大首领等妻妾凡五十六妇人来迎可敦，凡遣人千余，纳聘马二千。
dé zōng lìng shuò zhōu tài yuán fēn liú qī bǎi rén qí zǎi xiàng shǒu lǐng jiē zhì fēn guǎn hóng lú jiāng zuò
德宗令朔州、太原分留七百人，其宰相首领皆至，分馆鸿胪，将作。
guǐ sì jiàn yú xuān zhèng diàn
癸巳， 见于宣政殿。
yǐ wèi dé zōng zhào huí gē gōng zhǔ chū shǐ zhě duì yú lín dé diàn gè yǒu bān cì
乙未，德宗召回纥公主出，使者对于麟德殿，各有颁赐。
gēng zǐ zhào xián ān gōng zhǔ jiàng huí hé kè hán réng zhì fǔ guān shǔ shì qīn wáng lì
庚子，诏咸安公主降回纥可汗，仍置府官属视亲王例。
yǐ diàn zhōng jiān sì téng wáng chén rán wèi xián ān gōng zhǔ hūn lǐ shǐ guān bō jiǎn jiào yòu pú yè sòng xián ān gōng zhǔ jí cè huí hé kè hán shǐ
以殿中监、嗣滕王湛然为咸安公主婚礼使，关播检校右仆射、送咸安公主及册回纥可汗使。
zhēn yuán wǔ nián shí èr yuè huí hé mì duō lù cháng shòu tiān qīn pí qié kè hán hōng fèi cháo sān rì wén wǔ sān pǐn yǐ shàng jiù hóng lú sì diào qí lái shǐ
贞元五年十二月，回纥汨咄禄长寿天亲毗伽可汗薨，废朝三日，文武三品已上就鸿胪寺吊其来使。
zhēn yuán liù nián liù yuè huí hé shǐ yí zhí qié dá gàn guī fān cì mǎ jià juàn sān shí wàn pǐ
贞元六年六月，回纥使移职伽达干归蕃，赐马价绢三十万匹。
yǐ hóng lú qīng guō fēng jiān yù shǐ dài fū chōng cè huí hé zhōng zhēn kè hán shǐ
以鸿胪卿郭锋兼御史大夫，充册回纥忠贞可汗使。
shì suì sì yuè zhōng zhēn kè hán wèi qí dì suǒ shā ér cuàn lì
是岁四月，忠贞可汗为其弟所杀而篡立。
shí huí hé dà jiàng jié gàn jiā sī xi jī tǔ bō wèi huí qí cì xiāng shuài guó rén zòng shā zuǎn zhě ér lì zhōng zhēn zhī zǐ wèi kè hán nián fāng shí liù qī
时回纥大将颉干迦斯西击吐蕃未回，其次相率国人纵杀纂者而立忠贞之子为可汗，年方十六七。
jí liù yuè jié gàn jiā sī xi tǎo huí jiāng zhì yá zhàng cì xiāng děng jù qí hòu yǒu fèi lì bù yù hàn shǐ zhī zhī liú fēng shù yuè ér huí
及六月，颉干迦斯西讨回，将至牙帐，次相等惧其后有废立，不欲汉使知之， 留锋数月而回。
jié gàn jiā sī zhī zhì yě kè hán děng chū yíng jiāo yě chén guō fēng suǒ sòng guó xìn qì bì kè hán yǔ cì jiāng xiāng děng jiē fǔ fú zì shuō fèi lì zhī yóu qiě qǐng mìng yuē wéi dà xiāng shēng sǐ zhī
颉干迦斯之至也，可汗等出迎郊野，陈郭锋所送国信器币，可汗与次将相等皆俯伏自说废立之由，且请命曰：“惟大相生死之。
xī yǐ suǒ chén qì bì zèng jié gàn jiā sī yǐ yuè zhī
”悉以所陈器币赠颉干迦斯以悦之。
kè hán yòu bài qì yuē r yú yòu wú zhī jīn xìng de lì wéi yǎng shí yú ā diē
可汗又拜泣曰：“儿愚幼无知，今幸得立，惟仰食于阿爹。
kè hán yǐ zi shì zhī jié gàn jiā sī yǐ bēi xùn xìng gǎn nǎi xiāng chí hào kū suì zhí chén zǐ zhī lǐ yān
”可汗以子事之，颉干迦斯以卑逊兴感，乃相持号哭，遂执臣子之礼焉。
jǐn yǐ suǒ chén qì bì bān cì zuǒ yòu zhū cóng xíng jiàng shì jǐ wú suǒ qǔ zì shì qí guó shāo ān nǎi qiǎn dá bǐ tè lēi méi lù jiāng jūn gào zhōng zhēn kè hán zhī āi yú wǒ qiě qǐng cè xīn jūn
尽以所陈器币颁赐左右诸从行将士，己无所取，自是其国稍安，乃遣达比特勒梅录将军告忠贞可汗之哀于我，且请册新君。
shǐ zhì fèi cháo sān rì réng lìng sān pǐn yǐ shàng guān jiù hóng lú sì diào qí shǐ
使至，废朝三日，仍令三品已上官就鸿胪寺吊其使。
shì suì tǔ bō xiàn běi tíng dū hù fǔ
是岁， 吐蕃陷北庭都护府。
chū běi tíng ān xī jì jiǎ dào yú huí hé yǐ cháo zòu yīn fù yōng yān
初，北庭、安西既假道于回纥以朝奏，因附庸焉。
huí hé zhēng qiú wú yàn běi tíng chà jìn fán shēng shì zhī zī bì qiáng qǔ zhī
回纥征求无厌，北庭差近， 凡生事之资，必强取之。
yòu yǒu shā tuó bù luò liù qiān yú zhàng yǔ běi tíng xiāng yī yì shǔ yú huí hé sì xíng chāo duó yóu suǒ yàn kǔ
又有沙陀部落六千余帐，与北庭相依，亦属于回纥，肆行抄夺，尤所厌苦。
qí xiān gé lù bù luò jí bái fú tū jué sù yǔ huí hé tōng hé yì hàn qí qīn lüè
其先葛禄部落及白服突厥素与回纥通和，亦憾其侵掠。
yīn tǔ bō hòu lù jiàn yòu suì fù zhī
因吐蕃厚赂见诱，遂附之。
yú shì tǔ bō lǜ gé lù bái fú zhī zhòng qù dōng kòu běi tíng huí hé dà xiāng jié gàn jiā sī lǜ zhòng yuán zhī pín bài
于是吐蕃率葛禄、白服之众去冬寇北庭，回纥大相颉干迦斯率众援之，频败。
tǔ bō jí gōng zhī běi tíng zhī rén jì kǔ huí hé nǎi jǔ chéng jiàng yān shā tuó bù luò yì jiàng
吐蕃急攻之，北庭之人既苦回纥，乃举城降焉，沙陀部落亦降。
jié dù shǐ jiǎn jiào gōng bù shàng shū yáng xí gǔ jiāng huī xià èr qiān yú zhòng chū bēn xī zhōu jié gàn lì yì hái
节度使、检校工部尚书杨袭古将麾下二千余众出奔西州，颉干利亦还。
shí nián qiū xī qí guó dīng zhuàng wǔ wàn rén zhào xí gǔ jiāng fù yān
十年秋，悉其国丁壮五万人，召袭古，将复焉。
é wèi suǒ bài sǐ zhě dà bàn
俄为所败，死者大半。
jié gàn lì shōu hé yú jìn chén yè bēn hái
颉干利收合余烬，晨夜奔还。
xí gǔ yú zhòng jǐn bǎi liù shí jiāng fù rù xī zhōu jié gàn jiā sī dài zhī yuē dì yǔ wǒ tóng zhì yá zhàng dāng sòng jūn guī běn cháo
袭古余众仅百六十，将复入西州，颉干迦斯绐之曰：“第与我同至牙帐，当送君归本朝。
jì jí yá zhàng liú ér bù qiǎn jìng shā zhī
”既及牙帐，留而不遣，竟杀之。
zì shì ān xī zǔ jué mò zhī cún wáng wéi xī zhōu zhī rén yóu gù shǒu yān
自是安西阻绝，莫知存亡，唯西州之人， 犹固守焉。
jié shì jiā sī bài gé lù chéng shèng qǔ huí gē zhī fú tú chuān huí hé zhèn kǒng xī qiān xī běi bù luò yáng mǎ yú yá zhàng zhī nán yǐ bì zhī
颉士迦斯败，葛禄乘胜取回纥之浮图川，回纥震恐，悉迁西北部落羊马于牙帐之南以避之。
zhēn yuán qī nián wǔ yuè gēng shēn shuò yǐ hóng lú shǎo qīng yǔ dìng jiān yù shǐ dài fū cè huí hé kè hán jí diào jì shǐ
贞元七年五月庚申朔，以鸿胪少卿庾铤兼御史大夫，册回纥可汗及吊祭使。
shì yuè huí hé qiǎn shǐ lǜ zhī dá gàn děng lái cháo gào xiǎo níng guó gōng zhǔ hōng
是月，回纥遣使律支达干等来朝，告小宁国公主薨。
fèi cháo sān rì gù sù zōng yǐ níng guó gōng zhǔ jiàng huí hé yòu yǐ róng wáng nǚ yìng zhī
废朝三日，故，肃宗以宁国公主降回纥，又以荣王女媵之；
jí níng guó lái guī róng wáng nǚ wèi kě dūn huí hé hào wèi xiǎo níng guó gōng zhǔ lì pèi yīng wǔ yīng yì èr kè hán
及宁国来归，荣王女为可敦，回纥号为小宁国公主，历配英武、英义二可汗。
jí tiān qīn kè hán lì chū jū yú wài shēng yīng wǔ èr zi wèi tiān qīn kè hán suǒ shā
及天亲可汗立，出居于外，生英武二子，为天亲可汗所杀。
wú jǐ hōng
无几薨。
qī nián bā yuè huí hé qiǎn shǐ xiàn bài tǔ bō gé lù yú běi tíng suǒ jié jí qí fú chù
七年八月，回纥遣使献败吐蕃、葛禄于北庭所捷及其俘畜。
xiān shì tǔ bō rù líng zhōu wèi huí hé suǒ bài yè yǐ huǒ gōng hài ér tuì
先是，吐蕃入灵州，为回纥所败，夜以火攻，骇而退。
shí èr yuè huí hé qiǎn shā zhī jiāng jūn xiàn tǔ bō fú dà shǒu lǐng jié xīn dé zōng yù yán xǐ mén guān zhī
十二月，回纥遣杀支将军献吐蕃俘大首领结心，德宗御延喜门观之。
bā nián qī yuè yǐ huí hé yào luō gé líng jiǎn jiào yòu pú yè
八年七月，以回纥药罗葛灵检校右仆射。
líng běn táng rén xìng lǚ shì yīn rù huí hé wèi kè hán yǎng zǐ suì yǐ kè hán xìng wèi yào luō gé líng zài guó yòng shì
灵本唐人，姓吕氏，因入回纥，为可汗养子，遂以可汗姓为药罗葛灵，在国用事。
yīn lái cháo chǒng lài shén hòu réng gěi shì mǎ juàn qī wàn pǐ
因来朝，宠赉甚厚，仍给市马绢七万匹。
jiǔ nián jiǔ yuè qiǎn shǐ lái cháo gòng
九年九月，遣使来朝贡。
zhēn yuán shí yī nián liù yuè gēng yín cè bài huí hé téng lǐ luó yǔ lù méi mì shī hé lù hú pí jiā huái xìn kè hán
贞元十一年六月庚寅，册拜回纥腾里逻羽录没密施合禄胡毗迦怀信可汗。
yuán hé sì nián ǎi dé hé lǐ lù méi mǐ shī hé mì pí jiā kè hán qiǎn shǐ gǎi wéi huí hú yì qǔ huí xuán qīng jié rú gǔ yě
元和四年，蔼德曷里禄没弭施合密毗迦可汗遣使改为回鹘，义取回旋轻捷如鹘也。
bā nián sì yuè huí hú qǐng hé qīn shǐ yī nán zhū huán fán yàn yú sān diàn cì yǐ yín qì zēng bó
八年四月，回鹘请和亲，使伊难珠还蕃，宴于三殿，赐以银器缯帛。
shì suì huí hú shù qiān jì zhì tí quán biān jūn jiè yán
是岁，回鹘数千骑至鹈泉，边军戒严。
shí èr yuè èr rì yàn guī guó huí hú mó ní bā rén lìng zhì zhōng shū jiàn zǎi chén
十二月二日，宴归国回鹘摩尼八人，令至中书见宰臣。
xiān shì huí hú qǐng hé qīn xiàn zōng shǐ yǒu sī jì zhī
先是， 回鹘请和亲，宪宗使有司计之。
lǐ fèi yuē wǔ bǎi wàn guàn fāng nèi yǒu zhū tǎo wèi rèn qí qīn yǐ mó ní wèi huí hú xìn fèng gù shǐ zǎi chén yán qí bù kě
礼费约五百万贯，方内有诛讨，未任其亲，以摩尼为回鹘信奉，故使宰臣言其不可。
nǎi zhào zōng zhèng shǎo qīng li xiào chéng shǐ yú huí hú tài cháng bó shì yīn yòu fù zhī yù qí lái qǐng zhī yì
乃诏宗正少卿李孝诚使于回鹘，太常博士殷侑副之，谕其来请之意。
cháng qìng yuán nián pí jiā bǎo yì kè hán hōng chuò cháo sān rì réng lìng zhū sī sān pǐn yǐ shàng guān jiù hóng lú sì diào qí shǐ zhě
长庆元年，毗迦保义可汗薨，辍朝三日，仍令诸司三品已上官就鸿胪寺吊其使者。
sì yuè zhèng yá cè huí hú jūn zhǎng wèi dēng luō yǔ lù mì shī jù zhǔ lù pí qié kè hán yǐ shào fǔ jiān péi tōng wèi jiǎn jiào zuǒ sàn qí cháng shì jiān yù shǐ dài fū chí jié cè lì jiān diào jì shǐ
四月，正衙册回鹘君长为登罗羽录密施句主录毗伽可汗，以少府监裴通为检校左散骑常侍、兼御史大夫，持节册立、兼吊祭使。
wǔ yuè huí hú zǎi xiàng dū du gōng zhǔ mó ní děng wǔ bǎi qī shí sān rén rù cháo yíng gōng zhǔ yú hóng lú sì ān zhì
五月，回鹘宰相、都督、公主、 摩尼等五百七十三人入朝迎公主，于鸿胪寺安置。
chì tài hé gōng zhǔ chū jiàng huí hú wèi kě dūn yi lìng zhōng shū shè rén wáng qǐ fù hóng lú sì xuān shì
敕：“太和公主出降回鹘为可敦， 宜令中书舍人王起赴鸿胪寺宣示；
yǐ zuǒ jīn wú wèi dà jiàng jūn hú zhèng jiǎn jiào hù bù shàng shū chí jié chōng sòng gōng zhǔ rù huí hú jí cè kè hán shǐ
以左金吾卫大将军胡证检校户部尚书，持节充送公主入回鹘及册可汗使；
guāng lù qīng li xiàn jiā jiān yù shǐ zhōng chéng chōng fù shǐ
光禄卿李宪加兼御史中丞，充副使；
tài cháng bó shì yīn yòu gǎi diàn zhōng shì yù shǐ chōng pàn guān
太常博士殷侑改殿中侍御史，充判官。
tǔ bō fàn qīng sāi bǎo yǐ huí hé hé qīn gù yě
”吐蕃犯青塞堡，以回纥和亲故也。
yán zhōu cì shǐ li wén yuè fā bīng jī tuì zhī
盐州刺史李文悦发兵击退之。
huí hú zòu yǐ yī wàn qí chū běi tíng yī wàn qí chū ān xī zhí tǔ bō yǐ yíng tài hé gōng zhǔ guī guó
回鹘奏：“以一万骑出北庭，一万骑出安西，拓吐蕃以迎太和公主归国。
qí yuè chì tài hé gōng zhǔ chū jiàng huí hé yi chí zhì fǔ qí guān shǔ yi shì qīn wáng lì
”其月敕： “太和公主出降回纥，宜持置府，其官属宜视亲王例。
huí hé zì xián ān gōng zhǔ mò hòu lǚ guī kuǎn qǐng jì qián hǎo jiǔ wèi zhī xǔ
回纥自咸安公主殁后，屡归款请继前好，久未之许。
zhì yuán hé mò qí qǐng mí qiè xiàn zōng yǐ běi lǔ yǒu xūn láo yú wáng shì yòu xī róng bǐ suì wèi biān huàn suì xǔ yǐ qī zhī
至元和末，其请弥切，宪宗以北虏有勋劳于王室，又西戎比岁为边患，遂许以妻之。
jì xǔ ér xiàn zōng bēng
既许而宪宗崩。
mù zōng jí wèi
穆宗即位，
yú nián nǎi fēng dì shí mèi wèi tài hé gōng zhǔ
逾年乃封第十妹为太和公主，
jiāng chū jiàng
将出降，
huí hé dēng luó gǔ méi mì shī hé pí qié kè hán qiǎn shǐ yī nán zhū jù lù dū du sī jié bìng wài zǎi xiàng fù mǎ méi lù sī mǎ
回纥登逻骨没密施合毗伽可汗遣使伊难珠、句录都督思结并外宰相、驸马、梅录司马，
jiān gōng zhǔ yī rén yè hù gōng zhǔ yī rén
兼公主一人、叶护公主一人，
jí dá gàn bìng tuó mǎ qiān yú lái yíng
及达干并驼马千余来迎。
tài hé gōng zhǔ fā fù huí hé guó mù zōng yù tōng huà mén zuǒ gè lín sòng shǐ bǎi liáo zhāng jìng sì qián lì bān yí wèi shén shèng shì nǚ qīng chéng guān yān
太和公主发赴回纥国，穆宗御通化门左个临送，使百僚章敬寺前立班，仪卫甚盛，士女倾城观焉。
shí yī yuè zhèn wǔ jié dù zhāng wéi qīng zòu zhǔn zhào fā bīng sān qiān fù wèi zhōu shù nèi yǐ fā yī qiān rén qì yú èr qiān rén dài tài hé gōng zhǔ chū jiè jí fā qiǎn
十一月，振武节度张惟清奏：“准诏发兵三千赴蔚州，数内已发一千人讫，余二千人，待太和公主出界即发遣。
yòu zòu tiān dé zhuǎn dié yún huí hú qī bǎi liù shí rén jiāng tuó mǎ jí chē xiāng cì zhì huáng lú quán yíng hòu gōng zhǔ
”又奏：“天德转牒云：回鹘七百六十人将驼马及车，相次至黄芦泉迎候公主。
fēng zhōu cì shǐ li yòu zòu yíng tài hé gōng zhǔ huí hú sān qiān yú qīng quán xià yíng zhí tǔ bō
”丰州刺史李祐奏： “迎太和公主回鹘三千于卿泉下营拓吐蕃。
èr nián èr yuè cì huí hé mǎ jià juàn wǔ wàn pǐ
二年二月，赐回纥马价绢五万匹。
sān yuè yòu cì mǎ jià juàn qī wàn pǐ
三月，又赐马价绢七万匹。
shì yuè péi dù zhāo tǎo yōu zhèn zhī luàn huí hú qǐng yǐ bīng cóng dù tǎo fá
是月，裴度招讨幽、镇之乱，回鹘请以兵从度讨伐。
cháo yì yǐ bǎo yìng chū huí hé shōu fù liǎng jīng shì gōng jiāo zì nán zhì xián yǐ wéi bù kě suì mìng zhòng shǐ zhǐ huí hé lìng guī
朝议以宝应初回纥收复两京，恃功骄恣难制， 咸以为不可，遂命中使止回纥令归。
huì qí yǐ shàng fēng zhōu běi jiè bù cóng
会其已上丰州北界，不从。
shàng zhào fā zēng bó qī wàn pǐ cì zhī fāng hái
上诏发缯帛七万匹赐之，方还。
wǔ yuè mìng shǐ cè lì dēng luō gǔ méi mì shī hé pí qié lǐ kè hán qiǎn pǐn guān tián wu fēng lǐng guó xìn shí èr chē shǐ huí hú cì kè hán jí tài hé gōng zhǔ
五月，命使册立登啰骨没密施合毗伽礼可汗，遣品官田务丰领国信十二车使回鹘，赐可汗及太和公主。
cháng qìng èr nián rùn shí yuè
长庆二年闰十月，
jīn wú dà jiàng jūn hú zhèng fù shǐ guāng lù qīng li xiàn hūn lǐ shǐ wèi wèi qīng li ruì fù shǐ zōng zhèng shǎo qīng lǐ zǐ hóng pàn guān yú bù láng zhōng zhāng mǐn tài cháng bó shì yīn yòu sòng tài hé gōng zhǔ zhì zì huí hé
金吾大将军胡证、副使光禄卿李宪、婚礼使卫尉卿李锐、副使宗正少卿李子鸿、判官虞部郎中张敏、太常博士殷侑送太和公主至自回纥，
jiē yún chū
皆云： 初，
gōng zhǔ qù huí hé yá zhàng shàng kě xìn sù
公主去回纥牙帐尚可信宿，
kè hán qiǎn shù bǎi qí lái qǐng yǔ gōng zhǔ xiān cóng tā dào qù
可汗遣数百骑来请与公主先从他道去。
hú zhèng yuē bù kě
胡证曰： “不可。
lǔ shǐ yuē qián xián ān gōng zhǔ lái shí qù huā mén shù bǎi lǐ jí xiān qù jīn hé dú jù wǒ
”虏使曰：“前咸安公主来时，去花门数百里即先去，今何独拒我？
zhèng yuē wǒ tiān zǐ zhào sòng gōng zhǔ yǐ tóu kè hán jīn wèi jiàn kè hán qǐ yi xiān wǎng
”证曰：“我天子诏送公主以投可汗，今未见可汗，岂宜先往！
lǔ shǐ nǎi zhǐ
”虏使乃止。
jì zhì lǔ tíng nǎi zé jí rì cè gōng zhǔ wèi huí hú kě dūn
既至虏庭， 乃择吉日，册公主为回鹘可敦。
kè hán xiān shēng lóu dōng xiàng zuò shè zhān wò yú lóu xià yǐ jū gōng zhǔ shǐ qún hú zhǔ jiào gōng zhǔ yǐ hú fǎ
可汗先升楼东向坐，设毡幄于楼下以居公主，使群胡主教公主以胡法。
gōng zhǔ shǐ jiě táng fú ér yī hú fú yǐ yī yù shì chū lóu qián xī xiàng bài
公主始解唐服而衣胡服，以一妪侍，出楼前西向拜。
kè hán zuò ér shì gōng zhǔ zài fǔ bài qì fù rù zhān wò zhōng jiě qián suǒ fú ér pī kě dūn fú tōng jū dà rú jiē qiàn sè jīn shì guān rú jiǎo qián zhǐ hòu chū lóu fǔ bài kè hán rú chū lǐ
可汗坐而视，公主再俯拜讫，复入毡幄中，解前所服而披可敦服，通裾大襦，皆茜色，金饰冠如角，前指后出楼，俯拜可汗如初礼。
lǔ xiān shè dà yú qū yǐ qián shè xiǎo zuò xiāng zhě yǐn gōng zhǔ shēng yú huí hé jiǔ xìng xiāng fēn fù qí yú suí rì yòu zhuǎn yú tíng zhě jiǔ gōng zhǔ nǎi jiàng yú shēng lóu yǔ kè hán jù dōng xiàng zuò
虏先设大舆曲扆，前设小座，相者引公主升舆，回纥九姓相分负其舆，随日右转于庭者九，公主乃降舆升楼，与可汗俱东向坐。
zì cǐ chén xià cháo yè bìng bài kě dūn
自此臣下朝谒，并拜可敦。
kě dūn zì yǒu yá zhàng mìng èr xiāng chū rù zhàng zhōng
可敦自有牙帐，命二相出入帐中。
zhèng děng jiāng guī kě dūn yàn zhī zhàng zhōng liú lián hào tí zhě jìng rì kè hán yīn zèng hàn shǐ yǐ hòu kuàng
证等将归，可敦宴之帐中，留连号啼者竟日，可汗因赠汉使以厚贶。
tài hé yuán nián mìng zhòng shǐ yǐ juàn èr shí wàn pǐ fù hóng lú sì xuān cì huí hú chōng mǎ jià
太和元年，命中使以绢二十万匹付鸿胪寺宣赐回鹘充马价。
sān nián zhēng yuè zhōng shǐ yǐ juàn èr shí sān wàn pǐ cì huí hé chōng mǎ jià
三年正月，中使以绢二十三万匹赐回纥充马价。
qī nián sān yuè huí hé li yì jié děng jiāng tuó mǎ dào qiě bào kě hàn sān yuè èr shí qī rì hōng yǐ cè qīn dì sà tè lēi
七年三月，回纥李义节等将驼马到，且报可汗三月二十七日薨，已册亲弟萨特勒。
fèi cháo sān rì réng lìng zhū sī wén wǔ sān pǐn shàng shū shěng sì pǐn yǐ shàng guān jiù hóng lú sì diào qí shǐ zhě
废朝三日，仍令诸司文武三品、尚书省四品以上官就鸿胪寺吊其使者。
yǐ zuǒ xiāo wèi jiāng jūn huáng chéng liú shǒu táng hóng shí wèi jīn wú jiāng jūn jiān yù shǐ dài fū chí jié chōng rù huí hú diào jì cè lì shǐ
以左骁卫将军、皇城留守唐弘实为金吾将军兼御史大夫，持节充入回鹘吊祭册立使。
jiǔ nián liù yuè rù cháo huí hú jìn tài hé gōng zhǔ suǒ xiàn mǎ shè nǚ zǐ qī rén shā tuó xiǎo r èr rén
九年六月，入朝回鹘进太和公主所献马射女子七人，沙陀小儿二人。
kāi chéng chū qí xiāng yǒu ān yǔn hé zhě yǔ tè lè chái cǎo yù cuàn sà tè lēi kè hán sà tè lēi kè hán jué shā chái cǎo jí ān yǔn hé
开成初，其相有安允合者，与特勒柴草欲篡萨特勒可汗，萨特勒可汗觉，杀柴草及安允合。
yòu yǒu huí hú xiāng jué luō wù zhě yōng bīng zài wài yuàn zhū chái cǎo ān yǔn hé yòu shā sà tè lēi kè hán yǐ sà tè lè wèi kè hán
又有回鹘相掘罗勿者，拥兵在外，怨诛柴草、安允合，又杀萨特勒可汗，以馺特勒为可汗。
yǒu jiāng jūn jù lù mò hè hèn jué luō wù zǒu yǐn xiá jiá sī lǐng shí wàn qí pò huí hú chéng shā sà zhǎn jué luō wù shāo dàng dài jìn huí hú sàn bēn zhū fān
有将军句录末贺恨掘罗勿，走引黠戛斯领十万骑破回鹘城，杀馺，斩掘罗勿，烧荡殆尽，回鹘散奔诸蕃。
yǒu huí hú xiāng sà zhí zhě yōng wài shēng páng tè lēi jí nán lù bìng è fěn děng xiōng dì wǔ rén yī shí wǔ bù xi bēn gě luó lù yī zhī tóu tǔ bō yī zhī tóu ān xī yòu yǒu jìn kè hán yá shí sān bù yǐ tè lè wū jiè wèi kè hán nán lái fù hàn
有回鹘相馺职者，拥外甥庞特勒及男鹿并遏粉等兄弟五人、一十五部西奔葛逻禄，一支投吐蕃，一支投安西，又有近可汗牙十三部，以特勒乌介为可汗，南来附汉。
chū xiá jiá sī pò huí hú de tài hé gōng zhǔ
初，黠戛斯破回鹘，得太和公主。
xiá jiá sī zì chēng lǐ líng zhī hòu yǔ guó tóng xìng suì lìng dá gàn shí rén sòng gōng zhǔ zhì sāi shàng
黠戛斯自称李陵之后，与国同姓，遂令达干十人送公主至塞上。
wū jiè tú yù xiá jiá sī shǐ dá gàn děng bìng bèi shā
乌介途遇黠戛斯使，达干等并被杀。
tài hé gōng zhǔ què guī wū jiè kè hán nǎi zhì gōng zhǔ tóng háng nán dù dà qì
太和公主却归乌介可汗， 乃质公主同行，南渡大碛。
zhì tiān dé jiè zòu qǐng tiān dé chéng yǔ tài hé gōng zhǔ jū
至天德界，奏请天德城与太和公主居。
yǒu huí hú xiāng chì xīn zhě yǔ lián wèi xiāng xìng pú gù zhě yǔ tè qín nà jié chuò yōng bù zhòng bù bīn wū jiè
有回鹘相赤心者， 与连位相姓仆固者，与特勤那颉啜拥部众，不宾乌介。
chì xīn yù fàn sāi wū jiè qiǎn qí shǔ mài méi sī xiān bù chéng yú tiān dé jūn shǐ tián móu rán hòu yòu chì xīn zǎi xiàng tóng yè wū jiè kè hán lù chì xīn yú kè hán zhàng xià bìng pú gù èr rén
赤心欲犯塞，乌介遣其属霡没斯先布诚于天德军使田牟，然后诱赤心宰相同谒乌介可汗，戮赤心于可汗帐下并仆固二人。
nà jié zhàn shèng quán zhàn chì xīn xià qī qiān zhàng dōng kàn zhèn wǔ dà tóng jù shì wéi hēi shā yú lín dōng nán rù yōu zhōu xióng wǔ jūn xī běi jiè
那颉战胜，全占赤心下七千帐，东瞰振武、大同，据室韦、黑沙、榆林， 东南入幽州雄武军西北界。
yōu zhōu jié dù shǐ zhāng zhòng wǔ qiǎn dì zhòng zhì lǜ bīng dà pò nà jié zhī zhòng quán shōu qī qiān zhàng shā lù shōu qín lǎo xiǎo jìn jiǔ wàn rén
幽州节度使张仲武遣弟仲至率兵大破那颉之众，全收七千帐，杀戮收擒老小近九万人。
nà jié zhōng jiàn tòu tuo qún qián tuō wū jiè huò ér shā zhī
那颉中箭，透驼群潜脱，乌介获而杀之。
wū jiè zhū bù yóu chēng shí wàn zhòng zhù yá dà tóng jūn běi lǘ mén shān shí huì chāng èr nián qiū pín jié dōng shǎn yǐ běi tiān dé zhèn wǔ yún shuò bǐ lí fú lù
乌介诸部犹称十万众，驻牙大同军北闾门山，时会昌二年秋，频劫东陕已北， 天德、振武、云朔，比罹俘戮。
zhào zhū dào bīng xī zhì fáng hàn yǐ hé dōng jié dù shǐ liú miǎn chōng nán miàn zhāo kòng huí hú shǐ
诏诸道兵悉至防捍，以河东节度使刘沔充南面招控回鹘使；
yǐ yōu zhōu jié dù shǐ zhāng zhòng wǔ chōng dōng miàn zhāo kòng huí hú shǐ
以幽州节度使张仲武充东面招控回鹘使。
èr nián dōng sān nián chūn huí hú tè lè páng jù zhē ā dūn níng èr bù huí hú gōng zhǔ mì jié kě dūn yī bù wài xiāng zhū luò gù ā diē yī bù jí yá zhàng dà jiàng cáo mó nǐ děng qī bù gòng sān wàn zhòng xiāng cì jiàng yú yōu zhōu zhào pèi zhū dào
二年冬，三年春，回鹘特勒庞俱遮、阿敦宁二部，回鹘公主密羯可敦一部，外相诸洛固阿跌一部，及牙帐大将曹磨你等七部，共三万众，相次降于幽州，诏配诸道。
yǒu tè lè mài méi sī ā lì zhī xí wù chuò sān bù huí hú xiāng ài yé wù hóng shùn huí hú shàng shū lǚ héng děng zhū bù jiàng zhèn wǔ sān bù shǒu lǐng jiē cì xìng lǐ shì jí míng sī zhōng sī zhēn sī huì sī ēn chōng guī yì shǐ
有特勒霡没斯、阿历支、习勿啜三部，回鹘相爱耶勿弘顺、回鹘尚书吕衡等诸部降振武，三部首领皆赐姓李氏，及名思忠、思贞、思惠、思恩，充归义使。
yǒu tè lēi yè bèi gū xiōng li èr bù nán bēn tǔ bō yǒu tè lè kě zhì lì èr bù dōng běi bēn dà shì wéi yǒu tè lè hé wù chuò dōng tǎo qì dān zhàn sǐ
有特勒叶被沽兄李二部南奔吐蕃，有特勒可质力二部东北奔大室韦，有特勒荷勿啜东讨契丹，战死。
huì chāng sān nián huí hú shàng shū pú gù yì dào yōu zhōu yuē yǐ tài hé gōng zhǔ guī yōu zhōu wū jiè qù yōu zhōu jiè bā shí lǐ xià yíng
会昌三年，回鹘尚书仆固绎到幽州，约以太和公主归幽州，乌介去幽州界八十里下营。
qí qīn xìn gǔ ròu jí mó ní zhì jìng děng sì rén yǐ xiān rù zhèn wǔ jūn
其亲信骨肉及摩尼志净等四人已先入振武军。
shì yè hé dōng liú miǎn lǜ bīng yǎn zhì wū jiè yíng wū jiè jīng zǒu dōng běi yuē sì bǎi lǐ wài yī hé jiě shì wéi xià yíng bù jí jiāng tài hé gōng zhǔ tóng zǒu
是夜，河东刘沔率兵奄至乌介营，乌介惊走东北约四百里外，依和解室韦下营，不及将太和公主同走。
fēng zhōu cì shǐ shí xióng bīng yù tài hé gōng zhǔ zhàng yīn yíng guī guó
丰州刺史石雄兵遇太和公主帐，因迎归国。
wū jiè bù zhòng zhì dà zhōng yuán nián yì yōu zhōu jiàng liú zhě piāo liú è dòng zhòng shí wàn suǒ cún zhǐ sān qiān yǐ xià
乌介部众至大中元年诣幽州降，留者漂流饿冻， 众十万，所存止三千已下。
wū jiè jià mèi yǔ shì wéi tuō fù zhī
乌介嫁妹与室韦，托附之。
wèi huí hú xiāng měi quán zhě yì yǐn chuò bī zhū huí hú shā wū jiè yú jīn shān yǐ qí dì tè lè è niǎn wèi kè hán fù yǒu zhòng wǔ qiān yǐ shàng qí shí yòng liáng yáng jiē qǔ gěi yú xī wáng shuò shě lǎng
为回鹘相美权者逸隐啜逼诸回鹘杀乌介于金山，以其弟特勒遏捻为可汗，复有众五千以上，其食用粮羊皆取给于奚王硕舍朗。
dà zhōng yuán nián chūn zhāng zhòng wǔ dà pò xī zhòng qí huí hú wú suǒ qǔ gěi rì yǒu hào sàn
大中元年春，张仲武大破奚众，其回鹘无所取给，日有耗散。
zhì èr nián chūn wéi cún míng wáng guì chén wǔ bǎi rén yǐ xià yī shì wéi
至二年春，唯存名王贵臣五百人已下，依室韦。
zhāng zhōng wǔ yīn hè zhèng shì wéi jīng guò yōu zhōu zhòng wǔ què lìng hái fān qiǎn sòng è niǎn děng lái xiàng yōu zhōu è niǎn děng jù shì yè yǔ qī gé lù zi tè lè dú sī děng jiǔ qí xi zǒu yú zhòng bēn zhī bù jí huí hú zhū xiāng dá guān lǎo yòu dà kū
张钟武因贺正室韦经过幽州，仲武却令还蕃，遣送遏捻等来向幽州，遏捻等惧，是夜与妻葛禄、子特勒毒斯等九骑西走，余众奔之不及，回鹘诸相达官老幼大哭。
shì wéi fēn huí hú yú zhòng wèi qī fēn qī xìng shì wéi gè zhàn yī fēn
室韦分回鹘余众为七分，七姓室韦各占一分。
jīng sān xiǔ xiá jiá sī xiāng ā bō lǐng zhū fān bīng chēng qī wàn cóng xī nán tiān dé běi jiè lái qǔ è niǎn jí zhū huí hú dà bài shì wéi
经三宿， 黠戛斯相阿播领诸蕃兵称七万，从西南天德北界来取遏捻及诸回鹘，大败室韦。
huí gǔ zài shì wéi zhě ā bō jiē shōu guī qì běi
回鹘在室韦者，阿播皆收归碛北。
zài wài yóu shù zhàng sàn cáng zhū shān shēn lín dào jié zhū fān jiē xī xiàng qīng xīn wàng ān xi páng lēi zhī dào
在外犹数帐，散藏诸山深林，盗劫诸蕃，皆西向倾心望安西庞勒之到。
páng lēi yǐ zì chēng kè hán yǒu qì xi zhū chéng
庞勒已自称可汗，有碛西诸城。
qí hòu sì jūn ruò chén qiáng jū gān zhōu wú fù xī shí zhī shèng
其后嗣君弱臣强，居甘州，无复昔时之盛。
dào jīn shí qiǎn shǐ rù cháo jìn yù mǎ èr wù jí běn tǔ suǒ chǎn jiāo yì ér fǎn
到今时遣使入朝，进玉马二物及本土所产，交易而返。
shǐ chén yuē zì sān dài yǐ qián liǎng hàn zhī hòu xī qiāng běi dí hù xìng bù zú qí míng bù tóng wéi huàn yī yě
史臣曰：自三代以前，两汉之后，西羌、北狄，互兴部族，其名不同，为患一也。
cài yōng yún biān chuí zhī huàn wèi shǒu zú zhī jiè
蔡邕云：“边陲之患，为手足之疥；
zhōng guó zhī kùn wèi xiōng bèi zhī jū
中国之困，为胸背之疽。
tū jué wèi yáng dì zhī huàn shēn yǐ duò jìng miè
突厥为炀帝之患深矣，隋竟灭；
zhōng guó zhī kùn qí lǐ zhāo rán
中国之困，其理昭然。
zì tài zōng píng tū jué pò yán tuó ér huí hé xìng yān
”自太宗平突厥，破延陀，而回纥兴焉。
tài zōng xìng líng wǔ yǐ jiàng zhī zhì zhōu fǔ yǐ ān zhī yǐ míng jué yù bó yǐ ēn zhī
太宗幸灵武以降之，置州府以安之，以名爵玉帛以恩之。
qí yì hé zāi
其义何哉？
gài yǐ dí bù kě jǐn ér yǐ wēi huì jī mí zhī
盖以狄不可尽， 而以威惠羁縻之。
kāi yuán zhōng sān gāng zhèng bǎi xìng zú sì yí bā mán xī rán xiàng huà yào huāng zhī wài wèi wēi huái huì bù qí shèng yǐ
开元中，三纲正，百姓足，四夷八蛮，翕然向化，要荒之外，畏威怀惠，不其盛矣！
tiān bǎo mò jiān chén nòng quán yú nèi nì chén bá hù yú wài nèi wài jié xìn ér chē jià jù qiān huá yí shēng xīn ér shén qì jiāng zhuì
天宝末，奸臣弄权于内，逆臣跋扈于外，内外结衅而车驾遽迁， 华夷生心而神器将坠。
sù zōng yòu huí hé yǐ fù jīng jī
肃宗诱回纥以复京畿。
dài zōng yòu huí hé yǐ píng hé shuò
代宗诱回纥以平河朔。
kān nán zhōng xīng zhī gōng dà jí dà yǐ
戡难中兴之功， 大即大矣！
rán shēng líng zhī gāo xuè yǐ gàn bù néng gōng qí qiú qǔ
然生灵之膏血已干，不能供其求取；
cháo tíng zhī fǎ lìng bìng chí wú yǐ yì qí píng líng
朝廷之法令并弛，无以抑其凭陵。
rěn chǐ hé qīn gū xī bù xiá
忍耻和亲，姑息不暇。
pú gù huái ēn wèi pàn yóu shén diàn wēi
仆固怀恩为叛，尤甚阽危；
guō zi yí zhī néng jūn zhōng miǎn qīn yì
郭子仪之能军，终免侵轶。
bǐ xī zhū róng yú guó zhī gōng zuì dà wèi mín zhī hài yì shēn
比昔诸戎，于国之功最大，为民之害亦深。
jí shì lì rì lóng shèng shuāi shí biàn bīng xiāo wǎ jiě rú cún ruò wáng jìng wèi shǒu zú zhī jiè yān
及势利日隆，盛衰时变，冰消瓦解，如存若亡，竟为手足之疥焉。
xī zhāo zhī shì huáng zhū dié xīng jìng wèi xiōng bèi zhī jū yān
僖、昭之世，黄、朱迭兴，竟为胸背之疽焉。
shǒu jiè bèi jū chéng wèi què lùn
手疥背疽，诚为确论。
zàn yuē tǔ dé chū lóng bǐ wū kě fēng
赞曰：土德初隆，比屋可封。
cháo gāng zhōng fǒu biān bǐ xīng róng
朝纲中否，边鄙兴戎。
ān shǐ luàn guó huí hé shì gōng
安、史乱国，回纥恃功。
shì gōng yī hé
恃功伊何？
xián yì gū xī
咸议姑息。
mín bù liáo shēng guó dān qí lì
民不聊生，国殚其力。
huá yí yǒu jié shèng shuāi rú zhī
华夷有截，盛衰如织。
bǐ jì zhǎng è wǒ nǎi xiū dé jū jiè zhī yì bǎi dài kě zé
彼既长恶，我乃修德，疽疥之义，百代可则。