nán mán xī nán mán
南蛮西南蛮
lín yì pó lì pán pán zhēn là tuó huán hē líng duò hé luó duò pó dēng dōng xiè mán xi zhào mán zāng kē mán nán píng liáo dōng nǚ guó nán zhào mán piào guó
○林邑婆利盘盘真腊陀洹诃陵堕和罗堕婆登东谢蛮西赵蛮牂牁蛮南平獠东女国南诏蛮骠国
lín yì guó hàn rì nán xiàng lín zhī de zài jiāo zhōu nán qiān yú lǐ
林邑国,汉日南象林之地,在交州南千余里。
qí guó yán mào shù qiān lǐ běi yǔ xiǎo zhōu jiē
其国延袤数千里,北与皛州接。
dì qì dōng wēn bù shí bīng xuě cháng duō wù yǔ
地气冬温,不识冰雪,常多雾雨。
qí wáng suǒ jū chéng lì mù wèi zhà
其王所居城,立木为栅。
wáng zhù rì zhān gǔ bèi xié luò bo rào yāo shàng jiā zhēn zhū jīn suǒ yǐ wéi yīng luò juǎn fà ér dài huā
王著日毡古贝,斜络膊, 绕腰,上加真珠金锁,以为璎珞,卷发而戴花。
fū rén fú zhāo xiá gǔ bèi yǐ wéi duǎn qún shǒu dài jīn huā shēn shì yǐ jīn suǒ zhēn zhū yīng luò
夫人服朝霞古贝以为短裙,首戴金花,身饰以金锁真珠璎珞。
wáng zhī shì wèi yǒu bīng wǔ qiān rén néng yòng nǔ jí yǐ téng wèi jiǎ yǐ zhú wèi gōng chéng xiàng ér zhàn
王之侍卫,有兵五千人,能用弩及,以藤为甲,以竹为弓,乘象而战。
wáng chū zé liè xiàng qiān tóu mǎ sì bǎi pǐ fēn wéi qián hòu
王出则列象千头,马四百匹,分为前后。
qí rén quán fā sè hēi sú jiē tú xiǎn de shè xiāng yǐ tu shēn yī rì zhī zhōng zài tu zài xǐ
其人拳发色黑,俗皆徒跣,得麝香以涂身,一日之中,再涂再洗。
bài yè jiē hé zhǎng dùn sǎng
拜谒皆合掌顿颡。
jià qǔ zhī fǎ de qǔ tóng xìng
嫁娶之法,得取同姓。
sú yǒu wén zì yóu xìn fó fǎ rén duō chū jiā
俗有文字,尤信佛法,人多出家。
fù mǔ sǐ zi zé tī fā ér kū yǐ guān shèng shī jī chái fán jiù shōu qí huī cáng yú jīn píng sòng zhī shuǐ zhōng
父母死,子则剔发而哭,以棺盛尸,积柴燔柩, 收其灰,藏于金瓶,送之水中。
sú yǐ shí èr yuè wèi suì shǒu dào suì zài shú
俗以十二月为岁首,稻岁再熟。
zì cǐ yǐ nán cǎo mù dōng róng sì shí jiē shí shēng cài yǐ bīng láng zhī wèi jiǔ
自此以南,草木冬荣,四时皆食生菜,以槟榔汁为酒。
yǒu jié liáo niǎo néng jiě rén yǔ
有结辽鸟,能解人语。
wǔ dé liù nián qí wáng fàn fàn zhì qiǎn shǐ lái cháo
武德六年,其王范梵志遣使来朝。
bā nián yòu qiǎn shǐ xiàn fāng wù
八年,又遣使献方物。
gāo zǔ wèi shè jiǔ bù lè yǐ yàn zhī jí cì qí wáng jǐn cǎi
高祖为设《九部乐》 以宴之,及赐其王锦彩。
zhēn guàn chū qiǎn shǐ gòng xún xī
贞观初,遣使贡驯犀。
sì nián qí wáng fàn tóu lí qiǎn shǐ xiàn huǒ zhū dà rú jī luǎn yuán bái jiǎo jié guāng zhào shù chǐ zhuàng rú shuǐ jīng zhèng wǔ xiàng rì
四年,其王范头黎遣使献火珠,大如鸡卵,圆白皎洁,光照数尺,状如水精,正午向日。
yǐ ài zhēng zhī jí huǒ rán
以艾蒸之,即火燃。
wǔ nián yòu xiàn wǔ sè yīng wǔ
五年, 又献五色鹦鹉。
tài zōng yì zhī zhào tài zǐ yòu shù zǐ lǐ bǎi yào wèi zhī fù
太宗异之,诏太子右庶子李百药为之赋。
yòu xiàn bái yīng wǔ jīng shí biàn huì shàn yú yìng dá
又献白鹦鹉,精识辩慧, 善于应答。
tài zōng mǐn zhī bìng fù qí shǐ lìng fàng hái yú lín sǒu
太宗悯之,并付其使,令放还于林薮。
zì cǐ cháo gòng bù jué
自此朝贡不绝。
tóu lí sǐ zi fàn zhèn lóng dài lì
头黎死,子范镇龙代立。
tài zōng bēng zhào yú líng suǒ kān shí tú tóu lí zhī xíng liè yú xuán quē zhī qián
太宗崩,诏于陵所刊石图头黎之形,列于玄阙之前。
shí jiǔ nián zhèn lóng wèi qí chén mó hē màn duō qié dú suǒ shā qí zōng zú bìng zhū yí fàn shì suì jué
十九年,镇龙为其臣摩诃漫多伽独所杀,其宗族并诛夷,范氏遂绝。
guó rén nǎi lì tóu lí zhī nǚ xù pó luó mén wèi wáng
国人乃立头黎之女婿婆罗门为王。
hòu dà chén jí guó rén gǎn sī jiù zhǔ
后大臣及国人感思旧主。
nǎi fèi pó luó mén ér lì tóu lí zhī dí nǚ wèi wáng
乃废婆罗门而立头黎之嫡女为王。
zì lín yì yǐ nán jiē juǎn fà hēi shēn tōng hào wèi kūn lún
自林邑以南,皆卷发黑身,通号为“昆仑”。
pó lì guó zài lín yì dōng nán hǎi zhōng zhōu shàng
婆利国,在林邑东南海中洲上。
qí de yán mào shù qiān lǐ zì jiāo zhōu nán dù hǎi jīng lín yì fú nán chì tǔ dān dān shù guó nǎi zhì yān
其地延袤数千里,自交州南渡海,经林邑、扶南、赤土、丹丹数国乃至焉。
qí rén jiē hēi sè chuān ěr fù kē
其人皆黑色,穿耳附榼。
wáng xìng shā lì yé qié míng hù lù nà pó shì yǒu qí wèi
王姓刹利耶伽,名护路那婆, 世有其位。
wáng dài huā xíng rú pí biàn zhuāng yǐ zhēn zhū yīng luò shēn zuò jīn chuáng
王戴花形如皮弁,装以真珠璎珞,身坐金床。
shì nǚ yǒu jīn huā bǎo lǚ zhī shì huò chí bái fú kǒng què shàn
侍女有金花宝缕之饰,或持白拂孔雀扇。
xíng zé jià xiàng míng jīn jī gǔ chuī lǐ wéi lè
行则驾象,鸣金击鼓吹蠡为乐。
nán zǐ jiē quán fā bèi gǔ bèi bù héng fú yǐ rào yāo
男子皆拳发,被古贝,布横幅以绕腰。
fēng qì shǔ rè héng rú zhōng guó zhī shèng xià
风气暑热,恒如中国之盛夏。
gǔ yī suì zài shú
谷一岁再熟。
yǒu gǔ bèi cǎo jī qí huā yǐ zuò bù cū zhě míng gǔ bèi xì zhě míng bái xì
有古贝草,缉其花以作布,粗者名古贝,细者名白赩。
zhēn guàn sì nián qí wáng qiǎn shǐ suí lín yì shǐ xiàn fāng wù
贞观四年,其王遣使随林邑使献方物。
pán pán guó zài lín yì xī nán hǎi qǔ zhōng běi yǔ lín yì gé xiǎo hǎi zì jiāo zhōu chuán xíng sì shí rì nǎi zhì qí guó yǔ láng yá xiū guó wèi lín rén jiē xué pó luó mén shū shén jìng fó fǎ
盘盘国,在林邑西南海曲中,北与林邑隔小海,自交州船行四十日乃至,其国与狼牙修国为邻,人皆学婆罗门书,甚敬佛法。
zhēn guàn jiǔ nián qiǎn shǐ lái cháo gòng fāng wù
贞观九年,遣使来朝,贡方物。
zhēn xī guó zài lín yì xī běi běn fú nán zhī shǔ guó kūn lún zhī lèi
贞腊国,在林邑西北,本扶南之属国,“昆仑”之类。
zài jīng shī nán èr wàn qī bǎi lǐ běi zhì ài zhōu liù shí rì xíng
在京师南二万七百里, 北至爱州六十日行。
qí wáng xìng shā lì shì
其王姓刹利氏。
yǒu dà chéng sān shí yú suǒ wáng dōu yī shē nà chéng fēng sú bèi fú yǔ lín yì tóng
有大城三十余所,王都伊奢那城,风俗被服与林邑同。
de ráo zhàng lì dú
地饶瘴疠毒。
hǎi zhōng dà yú yǒu shí bàn chū wàng zhī rú shān
海中大鱼有时半出,望之如山。
měi wǔ liù yuè zhōng dú qì liú xíng jí yǐ niú shǐ cí zhī bù zhě zé wǔ gǔ bù dēng
每五六月中,毒气流行,即以牛豕祠之,不者则五谷不登。
qí sú dōng xiàng kāi hù yǐ dōng wéi shàng
其俗东向开户,以东为上。
yǒu zhàn xiàng wǔ qiān tóu yóu hǎo zhě sì yǐ fàn ròu
有战象五千头,尤好者饲以饭肉。
yǔ lín guó zhàn zé xiàng duì zài qián yú bèi shàng yǐ mù zuò lóu shàng yǒu sì rén jiē chí gōng jiàn
与邻国战,则象队在前,于背上以木作楼,上有四人,皆持弓箭。
guó shàng fú dào jí tiān shén tiān shén wèi dà fú dào cì zhī
国尚佛道及天神,天神为大,佛道次之。
wǔ dé liù nián qiǎn shǐ gòng fāng wù
武德六年,遣使贡方物。
zhēn guàn èr nián yòu yǔ lín yì guó jù lái cháo xiàn
贞观二年,又与林邑国俱来朝献。
tài zōng jiā qí lù hǎi pí láo xī lài shén hòu
太宗嘉其陆海疲劳, 锡赉甚厚。
nán fāng rén wèi zhēn là guó wèi jí miè guó
南方人谓真腊国为吉蔑国。
zì shén lóng yǐ hòu zhēn là fēn wéi èr bàn yǐ nán jìn hǎi duō bēi zé chù wèi zhī shuǐ zhēn là bàn
自神龙以后,真腊分为二半:以南近海多陂泽处,谓之水真腊半;
yǐ běi duō shān fù wèi zhī lù zhēn là yì wèi zhī wén dān guó
以北多山阜,谓之陆真腊,亦谓之文单国。
gāo zōng zé tiān xuán zōng cháo bìng qiǎn shǐ cháo gòng
高宗、则天、玄宗朝,并遣使朝贡。
shuǐ zhēn là guó qí jìng dōng xī nán běi yuē yuán bā bǎi lǐ dōng zhì bēn tuó làng zhōu xi zhì duò luó bō dǐ guó nán zhì xiǎo hǎi běi jí lù zhēn là
水真腊国,其境东西南北约员八百里,东至奔陀浪州,西至堕罗钵底国,南至小海,北即陆真腊。
qí wáng suǒ jū chéng hào pó luō tí bá
其王所居城号婆罗提拔。
guó zhī dōng jiè yǒu xiǎo chéng jiē wèi zhī guó
国之东界有小城,皆谓之国。
qí guó duō xiàng yuán hé bā nián qiǎn li mó nà děng lái cháo
其国多象,元和八年,遣李摩那等来朝。
tuó huán guó zài lín yì xī nán dà hǎi zhōng dōng nán yǔ duò hé luó jiē qù jiāo zhǐ sān yuè yú rì xíng
陀洹国,在林邑西南大海中,东南与堕和罗接,去交趾三月余日行。
bīn fú yú duò hé luó
宾服于堕和罗。
qí wáng xìng chá shī lì zì pó mò pó nà
其王姓察失利,字婆末婆那。
tǔ wú cán sāng yǐ bái zhān zhāo xiá bù wèi yī
土无蚕桑,以白毡朝霞布为衣。
sú jiē lóu jū wèi zhī gàn lán
俗皆楼居,谓之“干栏”。
zhēn guàn shí bā nián qiǎn shǐ lái cháo
贞观十八年,遣使来朝。
èr shí yī nián yòu qiǎn shǐ xiàn bái yīng wǔ jí pó lǜ gāo réng qǐng mǎ jí tóng zhōng zhào bìng gěi zhī
二十一年,又遣使献白鹦鹉及婆律膏,仍请马及铜钟,诏并给之。
hē líng guó zài nán fāng hǎi zhōng zhōu shàng jū dōng yǔ pó lì xi yǔ duò pó dēng běi yǔ zhēn là jiē nán lín dà hǎi
诃陵国,在南方海中洲上居,东与婆利、西与堕婆登、北与真腊接,南临大海。
shù mù wèi chéng zuò dà wū zhòng gé yǐ zōng lǘ pí fù zhī
竖木为城,作大屋重阁,以棕榈皮覆之。
wáng zuò qí zhōng xī yòng xiàng yá wèi chuáng
王坐其中,悉用象牙为床。
shí bù yòng shi zhù yǐ shǒu ér cuō
食不用匙箸, 以手而撮。
yì yǒu wén zì pō shi xīng lì
亦有文字,颇识星历。
sú yǐ yē shù huā wèi jiǔ qí shù shēng huā cháng sān chǐ yú dà rú rén bo gē zhī qǔ zhī yǐ chéng jiǔ wèi gān yǐn zhī yì zuì
俗以椰树花为酒,其树生花,长三尺余,大如人膊,割之取汁以成酒,味甘,饮之亦醉。
zhēn guàn shí sì nián qiǎn shǐ lái cháo
贞观十四年,遣使来朝。
dà lì sān nián sì nián jiē qiǎn shǐ cháo gòng
大历三年、四年皆遣使朝贡。
yuán hé shí nián qiǎn shǐ xiàn sēng zhī tóng wǔ rén yīng wǔ pín jiā niǎo bìng yì zhǒng míng bǎo
元和十年,遣使献僧祗僮五人、鹦鹉、频伽鸟并异种名宝。
yǐ qí shǐ li hē nèi wèi guǒ yì hē nèi qǐng huí shòu qí dì zhào bāo ér cóng zhī
以其使李诃内为果毅,诃内请回授其弟,诏褒而从之。
shí sān nián qiǎn shǐ jìn sēng zhī nǚ èr rén yīng wǔ dài mào jí shēng xī děng
十三年,遣使进僧祗女二人、鹦鹉、玳瑁及生犀等。
duò hé luó guó nán yǔ pán pán běi yǔ jiā luó shě fú dōng yǔ zhēn là jiē xī lín dà hǎi
堕和罗国,南与盘盘、北与迦罗舍佛、东与真腊接,西邻大海。
qù guǎng zhōu wǔ yuè rì xíng
去广州五月日行。
zhēn guàn shí èr nián qí wáng qiǎn shǐ gòng fāng wù
贞观十二年,其王遣使贡方物。
èr shí sān nián yòu qiǎn shǐ xiàn xiàng yá huǒ zhū qǐng cì hǎo mǎ zhào xǔ zhī
二十三年,又遣使献象牙、火珠,请赐好马, 诏许之。
duò pó dēng guó zài lín yì nán hǎi xíng èr yuè dōng yǔ hē líng xi yǔ mí lí chē jiē běi jiè dà hǎi
堕婆登国,在林邑南,海行二月,东与诃陵、西与迷黎车接,北界大海。
fēng sú yǔ hē líng lüè tóng
风俗与诃陵略同。
qí guó zhòng dào měi yuè yī shú
其国种稻,每月一熟。
yì yǒu wén zì shū zhī yú bèi duō yè
亦有文字,书之于贝多叶。
qí sǐ zhě kǒu shí yǐ jīn yòu yǐ jīn chuàn guàn yú sì zhī rán hòu jiā yǐ pó lǜ gāo jí lóng nǎo děng xiāng jī chái yǐ fán zhī
其死者,口实以金, 又以金钏贯于四肢,然后加以婆律膏及龙脑等香,积柴以燔之。
zhēn guàn èr shí yī nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn gǔ bèi xiàng yá bái tán tài zōng xǐ shū bào zhī bìng cì yǐ zá wù
贞观二十一年,其王遣使献古贝、象牙、白檀,太宗玺书报之,并赐以杂物。
dōng xiè mán qí de zài qián zhōu zhī xi shù bǎi lǐ nán jiē shǒu gōng liáo xi lián yí zi běi zhì mán
东谢蛮,其地在黔州之西数百里,南接守宫獠,西连夷子,北至蛮。
tǔ yí wǔ gǔ bù yǐ niú gēng dàn wèi shē tián měi suì yì
土宜五谷, 不以牛耕,但为畲田,每岁易。
sú wú wén zì kè mù wèi qì
俗无文字,刻木为契。
sàn zài shān dòng jiān yī shù wèi céng cháo ér jū jí liú yǐ yǐn
散在山洞间,依树为层巢而居,汲流以饮。
jiē zì yíng shēng yè wú fù shuì zhī shì
皆自营生业,无赋税之事。
yè jiàn guì rén jiē zhí biān ér bài
谒见贵人,皆执鞭而拜;
yǒu gōng láo zhě yǐ niú mǎ tóng gǔ shǎng zhī
有功劳者,以牛马铜鼓赏之。
yǒu fàn zuì zhě xiǎo shì zhàng fá zhī dà shì shā zhī dào wù bèi hái qí zāng
有犯罪者,小事杖罚之,大事杀之,盗物倍还其赃。
hūn yīn zhī lǐ yǐ niú jiǔ wèi pìn
婚姻之礼,以牛酒为聘。
nǚ fù fū jiā jiē mǔ zì sòng zhī
女妇夫家,皆母自送之。
nǚ fū cán táo bì jīng xún nǎi chū
女夫惭,逃避经旬乃出。
yàn jù zé jī tóng gǔ chuī dà jiǎo gē wǔ yǐ wéi lè
宴聚则击铜鼓,吹大角,歌舞以为乐。
hǎo dài dāo jiàn wèi cháng shè lí
好带刀剑,未尝舍离。
zhàng fū yī fú yǒu shān ǎo dà kǒu kù yǐ mián chóu jí bù wèi zhī
丈夫衣服,有衫袄大口裤,以绵绸及布为之。
yòu jiān shàng xié shù pí dài zhuāng yǐ luó ké hǔ bào yuán yòu jí quǎn yáng zhī pí yǐ wéi wài shì
右肩上斜束皮带,装以螺壳、虎豹猿狖及犬羊之皮,以为外饰。
zuò jiē dūn jù
坐皆蹲踞。
nán nǚ chuí jì yǐ fēi shù zhī hòu chuí xiàng xià
男女椎髻,以绯束之,后垂向下。
qí shǒu lǐng xiè yuán shēn jì shì wèi qiú zhǎng qí bù luò jiē zūn wèi zhī
其首领谢元深,既世为酋长,其部落皆尊畏之。
xiè shì yī zú fǎ bù yù nǚ zì yún gāo xìng bù kě xià jià gù yě
谢氏一族,法不育女,自云高姓不可下嫁故也。
zhēn guàn sān nián
贞观三年,
yuán shēn rù cháo
元深入朝,
guān wū xióng pí guān
冠乌熊皮冠,
ruò jīn zhī máo tóu
若今之髦头,
yǐ jīn yín luò é
以金银络额,
shēn pī máo pèi
身披毛帔,
wéi pí xíng téng ér zhe lǚ
韦皮行滕而著履,
zhōng shū shì láng yán shī gǔ zòu yán xī zhōu wǔ wáng shí
中书侍郎颜师古奏言:“昔周武王时,
tiān xià tài píng
天下太平,
yuǎn guó guī kuǎn
远国归款,
zhōu shǐ nǎi shū qí shì wéi wáng huì piān
周史乃书其事为《王会篇》。
jīn wàn guó lái cháo zhì yú cǐ bèi zhāng fú shí kě tú xiě jīn qǐng zhuàn wèi wáng huì tú
今万国来朝,至于此辈章服,实可图写,今请撰为《王会图》。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
yǐ qí de wèi yīng zhōu réng bài yuán shēn wéi cì shǐ lǐng qián zhōu dū dū fǔ
以其地为应州,仍拜元深为刺史,领黔州都督府。
yòu yǒu nán xiè shǒu lǐng xiè qiáng yǔ xi xiè lín gòng yuán shēn jù lái cháo jiàn wèi nán shòu zhōu cì shǐ
又有南谢首领谢强,与西谢邻,共元深俱来朝见,为南寿州刺史。
hòu gǎi wéi zhuāng zhōu
后改为庄州。
zhēn yuán shí sān nián zhēng yuè
贞元十三年正月,
xī nán fán dà qiú zhǎng zhèng yì dài fū jiǎn jiào mán zhōu zhǎng shǐ
西南蕃大酋长、正议大夫、检校蛮州长史,
jì xí mán zhōu cì shǐ
继袭蛮州刺史,
zī yáng jùn kāi guó gōng cì zǐ jīn yú dài sòng dǐng
资阳郡开国公、赐紫金鱼袋宋鼎,
zuǒ yòu dà shǒu lǐng cháo sàn dài fū qián jiǎn jiào qióng zhōu cì shǐ cì zǐ jīn yú dài xiè shàn
左右大首领、朝散大夫、前检校邛州刺史、赐紫金鱼袋谢汕,
zuǒ yòu dà shǒu lǐng jì xí shè mán zhōu ba jiāng xiàn lìng cì zǐ jīn yú dài sòng wàn chuán
左右大首领、继袭摄蛮州巴江县令、赐紫金鱼袋宋万传,
jiè shǒu zǐ dì dà shǒu lǐng cháo sàn dài fū zāng zhōu lù shì cān jūn xiè wén jīng
界首子弟大首领、朝散大夫、牂州录事参军谢文经。
qián zhōng jīng lüè zhāo tǎo guān chá shǐ wáng chǔ zòu qián jiàn cì shǐ jiàn zhōng sān nián yí dù cháo gòng zì hòu gèng bù xǔ suí lì rù cháo
黔中经略招讨观察使王础奏:“前件刺史, 建中三年一度朝贡,自后更不许随例入朝。
jīn nián kěn su chēng zhōu jiē zāng kē tóng bèi shēng jiào dú cǐ pái bìn qiè zì cán chǐ jǐn qiǎn suí zāng kē děng cháo hè
今年恳诉称州接牂牁,同被声教,独此排摈,窃自惭耻,谨遣随牂牁等朝贺。
fú qǐ tè cì yōu yù jiān tóng zāng kē cì shǐ shòu guān
伏乞特赐优谕,兼同牂牁刺史授官。
qí zāng kē liǎng zhōu hù kǒu yīn shèng rén lì qiáng dà lín cè zhū fān xī jiē jìng dàn
其牂牁两州,户口殷盛,人力强大,邻侧诸蕃,悉皆敬惮。
qǐng bǐ liǎng zhōu měi nián yī dù cháo gòng réng yī zāng kē lún huán chà dìng bìng yǐ cái gàn wèi wàng wèi zhòng tuī zhě chōng
请比两州每年一度朝贡,仍依牂牁轮环差定,并以才干位望为众推者充。
chì zhǐ yuē sòng dǐng děng yǐ gǎi guān qì yú yī jiù
”敕旨曰:“宋鼎等已改官讫,余依旧。
xi zhào mán zài dōng xiè zhī nán qí jiè dōng zhì yí zi xi zhì kūn míng nán zhì xī ěr hé
西赵蛮,在东谢之南,其界东至夷子,西至昆明,南至西洱河。
shān dòng zǔ shēn mò zhī dào lǐ
山洞阻深,莫知道里。
nán běi shí bā rì xíng dōng xī èr shí sān rì xíng
南北十八日行,东西二十三日行。
qí fēng sú wù chǎn yǔ dōng xiè tóng
其风俗物产与东谢同。
shǒu lǐng zhào shì
首领赵氏。
shì wèi qiú zhǎng
世为酋长。
yǒu hù wàn yú
有户万余。
zhēn guàn sān nián qiǎn shǐ rù cháo
贞观三年,遣使入朝。
èr shí yī nián yǐ qí de zhì míng zhōu yǐ shǒu lǐng zhào mó wèi cì shǐ
二十一年,以其地置明州,以首领赵磨为刺史。
zāng kē mán shǒu lǐng yì xìng xiè shì
牂牁蛮,首领亦姓谢氏。
qí de běi qù yǎn zhōu yī bǎi wǔ shí lǐ dōng zhì chén zhōu èr qiān sì bǎi lǐ nán zhì jiāo zhōu yī qiān wǔ bǎi lǐ xi zhì kūn míng jiǔ bǎi lǐ
其地北去兖州一百五十里,东至辰州二千四百里,南至交州一千五百里,西至昆明九百里。
wú chéng bì sàn wèi bù luò ér jū
无城壁,散为部落而居。
tǔ qì yù rè duō lín yǔ
土气郁热,多霖雨。
dào sù zài shú
稻粟再熟。
wú yáo yì wéi zhēng zhàn zhī shí nǎi xiāng tún jù
无徭役,唯征战之时,乃相屯聚。
kè mù wèi qì
刻木为契。
qí fǎ jié dào zhě èr bèi hái zāng
其法:劫盗者二倍还赃;
shā rén zhě chū niú mǎ sān shí tóu nǎi de shú sǐ yǐ nà sǐ jiā
杀人者出牛马三十头,乃得赎死,以纳死家。
fēng sú wù chǎn lüè yǔ dōng xiè tóng
风俗物产,略与东谢同。
qí shǒu lǐng xiè lóng yǔ dà yè mò jù qí de shèng bīng shù wàn rén
其首领谢龙羽,大业末据其地,胜兵数万人。
wǔ dé sān nián qiǎn shǐ cháo gòng shòu lóng yǔ zāng zhōu cì shǐ fēng yè láng jùn gōng
武德三年,遣使朝贡,授龙羽牂州刺史,封夜郎郡公。
zhēn guàn sì nián shí èr yuè qiǎn shǐ cháo gòng
贞观四年十二月,遣使朝贡。
kāi yuán shí nián rùn wǔ yuè dà qiú cháng xiè yuán qí sǐ zhào lì qí dí sūn jiā yì xí qí guān fēng
开元十年闰五月,大酋长谢元齐死,诏立其嫡孙嘉艺袭其官封。
èr shí wǔ nián dà qiú zhǎng zhào jūn dào lái cháo qiě xiàn fāng wù dà lì zhōng zhēn yuán chū shù qiǎn shǐ cháo gòng
二十五年, 大酋长赵君道来朝,且献方物,大历中、贞元初,数遣使朝贡。
qī nián èr yuè shòu qí qiú zhǎng zhào zhǔ sú guān yǐ qí suì chū cháo gòng bù jué bāo zhī yě
七年二月,授其酋长赵主俗官,以其岁初朝贡不绝,褒之也。
zì qī nián zhì shí bā nián fán wǔ qiǎn shǐ lái
自七年至十八年,凡五遣使来。
yuán hé sān nián wǔ yuè chì zì jīn yǐ hòu wěi qián nán guān chá shǐ chà běn dào jūn jiāng chōng yā lǐng zāng kē kūn míng děng shǐ
元和三年五月敕:“自今以后,委黔南观察使差本道军将充押领牂牁、昆明等使。
sì nián zhēng yuè qiǎn shǐ lái cháo
”四年正月,遣使来朝。
shì yuè qiǎn zhōng shǐ wèi dé hé lǐng qí shǐ bìng jī guó xìn wù jiàng xǐ shū cì qí wáng yān
是月,遣中使魏德和领其使,并赍国信物,降玺书赐其王焉。
qī nián jiǔ nián shí yī nián fán sān qiǎn shǐ lái
七年、九年、十一年,凡三遣使来。
qí nián shí èr yuè yòu qiǎn shǐ lái hè zhèng
其年十二月,又遣使来贺正。
cháng qìng zhōng yì cháo gòng bù jué
长庆中, 亦朝贡不绝。
bǎo lì yuán nián shí èr yuè qiǎn shǐ xiè liáng zhèn lái cháo
宝历元年十二月,遣使谢良震来朝。
tài hé wǔ nián zhì huì chāng èr nián fán qī qiǎn shǐ lái
太和五年至会昌二年,凡七遣使来。
nán píng liáo zhě dōng yǔ zhì zhōu nán yǔ yū zhōu xi yǔ nán zhōu běi yǔ fú zhōu jiē
南平獠者,东与智州、南与渝州、西与南州、北与涪州接。
bù luò sì qiān yú hù
部落四千余户。
tǔ qì duō zhàng lì shān yǒu dú cǎo jí shā shī fù shé
土气多瘴疠,山有毒草及沙虱、蝮蛇。
rén bìng lóu jū dēng tī ér shàng
人并楼居,登梯而上。
hào wèi gàn lán
号为“干栏”。
nán zǐ zuǒ rèn lù fā tú xiǎn
男子左衽露发徒跣;
fù rén héng bù liǎng fú chuān zhōng ér guàn qí shǒu míng wéi tōng qún
妇人横布两幅,穿中而贯其首,名为“通裙”。
qí rén měi fà wèi jì huán chuí yú hòu
其人美发,为髻鬟垂于后。
yǐ zhú tǒng rú bǐ cháng sān sì cùn xié guàn qí ěr guì zhě yì yǒu zhū kē
以竹筒如笔,长三四寸,斜贯其耳,贵者亦有珠榼。
tǔ duō nǚ shǎo nán wèi hūn zhī fǎ nǚ shì bì xiān huò qiú nán zú pín zhě wú yǐ jià nǚ duō mài yǔ fù rén wèi bì
土多女少男,为婚之法, 女氏必先货求男族,贫者无以嫁女,多卖与富人为婢。
sú jiē fù rén zhí yì
俗皆妇人执役。
qí wáng xìng zhū shì hào wèi jiàn lì wáng qiǎn shǐ nèi fù yǐ qí de lì yú yū zhōu
其王姓朱氏, 号为剑荔王,遣使内附,以其地隶于渝州。
dōng nǚ guó xī qiāng zhī bié zhǒng yǐ xī hǎi zhōng fù yǒu nǚ guó gù chēng dōng nǚ yān
东女国,西羌之别种,以西海中复有女国,故称东女焉。
sú yǐ nǚ wèi wáng
俗以女为王。
dōng yǔ mào zhōu dǎng xiàng jiē dōng nán yǔ yā zhōu jiē jiè gé luō nǚ mán jí bái láng yí
东与茂州、党项接,东南与雅州接,界隔罗女蛮及白狼夷。
qí jìng dōng xī jiǔ rì xíng nán běi èr shí rì xíng
其境东西九日行,南北二十日行。
yǒu dà xiǎo bā shí yú chéng
有大小八十余城。
qí wáng suǒ jū míng kāng yán chuān zhōng yǒu ruò shuǐ nán liú yòng niú pí wèi chuán yǐ dù
其王所居名康延川,中有弱水南流,用牛皮为船以渡。
hù sì wàn yú zhòng shèng bīng wàn yú rén sàn zài shān gǔ jiān
户四万余众,胜兵万余人,散在山谷间。
nǚ wáng hào wèi bīn jiù
女王号为“宾就”。
yǒu nǚ guān yuē gāo bà píng yì guó shì
有女官,曰“高霸”,平议国事。
zài wài guān liáo bìng nán fū wèi zhī
在外官僚,并男夫为之。
qí wáng shì nǚ shù bǎi rén wǔ rì yī tīng zhèng
其王侍女数百人,五日一听政。
nǚ wáng ruò sǐ guó zhōng duō liǎn jīn qián dòng zhì shù wàn gèng yú wáng zú qiú lìng nǚ èr rén ér lì zhī
女王若死,国中多敛金钱,动至数万,更于王族求令女二人而立之。
dà zhě wèi wáng qí cì wèi xiǎo wáng
大者为王,其次为小王。
ruò dà wáng sǐ jí xiǎo wáng sì lì huò gū sǐ ér fù jì wú yǒu cuàn duó
若大王死,即小王嗣立,或姑死而妇继,无有篡夺。
qí suǒ jū jiē qǐ zhòng wū wáng zhì jiǔ céng guó rén zhì liù céng
其所居,皆起重屋,王至九层,国人至六层。
qí wáng fú qīng máo líng qún xià lǐng shān shàng pī qīng páo qí xiù wěi dì
其王服青毛绫裙,下领衫,上披青袍,其袖委地。
dōng zé gāo qiú shì yǐ wén jǐn
冬则羔裘,饰以纹锦。
wèi xiǎo huán jì shì zhī yǐ jīn
为小鬟髻,饰之以金。
ěr chuí kē zú lǚ suǒ ní
耳垂榼,足履索蜺。
sú zhòng fù rén ér qīng zhàng fū
俗重妇人而轻丈夫。
wén zì tóng yú tiān zhú
文字同于天竺。
yǐ shí yī yuè wèi zhèng
以十一月为正。
qí sú měi zhì shí yuè lìng wū zhě jī chǔ yì shān zhōng sàn zāo mài yú kōng dà zhòu hū niǎo
其俗每至十月,令巫者赍楮诣山中,散糟麦于空,大咒呼鸟。
é ér yǒu niǎo rú jī fēi rù wū zhě zhī huái yīn pōu fù ér shì zhī měi yǒu yī gǔ lái suì bì dēng ruò yǒu shuāng xuě bì duō zāi yì
俄而有鸟如鸡,飞入巫者之怀,因剖腹而视之,每有一谷,来岁必登,若有霜雪,必多灾异。
qí sú xìn zhī míng wéi niǎo bǔ
其俗信之,名为鸟卜。
qí jū sāng fú shì bù gǎi wèi fù mǔ zé sān nián bù zhì mù
其居丧,服饰不改,为父母则三年不栉沐。
guì rén sǐ zhě huò bō qí pí ér cáng zhī nèi gǔ yú píng zhōng róu yǐ jīn xiè ér mái zhī
贵人死者, 或剥其皮而藏之,内骨于瓶中,糅以金屑而埋之。
guó wáng jiāng zàng qí dà chén qīn shǔ xùn sǐ zhě shù shí rén
国王将葬,其大臣亲属殉死者数十人。
duò dà yè zhōng shǔ wáng xiù qiǎn shǐ zhāo zhī jù ér bù shòu
隋大业中,蜀王秀遣使招之,拒而不受。
wǔ dé zhōng nǚ wáng tāng pāng shì shǐ qiǎn shǐ gòng fāng wù gāo zǔ hòu zī ér qiǎn zhī
武德中,女王汤滂氏始遣使贡方物, 高祖厚资而遣之。
hái zhì lǒng yòu huì tū jué rù kòu bèi lüè yú lǔ tíng
还至陇右,会突厥入寇,被掠于虏庭。
jí xié lì píng qí shǐ fù lái rù cháo
及颉利平,其使复来入朝。
tài zōng sòng lìng fǎn guó bìng jiàng xǐ shū wèi fǔ zhī
太宗送令反国,并降玺书慰抚之。
chuí gǒng èr nián qí wáng liǎn bì qiǎn dà chén tāng jiàn zuǒ lái cháo réng qǐng guān hào
垂拱二年,其王敛臂遣大臣汤剑左来朝,仍请官号。
zé tiān cè bài liǎn bì wèi zuǒ yù qián wèi yuán wài jiāng jūn réng yǐ ruì jǐn zhì fán fú yǐ cì zhī
则天册拜敛臂为左玉钤卫员外将军,仍以瑞锦制蕃服以赐之。
tiān shòu sān nián qí wáng é yǎn r lái cháo
天授三年,其王俄琰儿来朝。
wàn suì tōng tiān yuán nián qiǎn shǐ lái cháo
万岁通天元年,遣使来朝。
kāi yuán èr shí jiǔ nián shí èr yuè qí wáng zhào yè fu qiǎn zi xiàn fāng wù
开元二十九年十二月, 其王赵曳夫遣子献方物。
tiān bǎo yuán nián mìng yǒu sī yàn yú qǔ jiāng lìng zǎi chén yǐ xià tóng yàn
天宝元年,命有司宴于曲江,令宰臣已下同宴。
yòu fēng yè fu wèi guī chāng wáng shòu zuǒ jīn wú wèi dà jiàng jūn cì qí zi bó bā shí pǐ fàng hái
又封曳夫为归昌王,授左金吾卫大将军,赐其子帛八十匹,放还。
hòu fù yǐ nán zǐ wèi wáng
后复以男子为王。
zhēn yuán jiǔ nián qī yuè
贞元九年七月,
qí wáng tāng lì xī yǔ gē lín guó wáng dǒng wò tíng bái gǒu guó wáng luō tuó hū bū zū guó wáng dì shān jí zhī nán shuǐ guó wáng zhí xuē shàng xī nǎng ruò shuǐ guó wáng dǒng pì hé xī dǒng guó wáng tāng xi zàn qīng yuǎn guó wáng sū táng mó duō bà guó wáng dǒng miǎo péng
其王汤立悉与哥邻国王董卧庭、白狗国王罗陀忽、逋租国王弟邓吉知、南水国王侄薛尚悉曩、弱水国王董辟和、悉董国王汤息赞、清远国王苏唐磨、咄霸国王董藐蓬,
gè lǜ qí zhǒng luò yì jiàn nán xi chuān nèi fù
各率其种落诣剑南西川内附。
qí gē lín guó děng jiē sǎn jū shān chuān
其哥邻国等,皆散居山川。
ruò shuǐ wáng jí guó chū nǚ guó zhī ruò shuǐ bù luò
弱水王即国初女国之弱水部落。
qí xī dǒng guó zài ruò shuǐ xi gù yì wèi zhī ruò shuǐ xi xī dǒng wáng
其悉董国,在弱水西,故亦谓之弱水西悉董王。
jiù jiē fēn lì biān jùn zǔ fù lì shòu jiāng jūn zhōng láng guǒ yì děng guān zì zhōng yuán duō gù jiē wèi tǔ bō suǒ yì shǔ
旧皆分隶边郡,祖、父例授将军、中郎、果毅等官,自中原多故,皆为吐蕃所役属。
qí bù luò dà zhě bù guò sān èr qiān hù gè zhì xiàn lìng shí shù rén lǐ zhī
其部落,大者不过三二千户,各置县令十数人理之。
tǔ yǒu sī xù suì shū yú tǔ bō
土有丝絮,岁输于吐蕃。
zhì shì xī yǔ zhī tóng méng xiāng shuài xiàn kuǎn jiān jī tiān bǎo zhōng guó jiā suǒ cì guān gào gòng sān shí jiǔ tōng yǐ jìn
至是悉与之同盟,相率献款,兼赍天宝中国家所赐官诰共三十九通以进。
xi chuān jié dù shǐ wéi gāo chù qí zhòng yú wéi bà bǎo děng zhōu gěi yǐ zhòng liáng gēng niú xián lè shēng yè
西川节度使韦皋处其众于维、霸、保等州,给以种粮耕牛,咸乐生业。
lì xī děng shù guó wáng zì lái cháo zhào jiàn yú lín dé diàn
立悉等数国王自来朝,召见于麟德殿。
shòu lì xī yín qīng guāng lù dài fu guī huà zhōu cì shǐ
授立悉银青光禄大夫、归化州刺史;
shān jí zhī shì tài fǔ shǎo qīng jiān dān zhōu zhǎng shǐ
邓吉知试太府少卿兼丹州长史;
xuē shàng xī nǎng shì shào fǔ shǎo jiān jiān bà zhōu zhǎng shǐ
薛尚悉曩试少府少监兼霸州长史;
dǒng wò tíng xíng zhì mián zhōu zú zèng wǔ dé zhōu cì shǐ mìng qí zǐ lì luō wèi bǎo shǒu dū du fǔ zhǎng shǐ xí gē lín wáng
董卧庭行至绵州卒,赠武德州刺史,命其子利啰为保守都督府长史,袭哥邻王。
lì xī mèi qǐ xī màn pō yǒu cái zhì cóng qí xiōng lái cháo fēng hé yì jùn fū rén
立悉妹乞悉漫颇有才智,从其兄来朝,封和义郡夫人。
qí dà shǒu lǐng dǒng wò qīng děng jiē shòu yǐ guān
其大首领董卧卿等,皆授以官。
é yòu shòu nǚ guó wáng xiōng tāng jué yín qīng guāng lù dài fu shì tài fǔ qīng
俄又授女国王兄汤厥银青光禄大夫、试太府卿;
qīng yuǎn wáng dì sū lì diān yín qīng guāng lù dài fu shì wèi wèi qīng
清远王弟苏历颠银青光禄大夫、试卫尉卿;
nán shuǐ guó wáng xuē mò tíng jí tāng xi zàn dǒng miǎo péng nǚ guó chàng hòu tāng fú tíng měi yù bō nán láng táng bìng shòu yín qīng guāng lù dài fu shì tài pú qīng
南水国王薛莫庭及汤息赞、董藐蓬,女国唱后汤拂庭、美玉钵、南郎唐,并授银青光禄大夫、试太仆卿。
qí nián xī shān sōng zhōu shēng qiāng děng èr wàn yú hù xiāng jì nèi fù
其年,西山松州生羌等二万余户,相继内附。
qí zhān xìn bù luò zhǔ dǒng mèng cōng lóng nuò bù luò zhǔ dǒng pì hū jiē shòu shì wèi wèi qīng
其粘信部落主董梦葱,龙诺部落主董辟忽,皆授试卫尉卿。
lì xī děng bìng fù míng nián yuán huì qì xī yǐ jīn bó gè qiǎn hái
立悉等并赴明年元会讫,锡以金帛,各遣还。
xún zhào jiā wéi gāo tǒng yā jìn jiè qiāng mán jí xī shān bā guó shǐ
寻诏加韦皋统押近界羌、蛮及西山八国使。
qí bù luò dài xí cì shǐ děng guān rán yì qián tōng tǔ bō gù wèi zhī liǎng miàn qiāng
其部落代袭刺史等官,然亦潜通吐蕃,故谓之 “两面羌”。
nán zhào mán běn wū mán zhī bié zhǒng yě xìng méng shì
南诏蛮,本乌蛮之别种也,姓蒙氏。
mán wèi wáng wèi zhào
蛮谓王为“诏。
zì yán āi láo zhī hòu dài jū méng shě zhōu wèi qú shuài zài hàn yǒng chāng gù jùn dōng yáo zhōu zhī xi
”自言哀牢之后,代居蒙舍州为渠帅,在汉永昌故郡东,姚州之西。
qí xiān qú shuài yǒu liù zì hào liù zhào bīng lì xiāng liè gè yǒu jūn zhǎng wú tǒng shuài
其先渠帅有六,自号“六诏”,兵力相埒,各有君长,无统帅。
shǔ shí wéi zhū gě liàng suǒ zhēng jiē chén fú zhī
蜀时为诸葛亮所征,皆臣服之。
guó chū yǒu méng shě lóng shēng jiā dú páng
国初有蒙舍龙,生迦独庞。
jiā dú shēng xì nú luó gāo zōng shí lái cháo
迦独生细奴逻,高宗时来朝。
xì nú luó shēng luó shèng wǔ hòu shí lái cháo
细奴逻生逻盛,武后时来朝。
qí qī fāng shēn luó shèng cì yáo zhōu wén qī shēng zǐ yuē wú qiě yǒu zi sǐ yú táng de zú yǐ
其妻方娠,逻盛次姚州, 闻妻生子,曰:“吾且有子,死于唐地足矣。
zi míng yuē shèng luó pí
”子名曰盛逻皮。
luó shèng zhì jīng shī cì jǐn páo jīn dài guī guó
逻盛至京师,赐锦袍金带归国。
kāi yuán chū luó shèng sǐ zi shèng luó pí lì
开元初,逻盛死,子盛逻皮立。
shèng luó pí sǐ zǐ pí luó gé lì
盛逻皮死,子皮逻阁立。
èr shí liù nián zhào shòu tè jìn fēng yuè guó gōng cì míng yuē guī yì
二十六年,诏授特进, 封越国公,赐名曰归义。
qí hòu pò ěr hé mán yǐ gōng cè shòu yún nán wáng
其后破洱河蛮,以功策授云南王。
guī yì jiàn qiáng shèng yú wǔ zhào jìn ruò
归义渐强盛,余五诏浸弱。
xiān shì jiàn nán jié dù shǐ wáng yù shòu guī yì lù zòu liù zhào hé wéi yī zhào
先是,剑南节度使王昱受归义赂,奏六诏合为一诏。
guī yì jì bìng wǔ zhào fú qún mán pò tǔ bō zhī zhòng bīng rì yǐ jiāo dà
归义既并五诏,服群蛮, 破吐蕃之众,兵日以骄大。
měi rù jìn cháo tíng yì jiā lǐ yì
每入觐,朝廷亦加礼异。
èr shí qī nián xǐ jū dà hé chéng
二十七年,徙居大和城。
tiān bǎo sì zài guī yì qiǎn sūn fèng jiā yì lái cháo shòu hóng lú qīng
天宝四载,归义遣孙凤迦异来朝,授鸿胪卿。
guī guó ēn cì shén hòu guī yì yì wàng yì gāo
归国, 恩赐甚厚,归义意望亦高。
shí jiàn nán jié dù shǐ zhāng chóu jiān qióng qiǎn shǐ zhì yún nán yǔ guī yì yán yǔ bù xiāng de guī yì cháng xián zhī
时剑南节度使章仇兼琼遣使至云南,与归义言语不相得, 归义常衔之。
qī nián guī yì zú zhào lì zǐ gé luō fèng xí yún nán wáng
七年,归义卒,诏立子阁罗凤袭云南王。
wú hé xiān yú zhòng tōng wèi jiàn nán jié dù shǐ zhāng qián tuó wèi yún nán tài shǒu
无何,鲜于仲通为剑南节度使,张虔陀为云南太守。
zhòng tōng biǎn jí guǎ móu qián tuó jiǎo zhà dài zhī bù yǐ lǐ
仲通褊急寡谋,虔陀矫诈,待之不以礼。
jiù shì nán zhào cháng yǔ qí qī zǐ yè jiàn dū du qián tuó jiē sī zhī
旧事,南诏常与其妻子谒见都督,虔陀皆私之。
yǒu suǒ zhēng qiú gé luō fèng duō bù yīng qián tuó qiǎn rén mà rǔ zhī réng mì zòu qí zuì è
有所征求,阁罗凤多不应,虔陀遣人骂辱之,仍密奏其罪恶。
gé luō fèng fèn yuàn yīn fā bīng fǎn gōng wéi qián tuó shā zhī shí tiān bǎo jiǔ nián yě
阁罗凤忿怨,因发兵反攻,围虔陀,杀之,时天宝九年也。
míng nián zhòng tōng lǜ bīng chū róng guī zhōu
明年,仲通率兵出戎、巂州。
gé luō fèng qiǎn shǐ xiè zuì réng yǔ yún nán lù shì cān jūn jiāng rú zhī jù lái qǐng hái qí suǒ lǔ lüě qiě yán tǔ bō dà bīng yā jìng ruò bù xǔ dāng guī mìng tǔ bō yún nán zhī de fēi táng suǒ yǒu yě
阁罗凤遣使谢罪,仍与云南录事参军姜如芝俱来, 请还其所虏掠,且言:“吐蕃大兵压境,若不许,当归命吐蕃,云南之地,非唐所有也。
zhòng tōng bù xǔ qiú qí shǐ jìn bīng bī dà hé chéng wèi nán zhào suǒ bài
”仲通不许,囚其使,进兵逼大和城,为南诏所败。
zì shì gé luō fèng běi chén tǔ bō
自是阁罗凤北臣吐蕃。
tǔ bō lìng gé luō fèng wèi zàn pǔ zhōng hào yuē dōng dì gěi yǐ jīn yìn
吐蕃令阁罗凤为赞普钟,号曰东帝,给以金印。
mán wèi dì wèi zhōng shí tiān bǎo shí yī nián yě
蛮谓弟为“钟”,时天宝十一年也。
shí èr nián jiàn nán jié dù shǐ yáng guó zhōng zhí guó zhèng réng zòu zhēng tiān xià bīng bǐ liú hòu shì yù shǐ lǐ mì jiāng shí yú wàn niǎn xiǎng zhě zài wài
十二年,剑南节度使杨国忠执国政,仍奏征天下兵,俾留后、侍御史李宓将十余万, 辇饷者在外。
shè hǎi zhàng sǐ zhě xiāng zhǔ yú lù tiān xià shǐ sāo rán kǔ zhī
涉海,瘴死者相属于路,天下始骚然苦之。
mì fù bài yú dà hé chéng běi sǐ zhě shí bā jiǔ
宓复败于大和城北,死者十八、九。
huì ān lù shān fǎn gé luō fèng chéng xìn gōng xiàn guī zhōu jí huì tóng jūn xi fù jiàng xún chuán mán
会安禄山反,阁罗凤乘衅攻陷巂州及会同军,西复降寻传蛮。
dà lì shí sì nián gé luō fèng zǐ fèng jiā yì xiān gé luō fèng sǐ lì jiā yì zi shì wèi yì móu xún
大历十四年,阁罗凤子凤迦异先阁罗凤死,立迦异子,是为异牟寻。
pō zhī shū yǒu cái zhì shàn fǔ qí zhòng
颇知书, 有才智,善抚其众。
tǔ bō yì fù nán mán chóng shù yòu duó zhū mán xiǎn dì lì chéng bǎo suì zhēng bīng yǐ zhù zhèn fáng móu xún yì yàn kǔ zhī
吐蕃役赋南蛮重数,又夺诸蛮险地立城堡,岁征兵以助镇防, 牟寻益厌苦之。
yǒu zhèng huí zhě běn xiàng zhōu rén tiān bǎo zhòng jǔ míng jīng shòu guī zhōu xi lú xiàn lìng
有郑回者,本相州人,天宝中举明经,授巂州西泸县令。
guī zhōu xiàn wèi suǒ lǔ
巂州陷, 为所虏。
gé luō fèng yǐ huí yǒu rú xué gēng míng yuē mán lì
阁罗凤以回有儒学,更名曰蛮利。
shén ài zhòng zhī mìng jiào fèng jiā yì
甚爱重之,命教凤迦异。
jí yì móu xún lì yòu mìng jiào qí zi xún mèng còu
及异牟寻立, 又命教其子寻梦凑。
huí jiǔ wèi mán shī fán shòu xué suī móu xún mèng còu huí de chuí tà gù móu xún yǐ xià jiē yán dàn zhī
回久为蛮师,凡授学,虽牟寻、梦凑,回得箠挞,故牟寻以下皆严惮之。
mán wèi xiāng wéi qīng píng guān fán zhì liù rén
蛮谓相为清平官,凡置六人。
móu xún yǐ huí wèi qīng píng guān shì jiē zī zhī bǐng zhèng yòng shì
牟寻以回为清平官,事皆咨之,秉政用事。
yú qīng píng guān wǔ rén shì huí bēi jǐn huò yǒu guò huí zhé tà zhī
余清平官五人,事回卑谨,或有过,回辄挞之。
huí cháng yán yú móu xún yuē zì xī nán zhào cháng kuǎn fù zhōng guó zhōng guó shàng lǐ yì yǐ huì yǎng wèi wu wú suǒ qiú qǔ
回尝言于牟寻曰:“自昔南诏尝款附中国,中国尚礼义,以惠养为务,无所求取。
jīn qì fán guī táng wú yuǎn shù zhī láo zhòng shuì zhī kùn lì mò dà yān
今弃蕃归唐,无远戍之劳、重税之困,利莫大焉。
móu xún shàn qí yán móu nèi fù zhě shí yú nián yǐ
”牟寻善其言,谋内附者十余年矣。
huì jiàn nán xi chuān jié dù shǐ wéi gāo zhāo fǔ zhū mán jū wū xīng lǔ wàng děng guī huà wēi wén móu xún zhī yì yīn lìng mán yù shū yú móu xún qiě zhāo huái zhī shí zhēn yuán sì nián yě
会剑南西川节度使韦皋招抚诸蛮,苴乌星、虏望等归化,微闻牟寻之意,因令蛮寓书于牟寻,且招怀之,时贞元四年也。
qī nián yòu qiǎn jiàn shǐ chí shū yù zhī
七年,又遣间使持书喻之。
dào chū mó xiē mán qí kuí zhǔ qián gào tǔ bō shǐ zhì yún nán
道出磨些蛮,其魁主潜告吐蕃,使至云南。
tǔ bō yǐ zhī zhī lìng jí móu xún
吐蕃已知之,令诘牟寻。
móu xún jù yīn dài tǔ bō yuē táng shǐ běn mán yě wéi gāo xǔ qí qiú guī wú tā móu
牟寻惧,因绐吐蕃曰:“唐使,本蛮也,韦皋许其求归,无他谋。
suì zhí sòng tǔ bō
” 遂执送吐蕃。
tǔ bō yì yí zhī duō zhào nán zhào dà chén zhī zǐ wèi zhì móu xún yù yuàn
吐蕃益疑之,多召南诏大臣之子为质,牟寻愈怨。
jiǔ nián sì yuè móu xún nǎi yǔ qiú zhǎng dìng jì qiǎn shǐ zhào mò luō méi yóu liǎng chuān yáng dà hé jiān yóu qián zhōng huò yóu ān nán
九年四月,牟寻乃与酋长定计遣使:赵莫罗眉由两川,杨大和坚由黔中,或由安南。
shǐ fán sān bèi zhì shū yǔ wéi gāo gè jī shēng jīn dān shā wèi zhì
使凡三辈,致书与韦皋,各赍生金丹砂为贽。
sān fēn qián gāo suǒ yǔ móu xún shū gè chí qí yī wèi xìn
三分前皋所与牟寻书,各持其一为信。
suì zhōng sān shǐ jiē zhì jīng shī qiě yuē móu xún qǐng guī dà guó yǒng wèi fān guó
岁中,三使皆至京师,且曰:“牟寻请归大国,永为籓国。
suǒ xiàn shēng jīn yǐ yù xiàng běi zhī yì rú jīn yě
所献生金,以喻向北之意如金也;
dān shā shì qí chì xīn ěr
丹砂,示其赤心耳。
shàng jiā zhī nǎi cì móu xún zhào shū yīn mìng wéi gāo qiǎn shǐ yǐ guān qí qíng
”上嘉之,乃赐牟寻诏书,因命韦皋遣使以观其情。
gāo suì mìng xún guān cuī zuǒ shí zhì móu xún suǒ dōu yáng jū miē chéng nán qù tài hé chéng shí yú lǐ dōng běi zhì chéng dōu èr qiān sì bǎi lǐ dōng zhì ān nán rú zhì chéng dū tōng shuǐ lù xíng
皋遂命巡官崔佐时至牟寻所都阳苴咩城,南去太和城十余里,东北至成都二千四百里,东至安南如至成都,通水陆行。
shì shí yě tǔ bō shǐ shù bǎi rén xiān zuǒ shí zài nán zhào
是时也,吐蕃使数百人,先佐时在南诏。
móu xún xī zhào zhū zhǒng luò yǔ yì guī huà huò wèi bì zhì wèi gǎn gōng yán mì lìng zuǒ shí chēng zāng kē shǐ yī yǐ zāng kē fú ér rù
牟寻悉召诸种落与议归化,或未毕至,未敢公言,密令佐时称牂牁使,衣以牂牁服而入。
zuǒ shí bù kěn yuē wǒ dà táng shǐ ān dé fú xiǎo yí zhī fú
佐时不肯,曰:“我大唐使,安得服小夷之服。
móu xún bù dé yǐ nǎi yè yíng zuǒ shí shè wèi chén dēng zhú
”牟寻不得已,乃夜迎佐时,设位陈灯烛。
zuǒ shí nǎi dà xuān zhào shū
佐时乃大宣诏书。
móu xún kǒng tǔ bō zhī gù zuǒ yòu wú sè ér yè yǐ guī táng jiǔ zhī xū xī liú tì jiē fǔ fú shòu mìng
牟寻恐吐蕃知,顾左右无色,而业已归唐, 久之,歔欷流涕,皆俯伏受命。
qí míng nián zhēng yuè yì móu xún shǐ qí zi gé quàn jí qīng píng guān děng yǔ zuǒ shí méng yú diǎn cāng shān shén cí
其明年正月,异牟寻使其子阁劝及清平官等与佐时,盟于点苍山神祠。
méng shū yī cáng yú shén shì yī chén yú xī ěr hé yī zhì zǔ miào yī yǐ jìn tiān zǐ
盟书一藏于神室,一沉于西洱河,一置祖庙,一以进天子。
gé quàn jí xún mèng còu yě
阁劝即寻梦凑也。
zhèng huí jiàn zuǒ shí duō suǒ zhǐ dǎo gù zuǒ shí tàn de qí qíng
郑回见佐时, 多所指导,故佐时探得其情。
nǎi qǐng móu xún zhǎn tǔ bō shǐ shù rén yǐ shì guī táng
乃请牟寻斩吐蕃使数人,以示归唐。
yòu de qí tǔ bō suǒ yǔ jīn yìn
又得其吐蕃所与金印。
móu xún xún qiǎn zuǒ shí guī réng kè jīn qì yǐ xiàn
牟寻寻遣佐时归,仍刻金契以献。
gé quàn fù shī yǐ jiàn zhī
阁劝赋诗以饯之。
móu xún nǎi qù tǔ bō suǒ lì dì hào sī yú zuǒ shí qǐng fù nán zhào jiù míng
牟寻乃去吐蕃所立帝号, 私于佐时,请复南诏旧名。
zuǒ shí yǔ méng qì liú èr xún yǒu liù rì ér guī
佐时与盟讫,留二旬有六日而归。
chū tǔ bō yīn zhēng běi tíng yǔ huí hú dà zhàn sǐ shāng pō zhòng
初,吐蕃因争北庭,与回鹘大战,死伤颇众。
nǎi zhēng bīng yú móu xún xū wàn rén
乃征兵于牟寻,须万人。
móu xún jì dìng jì guī wǒ yù yīn zhēng bīng yǐ xí zhī
牟寻既定计归我,欲因征兵以袭之。
nǎi shì guǎ ruò wèi tǔ bō yuē mán jūn sù shǎo jǐn kě fā sān qiān rén
乃示寡弱,谓吐蕃曰:“蛮军素少,仅可发三千人。
tǔ bō shǎo zhī qǐng yì zhì wǔ qiān nǎi xǔ
” 吐蕃少之,请益至五千,乃许。
móu xún jù qiǎn bīng wǔ qiān rén shù tǔ bō nǎi zì jiāng shù wàn zhǒng qí hòu zhòu yè jiān xíng chéng qí wú bèi dà pò tǔ bō yú shén chuān
牟寻遽遣兵五千人戍吐蕃,乃自将数万踵其后,昼夜兼行,乘其无备,大破吐蕃于神川。
suì duàn tiě qiáo qiǎn shǐ gào jié
遂断铁桥,遣使告捷。
qiě qǐng wéi gāo shǐ yuè qí suǒ lǔ huò jí chéng bǎo yǐ qǔ xìn yān
且请韦皋使阅其所虏获及城堡,以取信焉。
shí wéi gāo shàng yán móu xún shōu tiě qiáo yǐ lái chéng lěi yī shí liù qín qí wáng wǔ rén jiàng qí zhòng shí yú wàn
时韦皋上言:“牟寻收铁桥已来城垒一十六,擒其王五人, 降其众十余万。
yǐ cí bù láng zhōng jiān yù shǐ zhōng chéng yuán zī chí jié cè nán zhào réng cì móu xún yìn zhù yòng huáng jīn yǐ yín wèi kē
”以祠部郎中兼御史中丞袁滋持节册南诏,仍赐牟寻印,铸用黄金, 以银为窠。
wén yuē zhēn yuán cè nán zhào yìn
文曰:“贞元册南诏印。
xiān shì wéi gāo zòu nán zhào qián qiǎn qīng píng guān yǐn chóu kuān xiàn suǒ shòu tǔ bō yìn wǔ èr yòng huáng jīn jīn cì qǐng yǐ huáng jīn cóng mán yí suǒ zhòng chuán shì wú qióng
”先是,韦皋奏南诏前遣清平官尹仇宽献所受吐蕃印五,二用黄金,今赐请以黄金,从蛮夷所重,传示无穷。
cóng gāo zhī qǐng yě
从皋之请也。
shí nián bā yuè qiǎn shǐ méng còu luō dòng jí yǐn chóu kuān lái xiàn duó shuò làng rén jiàn jí tǔ bō yìn bā niǔ
十年八月,遣使蒙凑罗栋及尹仇宽来献铎槊、浪人剑及吐蕃印八纽。
còu luō dòng móu xún zhī dì yě xī lài shén hòu yǐ yǐn chóu kuān wèi jiǎn jiào zuǒ sàn qí cháng shì yú gè shòu guān yǒu chà
凑罗栋, 牟寻之弟也,锡赉甚厚,以尹仇宽为检校左散骑常侍,余各授官有差。
é yòu fēng yǐn chóu kuān wèi gāo xī jùn wáng
俄又封尹仇宽为高溪郡王。
shí yī nián sān yuè qiǎn qīng píng guān yǐn fǔ qiú suí yuán zī lái cháo
十一年三月,遣清平官尹辅酋随袁滋来朝。
yòu de xiān méi fán jiāng wèi jǐng shēng hán yǎn děng bìng nán zhào suǒ huò tǔ bō jiàng shuài fú guó bǎi rén zhì jīng shī
又得先没蕃将卫景升、 韩演等,并南诏所获吐蕃将帅俘馘百人至京师。
còu luō dòng guī guó zài dào ér zú zèng yòu sàn qí cháng shì
凑罗栋归国,在道而卒,赠右散骑常侍。
shòu yǐn fǔ qiú jiǎn jiào tài zǐ zhān shì jiān yù shǐ zhōng chéng yú yì chà cì shòu guān
授尹辅酋检校太子詹事兼御史中丞,余亦差次授官。
yòu jiàng chì shū cì yì móu xún jí zi gé quàn qīng píng guān zhèng huí yǐn chóu kuān děng gè yī shū shū zuǒ liè zhōng shū sān guān xuān fèng xíng fù jiù zhì yě
又降敕书赐异牟寻及子阁劝,清平官郑回、尹仇宽等各一书,书左列中书三官宣奉行,复旧制也。
jiǔ yuè yì móu xún qiǎn shǐ xiàn mǎ liù shí pǐ
九月, 异牟寻遣使献马六十匹。
shí èr nián wéi gāo yú yā zhōu huì yě lù zhāo shōu de tóu xiáng mán shǒu lǐng gāo wàn táng děng liù shí jiǔ rén hù yuē qī qiān jiān wàn táng děng xiān shòu tǔ bō jīn zì gào shēn wǔ shí piàn
十二年,韦皋于雅州会野路招收得投降蛮首领高万唐等六十九人,户约七千, 兼万唐等先受吐蕃金字告身五十片。
shí sì nián yì móu xún qiǎn qiú wàng dà jiàng jūn wáng qiū gè děng hè zhèng jiān xiàn fāng wù
十四年,异牟寻遣酋望大将军王丘各等贺正, 兼献方物。
shí jiǔ nián zhēng yuè dàn shàng yù hán yuán diàn shòu nán zhào cháo hè
十九年正月旦,上御含元殿受南诏朝贺。
yǐ qí shǐ yáng mò lóng wǔ wèi shì tài pú shǎo qīng shòu lí zhōu kuò qīng dào mán shǒu lǐng xí gōng huà jùn wáng liú zhì níng shì tài cháng qīng
以其使杨镆龙武为试太仆少卿, 授黎州廓清道蛮首领袭恭化郡王刘志宁试太常卿。
èr shí nián nán zhào qiǎn shǐ cháo gòng
二十年,南诏遣使朝贡。
yuán hé èr nián bā yuè qiǎn shǐ shān bàng chuán lái cháo shòu shì diàn zhōng jiān
元和二年八月,遣使邓傍传来朝,授试殿中监。
sān nián shí èr yuè yǐ yì móu xún zú fèi cháo sān rì
三年十二月,以异牟寻卒,废朝三日。
sì nián zhēng yuè yǐ tài cháng shǎo qīng wǔ shǎo yí chōng diào jì shǐ réng cè móu xún zhī zǐ piào xìn jū méng gé quàn wèi nán zhào wáng réng mìng zhù yuán hé cè nán zhào yìn
四年正月,以太常少卿武少仪充吊祭使,仍册牟寻之子骠信苴蒙阁劝为南诏王,仍命铸“元和册南诏印”。
qī nián shí yuè jiē qiǎn shǐ cháo gòng
七年十月,皆遣使朝贡。
shí yī nián wǔ yuè yǐ lóng méng shèng zú fèi cháo sān rì
十一年五月,以龙蒙盛卒,废朝三日。
qiǎn shǐ lái qǐng cè lì qí jūn zhǎng
遣使来请册立其君长。
yǐ shào fǔ shǎo jiān li xǐ chōng cè lì diào jì shǐ zuǒ zàn shàn dài fū xǔ yáo zuǒ fù zhī
以少府少监李铣充册立吊祭使,左赞善大夫许尧佐副之。
shí èr nián zhì shí wǔ nián bǐ nián qiǎn shǐ lái cháo huò nián nèi èr sān zhì zhě
十二年至十五年,比年遣使来朝,或年内二三至者。
bǎo lì sān nián dà hé yuán nián yì qiǎn shǐ lái
宝历三年,大和元年,亦遣使来。
sān nián dù yuán yǐng zhèn xi chuān yǐ wén rú zì gāo bù liàn róng shì
三年,杜元颖镇西川,以文儒自高,不练戎事。
nán mán chéng wǒ wú bèi dà jǔ zhū bù rù kòu
南蛮乘我无备,大举诸部入寇。
mù shǒu lǚ chén yì bù zhī xìn
牧守屡陈,亦不之信。
shí yī yuè shǔ chuān chū jūn yǔ zhàn bù lì
十一月,蜀川出军与战, 不利。
xiàn wǒ qióng zhōu bī chéng dū fǔ rù zǐ zhōu xī guō qū jié yù bó zǐ nǚ ér qù
陷我邛州,逼成都府,入梓州西郭,驱劫玉帛子女而去。
shàng wén zhī dà nù zài biǎn yuán yǐng wèi xún zhōu sī mǎ
上闻之,大怒,再贬元颖为循州司马。
míng nián zhēng yuè qí wáng méng cuó diān yǐ biǎo zì chén qǐng zuì jiān shū yuán yǐng guò shī
明年正月,其王蒙嵯颠以表自陈请罪,兼疏元颖过失。
guó jiā fāng shì róu yuǎn xún shì qí zuì fù qiǎn shǐ lái cháo
国家方事柔远,寻释其罪,复遣使来朝。
wǔ nián bā nián yì qiǎn shǐ lái gòng fāng wù
五年、八年,亦遣使来贡方物。
kāi chéng sì nián wǔ nián huì chāng èr nián jiē qiǎn shǐ lái cháo
开成四年、五年,会昌二年,皆遣使来朝。
piào guó zài yǒng chāng gù jùn nán èr qiān yú lǐ qù shàng dōu yī wàn sì qiān lǐ
骠国,在永昌故郡南二千余里,去上都一万四千里。
qí guó jìng dōng xī sān qiān lǐ nán běi sān qiān wǔ bǎi lǐ
其国境,东西三千里,南北三千五百里。
dōng lín zhēn là guó xi jiē dōng tiān zhú guó nán jǐn míng hǎi běi tōng nán zhào xiē lè chéng jiè dōng běi jù yáng jū miē chéng liù qiān bā bǎi lǐ
东邻真腊国,西接东天竺国,南尽溟海,北通南诏些乐城界,东北拒阳苴咩城六千八百里。
wǎng lái tōng pìn jiā luó pó tí děng èr shí guó yì shǔ zhě dào lín wáng děng jiǔ chéng shí jìng tǔ zhě luō jūn qián děng èr bǎi jiǔ shí bù luò
往来通聘迦罗婆提等二十国,役属者道林王等九城,食境土者罗君潜等二百九十部落。
qí wáng xìng kùn méi cháng míng mó luó rě
其王姓困没长,名摩罗惹。
qí guó xiāng míng mó hē sī nà
其国相名摩诃思那。
qí wáng jìn shì zé yú yǐ jīn shéng chuáng yuǎn shì zé chéng xiàng
其王近适则舁以金绳床,远适则乘象。
pín mèi shén zhòng cháng shù bǎi rén
嫔妹甚众,常数百人。
qí luó chéng gòu yǐ zhuān zhòu zhōu yī bǎi liù shí lǐ háo àn yì gòu zhuān xiāng chuán běn shì shè lì fú chéng
其罗城构以专甃,周一百六十里,濠岸亦构专, 相传本是舍利佛城。
chéng nèi yǒu jū rén shù wàn jiā fó sì bǎi yú qū
城内有居人数万家,佛寺百余区。
qí táng yǔ jiē cuò yǐ jīn yín tu yǐ dān cǎi de yǐ zǐ kuàng fù yǐ jǐn jì
其堂宇皆错以金银,涂以丹彩,地以紫鑛,覆以锦罽。
qí sú hǎo shēng wù shā
其俗好生恶杀。
qí tǔ yí shū sù dào liáng wú má mài
其土宜菽粟稻梁,无麻麦。
qí lǐ wú xíng míng zhì gù zhī jù fàn zuì zhě yǐ zhú wǔ shí běn shù zhī fù fàn zhě tà qí bèi shù zhǐ wǔ qīng zhě zhǐ sān shā rén zhě lù zhī
其理无刑名桎梏之具,犯罪者以竹五十本束之,复犯者挞其背,数止五,轻者止三,杀人者戮之。
nán nǚ qī suì zé luò fà zhǐ sì shè yī sāng mén zhì èr shí bù wù fó lǐ nǎi fù cháng fà wèi jū rén
男女七岁则落发,止寺舍,依桑门,至二十不悟佛理,乃复长发为居人。
qí yī fú xī yǐ bái xì wèi zhāo xiá rào yāo ér yǐ
其衣服悉以白赩为朝霞,绕腰而已。
bù yī zēng bó yún chū yú cán wèi qí shāng shēng gù yě
不衣缯帛,云出于蚕,为其伤生故也。
jūn chén fù zǐ zhǎng yòu yǒu xù
君臣父子长幼有序。
huá yán wèi zhī biāo zì wèi tū luō chéng dū pó rén wèi zhī tú lǐ jué
华言谓之骠,自谓突罗成阇婆,人谓之徒里掘。
gǔ wèi cháng tōng zhōng guó
古未尝通中国。
zhēn yuán zhōng qí wáng wén nán zhào yì móu xún guī fù xīn mù zhī
贞元中,其王闻南诏异牟寻归附,心慕之。
bā nián nǎi qiǎn qí dì xī lì yí yīn nán zhào chóng yì lái cháo yòu xiàn qí guó lè fán shí qū yǔ yuè gōng sān shí wǔ rén jù
八年,乃遣其弟悉利移因南诏重译来朝,又献其国乐凡十曲,与乐工三十五人俱。
yuè qǔ jiē yǎn shì shì jīng lùn zhī cí yì
乐曲皆演释氏经论之词意。
xún yǐ xī lì yí wèi shì tài pú qīng
寻以悉利移为试太仆卿。
shǐ chén yuē yǔ huà jiǔ zhōu zhōu fēn liù fù duàn chāng bǔ duǎn zhǐ fāng qī qiān
史臣曰:禹画九州,周分六服,断长补短,止方七千。
guó fù zhī suǒ jūn wáng jiào zhī suǒ bèi cǐ wèi huá xià zhě yě
国赋之所均,王教之所备,此谓华夏者也。
yǐ yuán gài fāng yú zhī guǎng guǎng gǔ dà chuān zhī duō mín shēng qí jiān hú kě shèng dào cǐ wèi fán guó zhě yě
以圆盖方舆之广,广谷大川之多,民生其间,胡可胜道,此谓蕃国者也。
xī nán zhī mán yí bù shǎo yǐ suī yán yǔ bù tōng shì yù bù tóng yì néng hou lǜ zhān fēng yuǎn xiū zhí gòng
西南之蛮夷不少矣,虽言语不通,嗜欲不同,亦能候律瞻风,远修职贡。
dàn huàn jǐ zhī bù dé bù huàn rén zhī bù lái
但患己之不德,不患人之不来。
hé yǐ yàn zhī
何以验之?
zhēn guàn kāi yuán zhī shèng lái cháo zhě duō yě
贞观、开元之盛,来朝者多也!
zàn yuē wǔ fāng yì qì suǒ bǐng bù tóng
赞曰:五方异气,所禀不同。
wéi nán jí hǎi yuē mán yǔ róng
维南极海,曰蛮与戎。
è wǒ zé pàn hǎo wǒ zé tōng
恶我则叛,好我则通。
bù kě bù dé shǐ qí zhān fēng
不可不德,使其瞻风。