xī róng
西戎
ní pó luó dǎng xiàng qiāng gāo chāng tǔ yù hún yān qí qiū cí shū lè yú tián tiān zhú jì bīn kāng guó pó sī fú lǐn dà shí
○泥婆罗党项羌高昌吐谷浑焉耆龟兹疏勒于阗天竺罽宾康国婆斯拂菻大食
ní pó luó guó zài tǔ bō xi
泥婆罗国，在吐蕃西。
qí sú jiǎn fā yǔ méi qí chuān ěr xuān yǐ zhú tǒng niú jiǎo zhui zhì jiān zhě yǐ wéi jiāo lì
其俗翦发与眉齐，穿耳，揎以竹桶牛角，缀至肩者以为姣丽。
shí yòng shǒu wú bǐ zhù
食用手，无匕箸。
qí qì jiē tóng
其器皆铜。
duō shāng gǔ shǎo tián zuò
多商贾，少田作。
yǐ tóng wèi qián miàn wén wéi rén bèi wén wèi mǎ niú bù chuān kǒng
以铜为钱，面文为人，背文为马牛，不穿孔。
yī fú yǐ yī fú bì bù shēn rì shù guàn yù
衣服以一幅蔽布身，日数盥浴。
yǐ bǎn wèi wū bì jiē diāo huà
以板为屋，壁皆雕画。
sú zhòng bó xì hǎo chuī lǐ jī gǔ
俗重博戏， 好吹蠡击鼓。
pō jiě tuī cè yíng xū jiān tōng lì shù
颇解推测盈虚，兼通历术。
shì wǔ tiān shén juān shí wèi xiàng měi rì qīng shuǐ yù shén pēng yáng ér jì
事五天神，镌石为像，每日清水浴神，烹羊而祭。
qí wáng nà líng tí pó shēn zhe zhēn zhū bō li chē qú shān hú hǔ pò yīng luò ěr chuí jīn gōu yù kē pèi bǎo zhuāng fú tū zuò shī zi chuáng qí táng nèi sàn huā rán xiāng
其王那陵提婆，身著真珠、玻璃、车渠、珊瑚、琥珀、璎珞，耳垂金钩玉榼，佩宝装伏突，坐狮子床，其堂内散花燃香。
dà chén jí zhū zuǒ yòu bìng zuò yú de chí bīng shù bǎi liè shì qí cè
大臣及诸左右并坐于地，持兵数百列侍其侧。
gōng zhōng yǒu qī céng zhī lóu fù yǐ tóng wǎ lán kǎn yíng fú jiē shì zhū bǎo
宫中有七层之楼，覆以铜瓦，栏槛楹栿皆饰珠宝。
lóu zhī sì jiǎo gè xuán tóng cáo xià yǒu jīn lóng jī shuǐ shàng lóu zhù yú cáo zhōng cóng lóng kǒu ér chū zhuàng ruò fēi quán
楼之四角，各悬铜槽， 下有金龙，激水上楼，注于槽中，从龙口而出，状若飞泉。
nà líng tí pó zhī fù wèi qí shū fù suǒ cuàn nà líng tí pó táo nàn yú wài tǔ bō yīn ér nà yān kè fù qí wèi suì jī shǔ tǔ bō
那陵提婆之父，为其叔父所篡，那陵提婆逃难于外，吐蕃因而纳焉，克复其位，遂羁属吐蕃。
zhēn guàn zhōng wèi wèi chéng li yì biǎo wǎng shǐ tiān zhú tu jīng qí guó nà líng tí pó jiàn zhī dà xǐ yǔ yì biǎo tóng chū guān ā qí pó lì chí
贞观中，卫尉丞李义表往使天竺，涂经其国，那陵提婆见之，大喜，与义表同出观阿耆婆沴池。
zhōu huí èr shí yú bù shuǐ héng fèi suī liú liáo bào jí shuò shí jiāo jīn wèi cháng zēng jiǎn
周回二十余步，水恒沸，虽流潦暴集，烁石焦金，未尝增减。
yǐ wù tóu zhī jí shēng yān yàn xuán fǔ ér chuī xū yú ér shú
以物投之，即生烟焰，悬釜而炊，须臾而熟。
qí hòu wáng xuán cè wèi tiān zhú suǒ lüè ní pó luó fā qí yǔ tǔ bō gòng pò tiān zhú yǒu gōng
其后王玄策为天竺所掠，泥婆罗发骑与吐蕃共破天竺有功。
yǒng huī èr nián qí wáng shī lì nà lián tuó luó yòu qiǎn shǐ cháo gòng
永徽二年，其王尸利那连陀罗又遣使朝贡。
dǎng xiàng qiāng zài gǔ xī zhī zhī de hàn xī qiāng zhī bié zhǒng yě
党项羌，在古析支之地，汉西羌之别种也。
wèi jìn zhī hòu xī qiāng wēi ruò huò chén zhōng guó huò cuàn shān yě
魏、晋之后，西羌微弱，或臣中国， 或窜山野。
zì zhōu shì miè dàng chāng shān zhì zhī hòu dǎng xiàng shǐ qiáng
自周氏灭宕昌、邓至之后，党项始强。
qí jiè dōng zhì sōng zhōu xi jiē yè hù nán zá chōng sāng mí sāng děng qiāng běi lián tǔ yù hún chù shān gǔ jiān hù sān qiān lǐ
其界东至松州，西接叶护，南杂舂桑、迷桑等羌，北连吐谷浑，处山谷间，互三千里。
qí zhǒng měi xìng bié zì wèi bù luò yī xìng zhī zhōng fù fēn wéi xiǎo bù luò dà zhě wàn yú qí xiǎo zhě shù qiān jì bù xiāng tǒng yī
其种每姓别自为部落，一姓之中复分为小部落，大者万余骑，小者数千骑，不相统一。
yǒu xì fēng shì fèi tīng shì wǎng lì shì pō chāo shì yě cí shì fáng dāng shì mǐ qín shì tuò bá shì ér tuò bá zuì wéi qiáng zú
有细封氏、费听氏、往利氏、颇超氏、野辞氏、房当氏、米擒氏、拓拔氏，而拓拔最为强族。
sú jiē tǔ zhù jū yǒu dòng yǔ qí wū zhī máo niú wěi jí yáng máo fù zhī měi nián yī yì
俗皆土著， 居有栋宇，其屋织牦牛尾及羊毛覆之，每年一易。
sú shàng wǔ wú fǎ lìng fù yì
俗尚武，无法令赋役。
qí rén duō shòu nián yī bǎi wǔ liù shí suì
其人多寿， 年一百五六十岁。
bù shì chǎn yè hǎo wèi dào qiè hù xiāng líng jié
不事产业，好为盗窃，互相凌劫。
yóu chóng fù chóu ruò chóu rén wèi de bì péng tóu gòu miàn xiǎn zú shū shí yào zhǎn chóu rén ér hòu fù cháng
尤重复仇，若仇人未得，必蓬头垢面跣足蔬食，要斩仇人而后复常。
nán nǚ bìng yī qiú hè réng bèi dà zhān
男女并衣裘褐，仍被大毡。
chù máo niú mǎ lǘ yáng yǐ gōng qí shí
畜牦牛、马、驴、 羊，以供其食。
bù zhī jià sè tǔ wú wǔ gǔ
不知稼穑，土无五谷。
qì hòu duō fēng hán wǔ yuè cǎo shǐ shēng bā yuè shuāng xuě jiàng
气候多风寒，五月草始生，八月霜雪降。
qiú dà mài yú tā jiè yùn yǐ wéi jiǔ
求大麦于他界，酝以为酒。
qī qí shù mǔ jí bǎi shū mǔ sǎo zǐ dì zhī fù yín huì zhēng xiè zhū yí zhōng zuì wéi shèn rán bù hūn tóng xìng
妻其庶母及伯叔母、嫂、子弟之妇，淫秽烝亵，诸夷中最为甚，然不婚同姓。
lǎo sǐ zhě yǐ wéi jǐn tiān nián qīn qī bù kū
老死者以为尽天年，亲戚不哭；
shǎo sǐ zhě zé yún yāo wǎng nǎi bēi kū zhī
少死者则云夭枉，乃悲哭之。
sǐ zé fén shī míng wéi huǒ zàng
死则焚尸，名为火葬。
wú wén zì dàn hou cǎo mù yǐ jì suì shí
无文字，但候草木以记岁时。
sān nián yī xiāng jù shā niú yáng yǐ jì tiān
三年一相聚，杀牛羊以祭天。
zì zhōu jí duò huò pàn huò cháo cháng wèi biān huàn
自周及隋，或叛或朝，常为边患。
zhēn guàn sān nián nán huì zhōu dū dū zhèng yuán shú qiǎn shǐ zhāo yù qí qiú zhǎng xì fēng bù lài jǔ bù nèi fù tài zōng jiàng xǐ shū wèi fǔ zhī
贞观三年，南会州都督郑元璹遣使招谕，其酋长细封步赖举部内附，太宗降玺书慰抚之。
bù lài yīn lái cháo yàn cì shén hòu liè qí de wèi guǐ zhōu bài bù lài wèi cì shǐ
步赖因来朝，宴赐甚厚，列其地为轨州，拜步赖为刺史。
réng qǐng lǜ suǒ bù tǎo tǔ yù hún
仍请率所部讨吐谷浑。
qí hòu zhū xìng qiú zhǎng xiāng cì lǜ bù luò jiē lái nèi shǔ
其后诸姓酋长相次率部落皆来内属。
qǐng tóng biān hù tài zōng hòu jiā fǔ wèi liè qí de wèi jū fèng yán yuǎn sì zhōu gè bài qí shǒu lǐng wèi cì shǐ
请同编户，太宗厚加抚慰，列其地为崌、奉、岩、远四州，各拜其首领为刺史。
yǒu qiāng qiú tuò bá chì cí zhě chū chén shǔ tǔ yù hún shèn wéi hún zhǔ fú yǔn suǒ nì yǔ zhī jié hūn
有羌酋拓拔赤辞者，初臣属吐谷浑，甚为浑主伏允所暱，与之结婚。
jí zhēn guàn chū zhū qiāng guī fù ér chì cí bù zhì
及贞观初， 诸羌归附，而赤辞不至。
lǐ jìng zhī jī tǔ yù hún chì cí zhūn láng dào pō yǐ kàng guān jūn
李靖之击吐谷浑，赤辞屯狼道坡以抗官军。
kuò zhōu cì shǐ jiǔ qiě luò shēng qiǎn shǐ yù yǐ huò fú chì cí yuē wǒ bèi hún zhǔ qīn qi zhī ēn fù xīn xiāng jì shēng sǐ bù èr yān zhī qí tā
廓州刺史久且洛生遣使谕以祸福，赤辞曰：“我被浑主亲戚之恩，腹心相寄，生死不贰，焉知其他。
rǔ kě sù qù wú lìng wū wǒ dāo yě
汝可速去，无令污我刀也。
luò shēng zhī qí bù wù yú shì lǜ qīng jì xí zhī jī pò chì cí yú sù yuǎn shān zhǎn shǒu shù bǎi jí lǔ zá chù liù qiān ér hái
”洛生知其不悟，于是率轻骑袭之，击破赤辞于肃远山，斩首数百级，虏杂畜六千而还。
tài zōng yòu lìng mín zhōu dū dū li dào yàn shuō yù zhī chì cí cóng zǐ sī tóu mì sòng chéng kuǎn qí dǎng tuò bá xì dòu yòu yǐ suǒ bù lái jiàng
太宗又令岷州都督李道彦说谕之，赤辞从子思头密送诚款，其党拓拔细豆又以所部来降。
chì cí jiàn qí zōng dǎng lí shǐ yǒu guī huà zhī yì
赤辞见其宗党离，始有归化之意。
hòu mín zhōu dū dū liú shī lì fù qiǎn rén zhāo yòu yú shì yǔ sī tóu bìng lǜ zhòng nèi shǔ bài chì cí wèi xī róng zhōu dū dū cì xìng lǐ shì
后岷州都督刘师立复遣人招诱，于是与思头并率众内属，拜赤辞为西戎州都督，赐姓李氏。
zì cǐ zhí gòng bù jué
自此职贡不绝。
qí hòu tǔ bō qiáng shèng tuò bá shì jiàn wèi suǒ bī suì qǐng nèi xǐ shǐ yí qí bù luò yú qìng zhōu zhì jìng biān děng zhōu yǐ chù zhī
其后吐蕃强盛，拓拔氏渐为所逼，遂请内徙，始移其部落于庆州，置静边等州以处之。
qí gù dì xiàn yú tǔ bō qí chù zhě wèi qí yì shǔ tǔ bō wèi zhī mǐ yào
其故地陷于吐蕃，其处者为其役属，吐蕃谓之“弭药”。
yòu yǒu hēi dǎng xiàng zài yú chì shuǐ zhī xi
又有黑党项，在于赤水之西。
lǐ jìng zhī jī tǔ yù hún yě hún zhǔ fú yǔn bēn hēi dǎng xiàng jū yǐ kōng xián zhī de
李靖之击吐谷浑也，浑主伏允奔黑党项，居以空闲之地。
jí tǔ yù hún jǔ guó nèi shǔ hēi dǎng xiàng qiú zhǎng hào dūn shàn wáng yīn gòng fāng wù
及吐谷浑举国内属，黑党项酋长号敦善王因贡方物。
yòu yǒu xuě shān dǎng xiàng xìng pò chǒu shì jū yú xuě shān zhī xià jí bái gǒu chōng sāng bái lán děng zhū qiāng zì lóng shuò yǐ hòu bìng wèi tǔ bō suǒ pò ér chén shǔ yān
又有雪山党项，姓破丑氏，居于雪山之下，及白狗、舂桑、白兰等诸羌，自龙朔已后，并为吐蕃所破而臣属焉。
qí zài xī běi biān zhě tiān shòu sān nián nèi fù fán èr shí wàn kǒu fēn qí de zhì cháo wú fú guī děng shí zhōu réng sǎn jū líng xià děng jiè nèi
其在西北边者，天授三年内附，凡二十万口，分其地置朝、吴、浮、归等十州， 仍散居灵、夏等界内。
zì zhì dé yǐ hòu cháng wèi tǔ bō suǒ yòu mì yǐ guān gào shòu zhī shǐ wèi zhēn dào gù shí huò qīn pàn xún yì dǐ níng
自至德已后，常为吐蕃所诱，密以官告授之，使为侦道，故时或侵叛，寻亦底宁。
bǎo yìng chū qí shǒu lǐng lái cháo qǐng zhù guó gōng líng zhōu jūn liáng yōu zhào bāo měi
宝应初，其首领来朝，请助国供灵州军粮，优诏褒美。
qí zài jīng lǒng zhōu jiè zhě shàng yuán yuán nián lǜ qí zhòng shí yú wàn yì fèng xiáng jié dù shǐ cuī guāng yuǎn qǐng xiáng
其在泾、陇州界者，上元元年率其众十余万，诣凤翔节度使崔光远请降。
bǎo yìng yuán nián shí èr yuè
宝应元年十二月，
qí guī shùn zhōu bù luò qián fēng zhōu bù luò guī yì zhōu bù luò shùn huà zhōu bù luò hé níng zhōu bù luò hé yì zhōu bù luò bǎo shàn zhōu bù luò níng dìng zhōu bù luò luō yún zhōu bù luò cháo fèng zhōu bù luò
其归顺州部落、干封州部落、归义州部落、顺化州部落、和宁州部落、 和义州部落、保善州部落、宁定州部落、罗云州部落、朝凤州部落，
bìng yì shān nán xī dào dōu fáng yù shǐ liáng zhōu cì shǐ zāng xī ràng qǐng zhōu yìn
并诣山南西道都防御使、梁州刺史臧希让请州印。
xī ràng yǐ wén xǔ zhī
希让以闻，许之。
zhēn yuán sān nián shí èr yuè chū jìn shāng gǔ yǐ niú mǎ qì xiè yú dǎng xiàng bù luò mào yì
贞元三年十二月，初禁商贾以牛、马、器械于党项部落贸易。
shí wǔ nián èr yuè liù zhōu dǎng xiàng zì shí zhōu bēn guò hé xī
十五年二月，六州党项自石州奔过河西。
dǎng xiàng yǒu liù fǔ bù luò yuē yě lì yuè shī yě lì lóng r yě lì jué lǜ r huáng yě hǎi yě sū děng
党项有六府部落，曰野利越诗、野利龙儿、野利厥律、儿黄、野海、野窣等。
jū qìng zhōu zhě hào wèi dōng shān bù luò jū xià zhōu zhě hào wèi píng xià bù luò
居庆州者号为东山部落，居夏州者号为平夏部落。
yǒng tài dà lì yǐ hòu jū shí zhōu yī shuǐ cǎo
永泰、大历已后，居石州，依水草。
zhì shì yǒng ān chéng zhèn jiāng ā shǐ nà sī mèi rǎo qí bù luò qiú qǔ tuó mǎ wú yàn zhōng shǐ yòu zàn chéng qí shì dǎng xiàng bù kān qí bì suì lǜ bù luò bēn guò hé
至是永安城镇将阿史那思昧扰其部落，求取驼马无厌，中使又赞成其事，党项不堪其弊，遂率部落奔过河。
yuán hé jiǔ nián wǔ yuè fù zhì yòu zhōu yǐ hù dǎng xiàng
元和九年五月，复置宥州以护党项。
shí wǔ nián shí yī yuè mìng tài zǐ zhōng yǔn li liáo wèi xuān fǔ dǎng xiàng shǐ
十五年十一月，命太子中允李寮为宣抚党项使。
yǐ bù luò fán fù shí yuǎn jìn shāng gǔ jī zēng huò rù mào yáng mǎ
以部落繁富，时远近商贾，赍缯货入贸羊马。
zhì tài hé kāi chéng zhī jì qí fān zhèn tǒng lǐng wú xù zì qí tān lán bù gù wēi wáng huò qiáng shì qí yáng mǎ bù chou qí zhí yǐ shì bù luò kǔ zhī suì xiāng shuài wèi dào líng yán zhī lù xiǎo gěng
至太和、开成之际，其籓镇统领无绪，恣其贪婪，不顾危亡，或强市其羊马，不酬其直，以是部落苦之，遂相率为盗，灵、盐之路小梗。
huì chāng chū shàng pín mìng shǐ ān fǔ zhī jiān mìng xiàn chén wèi shǐ fēn sān yìn yǐ tǒng zhī
会昌初，上频命使安抚之，兼命宪臣为使，分三印以统之。
zài bīn níng yán zhě yǐ shì yù shǐ nèi gōng fèng cuī jūn huì zhǔ zhī
在邠、宁、延者，以侍御史、内供奉崔君会主之；
zài yán xià zhǎng zé zhě yǐ shì yù shǐ nèi gòng fèng li hù zhǔ zhī
在盐、夏、长、泽者，以侍御史、内供奉李鄠主之；
zài líng wǔ lín shèng zhě yǐ shì yù shǐ nèi gòng fèng zhèng hè zhǔ zhī réng gè cì fēi yú yǐ zhòng qí shì
在灵、武、麟、 胜者，以侍御史、内供奉郑贺主之，仍各赐绯鱼以重其事。
jiǔ ér wú zhuàng xún jiē ba zhī
久而无状，寻皆罢之。
gāo chāng zhě hàn chē shī qián wáng zhī tíng hòu hàn wù jǐ xiào wèi zhī gù dì
高昌者，汉车师前王之庭，后汉戊己校尉之故地。
zài jīng shī xi sì qiān sān bǎi lǐ
在京师西四千三百里。
qí guó yǒu èr shí yī chéng wáng dōu gāo chāng
其国有二十一城，王都高昌。
qí jiāo hé chéng qián wáng tíng yě
其交河城，前王庭也；
tián dì chéng xiào wèi chéng yě
田地城，校尉城也。
shèng bīng qiě wàn rén
胜兵且万人。
jué tǔ liáng wò gǔ mài suì zài shú
厥土良沃，谷麦岁再熟；
yǒu pú táo jiǔ yi wǔ guǒ
有蒲萄酒，宜五果；
yǒu cǎo míng bái dié guó rén cǎi qí huā zhī yǐ wéi bù
有草名白叠，国人采其花，织以为布。
yǒu wén zì zhī shū jì suǒ zhì guān yì cǎi zhōng guó zhī hào yān
有文字，知书计，所置官亦采中国之号焉。
qí wáng qū bó yǎ jí hòu wèi shí gāo chāng wáng jiā zhī liù shì sūn yě
其王麹伯雅，即后魏时高昌王嘉之六世孙也。
suí yáng dì shí rù cháo bài zuǒ guāng lù dài fu chē shī tài shǒu fēng biàn guó gōng réng yǐ qī shǔ yǔ wén shì nǚ wèi huá róng gōng zhǔ yǐ qī zhī
隋炀帝时入朝，拜左光禄大夫、车师太守、封弁国公，仍以戚属宇文氏女为华容公主以妻之。
wǔ dé èr nián bó yǎ sǐ zi wén tài sì qiǎn shǐ lái gào āi gāo zǔ qiǎn qián hé zhōu cì shǐ zhū huì biǎo wǎng diào zhī
武德二年，伯雅死，子文泰嗣，遣使来告哀，高祖遣前河州刺史朱惠表往吊之。
qī nián wén tài yòu xiàn gǒu xióng cí gè yī gāo liù cùn zhǎng chǐ yú xìng shén huì néng yè mǎ xián zhú yún běn chū fú lǐn guó
七年，文泰又献狗雄雌各一，高六寸，长尺余，性甚慧，能曳马衔烛，云本出拂菻国。
zhōng guó yǒu fú lǐn gǒu zì cǐ shǐ yě
中国有拂菻狗，自此始也。
tài zōng sì wèi fù gòng xuán hú qiú yīn cì qí qī yǔ wén shì huā diàn yī jù
太宗嗣位，复贡玄狐裘，因赐其妻宇文氏花钿一具。
yǔ wén shì fù gòng yù pán
宇文氏复贡玉盘。
xī yù zhū guó suǒ yǒu dòng jìng zhé yǐ zòu wén
西域诸国所有动静，辄以奏闻。
zhēn guàn sì nián dōng wén tài lái cháo jí jiāng guī fán cì yí shén hòu
贞观四年冬，文泰来朝，及将归蕃，赐遗甚厚。
qí qī yǔ wén shì qǐng yù zōng qīn zhào cì lǐ shì fēng cháng lè gōng zhǔ xià zhào wèi yù zhī
其妻宇文氏请预宗亲，诏赐李氏，封常乐公主，下诏慰谕之。
shí xī róng zhū guó lái cháo gòng zhě jiē tu jīng gāo chāng wén tài hòu shāo yōng jué zhī
时西戎诸国来朝贡者，皆涂经高昌，文泰后稍壅绝之。
yī wú xiān chén xi tū jué zhì shì nèi shǔ wén tài yòu yǔ yè hù lián jié jiāng jī yī wú
伊吾先臣西突厥，至是内属，文泰又与叶护连结，将击伊吾。
tài zōng yǐ qí fǎn fù xià shū qiē ràng zhēng qí dà chén guàn jūn ā shǐ nà ju rù cháo jiāng yǔ yì shì
太宗以其反复，下书切让，征其大臣冠军阿史那矩入朝，将与议事。
wén tài jìng bù qiǎn nǎi qiǎn qí zhǎng shǐ qū yōng lái xiè zuì
文泰竟不遣，乃遣其长史麹雍来谢罪。
chū dà yè zhī luàn zhōng guó rén duō tóu yú tū jué
初，大业之乱，中国人多投于突厥。
jí xié lì bài huò yǒu bēn gāo chāng zhě wén tài jiē jū liú bù qiǎn
及颉利败，或有奔高昌者，文泰皆拘留不遣。
tài zōng zhào lìng kuò sòng wén tài shàng yǐn bì zhī
太宗诏令括送，文泰尚隐蔽之。
yòu xún yǔ xi tū jué yǐ pí shè jī pò yān qí sān chéng lǔ qí nán nǚ ér qù
又寻与西突厥乙毗设击破焉耆三城，虏其男女而去。
yān qí wáng shàng biǎo su zhī tài zōng qiǎn yú bù láng zhōng li dào yù wǎng wèn qí zhuàng
焉耆王上表诉之，太宗遣虞部郎中李道裕往问其状。
shí sān nián tài zōng wèi qí shǐ yuē gāo chāng shù nián lái cháo gòng tuō lüè wú fān chén lǐ guó zhōng shǔ zhì guān hào zhǔn wǒ bǎi liáo chēng chén yú rén qǐ de rú cǐ
十三年，太宗谓其使曰： “高昌数年来朝贡脱略，无籓臣礼，国中署置官号，准我百僚，称臣于人，岂得如此！
jīn zī suì shǒu wàn guó lái cháo ér wén tài bù zhì
今兹岁首，万国来朝，而文泰不至。
zēng chéng shēn qiàn yù bèi tǎo fá
增城深堑，预备讨伐。
rì zhě wǒ shǐ rén zhì bǐ wén tài yún yīng fēi yú tiān zhì cuàn yú hāo māo yóu yú táng shǔ ān yú xué gè dé qí suǒ qǐ bù huó yé
日者我使人至彼， 文泰云：‘鹰飞于天，雉窜于蒿，猫游于堂，鼠安于穴，各得其所，岂不活耶！
yòu xī yù shǐ yù lái zhě wén tài xī jū liú zhī
’ 又西域使欲来者，文泰悉拘留之。
yòu qiǎn shǐ wèi xuē yán tuó yún jì zì wèi kè hán yǔ hàn tiān zǐ dí yě hé xū bài yè qí shǐ
又遣使谓薛延陀云：‘既自为可汗，与汉天子敌也，何须拜谒其使。
shì rén quē lǐ lí jiàn lín hǎo è ér bù zhū shàn zhě hé quàn
’事人阙礼，离间邻好，恶而不诛，善者何劝？
míng nián dāng fā bīng mǎ yǐ jī ěr
明年，当发兵马以击尔。
shì shí xuē yán tuó kè hán biǎo qǐng wèi jūn xiàng dǎo yǐ jī gāo chāng tài zōng xǔ zhī
”是时薛延陀可汗表请为军向导，以击高昌，太宗许之。
lìng mín bù shàng shū táng jiǎn zhì yán tuó yǔ móu jìn qǔ
令民部尚书唐俭至延陀，与谋进取。
tài zōng jì qí huǐ guò fù xià xǐ shū shì yǐ huò fú zhēng zhī rù cháo
太宗冀其悔过，复下玺书，示以祸福，征之入朝。
wén tài chēng jí bù zhì
文泰称疾不至。
tài zōng nǎi mìng lì bù shàng shū hóu jūn jí wèi jiāo hé dào dà zǒng guǎn lǜ zuǒ tún wèi dà jiàng jūn xuē wàn jūn jí tū jué qì bì zhī zhòng bù qí shù wàn zhòng yǐ jī zhī
太宗乃命吏部尚书侯君集为交河道大总管，率左屯卫大将军薛万均及突厥、 契、苾之众，步骑数万众以击之。
shí gōng qīng jìn chén jiē yǐ xíng jīng shā qì wàn lǐ yòng bīng kǒng nán de zhì
时公卿近臣，皆以行经沙碛，万里用兵，恐难得志；
yòu jiè jū jué yù zòng de zhī bù kě yǐ shǒu jìng yǐ wéi jiàn
又界居绝域，纵得之，不可以守，竞以为谏。
tài zōng jiē bù tīng
太宗皆不听。
wén tài wèi suǒ qīn yuē wú wǎng zhě cháo jìn jiàn qín lǒng zhī běi chéng yì xiāo tiáo fēi fù yǒu duò zhī bǐ
文泰谓所亲曰： “吾往者朝觐，见秦、陇之北，城邑萧条，非复有隋之比。
shè jīn fá wǒ fā bīng duō zé liáng yùn bù gěi
设今伐我，发兵多则粮运不给；
ruò fā sān wàn yǐ xià wú néng zhì zhī
若发三万以下，吾能制之。
jiā yǐ qì lù jiān xiǎn zì rán pí dùn wú yǐ yì dài láo zuò shōu qí bì hé zú wèi yōu yě
加以碛路艰险，自然疲顿，吾以逸待劳，坐收其弊，何足为忧也？
jí wén wáng shī lín qì kǒu huáng hài jì wú suǒ chū fā bìng ér sǐ
”及闻王师临碛口，惶骇计无所出，发病而死。
qí zi zhì shèng sì lì
其子智盛嗣立。
jì ér jūn jí bīng yǎn zhì liǔ gǔ jìn qū tián dì chéng jiāng jūn qì bì hé lì wèi qián jūn yǔ zhī jiē zhàn ér tuì
既而君集兵奄至柳谷，进趋田地城，将军契苾何力为前军，与之接战而退。
dà jūn jì zhī gōng bá qí chéng lǔ nán nǚ qī qiān yú kǒu
大军继之，攻拔其城，虏男女七千余口。
jìn bī qí dōu
进逼其都。
zhì shèng yí jūn jí shū yuē yǒu zuì yú tiān zǐ zhě xiān wáng yě jiù shēn qiǎn jī shēn yǐ sàng wáng
智盛移君集书曰： “有罪于天子者，先王也，咎深谴积，身已丧亡。
zhì shèng xí wèi wú jǐ jūn qí shè zhū
智盛袭位无几，君其赦诸？
jūn jí wèi yuē ruò néng huǐ huò dāng miàn fù jūn mén yě
”君集谓曰：“若能悔祸，当面缚军门也。
yòu mìng zhū jūn yǐn chōng chē pāo chē yǐ bī zhī fēi shí yǔ xià chéng zhōng dà jù
”又命诸军引冲车、抛车以逼之，飞石雨下， 城中大惧。
zhì shèng qióng cù chū chéng jiàng
智盛穷蹙，出城降。
jūn jí fēn bīng lüě dì xià qí sān jùn wǔ xiàn èr shí èr chéng
君集分兵掠地，下其三郡、五县、二十二城。
hù bā qiān kǒu sān wàn qī qiān qī bǎi mǎ sì qiān sān bǎi pǐ
户八千，口三万七千七百，马四千三百匹。
qí jiè dōng xī bā bǎi lǐ nán běi wǔ bǎi lǐ
其界东西八百里，南北五百里。
xiān shì qí guó tóng yáo yún gāo chāng bīng mǎ rú shuāng xuě hàn jiā bīng mǎ rú rì yuè
先是，其国童谣云：“高昌兵马如霜雪，汉家兵马如日月。
rì yuè zhào shuāng xuě huí shǒu zì xiāo miè
日月照霜雪，回手自消灭。
wén tài shǐ rén bǔ qí chū chàng zhě bù néng de
”文泰使人捕其初唱者，不能得。
chū wén tài yǔ xi tū jué yù gǔ shè tōng hé yí qí jīn bó yuē yǒu jí xiāng wéi biǎo lǐ
初，文泰与西突厥欲谷设通和，遗其金帛，约有急相为表里。
jí wén jūn jí bīng zhì yù gǔ shè jù ér xi zǒu bù gǎn jiù
及闻君集兵至， 欲谷设惧而西走，不敢救。
jūn jí xún qiǎn shǐ gào jié tài zōng dà yuè yàn bái liáo bān cì gè yǒu chà
君集寻遣使告捷，太宗大悦，宴白僚，班赐各有差。
qū shè gāo chāng bù nèi cóng jūn bīng shì yǐ shàng fù zǐ fàn sǐ zuì yǐ xià qī qīn fàn liú yǐ xià dà gōng fàn tú yǐ xià xiǎo gōng sī má fàn zhàng zuì xī yuán zhī
曲赦高昌部内从军兵士已上，父子犯死罪已下，期亲犯流已下，大功犯徒已下，小功缌麻犯杖罪，悉原之。
shí tài zōng yù yǐ gāo chāng wèi zhōu xiàn tè jìn wèi zhēng jiàn yuē bì xià chū lín tiān xià gāo chāng fū fù xiān lái cháo yè
时太宗欲以高昌为州县，特进魏征谏曰：“陛下初临天下，高昌夫妇先来朝谒。
zì hòu shù yuè shāng hú bèi qí è jué gòng xiàn jiā zhī bù lǐ dà guó suì shǐ wǔ zhū zài jiā
自后数月，商胡被其遏绝贡献，加之不礼大国，遂使五诛载加。
ruò zuì zhǐ wén tài sī yì kě yǐ wèi ruò fǔ qí rén ér lì qí zi suǒ wèi fá zuì diào mín wēi dé bèi yú xiá wài wèi guó zhī shàn zhě yě
若罪止文泰，斯亦可矣，未若抚其人而立其子，所谓伐罪吊民，威德被于遐外，为国之善者也。
jīn ruò lì qí tǔ rǎng yǐ wéi zhōu xiàn cháng xū qiān yú rén zhèn shǒu shù nián yī yì měi jí jiāo fán sǐ zhě shí yǒu sān sì qiǎn bàn yī zī lí bié qīn qī shí nián zhī hòu lǒng yòu kōng xū
今若利其土壤，以为州县，常须千余人镇守，数年一易，每及交蕃，死者十有三四，遣办衣资，离别亲戚，十年之后，陇右空虚。
bì xià zhōng bù dé gāo chāng cuō gǔ chǐ bù yǐ zhù zhōng guó suǒ wèi sàn yǒu yòng ér shì wú yòng chén wèi jiàn qí kě
陛下终不得高昌撮谷尺布以助中国，所谓散有用而事无用，臣未见其可。
tài zōng bù cóng jìng yǐ qí de zhì xī zhōu yòu zhì ān xī dū hù fǔ liú bīng yǐ zhèn zhī
”太宗不从，竟以其地置西州，又置安西都护府， 留兵以镇之。
chū xi tū jué qiǎn qí yè hù tún bīng yú kè hán fú tú chéng yǔ gāo chāng xiāng yǐng xiǎng zhì shì jù ér lái jiàng yǐ qí de wèi tíng zhōu
初，西突厥遣其叶护，屯兵于可汗浮图城，与高昌相影响，至是惧而来降，以其地为庭州。
yú shì lè shí jì gōng ér xuán
于是勒石纪功而旋。
qí zhì shèng jūn chén jí qí háo yòu jiē xǐ zhōng guó
其智盛君臣及其豪右，皆徙中国。
qū shì yǒu guó zhì zhì shèng fán jiǔ shì yī bǎi sān shí sì nián ér miè
麹氏有国，至智盛凡九世，一百三十四年而灭。
xún bài zhì shèng wèi zuǒ wǔ wèi jiāng jūn fēng jīn chéng jùn gōng
寻拜智盛为左武卫将军，封金城郡公；
dì zhì chén wèi yòu wǔ wèi zhōng láng jiàng tiān shān xiàn gōng
弟智湛为右武卫中郎将，天山县公。
jí tài zōng bēng kān shí xiàng zhì shèng zhī xíng liè yú zhāo líng xuán quē zhī xià
及太宗崩，刊石像智盛之形，列于昭陵玄阙之下。
zhì chén lín dé zhōng zhōng yú zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn xī zhōu cì shǐ
智湛，麟德中终于左骁卫大将军、西州刺史。
tiān shòu chū qí zi chóng yù shòu zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn jiāo ā jùn wáng
天授初，其子崇裕授左武卫大将军，交阿郡王。
zú fēng xí suì jué
卒，封袭遂绝。
tǔ yù hún qí xiān jū yú tú hé zhī qīng shān shǔ jìn luàn shǐ dù lǒng zhǐ yú gān sōng zhī nán táo shuǐ zhī xi nán jí bái lán dì shù qiān lǐ
吐谷浑，其先居于徒河之清山，属晋乱，始度陇，止于甘松之南，洮水之西， 南极白兰，地数千里。
yǒu chéng guō ér bù jū suí zhú shuǐ cǎo lú zhàng wèi shì ròu lào wèi liáng
有城郭而不居，随逐水草，庐帐为室，肉酪为粮。
qí guān chū yǒu zhǎng shǐ sī mǎ jiāng jūn
其官初有长史、司马、将军。
jìn dài yǐ lái yǒu wáng gōng pú yè shàng shū láng zhōng
近代已来，有王公、仆射、尚书、郎中。
qí sú pō shi wén zì
其俗颇识文字。
nán zǐ tōng fú cháng qún zēng mào huò dài mì bì fù rén yǐ jīn huā wéi shǒu shì biàn fā yíng hòu zhui yǐ zhū bèi
男子通服长裙缯帽，或戴幂苾，妇人以金花为首饰，辫发萦后，缀以珠贝。
qí hūn yīn fù jiā hòu chū pìn cái pín rén qiè nǚ ér qù
其婚姻富家厚出聘财，贫人窃女而去。
fù zú qī qí shù mǔ
父卒，妻其庶母；
xiōng wáng qī qí zhū sǎo
兄亡，妻其诸嫂。
sàng yǒu fú zhì zàng qì ér chú
丧有服制，葬讫而除。
guó wú cháng shuì yòng dù bù gěi zhé liǎn fù shì shāng rén yǐ qǔ zú ér zhǐ
国无常税，用度不给，辄敛富室商人，以取足而止。
shā rén jí dào mǎ zhě zuì sǐ tā fàn zé zhēng wù yǐ shú zuì
杀人及盗马者罪死，他犯则征物以赎罪。
qì hòu duō hán tǔ yí dà mài mán jing pō yǒu shū sù
气候多寒，土宜大麦、蔓菁，颇有菽粟。
chū liáng mǎ máo niú tóng tiě zhū shā zhī lèi
出良马、牦牛、铜、铁、 朱砂之类。
yǒu qīng hǎi zhōu huí bā bǎi lǐ zhōng yǒu xiǎo shān zhì dōng fàng pìn mǎ yú qí shàng yán de lóng zhǒng
有青海，周回八百里，中有小山，至冬，放牝马于其上，言得龙种。
cháng de bō sī mǎ fàng rù hǎi yīn shēng cōng jū néng rì xíng qiān lǐ gù dài chēng qīng hǎi cōng yān
尝得波斯马，放入海，因生骢驹，能日行千里，故代称“青海骢”焉。
de jiān shàn shàn qiě mò
地兼鄯善、且沫。
xī běi yǒu liú shā shù bǎi lǐ xià yǒu rè fēng shāng bì xíng lǚ fēng zhī jiāng zhì lǎo tuo biàn zhī zhī zé yǐn xiàng ér míng yǐ kǒu bí mái shā zhōng
西北有流沙数百里，夏有热风，伤弊行旅，风之将至，老驼便知之，则引项而鸣，以口鼻埋沙中。
rén yǐ wéi hou jí yǐ zhān yōng bì kǒu bí ér bì qí huàn
人以为候，即以毡拥蔽口鼻而避其患。
suí yáng dì shí qí wáng fú yǔn lái fàn sāi yáng dì qīn zǒng liù jūn yǐ tǎo zhī fú yǔn yǐ shù shí qí qián yú ní lǐng ér dùn qí xian tóu wáng lǜ nán nǚ shí yú wàn kǒu lái jiàng
隋炀帝时，其王伏允来犯塞，炀帝亲总六军以讨之，伏允以数十骑潜于泥岭而遁，其仙头王率男女十余万口来降。
yáng dì lì qí zhì zǐ shùn wèi wáng sòng zhī běn guó lìng tǒng yú zhòng xún fù zhuī huán
炀帝立其质子顺为王，送之本国，令统余众， 寻复追还。
dà yè mò fú yǔn xī shōu gù dì fù wèi biān huàn
大业末，伏允悉收故地，复为边患。
gāo zǔ shòu shàn shùn zì jiāng dū lái guī cháng ān
高祖受禅，顺自江都来归长安。
shí li guǐ yóu jù liáng zhōu gāo zǔ qiǎn shǐ yǔ fú yǔn tōng hé lìng jī guǐ yǐ zì xiào dāng fàng shùn fǎn guó
时李轨犹据凉州，高祖遣使与伏允通和，令击轨以自效，当放顺返国。
fú yǔn dà yuè xìng bīng jī zhī zhàn yú kù mén jiāo suí ér tuì
伏允大悦，兴兵击之，战于库门，交绥而退。
pín qiǎn shǐ cháo gòng yǐ shùn wèi qǐng gāo zǔ nǎi qiǎn zhī
频遣使朝贡，以顺为请，高祖乃遣之。
tài zōng jí wèi fú yǔn qiǎn qí luò yáng gōng lái cháo
太宗即位，伏允遣其洛阳公来朝。
shǐ wèi fǎn dà lüè shàn zhōu ér qù
使未返，大掠鄯州而去。
tài zōng qiǎn shǐ zé ràng zhī zhēng fú yǔn rù cháo chēng jí bù zhì
太宗遣使责让之， 征伏允入朝，称疾不至。
réng wèi qí zi zūn wáng qiú hūn yú shì zé qí qīn yíng yǐ jī mí zhī
仍为其子尊王求婚，于是责其亲迎以羁縻之。
zūn wáng yòu chēng jí bù kěn rù cháo yǒu zhào tíng hūn qiǎn zhōng láng jiàng kāng chù zhí yù yǐ huò fú
尊王又称疾不肯入朝，有诏停婚，遣中郎将康处直谕以祸福。
fú yǔn qiǎn bīng kòu lán kuò èr zhōu
伏允遣兵寇兰、廓二州。
shí shàn zhōu cì shǐ li xuán yùn shàng yán tǔ yù hún liáng mǎ xī mù qīng hǎi qīng bīng yǎn zhī kě zhì dà lì
时鄯州刺史李玄运上言：“吐谷浑良马悉牧青海，轻兵掩之，可致大利。
yú shì qiǎn zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn duàn zhì xuán lǜ biān bīng jí qì bì dǎng xiàng zhī zhòng yǐ jī zhī
”于是遣左骁卫大将军段志玄率边兵及契苾、党项之众以击之。
qù qīng hǎi sān shí lǐ zhì xuán yǔ zuǒ xiāo wèi jiāng jūn liáng luò rén bù yù zhàn dùn jūn chí liú bù jìn tǔ yù hún suì qū qīng hǎi mù mǎ ér dùn
去青海三十里，志玄与左骁卫将军梁洛仁不欲战，顿军迟留不进，吐谷浑遂驱青海牧马而遁。
yà jiāng li jūn xiàn lǜ jīng qí bié lù jí zéi yú qīng hǎi zhī nán xuán shuǐ zhèn jī pò zhī lǔ niú yáng èr wàn yú tóu ér hái
亚将李君羡率精骑别路，及贼于青海之南悬水镇，击破之，虏牛羊二万余头而还。
shí fú yǔn nián lǎo hūn mào qí xié chén tiān zhù wáng huò luàn zhī jū wǒ xíng rén hóng lú chéng zhào dé jiè
时伏允年老昏耄，其邪臣天柱王惑乱之，拘我行人鸿胪丞赵德楷。
tài zōng pín qiǎn xuān yù shǐ zhě shí yú fǎn jìng wú quān xīn
太宗频遣宣谕，使者十余返， 竟无悛心。
zhēn guàn jiǔ nián zhào tè jìn lǐ jìng wèi xī hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn
贞观九年，诏特进李靖为西海道行军大总管；
bīng bù shàng shū hóu jūn jí wèi jī shí dào héng jūn zǒng guǎn rèn chéng wáng dào zōng wèi shàn zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn réng wèi jìng fù
兵部尚书侯君集为积石道行军总管，任城王道宗为鄯州道行军总管，仍为靖副；
liáng zhōu dū du li dà liàng wèi qiě mò dào héng jūn zǒng guǎn mín zhōu dū dū li dào yàn wèi chì shuǐ dào héng jūn zǒng guǎn lì zhōu cì shǐ gāo zèng shēng wèi yán zé dào héng jūn zǒng guǎn bìng tū jué qì bì zhī zhòng yǐ jī zhī
凉州都督李大亮为且沫道行军总管， 岷州都督李道彦为赤水道行军总管，利州刺史高甑生为盐泽道行军总管，并突厥、 契苾之众以击之。
zhū jiāng pín yǔ zéi yù lián zhàn pò zhī huò qí gāo chāng wáng mù róng xiào juàn
诸将频与贼遇，连战破之，获其高昌王慕容孝隽。
xiào juàn yǒu xióng lüè fú yǔn xīn lǚ zhī chén yě
孝隽有雄略， 伏允心膂之臣也。
jìng děng jìn zhì chì hǎi yù qí tiān zhù sān bù luò jī dà pò zhī suì lì yú hé yuán
靖等进至赤海，遇其天柱三部落，击大破之，遂历于河源。
li dà liàng yòu fú qí míng wáng èr shí rén zá chù shù wàn zhì qiě mò xi jìng huò chuán fú yǔn xi zǒu dù tú lún qì yù rù yú tián
李大亮又俘其名王二十人，杂畜数万，至且沫西境，或传伏允西走，渡图伦碛，欲入于阗。
jiāng jūn xuē wàn jūn lǜ qīng ruì zhuī bēn rù qì shù bǎi lǐ jí qí yú dǎng pò zhī
将军薛万均率轻锐追奔，入碛数百里，及其余党，破之。
qì zhōng fá shuǐ jiàng shì jiē cì mǎ xuè ér yǐn zhī
碛中乏水，将士皆刺马血而饮之。
hóu jūn jí yǔ jiāng xià wáng dào zōng qù nán lù dēng hàn kū shān yìn mǎ wū hǎi huò qí míng wáng liáng qū hū jīng tú èr qiān yú lǐ kōng xū zhī de shèng xià jiàng shuāng duō jī xuě qí de fá shuǐ cǎo jiàng shì dàn bīng mǎ jiē shí xuě
侯君集与江夏王道宗趣南路，登汉哭山，饮马乌海，获其名王梁屈忽， 经涂二千余里空虚之地，盛夏降霜，多积雪，其地乏水草，将士啖冰，马皆食雪。
yòu dá yú bǎi liáng běi wàng jī shí shān guān hé yuán zhī suǒ chū yān
又达于柏梁，北望积石山，观河源之所出焉。
liǎng jūn huì yú dà fēi chuān zhì pò luó zhēn gǔ fú yǔn zi dà níng wáng shùn qióng cù zhǎn qí guó xiāng tiān zhù wáng jǔ guó lái jiàng
两军会于大非川，至破逻贞谷，伏允子大宁王顺穷蹙，斩其国相天柱王，举国来降。
fú yǔn dà jù yǔ qiān yú qí dùn yú qì zhōng zhòng shāo wáng sàn néng shǔ zhī zhě cái bǎi yú qí nǎi zì yì ér sǐ
伏允大惧，与千余骑遁于碛中，众稍亡散，能属之者才百余骑，乃自缢而死。
guó rén nǎi lì shùn wèi kè hán chēng chén nèi fù
国人乃立顺为可汗，称臣内附。
shùn jí fú yǔn zhī dí zǐ yě
顺，即伏允之嫡子也。
chū wèi shì zǐ yú duò bài jīn zǐ guāng lù dài fu jiǔ bù dé guī fú yǔn suì lì tā zi wèi tài zǐ jí de fǎn guó yì cháng yàng yàng
初为侍子于隋，拜金紫光禄大夫，久不得归，伏允遂立他子为太子，及得返国，意常怏怏。
huì lǐ jìng děng zhū jūn suǒ xiàng kè jié zì yǐ shī wèi yù yīn cǐ lì gōng yóu shì suì jiàng
会李靖等诸军所向克捷，自以失位，欲因此立功，由是遂降。
nǎi zhào yuē
乃诏曰：
tǔ yù hún shàn xiāng jūn zhǎng qiè jù huāng yì zhì zài xiōng dé zhèng chū quán mén
吐谷浑擅相君长，窃据荒裔，志在凶德，政出权门。
qiú qú xié èr zhǒng luò yuàn fèn zhǎng è bù quān yě xīn mí chì
酋渠携贰，种落怨愤，长恶不悛，野心弥炽。
mò gù fān chén zhī lǐ céng wú shì shàng zhī jié cǎo qiè jiāng chǎng nüè gē zhào shù jī è jì rěn tiān wáng yǒu zhēng
莫顾籓臣之礼，曾无事上之节，草窃疆场，虐割兆庶，积恶既稔，天亡有征。
zhèn jūn lín sì hǎi hán yù wàn lèi yī wù shī suǒ zé shēn zài yǔ
朕君临四海，含育万类，一物失所，责深在予。
suǒ yǐ yuán mìng liù jūn shēn cí jiǔ fá yì cún huó guó qíng fēi dú wǔ
所以爰命六军，申兹九伐，义存活国，情非黩武。
qí zi dà níng wáng mù róng shùn duò shì zhī shēng zhì huái míng wù zhǎng zì zhōng tǔ xìng mù huá fēng yuán jiàn shí jī shēn shí nì shùn
其子大宁王慕容顺，隋氏之甥，志怀明悟，长自中土，幸慕华风，爰见时机，深识逆顺。
yǐ qí bì jiàn wéi zhòng dú xiàn mí tú suì zhū xié chén cún cí dà jì
以其愎谏违众，独陷迷途，遂诛邪臣，存兹大计。
fān rán gǎi zhé dài fù guī zuì zhōng xiào zhī měi shēn yǒu kě jiā
翻然改辙，代父归罪，忠孝之美，深有可嘉。
zi néng lì gōng zú yǐ bǔ guò jì wǎng zhī xìn tè yi yuán miǎn
子能立功，足以补过，既往之衅，特宜原免。
rán qí jiàn guó xī bǐ yǐ lì nián dài jí cóng fèi jué qíng suǒ wèi rěn jì qí zōng sì yǔn guī mìng yìn
然其建国西鄙，已历年代，即从废绝，情所未忍，继其宗祀，允归命胤。
kě fēng shùn wèi xī píng jùn wáng réng shòu jué hú lǚ wū gān dòu kè hán
可封顺为西平郡王，仍授趉胡吕乌甘豆可汗。
tài zōng kǒng shùn bù néng jìng qí guó réng qiǎn li dà liàng lǜ jīng bīng shù qiān wèi qí shēng yuán
太宗恐顺不能静其国，仍遣李大亮率精兵数千，为其声援。
shùn jì jiǔ zhì yú duò guó rén bù fù wèi jǐ wéi chén xià suǒ shā
顺既久质于隋，国人不附，未几为臣下所杀。
qí zi yàn wáng nuò hé bō sì lì
其子燕王诺曷钵嗣立。
nuò hé bō jì yòu dà chén zhēng quán guó zhōng dà luàn
诺曷钵既幼，大臣争权，国中大乱。
tài zōng qiǎn bīng yuán zhī fēng wèi hé yuán jùn wáng
太宗遣兵援之，封为河源郡王。
réng shòu wū de yě bá lēi dòu kè hán qiǎn huái yáng wáng dào míng chí jié cè bài cì yǐ gǔ dào
仍授乌地也拔勒豆可汗，遣淮阳王道明持节册拜，赐以鼓纛。
nuò hé bō yīn rù cháo qǐng hūn
诺曷钵因入朝请婚。
shí sì nián tài zōng yǐ hóng huà gōng zhǔ qī zhī zī sòng shén hòu
十四年， 太宗以弘化公主妻之，资送甚厚。
shí wǔ nián nuò hé bō suǒ bù chéng xiàng wáng zhuān quán yīn móu zuò nán
十五年，诺曷钵所部丞相王专权，阴谋作难。
jiāng zhēng bīng zhà yán jì shān shén yīn yù xí jī gōng zhǔ jié nuò hé bō bēn yú tǔ bō qī yǒu rì yǐ
将征兵，诈言祭山神，因欲袭击公主，劫诺曷钵奔于吐蕃，期有日矣。
nuò hé bō zhī ér dà jù lǜ qīng jì zǒu shàn shàn chéng qí wēi xìn wáng yǐ bīng yíng zhī
诺曷钵知而大惧，率轻骑走鄯善城，其威信王以兵迎之。
shàn zhōu cì shǐ dù fèng jǔ yǔ wēi xìn wáng hé jūn jī chéng xiàng wáng pò zhī shā qí xiōng dì sān rén qiǎn shǐ yán zhuàng
鄯州刺史杜凤举与威信王合军击丞相王， 破之，杀其兄弟三人，遣使言状。
tài zōng mìng mín bù shàng shū táng jiǎn chí jié fǔ wèi zhī
太宗命民部尚书唐俭持节抚慰之。
tài zōng bēng kè shí tú nuò hé bō zhī xíng liè yú zhāo líng zhī xià
太宗崩，刻石图诺曷钵之形，列于昭陵之下。
gāo zōng sì wèi yǐ qí shàng zhǔ bài fù mǎ dū wèi cì wù sì shí duàn
高宗嗣位，以其尚主，拜驸马都尉，赐物四十段。
qí hòu yǔ tǔ bō hù xiāng gōng fá gè qiǎn shǐ qǐng bīng jiù yuán gāo zōng jiē bù xǔ zhī
其后与吐蕃互相攻伐，各遣使请兵救援，高宗皆不许之。
tǔ bō dà nù lǜ bīng yǐ jī tǔ yù hún
吐蕃大怒，率兵以击吐谷浑。
nuò hé bō jì bù néng yù tuō shēn jí hóng huà gōng zhǔ zǒu tóu liáng zhōu
诺曷钵既不能御，脱身及弘化公主走投凉州。
gāo zōng qiǎn yòu wēi wèi dà jiàng jūn xuē rén guì děng jiù tǔ yù hún wèi tǔ bō suǒ bài yú shì tǔ yù hún suì wèi tǔ bō suǒ bìng
高宗遣右威卫大将军薛仁贵等救吐谷浑，为吐蕃所败，于是吐谷浑遂为吐蕃所并。
nuò hé bō yǐ qīn xìn shù qiān zhàng lái nèi shǔ zhào zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn sū dìng fāng wèi ān zhì dà shǐ shǐ xǐ qí bù zhòng yú líng zhōu zhī de zhì ān lè zhōu yǐ nuò hé bō wèi cì shǐ yù qí ān ér qiě lè yě
诺曷钵以亲信数千帐来内属，诏左武卫大将军苏定方为安置大使，始徙其部众于灵州之地，置安乐州，以诺曷钵为刺史，欲其安而且乐也。
chuí gǒng sì nián nuò hé bō zú zi zhōng sì
垂拱四年，诺曷钵卒，子忠嗣。
zhōng zú zi xuān zhào sì
忠卒，子宣赵嗣。
shèng lì sān nián shòu xuān zhào zuǒ bào tāo wèi yuán wài dà jiàng jūn réng xí fù wū de yě bá lēi dòu kè hán
圣历三年，授宣赵左豹韬卫员外大将军，仍袭父乌地也拔勒豆可汗。
xuān zhào zú zi xī hào sì
宣赵卒，子曦皓嗣。
xī hào zú zi zhào sì jí tǔ bō xiàn wǒ ān lè zhōu qí bù zhòng yòu dōng xǐ sàn zài shuò fāng hé dōng zhī jìng
曦皓卒，子兆嗣，及吐蕃陷我安乐州，其部众又东徙，散在朔方、河东之境。
jīn sú duō wèi zhī tuì hún gài yǔ jí ér rán
今俗多谓之退浑，盖语急而然。
zhēn yuán shí sì nián shí èr yuè yǐ shuò fāng jié dù fù shǐ zuǒ jīn wú wèi dà jiàng jūn tóng zhèng mù róng fù wèi xí cháng lè zhōu dū dū qīng hǎi guó wáng wū de yě bá lēi dòu kè hán
贞元十四年十二月，以朔方节度副使、左金吾卫大将军同正慕容复为袭长乐州都督、青海国王、乌地也拔勒豆可汗。
wèi jǐ zú qí fēng xí suì jué
未几，卒，其封袭遂绝。
yè yù hún zì jìn yǒng jiā zhī mò shǐ xi dù táo shuǐ jiàn guó yú qún qiāng zhī gù dì zhì lóng shuò sān nián wèi tǔ bō suǒ miè fán sān bǎi wǔ shí nián
叶谷浑自晋永嘉之末，始西渡洮水，建国于群羌之故地，至龙朔三年为吐蕃所灭，凡三百五十年。
yān qí guó zài jīng shī xi sì qiān sān bǎi lǐ dōng jiē gāo chāng xī lín qiū cí jí hàn shí gù dì
焉耆国，在京师西四千三百里，东接高昌，西邻龟兹，即汉时故地。
qí wáng xìng lóng shì míng tū qí zhī
其王姓龙氏，名突骑支。
shèng bīng èr qiān yú rén cháng yì shǔ yú xi tū jué
胜兵二千余人，常役属于西突厥。
qí de liáng wò duō pú táo pō yǒu yú yán zhī lì
其地良沃，多蒲萄，颇有鱼盐之利。
zhēn guàn liù nián tū qí zhī qiǎn shǐ gòng fāng wù fù qǐng kāi dà qì lù yǐ biàn xíng lǐ tài zōng xǔ zhī
贞观六年，突骑支遣使贡方物，复请开大碛路以便行李，太宗许之。
zì suí mò lí luàn qì lù suì bì xī yù cháo gòng zhě jiē yóu gāo chāng
自隋末罹乱，碛路遂闭，西域朝贡者皆由高昌。
jí shì gāo chāng dà nù suì yǔ yān qí jié yuàn qiǎn bīng xí yān qí dà lüè ér qù
及是，高昌大怒，遂与焉耆结怨，遣兵袭焉耆，大掠而去。
xi tū jué mò hè shè yǔ duō lù nǔ shī bì bù xié bēn yú yān qí duō lù fù lái gōng zhī
西突厥莫贺设与咄陆、弩失毕不协，奔于焉耆，咄陆复来攻之。
liù nián qiǎn shǐ yán zhuàng bìng gòng míng mǎ
六年，遣使言状，并贡名马。
shí xi tū jué guó luàn tài zōng qiǎn zhōng láng jiàng sāng xiào yàn lǐng zuǒ yòu zhòu cáo wéi hóng jī wǎng ān fǔ zhī réng cè lì xì lì shī kè hán
时西突厥国乱，太宗遣中郎将桑孝彦领左右胄曹韦弘机往安抚之，仍册立咥利失可汗。
kè hán jì lì sù shàn yān qí lìng yǔ yān qí wèi yuán
可汗既立，素善焉耆，令与焉耆为援。
shí èr nián chù yuè chù mì yǔ gāo chāng gōng xiàn yān qí wǔ chéng lüè nán nǚ yī qiān wǔ bǎi rén fén qí lú shè ér qù
十二年，处月、处密与高昌攻陷焉耆五城，掠男女一千五百人，焚其庐舍而去。
shí sì nián hóu jūn jí tǎo gāo chāng qiǎn shǐ yǔ zhī xiāng jié yān qí wáng dà xǐ qǐng wèi shēng yuán
十四年， 侯君集讨高昌，遣使与之相结，焉耆王大喜，请为声援。
jí pò gāo chāng qí wáng yì jūn mén chēng yè
及破高昌，其王诣军门称谒。
yān qí rén xiān wèi gāo chāng suǒ lǔ zhě xī guī zhī
焉耆人先为高昌所虏者，悉归之。
yóu shì qiǎn shǐ xiè ēn bìng gòng fāng wù
由是遣使谢恩，并贡方物。
qí nián xi tū jué zhòng chén qū lì chuò wèi qí dì qǔ yān qí wáng nǚ yóu shì xiāng wéi chún chǐ cháo gòng suì quē
其年，西突厥重臣屈利啜为其弟娶焉耆王女，由是相为唇齿，朝贡遂阙。
ān xī dū hù guō xiào kè qǐng jī zhī tài zōng xǔ yān
安西都护郭孝恪请击之，太宗许焉。
huì yān qí wáng dì jié bí yè hù xiōng dì sān rén lái zhì xī zhōu xiào kè xuǎn bù qí sān qiān chū yín shān dào yǐ jié bí dì lì pó zhǔn wèi xiāng dǎo
会焉耆王弟颉鼻叶护兄弟三人来至西州，孝恪选步骑三千出银山道，以颉鼻弟栗婆准为乡导。
yān qí suǒ dū chéng sì miàn yǒu shuǐ zì shì xiǎn gù bù yú yú wǒ
焉耆所都城，四面有水，自恃险固，不虞于我。
xiào kè bèi dào jiān xíng yè zhì chéng xià qián qiǎn jiàng shì fú shuǐ ér dù
孝恪倍道兼行，夜至城下，潜遣将士浮水而渡。
zhì xiǎo yī shí pān dié gǔ jiǎo qí zhèn chéng zhōng dà rǎo
至晓，一时攀堞，鼓角齐震，城中大扰。
xiào kè zòng bīng jī zhī lǔ qí wáng tū qí zhī shǒu lǔ qiān yú jí
孝恪纵兵击之，虏其王突骑支，首虏千余级。
yǐ lì pó zhǔn dǎo jūn yǒu gōng liú shè guó shì ér hái
以栗婆准导军有功， 留摄国事而还。
shí jià xìng luò yáng gōng xiào kè suǒ tū qí zhī bìng qí qī zǐ sòng xíng zài suǒ zhào yòu zhī
时驾幸洛阳宫，孝恪锁突骑支并其妻子送行在所，诏宥之。
chū xi tū jué qū lì chuò jiàng bīng lái yuán yān qí xiào kè hái shī sān rì qū lì chuò nǎi qiú lì pó zhǔn ér xi tū jué chù bān chuò lìng qí tǔ zhūn lái shè yān qí qiǎn shǐ cháo gòng
初，西突厥屈利啜将兵来援焉耆，孝恪还师三日，屈利啜乃囚栗婆准，而西突厥处般啜令其吐屯来摄焉耆，遣使朝贡。
tài zōng shù zhī yuē yān qí zhě wǒ bīng jī de rǔ hé rén zhé lái tǒng shè
太宗数之曰：“焉耆者，我兵击得，汝何人，辄来统摄。
tǔ zhūn jù ér fǎn guó
”吐屯惧而返国。
yān qí yòu lì lì pó zhǔn cóng fù xiōng xuē pó ā nà zhī wèi wáng
焉耆又立栗婆准从父兄薛婆阿那支为王。
chù bān chuò nǎi zhí lì pó zhǔn sòng yú qiū cí wèi suǒ shā
处般啜乃执栗婆准送于龟兹，为所杀。
xuē pó ā nà zhī jì dé chù bān chuò wèi yuán suì yǒu guó
薛婆阿那支既得处般啜为援，遂有国。
jí ā shǐ nà shè ěr zhī tǎo qiū cí ā nà zhī dà jù suì bēn qiū cí bǎo qí dōng chéng yǐ yù guān jūn
及阿史那社尔之讨龟兹， 阿那支大惧，遂奔龟兹，保其东城，以御官军。
shè ěr jī qín zhī shù qí zuì ér zhǎn yān
社尔击擒之，数其罪而斩焉。
qiú dé ā nà zhī cóng fù dì xiān nà zhǔn lì wèi wáng yǐ xiū zhí gòng
求得阿那支从父弟先那准，立为王，以修职贡。
jí tài zōng zàng zhāo líng
及太宗葬昭陵。
nǎi kè shí xiàng lóng tū qí zhī zhī xíng liè yú xuán quē zhī xià
乃刻石像龙突骑支之形， 列于玄阙之下。
zì shì cháo gòng bù jué
自是朝贡不绝。
qiū cí guó jí hàn xī yù jiù dì yě
龟兹国，即汉西域旧地也。
zài jīng shī xi qī qiān wǔ bǎi lǐ
在京师西七千五百里。
qí wáng xìng bái shì
其王姓白氏。
yǒu chéng guō wū yǔ gēng tián xù mù wèi yè
有城郭屋宇， 耕田畜牧为业。
nán nǚ jiē jiǎn fā chuí yǔ xiàng qí wéi wáng bù jiǎn fā
男女皆翦发，垂与项齐，唯王不翦发。
xué hú shū jí pó luó mén shū suàn jì zhī shì yóu zhòng fó fǎ
学胡书及婆罗门书、算计之事，尤重佛法。
qí wáng yǐ jǐn méng xiàng zhe jǐn páo jīn bǎo dài zuò jīn shī zi chuáng
其王以锦蒙项，著锦袍金宝带，坐金狮子床。
yǒu liáng mǎ fēng niú
有良马、封牛。
ráo pú táo jiǔ fù shì zhì shù bǎi shuò
饶蒲萄酒，富室至数百硕。
gāo zǔ jí wèi qí zhǔ sū fá bó jué qiǎn shǐ lái cháo
高祖即位，其主苏伐勃𫘝遣使来朝。
bó jué xún zú zi sū fá dié dài lì hào shí jiàn mò hè sì lì fā
勃𫘝寻卒，子苏伐叠代立，号时健莫贺俟利发。
zhēn guàn sì nián yòu qiǎn shǐ xiàn mǎ tài zōng cì yǐ xǐ shū fǔ wèi shén hòu yóu cǐ suì gòng bù jué rán chén yú xi tū jué
贞观四年，又遣使献马，太宗赐以玺书，抚慰甚厚，由此岁贡不绝，然臣于西突厥。
ān xī dū hù guō xiào kè lái fá yān qí qiū cí qiǎn bīng yuán zhù zì shì zhí gòng pō quē
安西都护郭孝恪来伐焉耆，龟兹遣兵援助，自是职贡颇阙。
fá dié sǐ qí dì hē lí bù shī bì dài lì jiàn shī fān chén lǐ
伐叠死，其弟诃黎布失毕代立，渐失籓臣礼。
èr shí nián tài zōng qiǎn zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn ā shǐ nà shè ěr wèi kūn shān dào héng jūn dà zǒng guǎn yǔ ān xī dū hù guō xiào kè sī nóng qīng yáng hóng lǐ lǜ wǔ jiāng jūn yòu fā tiě lè shí sān bù bīng shí yú wàn qí yǐ fá qiū cí
二十年，太宗遣左骁卫大将军阿史那社尔为昆山道行军大总管，与安西都护郭孝恪、司农卿杨弘礼率五将军，又发铁勒十三部兵十余万骑，以伐龟兹。
shè ěr jì pò xī fān chù yuè chù mì nǎi jìn shī qū qí běi jìng chū qí bù yì xi tū jué suǒ shǔ yān qí wáng qì chéng ér dùn shè ěr qiǎn qīng jì zhuī qín zhī
社尔既破西蕃处月、处密，乃进师趋其北境，出其不意，西突厥所署焉耆王弃城而遁，社尔遣轻骑追擒之。
qiū cí dà zhèn shǒu jiāng duō qì chéng ér zǒu
龟兹大震，守将多弃城而走。
shè ěr jìn tún jī shí qù qí dū chéng sān bǎi lǐ
社尔进屯积石，去其都城三百里。
qiǎn yī zhōu cì shǐ hán wēi lǜ qiān yú qí wèi qián fēng yòu xiāo wèi jiāng jūn cáo jì shū cì zhī
遣伊州刺史韩威率千余骑为前锋，右骁卫将军曹继叔次之。
xi zhì duō hè chéng yǔ qiū cí wáng xiāng yù jí qí xiāng nà lì jiāng jié liè diān děng yǒu zhòng wǔ wàn nì jù wáng shī
西至多褐城，与龟兹王相遇，及其相那利、将羯猎颠等，有众五万，逆拒王师。
wēi nǎi wěi dùn ér yǐn zhī qí wáng sì lì fā jiàn wēi bīng shǎo xī zhòng ér zhì
威乃伪遁而引之，其王俟利发见威兵少，悉众而至。
wēi tuì xíng sān shí lǐ yǔ jì shū jūn huì hé jī dà pò zhī
威退行三十里，与继叔军会，合击大破之。
qí wáng tuì bǎo dū chéng shè ěr jìn jūn bī zhī wáng nǎi qīng jì ér zǒu suì xià qí chéng lìng xiào kè shǒu zhī
其王退保都城， 社尔进军逼之，王乃轻骑而走，遂下其城，令孝恪守之。
qiǎn shā zhōu cì shǐ sū hǎi zhèng shàng niǎn fèng yù xuē wàn bèi yǐ jīng qí bī zhī xíng liù bǎi lǐ qí wáng jiǒng jí tuì bǎo yú bō huàn chéng
遣沙州刺史苏海政、尚辇奉御薛万备以精骑逼之，行六百里，其王窘急，退保于拨换城。
shè ěr děng jìn jūn wéi zhī qín qí wáng jí dà jiàng jié liè diān děng
社尔等进军围之， 擒其王及大将羯猎颠等。
qí xiāng nà lì jǐn yǐ shēn miǎn qián yǐn xi tū jué zhī zhòng bìng qí guó bīng wàn yú rén lái xí xiào kè shā zhī guān jūn dà rǎo
其相那利仅以身免，潜引西突厥之众并其国兵万余人，来袭孝恪，杀之，官军大扰。
cāng bù láng zhōng cuī yì qǐ yǔ cáo jì shū hán wēi děng jī zhī nà lì bài zǒu
仓部郎中崔义起与曹继叔、韩威等击之，那利败走。
xún wèi qiū cí rén suǒ zhí yǐ yì jūn
寻为龟兹人所执以诣军。
qián hòu pò qí dà chéng wǔ suǒ lǔ nán nǚ shù wàn kǒu
前后破其大城五所，虏男女数万口。
shè ěr yīn lì qí wáng zhī dì yè hù wèi wáng lè shí jì gōng ér xuán
社尔因立其王之弟叶护为王，勒石纪功而旋。
fú qí wáng hē lí bù shī bì jí nà lì jié liè diān děng xiàn yú shè miào
俘其王诃黎布失毕及那利、羯猎颠等献于社庙。
xún yǐ hē lí bù shī bì wèi zuǒ wǔ yì wèi zhōng láng jiàng nà lì yǐ xià shòu guān gè yǒu chà
寻以诃黎布失毕为左武翊卫中郎将，那利已下授官各有差。
tài zōng zhī zàng zhāo líng nǎi kè shí xiàng qí xíng liè yú xuán quē zhī qián
太宗之葬昭陵，乃刻石像其形，列于玄阙之前。
yǒng huī yuán nián yòu yǐ hē lí bù shī bì wèi yòu xiāo wèi dà jiàng jūn xún fàng hái fán fǔ qí yú zhòng yī jiù wèi qiū cí wáng cì wù yī qiān duàn
永徽元年，又以诃黎布失毕为右骁卫大将军，寻放还蕃，抚其余众， 依旧为龟兹王，赐物一千段。
xiān shì tài zōng jì pò qiū cí yí zhì ān xī dū hù fǔ yú qí guó chéng yǐ guō xiào kè wèi dū hù jiān tǒng yú tián shū lè suì yè wèi zhī sì zhèn
先是，太宗既破龟兹，移置安西都护府于其国城，以郭孝恪为都护，兼统于阗、 疏勒、碎叶，谓之“四镇”。
gāo zōng sì wèi bù yù guǎng de láo rén fù mìng yǒu sī qì qiū cí děng sì zhèn yí ān xī yī jiù yú xī zhōu
高宗嗣位，不欲广地劳人，复命有司弃龟兹等四镇， 移安西依旧于西州。
qí hòu tǔ bō dà rù yān qí yǐ xi sì zhèn chéng bǎo bìng wèi zéi suǒ xiàn
其后吐蕃大入，焉耆已西四镇城堡，并为贼所陷。
zé tiān lín cháo cháng shòu yuán nián wǔ wēi jūn zǒng guǎn wáng xiào jié ā shǐ nà zhōng jié dà pò tǔ bō kè fù qiū cí yú tián děng sì zhèn zì cǐ fù yú qiū cí zhì ān xī dū hù fǔ yòng hàn bīng sān wàn rén yǐ zhèn zhī
则天临朝， 长寿元年，武威军总管王孝杰、阿史那忠节大破吐蕃，克复龟兹、于阗等四镇，自此复于龟兹置安西都护府，用汉兵三万人以镇之。
jì zhēng fā nèi dì jīng bīng yuǎn yú shā qì
既征发内地精兵，远逾沙碛。
bìng zī qiǎn yī liáng děng shèn wéi bǎi xìng suǒ kǔ
并资遣衣粮等，甚为百姓所苦。
yán shì zhě duō qǐng qì zhī zé tiān jìng bù xǔ
言事者多请弃之，则天竟不许。
qí ān xī dū hù zé tiān shí yǒu tián yáng míng zhōng zōng shí yǒu guō yuán zhèn kāi yuán chū zé zhāng xiào gǎo dù xiān jiē yǒu zhèng jī wèi yí rén suǒ fú
其安西都护，则天时有田扬名，中宗时有郭元振，开元初则张孝暠、杜暹，皆有政绩，为夷人所伏。
shū lè guó jí hàn shí jiù dì yě
疏勒国，即汉时旧地也。
xi dài cōng lǐng zài jīng shī xi jiǔ qiān sān bǎi lǐ
西带葱岭，在京师西九千三百里。
qí wáng xìng péi shì
其王姓裴氏。
zhēn guàn zhōng tū jué yǐ nǚ qī wáng
贞观中，突厥以女妻王。
shèng bīng èr qiān rén
胜兵二千人。
sú shì yāo shén yǒu hú shū wén zì
俗事祅神，有胡书文字。
zhēn guàn jiǔ nián qiǎn shǐ xiàn míng mǎ zì shì cháo gòng bù jué
贞观九年，遣使献名马， 自是朝贡不绝。
kāi yuán shí liù nián xuán zōng qiǎn shǐ cè lì qí wáng péi ān dìng wèi shū lè wáng
开元十六年，玄宗遣使册立其王裴安定为疏勒王。
yú tián guó xī nán dài cōng lǐng yǔ qiū cí jiē zài jīng shī xi jiǔ qiān qī bǎi lǐ
于阗国，西南带葱岭，与龟兹接，在京师西九千七百里。
shèng bīng sì qiān rén
胜兵四千人。
qí guó chū měi yù
其国出美玉。
sú duō jī qiǎo hǎo shì yāo shén chóng fó jiào
俗多机巧，好事祅神，崇佛教。
xiān chén yú xi tū jué
先臣于西突厥。
qí wáng xìng yù chí shì míng qū mì
其王姓尉迟氏，名屈密。
zhēn guàn liù nián qiǎn shǐ xiàn yù dài tài zōng yōu zhào dá zhī
贞观六年，遣使献玉带，太宗优诏答之。
shí sān nián yòu qiǎn zi rù shì
十三年，又遣子入侍。
jí ā shǐ nà shè ěr fá qiū cí qí wáng fú dū xìn dà jù shǐ qí zi yǐ tuo wàn sān bǎi pǐ kuì jūn
及阿史那社尔伐龟兹，其王伏阇信大惧，使其子以驼万三百匹馈军。
jí jiāng xuán shī xíng jūn zhǎng shǐ xuē wàn bèi qǐng shè ěr yuē jīn zhě jì pò qiū cí guó wēi yǐ zhèn qǐng yīn cǐ jī yuàn yǐ qīng jì jī qǔ yú tián zhī wáng
及将旋师，行军长史薛万备请社尔曰：“今者既破龟兹，国威已振，请因此机，愿以轻骑羁取于阗之王。
shè ěr nǎi qiǎn wàn bèi lǜ wǔ shí qí dǐ yú tián zhī guó wàn bèi chén guó wēi líng quàn qí rù jiàn tiān zǐ fú dū xìn yú shì suí wàn bèi lái cháo
”社尔乃遣万备率五十骑抵于阗之国，万备陈国威灵，劝其入见天子，伏阇信于是随万备来朝。
gāo zōng sì wèi bài yòu xiāo wèi dà jiàng jūn yòu shòu qí zǐ yè hù diàn wèi yòu xiāo wèi jiāng jūn bìng cì jīn dài jǐn páo bù bó liù shí duàn bìng zhái yī qū liú shù yuè ér qiǎn zhī yīn qǐng liú zǐ dì yǐ sù wèi
高宗嗣位，拜右骁卫大将军，又授其子叶护玷为右骁卫将军，并赐金带、锦袍、 布帛六十段，并宅一区，留数月而遣之，因请留子弟以宿卫。
tài zōng zàng zhāo líng kè shí xiàng qí xíng liè yú xuán quē zhī xià
太宗葬昭陵，刻石像其形，列于玄阙之下。
chuí gǒng sān nián qí wáng fú dū xióng fù lái rù cháo
垂拱三年，其王伏阇雄复来入朝。
tiān shòu sān nián fú dū xióng zú zé tiān fēng qí zi jǐng wèi yú tián guó wáng
天授三年，伏阇雄卒，则天封其子璥为于阗国王。
kāi yuán shí liù nián fù cè lì yù chí fú shī wèi yú tián wáng shù qiǎn shǐ cháo gòng
开元十六年，复册立尉迟伏师为于阗王，数遣使朝贡。
qián yuán sān nián yǐ yú tián wáng yù chí shèng dì shǒu zuǒ jiān mén wèi lǜ yè hù yào wèi tài pú yuán wài qīng réng tóng sì zhèn jié dù fù shǐ
乾元三年，以于阗王尉迟胜弟守左监门卫率叶护曜为太仆员外卿，仍同四镇节度副使。
quán zhī běn guó shì
权知本国事。
yǐ shèng zhì dé chū lǐng bīng fù guó nàn yīn jiān qǐng liú sù wèi gù yǒu shì mìng shì yǒu shèng chuán
以胜至德初领兵赴国难，因坚请留宿卫，故有是命，事有胜传。
tiān zhú guó jí hàn zhī yuān dú guó huò yún pó luó mén de yě
天竺国，即汉之身毒国，或云婆罗门地也。
zài cōng lǐng xī běi zhōu sān wàn yú lǐ
在葱岭西北，周三万余里。
qí zhōng fēn wèi wǔ tiān zhú qí yī yuē zhōng tiān zhú èr yuē dōng tiān zhú sān yuē nán tiān zhú sì yuē xī tiān dǔ wǔ yuē běi tiān zhú
其中分为五天竺：其一曰中天竺，二曰东天竺，三曰南天竺，四曰西天竺，五曰北天竺。
de gè shù qiān lǐ chéng yì shù bǎi
地各数千里，城邑数百。
nán tiān zhú jì dà hǎi běi tiān zhú jù xuě shān sì zhōu yǒu shān wèi bì nán miàn yī gǔ tōng wèi guó mén
南天竺际大海，北天竺拒雪山，四周有山为壁，南面一谷， 通为国门；
dōng tiān zhú dōng jì dà hǎi yǔ fú nán lín yì lín jiē
东天竺东际大海，与扶南、林邑邻接；
xī tiān dǔ yǔ jì bīn bō sī xiāng jiē
西天竺与罽宾、波斯相接；
zhōng tiān dǔ jù sì tiān dǔ zhī huì qí dū chéng zhōu huí qī shí yú lǐ běi lín chán lián hé
中天竺据四天竺之会，其都城周回七十余里，北临禅连河。
yún xī yǒu pó luó mén lǐng tú qiān rén yì yè yú shù xià shù shén jiàng zhī suì wèi fū fù
云昔有婆罗门领徒千人，肄业于树下，树神降之，遂为夫妇。
gōng shì zì rán ér lì tóng pú shén shèng
宫室自然而立，僮仆甚盛。
yú shì shǐ yì bǎi shén zhù chéng yǐ tǒng zhī jīng rì ér jiù
于是使役百神，筑城以统之，经日而就。
cǐ hòu yǒu ā yù wáng fù yì shǐ guǐ shén lèi shí wèi gōng què jiē diāo wén kè lòu
此后有阿育王，复役使鬼神，累石为宫阙，皆雕文刻镂。
fēi rén lì suǒ jí
非人力所及。
ā yù wáng pō xíng gǒu zhèng zhì pào luò zhī xíng wèi zhī dì yù jīn chéng zhōng jiàn yǒu qí jī yān
阿育王颇行苟政，置砲烙之刑，谓之地狱，今城中见有其迹焉。
zhōng tiān zhú wáng xìng qǐ lì xì shì huò yún shā lì shì shì yǒu qí guó bù xiāng cuàn shì
中天竺王姓乞利咥氏，或云刹利氏，世有其国，不相篡弑。
jué tǔ bēi shī shǔ rè dào suì sì shú yǒu jīn gāng shì zǐ shí yīng bǎi liàn bù xiāo kě yǐ qiē yù
厥土卑湿暑热，稻岁四熟，有金刚，似紫石英，百炼不销，可以切玉。
yòu yǒu zhān tán yù jīn zhū xiāng
又有旃檀、郁金诸香。
tōng yú dà qín gù qí bǎo wù huò zhì fú nán jiāo zhǐ mào yì yān
通于大秦，故其宝物或至扶南、交趾贸易焉。
bǎi xìng yīn lè sú wú bù jí gēng wáng de zhě shū dì lì
百姓殷乐，俗无簿籍，耕王地者输地利。
yǐ chǐ bèi wèi huò
以齿贝为货。
rén jiē shēn mù zhǎng bí
人皆深目长鼻。
zhì jìng jí zhě dǐ zú mó zhǒng
致敬极者，氐足摩踵。
jiā yǒu jī lè chàng jì
家有奇乐倡伎。
qí wáng yǔ dà chén duō fú jǐn jì
其王与大臣多服锦罽。
shàng wèi luó jì yú dǐng yú fā jiǎn zhī shǐ quán
上为螺髻于顶，余发翦之使拳。
sú jiē tú xiǎn
俗皆徒跣。
yī zhòng bái sè wéi fàn zhì zhǒng xìng pī bái dié yǐ wéi yì
衣重白色，唯梵志种姓披白叠以为异。
sǐ zhě huò fén shī qǔ huī yǐ wéi fú tú
死者或焚尸取灰，以为浮图；
huò wěi zhī zhōng yě yǐ shī qín shòu
或委之中野，以施禽兽；
huò liú zhī yú hé yǐ sì yú biē
或流之于河，以饲鱼鳖。
wú sàng jì zhī wén
无丧纪之文。
móu fǎn zhě yōu shā zhī xiǎo fàn fá qián yǐ shú zuì
谋反者幽杀之，小犯罚钱以赎罪。
bù xiào zé duàn shǒu yuè zú jié ěr gē bí fàng liú biān wài
不孝则断手刖足，截耳割鼻， 放流边外。
yǒu wén zì shàn tiān wén suàn lì zhī shù
有文字，善天文算历之术。
qí rén jiē xué xī tán zhāng yún shì fàn tiān fǎ
其人皆学《悉昙章》，云是梵天法。
shū yú bèi duō shù yè yǐ jì shì
书于贝多树叶以纪事。
bù shā shēng yǐn jiǔ
不杀生饮酒。
guó zhōng wǎng wǎng yǒu jiù fó jì
国中往往有旧佛迹。
suí yáng dì shí qiǎn péi ju yìng jiē xī fān zhū guó duō yǒu zhì zhě wéi tiān zhú bù tōng dì yǐ wéi hèn
隋炀帝时，遣裴矩应接西蕃，诸国多有至者，唯天竺不通，帝以为恨。
dāng wǔ dé zhōng qí guó dà luàn
当武德中，其国大乱。
qí sì wáng shī luó yì duō liàn bīng jù zhòng suǒ xiàng wú dí
其嗣王尸逻逸多练兵聚众，所向无敌。
xiàng bù jiě ān rén bù shì jiǎ jū liù zài ér sì tiān dǔ zhī jūn jiē běi miàn yǐ chén zhī wēi shì yuǎn zhèn xíng zhèng shén sù
象不解鞍，人不释甲，居六载而四天竺之君皆北面以臣之，威势远振，刑政甚肃。
zhēn guàn shí wǔ nián shī luó yì duō zì chēng mó qié tuó wáng qiǎn shǐ cháo gòng
贞观十五年，尸罗逸多自称摩伽陀王，遣使朝贡。
tài zōng jiàng xǐ shū wèi wèn shī luó yì duō dà jīng wèn zhū guó rén yuē zì gǔ céng yǒu mó hē zhèn dàn shǐ rén zhì wú guó hu
太宗降玺书慰问，尸罗逸多大惊，问诸国人曰：“自古曾有摩诃震旦使人至吾国乎？
jiē yuē wèi zhī yǒu yě
”皆曰：“未之有也。
nǎi mó bài ér shòu zhào shū yīn qiǎn shǐ cháo gòng
” 乃膜拜而受诏书，因遣使朝贡。
tài zōng yǐ qí de yuǎn lǐ zhī shén hòu fù qiǎn wèi wèi chéng li yì biǎo bào shǐ
太宗以其地远，礼之甚厚，复遣卫尉丞李义表报使。
shī luó yì duō qiǎn dà chén jiāo yíng qīng chéng yì yǐ zòng guān fén xiāng jiā dào yì duō lǜ qí chén xià dōng miàn bài shòu chì shū fù qiǎn shǐ xiàn huǒ zhū jí yù jīn xiāng pú tí shù
尸罗逸多遣大臣郊迎，倾城邑以纵观，焚香夹道，逸多率其臣下东面拜受敕书，复遣使献火珠及郁金香、菩提树。
zhēn guàn shí nián shā mén xuán zàng zhì qí guó jiāng fàn běn jīng lùn liù bǎi yú bù ér guī
贞观十年，沙门玄奘至其国，将梵本经论六百余部而归。
xiān shì qiǎn yòu lǜ fǔ zhǎng shǐ wáng xuán cè shǐ tiān zhú qí sì tiān zhú guó wáng xián qiǎn shǐ cháo gòng
先是遣右率府长史王玄策使天竺，其四天竺国王咸遣使朝贡。
huì zhōng tiān zhú wáng shī luó yì duō sǐ guó zhōng dà luàn qí chén nà fú dì ā luó nà shùn cuàn lì nǎi jǐn fā hú bīng yǐ jù xuán cè
会中天竺王尸罗逸多死，国中大乱，其臣那伏帝阿罗那顺篡立，乃尽发胡兵以拒玄策。
xuán cè cóng qí sān shí rén yǔ hú yù zhàn bù dí shǐ jǐn xī bèi qín
玄策从骑三十人与胡御战，不敌，矢尽，悉被擒。
hú bìng lüè zhū guó gòng xiàn zhī wù
胡并掠诸国贡献之物。
xuán cè nǎi tǐng shēn xiāo dùn zǒu zhì tǔ bō fā jīng ruì yī qiān èr bǎi rén bìng ní pó luó guó qī qiān yú qí yǐ cóng xuán cè
玄策乃挺身宵遁，走至吐蕃，发精锐一千二百人，并泥婆罗国七千余骑，以从玄策。
xuán cè yǔ fù shǐ jiǎng shī rén lǜ èr guó bīng jìn zhì zhōng tiān zhú guó chéng lián zhàn sān rì dà pò zhī zhǎn shǒu sān qiān yú jí fù shuǐ nì sǐ zhě qiě wàn rén ā luó nà shùn qì chéng ér dùn shī rén jìn qín huò zhī
玄策与副使蒋师仁率二国兵进至中天竺国城， 连战三日，大破之，斩首三千余级，赴水溺死者且万人，阿罗那顺弃城而遁，师仁进擒获之。
lǔ nán nǚ wàn èr qiān rén niú mǎ sān wàn yú tóu pǐ
虏男女万二千人，牛马三万余头匹。
yú shì tiān zhú zhèn jù fú ā luó nà shùn yǐ guī
于是天竺震惧，俘阿罗那顺以归。
èr shí èr nián zhì jīng shī tài zōng dà yuè mìng yǒu sī gào zōng miào ér wèi qún chén yuē fū rén ěr mù wán yú shēng sè kǒu bí dān yú chòu wèi cǐ nǎi bài dé zhī yuán
二十二年至京师，太宗大悦，命有司告宗庙， 而谓群臣曰：“夫人耳目玩于声色，口鼻耽于臭味，此乃败德之源。
ruò pó luó mén bù jié lüè wǒ shǐ rén qǐ wèi fú lǔ yé
若婆罗门不劫掠我使人，岂为俘虏耶？
xī zhōng shān yǐ tān bǎo qǔ bì shǔ hòu yǐ jīn niú zhì miè mò bù yóu zhī
昔中山以贪宝取弊，蜀侯以金牛致灭，莫不由之。
bài xuán cè cháo sàn dài fū
”拜玄策朝散大夫。
shì shí jiù qí guó de fāng tǔ nà ěr suō pó mèi zì yán shòu èr bǎi suì yún yǒu cháng shēng zhī shù
是时就其国得方土那迩娑婆寐，自言寿二百岁，云有长生之术。
tài zōng shēn jiā lǐ jìng guǎn zhī yú jīn biāo mén nèi
太宗深加礼敬，馆之于金飚门内。
zào yán nián zhī yào
造延年之药。
lìng bīng bù shàng shū cuī dūn lǐ jiān zhǔ zhī fā shǐ tiān xià cǎi zhū qí yào yì shí bù kě chēng shù
令兵部尚书崔敦礼监主之，发使天下， 采诸奇药异石，不可称数。
yán lì suì yuè yào chéng fú jìng bù xiào hòu fàng hái běn guó
延历岁月，药成，服竟不效，后放还本国。
tài zōng zhī zàng zhāo líng yě kè shí xiàng ā luó nà shùn zhī xíng liè yú xuán quē zhī xià
太宗之葬昭陵也，刻石像阿罗那顺之形，列于玄阙之下。
wǔ tiān zhú suǒ shǔ zhī guó shù shí fēng sú wù chǎn lüè tóng
五天竺所属之国数十，风俗物产略同。
yǒu qié méi lù guó qí sú kāi dōng mén yǐ xiàng rì
有伽没路国，其俗开东门以向日。
wáng xuán cè zhì qí wáng fā shǐ gòng yǐ qí zhēn yì wù jí dì tú yīn qǐng lǎo zi xiàng jí dào dé jīng
王玄策至，其王发使贡以奇珍异物及地图，因请老子像及《道德经》。
nà jiē tuó guó yǒu xī luó chéng zhōng yǒu zhòng gé cáng fú dǐng gǔ jí xī zhàng
那揭陀国，有醯罗城，中有重阁，藏佛顶骨及锡杖。
zhēn guàn èr shí nián qiǎn shǐ gòng fāng wù
贞观二十年，遣使贡方物。
tiān shòu èr nián dōng tiān zhú wáng mó luó zhī mó xī tiān dǔ wáng shī luó yì duō nán tiān zhú wáng zhē lóu qí bá luō pó běi tiān zhú wáng lóu qí nà nà zhōng tiān zhú wáng de pó xi nà bìng lái cháo xiàn
天授二年，东天竺王摩罗枝摩、西天竺王尸罗逸多、南天竺王遮娄其拔罗婆、北天竺王娄其那那、中天竺王地婆西那，并来朝献。
jǐng lóng sì nián nán tiān zhú guó fù qiǎn shǐ lái cháo
景龙四年，南天竺国复遣使来朝。
jǐng yún yuán nián fù qiǎn shǐ gòng fāng wù
景云元年，复遣使贡方物。
kāi yuán èr nián xī tiān dǔ fù qiǎn shǐ gòng fāng wù
开元二年，西天竺复遣使贡方物。
bā nián nán tiān zhú guó qiǎn shǐ xiàn wǔ sè néng yán yīng wǔ
八年，南天竺国遣使献五色能言鹦鹉。
qí nián nán tiān zhú guó wáng shī lì nà luō sēng jiā qǐng yǐ zhàn xiàng jí bīng mǎ tǎo dà shí jí tǔ bō děng réng qiú yǒu jí míng qí jūn
其年，南天竺国王尸利那罗僧伽请以战象及兵马讨大食及吐蕃等，仍求有及名其军。
xuán zōng shén jiā zhī míng jūn wèi huái dé jūn
玄宗甚嘉之，名军为怀德军。
jiǔ yuè nán tiān zhú wáng shī lì nà luō sēng jiā bǎo duō zhī mó wèi guó zào sì shàng biǎo qǐ sì é chì yǐ guī huà wèi míng cì zhī
九月，南天竺王尸利那罗僧伽宝多枝摩为国造寺，上表乞寺额，敕以归化为名赐之。
shí yī yuè qiǎn shǐ cè lì nà luō qié bǎo duō wèi nán tiān zhú guó wáng qiǎn shǐ lái cháo
十一月，遣使册利那罗伽宝多为南天竺国王，遣使来朝。
shí qī nián liù yuè běi tiān zhú guó cáng shā mén sēng mì duō xiàn zhì hàn děng yào
十七年六月，北天竺国藏沙门僧密多献质汗等药。
shí jiǔ nián shí yuè zhōng tiān zhú guó wáng yī shā fú mó qiǎn qí dà dé sēng lái cháo gòng
十九年十月，中天竺国王伊沙伏摩遣其大德僧来朝贡。
èr shí jiǔ nián sān yuè zhōng tiān zhú wáng zǐ li chéng ēn lái cháo shòu yóu jī jiāng jūn fàng hái
二十九年三月，中天竺王子李承恩来朝，授游击将军，放还。
tiān bǎo zhōng lèi qiǎn shǐ lái
天宝中，累遣使来。
jì bīn guó zài cōng lǐng nán qù jīng shī wàn èr qiān èr bǎi lǐ
罽宾国，在葱岭南，去京师万二千二百里。
cháng yì shǔ yú dà ròu zhī
常役属于大月氏。
qí de shǔ shī rén jiē chéng xiàng tǔ yí jīng dào cǎo mù líng hán bù sǐ
其地暑湿，人皆乘象，土宜秔稻，草木凌寒不死。
qí sú yóu xìn fó fǎ
其俗尤信佛法。
suí yáng dì shí yǐn zhì xī yù qián hòu zhì zhě sān shí yú guó wéi jì bīn bù zhì
隋炀帝时，引致西域，前后至者三十余国，唯罽宾不至。
zhēn guàn shí yī nián qiǎn shǐ xiàn míng mǎ tài zōng jiā qí chéng kuǎn cì yǐ zēng cǎi
贞观十一年，遣使献名马，太宗嘉其诚款，赐以缯彩。
shí liù nián yòu qiǎn shǐ xiàn rù tè shǔ huì jiān ér wěi chì néng shí shé yǒu bèi shé shì zhě shǔ zhé xiù ér niào zhī qí chuāng lì yù
十六年，又遣使献褥特鼠，喙尖而尾赤，能食蛇，有被蛇螫者，鼠辄嗅而尿之，其疮立愈。
xiǎn qìng sān nián fǎng qí guó sú yún wáng shǐ zǔ xīn niè zhì jīn hé xié zhī fù zǐ chuán wèi yǐ shí èr dài
显庆三年，访其国俗，云“王始祖馨孽，至今曷撷支，父子传位，已十二代。
qí nián gǎi qí chéng wèi xiū xiān dū du fǔ
”其年，改其城为修鲜都督府。
lóng shuò chū shòu qí wáng xiū xiān děng shí yī zhōu zhū jūn shì jiān xiū xiān dū du
龙朔初，授其王修鲜等十一州诸军事兼修鲜都督。
kāi yuán qī nián qiǎn shǐ lái cháo jìn tiān wén jīng yī jiā mì yào fāng bìng fán yào děng wù zhào qiǎn cè qí wáng wèi gé luō dá zhī tè lè
开元七年，遣使来朝，进天文经一夹、秘要方并蕃药等物，诏遣册其王为葛罗达支特勒。
èr shí qī nián qí wáng wū sàn tè lè sǎ yǐ nián lǎo shàng biǎo qǐng yǐ zi fú lǐn jì pó sì wèi xǔ zhī réng jiàng shǐ cè mìng
二十七年，其王乌散特勒洒以年老，上表请以子拂菻罽婆嗣位，许之， 仍降使册命。
tiān bǎo sì nián yòu cè qí zi bó fú zhǔn wèi xí jì bīn jí wū cháng guó wáng réng shòu zuǒ xiāo wèi jiāng jūn
天宝四年，又册其子勃匐准为袭罽宾及乌苌国王，仍授左骁卫将军。
qián yuán yuán nián yòu qiǎn shǐ cháo gòng
乾元元年，又遣使朝贡。
yòu yǒu bó lǜ guó zài jì bīn tǔ bō zhī jiān
又有勃律国，在罽宾、吐蕃之间。
kāi yuán zhōng pín qiǎn shǐ cháo xiàn
开元中频遣使朝献。
bā nián cè lì qí wáng sū lín tuó yì zhī wèi bó lǜ guó wáng cháo gòng bù jué
八年，册立其王苏麟陀逸之为勃律国王，朝贡不绝。
èr shí èr nián wèi tǔ bō suǒ pò
二十二年，为吐蕃所破。
kāng guó jí hàn kāng jū zhī guó yě
康国，即汉康居之国也。
qí wáng xìng wēn ròu zhī rén yě
其王姓温，月氏人也。
xiān jū zhāng yè qí lián shān běi zhāo wǔ chéng wèi tū jué suǒ pò nán yī cōng lǐng suì yǒu qí de
先居张掖祁连山北昭武城，为突厥所破，南依葱岭，遂有其地。
zhī shù jiē yǐ zhāo wǔ wèi xìng shì bù wàng běn yě
枝庶皆以昭武为姓氏，不忘本也。
qí rén jiē shēn mù gāo bí duō xū rán
其人皆深目高鼻，多须髯。
zhàng fū jiǎn fā huò biàn fā
丈夫翦发或辫发。
qí wáng guān zhān mào
其王冠毡帽。
shì yǐ jīn bǎo
饰以金宝。
fù rén pán jì méng yǐ zào jīn shì yǐ jīn huā
妇人盘髻，幪以皂巾，饰以金花。
rén duō shì jiǔ hǎo gē wǔ yú dào lù
人多嗜酒，好歌舞于道路。
shēng zǐ bì yǐ shí mì nèi kǒu zhōng míng jiāo zhì zhǎng nèi yù qí chéng zhǎng kǒu cháng gān yán zhǎng chí qián rú jiāo zhī nián wù
生子必以石蜜内口中，明胶置掌内，欲其成长口常甘言，掌持钱如胶之黏物。
sú xí hú shū
俗习胡书。
shàn shāng gǔ zhēng fēn zhū zhī lì
善商贾，争分铢之利。
nán zǐ nián èr shí jí yuǎn zhī páng guó lái shì zhōng xià lì zhī suǒ zài wú suǒ bú dào
男子年二十，即远之旁国，来适中夏，利之所在，无所不到。
yǐ shí èr yuè wèi suì shǒu yǒu pó luó mén wèi zhī zhān xīng hòu qì yǐ dìng jí xiōng
以十二月为岁首，有婆罗门为之占星候气，以定吉凶。
pō yǒu fó fǎ
颇有佛法。
zhì shí yī yuè gǔ wǔ qǐ hán yǐ shuǐ xiàng po shèng wèi xì yuè
至十一月，鼓舞乞寒，以水相泼，盛为戏乐。
suí yáng dì shí qí wáng qū shù zhī qǔ xi tū jué yè hù kè hán nǚ suì chén yú xi tū jué
隋炀帝时，其王屈术支娶西突厥叶护可汗女，遂臣于西突厥。
wǔ dé shí nián qū shù zhī qiǎn shǐ xiàn míng mǎ
武德十年，屈术支遣使献名马。
zhēn guàn jiǔ nián yòu qiǎn shǐ gòng shī zi tài zōng jiā qí yuǎn zhì mìng mì shū jiān yú shì nán wèi zhī fù zì cǐ cháo gòng suì zhì
贞观九年，又遣使贡狮子，太宗嘉其远至，命秘书监虞世南为之赋， 自此朝贡岁至。
shí yī nián yòu xiàn jīn táo yín táo zhào lìng zhí zhī yú yuàn yòu
十一年，又献金桃、银桃，诏令植之于苑囿。
wàn suì tōng tiān nián zé tiān fēng qí dà shǒu lǐng dǔ pó bō tí wèi kāng guó wáng réng bài zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn
万岁通天年，则天封其大首领笃婆钵提为康国王，仍拜左骁卫大将军。
bō tí xún zú yòu cè qí zi ní niè shī shī wèi kāng guó wáng
钵提寻卒，又册其子泥涅师师为康国王。
shī shī yǐ shén lóng zhōng zú guó rén yòu lì tū hūn wèi wáng
师师以神龙中卒，国人又立突昏为王。
kāi yuán liù nián qiǎn shǐ gòng xiàn suǒ zǐ jiǎ shuǐ jīng bēi mǎ nǎo píng tuó niǎo luǎn jí yuè nuò zhī lèi
开元六年， 遣使贡献锁子甲、水精杯、马脑瓶、驼鸟卵及越诺之类。
shí jiǔ nián qí wáng wū lēi shàng biǎo qǐng fēng qí zi duō hé wéi cáo guó wáng mò chuò wèi mǐ guó wáng xǔ zhī
十九年，其王乌勒上表， 请封其子咄曷为曹国王，默啜为米国王，许之。
èr shí qī nián wū lè zú qiǎn shǐ cè duō hé xí fù wèi
二十七年，乌勒卒，遣使册咄曷袭父位。
tiān bǎo sān nián yòu fēng wèi qīn huà wáng qí mǔ kě dūn fēng wèi jùn fū rén
天宝三年，又封为钦化王，其母可敦封为郡夫人。
shí yī zài shí sān zài bìng qiǎn shǐ cháo gòng
十一载、十三载，并遣使朝贡。
bō sī guó zài jīng shī xi yī wàn wǔ qiān sān bǎi lǐ dōng yǔ tǔ huǒ luó kāng guó jiē běi lín tū jué zhī kě sà bù xī běi jù fú lǐn zhèng xi jí nán jù lín dà hǎi
波斯国，在京师西一万五千三百里，东与吐火罗、康国接，北邻突厥之可萨部， 西北拒拂菻，正西及南俱临大海。
hù shù shí wàn
户数十万。
qí wáng jū yǒu èr chéng fù yǒu dà chéng shí yú yóu zhōng guó zhī lí gōng
其王居有二城，复有大城十余，犹中国之离宫。
qí wáng chū sì wèi biàn mì xuǎn zi cái kān chéng tǒng zhě shū qí míng zì fēng ér cáng zhī
其王初嗣位，便密选子才堪承统者，书其名字，封而藏之。
wáng sǐ hòu dà chén yǔ wáng zhī qún zǐ gòng fā fēng ér shì zhī fèng suǒ shū míng zhě wéi zhǔ yān
王死后，大臣与王之群子共发封而视之，奉所书名者为主焉。
qí wáng guān jīn huā guān zuò shī zi chuáng fú jǐn páo jiā yǐ yīng luò
其王冠金花冠，坐狮子床，服锦袍，加以璎珞。
sú shì tiān dì rì yuè shuǐ huǒ zhī zhū shén xī yù zhū hú shì huǒ yāo zhě jiē yì bō sī shòu fǎ yān
俗事天地日月水火之诸神，西域诸胡事火祅者，皆诣波斯受法焉。
qí shì shén yǐ shè xiāng hé sū tú xū diǎn é jí yú ěr bí yòng yǐ wèi jìng bài bì jiāo gǔ
其事神，以麝香和苏涂须点额，及于耳鼻，用以为敬，拜必交股。
wén zì tóng yú zhū hú
文字同于诸胡。
nán nǚ jiē tú xiǎn
男女皆徒跣。
zhàng fū jiǎn fā dài bái pí mào yī bù kāi jīn bìng yǒu jīn pèi duō yòng sū fāng qīng bái sè wèi zhī liǎng biān yuán yǐ zhī chéng jǐn
丈夫翦发，戴白皮帽，衣不开襟，并有巾帔，多用苏方青白色为之， 两边缘以织成锦。
fù rén yì jīn pèi qún shān biàn fā chuí hòu shì yǐ jīn yín qí guó chéng xiàng ér zhàn měi yī xiàng zhàn shì bǎi rén yǒu bài xù zhě zé jǐn shā zhī
妇人亦巾帔裙衫，辫发垂后，饰以金银，其国乘象而战，每一象， 战士百人，有败恤者则尽杀之。
guó rén shēng nǚ nián shí suì yǐ shàng yǒu zī mào zhě qí wáng shōu ér yǎng zhī yǐ shǎng yǒu gōng zhī chén
国人生女，年十岁已上有姿貌者，其王收而养之， 以赏有功之臣。
sú yòu zūn ér zuǒ bēi
俗右尊而左卑。
yǐ liù yuè yī rì wèi suì shǒu
以六月一日为岁首。
duàn yù bù wéi wén shū yuē shù kǒu jué yú tíng
断狱不为文书约束，口决于庭。
qí xì qiú wú nián xiàn wéi wáng zhě dài lì zé shì zhī
其系囚无年限，唯王者代立则释之。
qí pàn nì zhī zuì jiù huǒ yāo shāo tiě zhuó qí shé chuāng bái zhě wéi lǐ zhí chuāng hēi zhě wèi yǒu zuì
其叛逆之罪，就火祅烧铁灼其舌，疮白者为理直，疮黑者为有罪。
qí xíng yǒu duàn shǒu yuè zú kūn qián yì yuè qīng zuì jiǎn xū huò xì pái yú xiàng yǐ zhì zhī jīng shí yuè ér shì yān
其刑有断手、刖足、髡钳、劓刖，轻罪翦须，或系牌于项以志之，经时月而释焉。
qí qiáng dào yī rù yù zhì lǎo gēng bù chū xiǎo dào fá yǐ yín qián
其强盗一入狱，至老更不出，小盗罚以银钱。
sǐ wáng zé qì zhī yú shān zhì fú yī yuè ér jí jí
死亡则弃之于山， 制服一月而即吉。
qì hòu shǔ rè tǔ dì kuān píng zhī gēng zhòng duō xù mù yǒu niǎo xíng rú tuó tuó fēi bù néng gāo shí cǎo jí ròu yì néng gǎn quǎn jué yáng tǔ rén jí yǐ wéi huàn
气候暑热，土地宽平，知耕种，多畜牧，有鸟形如橐驼，飞不能高，食草及肉，亦能敢犬攫羊，土人极以为患。
yòu duō bái mǎ jùn quǎn huò chì rì xíng qī bǎi lǐ zhě bó jīn quǎn jīn suǒ wèi bō sī quǎn yě
又多白马、骏犬，或赤日行七百里者駮，金犬今所谓波斯犬也。
chū lóu jí dà lǘ shī zǐ bái xiàng shān hú shù gāo yī èr chǐ hǔ pò chē qú mǎ nǎo huǒ zhū bō li liú lí wú sì zǐ xiāng fù zǐ hē lí lè hú jiāo bì bō shí mì qiān nián zǎo gān lù táo
出娄及大驴、师子、白象、珊瑚树高一二尺，琥珀、车渠、玛瑙、火珠、玻璃、琉璃、无食子、香附子、诃黎勒、胡椒、荜拨、石蜜、千年枣、甘露桃。
duò dà yè mò xi tū jué yè hù kè hán pín jī pò qí guó bō sī wáng kù sà hé wèi xi tū jué suǒ shā qí zi shī lì lì yè hù yīn fēn qí bù shuài jiān tǒng qí guó bō sī jìng chén yú yè hù
隋大业末，西突厥叶护可汗频击破其国，波斯王库萨和为西突厥所杀，其子施利立，叶护因分其部帅，监统其国，波斯竟臣于叶护。
jí yè hù kè hán sǐ qí suǒ lìng jiān tǒng zhě yīn zì shàn yú bō sī bù fù yì shǔ yú xi tū jué
及叶护可汗死，其所令监统者因自擅于波斯，不复役属于西突厥。
shī lì lì yī nián zú nǎi lì kù sà hé zhī nǚ wèi wáng tū jué yòu shā zhī
施利立一年卒，乃立库萨和之女为王，突厥又杀之。
shī lì zhī zǐ dān jié fāng bēn fú lǐn yú shì guó rén yíng ér lì zhī shì wèi yǐn héng zhī zài wèi èr nián ér zú
施利之子单羯方奔拂菻，于是国人迎而立之，是为尹恒支，在位二年而卒。
xiōng zi yī sì hou lì
兄子伊嗣候立。
èr shí yī nián yī sì hou qiǎn shǐ xiàn yī shòu míng huó rù shé xíng lèi shǔ ér sè qīng shēn cháng bā jiǔ cùn néng rù xué qǔ shǔ
二十一年，伊嗣候遣使献一兽，名活褥蛇，形类鼠而色青，身长八九寸，能入穴取鼠。
yī sì hou nuò ruò wèi dà shǒu lǐng suǒ zhú suì bēn tǔ huǒ luó wèi zhì yì wèi dà shí bīng suǒ shā
伊嗣候懦弱，为大首领所逐，遂奔吐火罗，未至，亦为大食兵所杀。
qí zi míng bēi lù sī yòu tóu tǔ huǒ luó yè hù huò miǎn
其子名卑路斯，又投吐火罗叶护，获免。
bēi lù sī lóng shuò yuán nián zòu yán pín bèi dà shí qīn rǎo qǐng bīng jiù yuán
卑路斯龙朔元年奏言频被大食侵扰，请兵救援。
zhào qiǎn lǒng zhōu nán yóu xiàn lìng wáng míng yuǎn chōng shǐ xī yù fēn zhì zhōu xiàn yīn liè qí de jí líng chéng wèi bō sī dū du fǔ shòu bēi lù sī wèi dū du
诏遣陇州南由县令王名远充使西域，分置州县，因列其地疾陵城为波斯都督府，授卑路斯为都督。
shì hòu shù qiǎn shǐ gòng xiàn
是后数遣使贡献。
xián hēng zhōng bēi lù sī zì lái rù cháo gāo zōng shén jiā ēn cì bài yòu wǔ wèi jiāng jūn
咸亨中，卑路斯自来入朝，高宗甚加恩赐，拜右武卫将军。
yí fèng sān nián
仪凤三年，
lìng lì bù shì láng péi xíng jiǎn jiàng bīng cè sòng bēi lù sī wèi bō sī wáng
令吏部侍郎裴行俭将兵册送卑路斯为波斯王，
xíng jiǎn yǐ qí lù yuǎn
行俭以其路远，
zhì ān xi suì yè ér hái
至安西碎叶而还，
bēi lù sī dú fǎn
卑路斯独返，
bù dé rù qí guó
不得入其国，
jiàn wèi dà shí suǒ qīn
渐为大食所侵，
kè yú tǔ huǒ luó guó èr shí yú nián
客于吐火罗国二十余年，
yǒu bù luò shù qiān rén
有部落数千人，
hòu jiàn lí sàn
后渐离散。
zhì jǐng lóng èr nián yòu lái rù cháo bài wèi zuǒ wēi wèi jiāng jūn wú hé bìng zú qí guó suì miè ér bù zhòng yóu cún
至景龙二年，又来入朝，拜为左威卫将军，无何病卒， 其国遂灭，而部众犹存。
zì kāi yuán shí nián zhì tiān bǎo liù zài fán shí qiǎn shǐ lái cháo bìng xiàn fāng wù
自开元十年至天宝六载，凡十遣使来朝，并献方物。
sì yuè qiǎn shǐ xiàn mǎ nǎo chuáng
四月，遣使献玛瑙床。
jiǔ nián sì yuè xiàn huǒ máo xiù wǔ yán cháng máo xiù wǔ yán wú kǒng zhēn zhū
九年四月，献火毛绣舞筵、长毛绣舞筵、无孔真珠。
qián yuán yuán nián bō sī yǔ dà shí tóng kòu guǎng zhōu jié cāng kù fén lú shè fú hǎi ér qù
乾元元年，波斯与大食同寇广州， 劫仓库，焚庐舍，浮海而去。
dà lì liù nián qiǎn shǐ lái cháo xiàn zhēn zhū děng
大历六年，遣使来朝，献真珠等。
fú lǐn guó yī míng dà qín zài xī hǎi zhī shàng dōng nán yǔ bō sī jiē dì fāng wàn yú lǐ liè chéng sì bǎi yì jū lián shǔ
拂菻国，一名大秦，在西海之上，东南与波斯接，地方万余里，列城四百，邑居连属。
qí gōng yǔ zhù lóng duō yǐ shuǐ jīng liú lí wèi zhī
其宫宇柱栊，多以水精琉璃为之。
yǒu guì chén shí èr rén gòng zhì guó zhèng cháng shǐ yī rén jiāng náng suí wáng chē bǎi xìng yǒu shì zhě jí yǐ shū tóu náng zhōng wáng hái gōng shěng fā lǐ qí wǎng zhí
有贵臣十二人共治国政，常使一人将囊随王车，百姓有事者，即以书投囊中，王还宫省发，理其枉直。
qí wáng wú cháng rén jiǎn xián zhě ér lì zhī
其王无常人，简贤者而立之。
guó zhōng zāi yì jí fēng yǔ bù shí zhé fèi ér gēng lì
国中灾异及风雨不时，辄废而更立。
qí wáng guān xíng rú niǎo jǔ yì guān jí yīng luò jiē zhui yǐ zhū bǎo zhe jǐn xiù yī qián bù kāi jīn zuò jīn huā chuáng
其王冠形如鸟举翼，冠及璎珞，皆缀以珠宝，著锦绣衣，前不开襟，坐金花床。
yǒu yī niǎo shì é qí máo lǜ sè cháng zài wáng biān yǐ zhěn shàng zuò měi jìn shí yǒu dú qí niǎo zhé míng
有一鸟似鹅，其毛绿色，常在王边倚枕上坐，每进食有毒，其鸟辄鸣。
qí dū chéng dié shí wèi zhī yóu jué gāo jùn fán yǒu shí wàn yú hù nán lín dà hǎi
其都城叠石为之，尤绝高峻，凡有十万余户，南临大海。
chéng dōng miàn yǒu dà mén qí gāo èr shí yú zhàng zì shàng jí xià shì yǐ huáng jīn guāng huī càn làn lián yào shù lǐ
城东面有大门，其高二十余丈，自上及下，饰以黄金，光辉灿烂，连曜数里。
zì wài zhì wáng shì fán yǒu dà mén sān chóng liè yì bǎo diāo shì
自外至王室，凡有大门三重，列异宝雕饰。
dì èr mén zhī lóu zhōng xuán yī dà jīn chèng yǐ jīn wán shí èr méi shǔ yú héng duān yǐ hou rì zhī shí èr shí yān
第二门之楼中，悬一大金秤，以金丸十二枚属于衡端，以候日之十二时焉；
wèi yī jīn rén qí dà rú rén lì yú cè měi zhì yī shí qí jīn wán zhé luò kēng rán fā shēng yǐn chàng yǐ jì rì shí háo lí wú shī
为一金人，其大如人，立于侧，每至一时， 其金丸辄落，铿然发声，引唱以纪日时，毫厘无失。
qí diàn yǐ sè sè wèi zhù huáng jīn wéi dì xiàng yá wèi mén shàn xiāng mù wèi dòng liáng
其殿以瑟瑟为柱，黄金为地， 象牙为门扇，香木为栋梁。
qí sú wú wǎ dǎo bái shí wèi mò luō zhī tu wū shàng qí jiān mì guāng rùn hái rú yù shí
其俗无瓦，捣白石为末，罗之涂屋上，其坚密光润，还如玉石。
zhì yú shèng shǔ zhī jié rén yàn áo rè nǎi yǐn shuǐ qián liú shàng biàn yú wū yǔ jī zhì qiǎo mì rén mò zhī zhī
至于盛暑之节，人厌嚣热，乃引水潜流，上遍于屋宇，机制巧密，人莫之知。
guān zhě wéi wén wū shàng quán míng é jiàn sì yán fēi liū xuán bō rú pù jī qì chéng liáng fēng qí qiǎo miào rú cǐ
观者惟闻屋上泉鸣，俄见四檐飞溜，悬波如瀑，激气成凉风，其巧妙如此。
fēng sú nán zǐ jiǎn fā pī pèi ér yòu tǎn fù rén bù kāi jīn jǐn wéi tóu jīn
风俗，男子翦发，披帔而右袒，妇人不开襟，锦为头巾。
jiā zī mǎn yì fēng yǐ shàng wèi
家资满亿，封以上位。
yǒu yáng gāo shēng yú tǔ zhōng qí guó rén hou qí yù méng nǎi zhù qiáng yǐ yuàn zhī fáng wài shòu suǒ shí yě
有羊羔生于土中，其国人候其欲萌，乃筑墙以院之，防外兽所食也。
rán qí qí yǔ dì lián gē zhī zé sǐ wéi rén zhe jiǎ zǒu mǎ jí jī gǔ yǐ hài zhī qí gāo jǐng míng ér qí jué biàn suì shuǐ cǎo
然其脐与地连， 割之则死，唯人著甲走马及击鼓以骇之，其羔警鸣而脐绝，便遂水草。
sú jiē kūn ér yī xiù chéng zī píng bái gài xiǎo chē chū rù jī gǔ jiàn jīng qí fān zhì
俗皆髡而衣绣，乘辎𫐌白盖小车，出入击鼓，建旌旗幡帜。
tǔ duō jīn yín qí bǎo yǒu yè guāng bì míng yuè zhū hài jī xī dà bèi chē qú mǎ nǎo kǒng cuì shān hú hǔ pò fán xī yù zhū zhēn yì duō chū qí guó
土多金银奇宝，有夜光璧、明月珠、 骇鸡犀、大贝、车渠、玛瑙、孔翠、珊瑚、琥珀，凡西域诸珍异多出其国。
suí yáng dì cháng jiāng tōng fú lǐn jìng bù néng zhì
隋炀帝常将通拂菻，竟不能致。
zhēn guàn shí qī nián fú lǐn wáng bō duō lì qiǎn shǐ xiàn chì bō li lǜ jīn jīng děng wù tài zōng jiàng xǐ shū dá wèi cì yǐ líng qǐ yān
贞观十七年，拂菻王波多力遣使献赤玻璃、绿金精等物，太宗降玺书答慰，赐以绫绮焉。
zì dà shí qiáng shèng jiàn líng zhū guó nǎi qiǎn dà jiàng jūn mó yì fá qí dū chéng yīn yuē wèi hé hǎo qǐng měi suì shū zhī jīn bó suì chén shǔ dà shí yān
自大食强盛，渐陵诸国，乃遣大将军摩栧伐其都城，因约为和好，请每岁输之金帛，遂臣属大食焉。
qián fēng èr nián qiǎn shǐ xiàn dǐ yě jiā
干封二年，遣使献底也伽。
dà zú yuán nián fù qiǎn shǐ lái cháo
大足元年，复遣使来朝。
kāi yuán qī nián zhēng yuè qí zhǔ qiǎn tǔ huǒ luó dà shǒu lǐng xiàn shī zi líng yáng gè èr
开元七年正月，其主遣吐火罗大首领献狮子、羚羊各二。
bù shù yuè yòu qiǎn dà dé sēng lái cháo gòng
不数月，又遣大德僧来朝贡。
dà shí guó běn zài bō sī zhī xi
大食国，本在波斯之西。
dà yè zhōng yǒu bō sī hú rén mù tuo yú jù fēn mó de nà zhī shān hū yǒu shī zǐ rén yǔ wèi zhī yuē cǐ shān xī yǒu sān xué xué zhōng dà yǒu bīng qì rǔ kě qǔ zhī
大业中，有波斯胡人牧驼于俱纷摩地那之山，忽有狮子人语谓之曰：“此山西有三穴，穴中大有兵器，汝可取之。
xué zhōng bìng yǒu hēi shí bái wén dú zhī biàn zuò wáng wèi
穴中并有黑石白文， 读之便作王位。
hú rén yī yán guǒ jiàn xué zhōng yǒu shí jí shuò rèn shén duō shàng yǒu wén jiào qí fǎn pàn
”胡人依言，果见穴中有石及槊刃甚多，上有文，教其反叛。
yú shì jiū hé wáng mìng dù héng hé shuǐ jié duó shāng lǚ qí zhòng jiàn shèng suì gē jù bō sī xi jìng zì lì wèi wáng
于是纠合亡命，渡恒曷水，劫夺商旅，其众渐盛，遂割据波斯西境，自立为王。
bō sī fú lǐn gè qiǎn bīng tǎo zhī jiē wèi suǒ bài
波斯、 拂菻各遣兵讨之，皆为所败。
yǒng huī èr nián shǐ qiǎn shǐ cháo gòng
永徽二年，始遣使朝贡。
qí wáng xìng dà shí shì míng gǎn mì mò mò nì zì yún yǒu guó yǐ sān shí sì nián lì sān zhǔ yǐ
其王姓大食氏，名敢密莫末腻，自云有国已三十四年，历三主矣。
qí guó nán r sè hēi duō xū bí dà ér zhǎng shì pó luó mén
其国男儿色黑多须，鼻大而长，似婆罗门；
fù rén bái xī
妇人白皙。
yì yǒu wén zì
亦有文字。
chū tuó mǎ dà yú zhū guó
出驼马，大于诸国。
bīng rèn jìn lì
兵刃劲利。
qí sú yǒng yú zhàn dòu hǎo shì tiān shén
其俗勇于战斗，好事天神。
tǔ duō shā shí bù kān gēng zhòng wéi shí tuó mǎ děng ròu
土多沙石，不堪耕种， 唯食驼马等肉。
jù fēn mó de nà shān zài guó zhī xī nán lín yú dà hǎi qí wáng yí xué zhōng hēi shí zhì zhī yú guó
俱纷摩地那山在国之西南，邻于大海，其王移穴中黑石置之于国。
yòu cháng qiǎn rén chéng chuán jiāng yī liáng rù hǎi jīng bā nián ér wèi jí xi àn
又尝遣人乘船，将衣粮入海，经八年而未及西岸。
hǎi zhōng jiàn yī fāng shí shí shàng yǒu shù gàn chì yè qīng shù shàng zǒng shēng xiǎo r
海中见一方石，石上有树，干赤叶青，树上总生小儿；
zhǎng liù qī cùn jiàn rén jiē xiào dòng qí shǒu jiǎo tóu zhe shù zhī qí shǐ zhāi qǔ yī zhī xiǎo r biàn sǐ shōu zài dà shí wáng gōng
长六七寸，见人皆笑，动其手脚，头著树枝，其使摘取一枝， 小儿便死，收在大食王宫。
yòu yǒu nǚ guó zài qí xī běi xiāng qù sān yuè xíng
又有女国，在其西北，相去三月行。
lóng shuò chū jī pò bō sī yòu pò fú lǐn shǐ yǒu mǐ miàn zhī shǔ
龙朔初，击破波斯，又破拂菻，始有米面之属。
yòu jiàng bīng nán qīn pó luó mén tūn bìng zhū hú guó shèng bīng sì shí yú wàn
又将兵南侵婆罗门，吞并诸胡国，胜兵四十余万。
cháng ān zhōng qiǎn shǐ xiàn liáng mǎ
长安中，遣使献良马。
jǐng yún èr nián yòu xiàn fāng wù
景云二年，又献方物。
kāi yuán chū qiǎn shǐ lái cháo jìn mǎ jí bǎo diàn dài děng fāng wù
开元初，遣使来朝，进马及宝钿带等方物。
qí shǐ yè jiàn wéi píng lì bù bài xiàn sī yù jiū zhī zhōng shū lìng zhāng shuō zòu yuē dà shí shū sú mù yì yuǎn lái bù kě zhì zuì
其使谒见，唯平立不拜，宪司欲纠之，中书令张说奏曰： “大食殊俗，慕义远来，不可置罪。
shàng tè xǔ zhī
”上特许之。
xún yòu qiǎn shǐ cháo xiàn zì yún zài běn guó wéi bài tiān shén suī jiàn wáng yì wú zhì bài zhī fǎ suǒ sī lǚ jié zé zhī qí shǐ suì qǐng yī hàn fǎ zhì bài
”寻又遣使朝献，自云在本国惟拜天神，虽见王亦无致拜之法，所司屡诘责之，其使遂请依汉法致拜。
qí shí xī yù kāng guó shí guó zhī lèi jiē chén shǔ zhī
其时西域康国、石国之类，皆臣属之。
qí jìng dōng xī wàn lǐ dōng yǔ tū qí shī xiāng jiē yān
其境东西万里，东与突骑施相接焉。
yī yún duò kāi huáng zhōng dà shí zú zhōng yǒu gū liè zhǒng dài wéi qiú zhǎng gū liè zhǒng zhōng yòu yǒu liǎng xìng yī hào pén ní xī shēn yī hào pén ní mò huàn
一云隋开皇中，大食族中有孤列种代为酋长，孤列种中又有两姓：一号盆泥奚深，一号盆泥末换。
qí xī shēn hòu yǒu mó hē mò zhě yǒng jiàn duō zhì zhòng lì zhī wéi zhǔ dōng xī zhēng fá kāi de sān qiān lǐ jiān kè xià là yī míng shān chéng shān yīn suǒ jiàn fǎn
其奚深后有摩诃末者，勇健多智，众立之为主，东西征伐，开地三千里，兼克夏腊，一名钐城钐音所鉴反)。
mó hē mò hòu shí sì dài zhì mò huàn
摩诃末后十四代， 至末换。
mò huàn shā qí xiōng yī jí ér zì lì fù cán rěn qí xià yuàn zhī
末换杀其兄伊疾而自立，复残忍，其下怨之。
yǒu hū luō shān mù cū rén bìng bō xī lín jǔ yì bīng yīng zhě xī lìng zhe hēi yī xún yuè jiān zhòng yíng shù wàn
有呼罗珊木粗人并波悉林举义兵，应者悉令著黑衣，旬月间众盈数万。
gǔ xíng ér xi shēng qín mò huàn shā zhī
鼓行而西，生擒末换，杀之。
suì qiú dé xī shēn zhǒng ā pú luō bá lì zhī
遂求得奚深种阿蒲罗拔，立之。
mò huàn yǐ qián wèi zhī bái yī dà shí zì ā pú luō bá hòu gǎi wéi hēi yī dà shí
末换已前谓之白衣大食，自阿蒲罗拔后改为黑衣大食。
ā pú luō bá zú lì qí dì ā pú gōng fú
阿蒲罗拔卒，立其弟阿蒲恭拂。
zhì dé chū qiǎn shǐ cháo gòng dài zōng shí wéi yuán shuài yì yòng qí guó bīng yǐ shōu liǎng dū
至德初遣使朝贡，代宗时为元帅，亦用其国兵以收两都。
bǎo yìng dà lì zhōng pín qiǎn shǐ lái
宝应、大历中频遣使来。
gōng fú zú zi mí de lì
恭拂卒，子迷地立。
mí de zú zǐ mù qī lì móu qī zú dì hē lùn lì
迷地卒，子牟栖立，牟栖卒，弟诃论立。
zhēn yuán zhōng yǔ tǔ bō wèi qíng dí
贞元中，与吐蕃为勍敌。
fán jūn tài bàn xi yù dà shí gù xiān wèi biān huàn qí lì bù zú yě
蕃军太半西御大食，故鲜为边患，其力不足也。
shí sì nián zhào yǐ hēi yī dà shí shǐ hán cuó yān jī shā běi sān rén bìng wèi zhōng láng jiàng gè fàng hái fán
十四年，诏以黑衣大食使含嵯、焉鸡、沙北三人并为中郎将，各放还蕃。
shǐ chén yuē xī fāng zhī guó mián gèn shān chuān zì zhāng qiān fèng shǐ yǐ lái jiè zǐ lì gōng zhī hòu tōng yú zhōng guó zhě duō yǐ
史臣曰：西方之国，绵亘山川，自张骞奉使已来，介子立功之后，通于中国者多矣。
yǒu táng tuò jìng yuǎn jí ān xī ruò zhě dé yǐ huái zhī qiáng zhě lì yǐ zhì zhī
有唐拓境，远极安西，弱者德以怀之，强者力以制之。
kāi yuán zhī qián gòng shū bù jué
开元之前，贡输不绝。
tiān bǎo zhī luàn biān jiǎo duō yú bīn jiāo zhī xi jí wéi róng dí gǎo jiē zhī dǐ lái cháo yì xī
天宝之乱，边徼多虞，邠郊之西，即为戎狄，藁街之邸，来朝亦稀。
gù gǔ xiān zhé wáng wu níng huá xià yǔ yuē jìn zhě yuè yuǎn zhě lái
故古先哲王， 务宁华夏，语曰：“近者悦，远者来。
sī zhī wèi yǐ
”斯之谓矣！
zàn yuē dà méng zhī rén xī fāng zhī guó yǔ shí shèng shuāi suí shì tōng sāi
赞曰：大蒙之人，西方之国，与时盛衰，随世通塞。
wù wèi róng xīn bù huái wǒ dé
勿谓戎心，不怀我德；
zhēn guān kāi yuán gǎo jiē chōng chì
贞观、开元，藁街充斥。