列传·卷一百四十九 — 旧唐书 — 刘昫

dōng yí

东夷

gāo lí bǎi jì xīn luó wō guó rì běn

○高丽百济新罗倭国日本

gāo lí zhě chū zì fú yú zhī bié zhǒng yě

高丽者，出自扶余之别种也。

qí guó dū yú píng rǎng chéng jí hàn lè làng jùn zhī gù dì zài jīng shī dōng wǔ qiān yī bǎi lǐ

其国都于平壤城，即汉乐浪郡之故地，在京师东五千一百里。

dōng dù hǎi zhì yú xīn luó xī běi dù liáo shuǐ zhì yú yíng zhōu nán dù hǎi zhì yú bǎi jì běi zhì mò hé

东渡海至于新罗，西北渡辽水至于营州，南渡海至于百济，北至靺鞨。

dōng xī sān qiān yī bǎi lǐ nán běi èr qiān lǐ

东西三千一百里，南北二千里。

qí guān dà zhě hào dà duì lú bǐ yī pǐn zǒng zhī guó shì sān nián yī dài ruò chèn zhí zhě bù jū nián xiàn

其官大者号大对卢，比一品，总知国事，三年一代，若称职者，不拘年限。

jiāo tì zhī rì huò bù xiāng zhī fú jiē lè bīng xiāng gōng shèng zhě wèi zhī

交替之日，或不相祗服，皆勒兵相攻，胜者为之。

qí wáng dàn bì gōng zì shǒu bù néng zhì yù

其王但闭宫自守，不能制御。

cì yuē tài dà xiōng bǐ zhèng èr pǐn

次曰太大兄，比正二品。

duì lú yǐ xià guān zǒng shí èr jí

对卢以下官，总十二级。

wài zhì zhōu xiàn liù shí yú chéng

外置州县六十余城。

dà chéng zhì nù sà yī bǐ dū du

大城置傉萨一，比都督。

zhū chéng zhì dào shǐ bǐ cì shǐ

诸城置道使，比刺史。

qí xià gè yǒu liáo zuǒ fēn zhǎng cáo shì

其下各有僚佐，分掌曹事。

yī shang fú shì wéi wáng wǔ cǎi yǐ bái luō wèi guān bái pí xiǎo dài qí guān jí dài xián yǐ jīn shì

衣裳服饰，唯王五彩，以白罗为冠，白皮小带，其冠及带，咸以金饰。

guān zhī guì zhě zé qīng luó wèi guān cì yǐ fēi luō chā èr niǎo yǔ jí jīn yín wèi shì shān tǒng xiù kù dà kǒu bái wéi dài huáng wéi lǚ

官之贵者，则青罗为冠，次以绯罗，插二鸟羽，及金银为饰，衫筒袖，裤大口，白韦带，黄韦履。

guó rén yì hè dài biàn fù rén shǒu jiā jīn guó

国人衣褐戴弁，妇人首加巾帼。

hǎo wéi qí tóu hú zhī xì rén néng cù jū

好围棋投壶之戏，人能蹴鞠。

shí yòng biān dòu fǔ guǐ zūn zǔ léi xǐ pō yǒu jī zǐ zhī yí fēng

食用笾豆、簠簋、尊俎、罍洗，颇有箕子之遗风。

qí suǒ jū bì yī shān gǔ jiē yǐ máo cǎo qì shě wéi fó sì shén miào jí wáng gōng guān fǔ nǎi yòng wǎ

其所居必依山谷，皆以茅草葺舍，唯佛寺、神庙及王宫、官府乃用瓦。

qí sú pín jù zhě duō dōng yuè jiē zuò zhǎng kēng xià rán

其俗贫窭者多，冬月皆作长坑，下燃；

yūn huǒ yǐ qǔ nuǎn

煴火以取暖。

zhòng tián yǎng cán lüè tóng zhōng guó

种田养蚕，略同中国。

qí fǎ yǒu móu fǎn pàn zhě zé jí zhòng chí huǒ jù jìng shāo zhuó zhī jiāo làn bèi tǐ rán hòu zhǎn shǒu jiā xī jí mò

其法：有谋反叛者，则集众持火炬竞烧灼之，燋烂备体，然后斩首，家悉籍没；

shǒu chéng jiàng dí lín zhèn bài běi shā rén xíng jié zhě zhǎn

守城降敌，临阵败北，杀人行劫者，斩；

dào wù zhě shí èr bèi chou zāng

盗物者，十二倍酬赃；

shā niú mǎ zhě méi shēn wèi nú bì

杀牛马者，没身为奴婢。

dà tǐ yòng fǎ yán jùn shǎo yǒu fàn zhě nǎi zhì lù bù shí yí

大体用法严峻，少有犯者，乃至路不拾遗。

qí sú duō yín sì shì líng xīng shén rì shén kè hán shén jī zǐ shén

其俗多淫祀，事灵星神、日神、可汗神、箕子神。

guó chéng dōng yǒu dà xué míng shén suì jiē yǐ shí yuè wáng zì jì zhī

国城东有大穴，名神隧，皆以十月，王自祭之。

sú ài shū jí zhì yú héng mén sī yǎng zhī jiā gè yú jiē qú zào dà wū wèi zhī jiōng táng zǐ dì wèi hūn zhī qián zhòu yè yú cǐ dú shū xí shè

俗爱书籍，至于衡门厮养之家，各于街衢造大屋，谓之扃堂，子弟未婚之前，昼夜于此读书习射。

qí shū yǒu wǔ jīng jí shǐ jì hàn shū fàn yè hòu hàn shū sān guó zhì sūn shèng jìn chūn qiū yù piān zì tǒng zì lín

其书有《五经》及《史记》、《汉书》、范晔《后汉书》、《三国志》、孙盛《晋春秋》、《玉篇》、《字统》、《字林》；

yòu yǒu wén xuǎn yóu ài zhòng zhī

又有《文选》，尤爱重之。

qí wáng gāo jiàn wǔ jí qián wáng gāo yuán yì mǔ dì yě

其王高建武，即前王高元异母弟也。

wǔ dé èr nián qiǎn shǐ lái cháo

武德二年，遣使来朝。

sì nián yòu qiǎn shǐ cháo gòng

四年，又遣使朝贡。

gāo zǔ gǎn suí mò zhàn shì duō xiàn qí de wǔ nián cì jiàn wǔ shū yuē

高祖感隋末战士多陷其地，五年，赐建武书曰：

zhèn gōng yīng bǎo mìng jūn lín lǜ shì zhī shùn sān líng suí róu wàn guó

朕恭膺宝命，君临率士，祗顺三灵，绥柔万国。

pǔ tiān zhī xià qíng jūn fǔ zì rì yuè suǒ zhào xián shǐ yì ān

普天之下，情均抚字，日月所照，咸使乂安。

wáng jì tǒng shè liáo zuǒ shì jū fān fú sī bǐng zhēng shuò yuǎn xún zhí gòng

王既统摄辽左，世居籓服，思禀正朔，远循职贡。

gù qiǎn shǐ zhě bá shè shān chuān shēn bù chéng kěn zhèn shén jiā yān

故遣使者，跋涉山川，申布诚恳，朕甚嘉焉。

fāng jīn liù hé níng yàn sì hǎi qīng píng yù bó jì tōng dào lù wú yōng

方今六合宁晏，四海清平，玉帛既通，道路无壅。

fāng shēn jí mù yǒng dūn pìn hǎo gè bǎo jiāng shùn qǐ fēi shèng měi

方申辑睦，永敦聘好，各保疆蕣，岂非盛美。

dàn duò shì jì nián lián bīng gòu nán gōng zhàn zhī suǒ gè shī qí mín

但隋氏季年，连兵构难，攻战之所，各失其民。

suì shǐ gǔ ròu guāi lí shì jiā fēn xī duō lì nián suì yuàn kuàng bù shēn

遂使骨肉乖离，室家分析，多历年岁，怨旷不申。

jīn èr guó tōng hé yì wú zǔ yì zài cǐ suǒ yǒu gāo lí rén děng yǐ lìng zhuī kuò xún jí qiǎn sòng

今二国通和，义无阻异，在此所有高丽人等，已令追括，寻即遣送；

bǐ chù yǒu cǐ guó rén zhě wáng kě fàng hái wu jǐn fǔ yù zhī fāng gòng hóng rén shù zhī dào

彼处有此国人者，王可放还，务尽抚育之方，共弘仁恕之道。

yú shì jiàn wǔ xī sōu guā huá rén yǐ lǐ bīn sòng qián hòu zhì zhě wàn shù gāo zǔ dà xǐ

于是建武悉搜括华人，以礼宾送，前后至者万数，高祖大喜。

qī nián qiǎn qián xíng bù shàng shū chén shū ān wǎng cè jiàn wǔ wéi shàng zhù guó liáo dōng jùn wáng gāo lí wáng réng jiāng tiān zūn xiàng jí dào shì wǎng bǐ wèi zhī jiǎng lǎo zi qí wáng jí dào sú děng guān tīng zhě shù qiān rén

七年，遣前刑部尚书沈叔安往册建武为上柱国、辽东郡王、高丽王，仍将天尊像及道士往彼，为之讲《老子》，其王及道俗等观听者数千人。

gāo zǔ cháng wèi shì chén yuē míng shí zhī jiān lǐ xū xiāng fù

高祖尝谓侍臣曰： “名实之间，理须相副。

gāo lí chēng chén yú duò zhōng jù yáng dì cǐ yì hé chén zhī yǒu

高丽称臣于隋，终拒炀帝，此亦何臣之有！

zhèn jìng yú wàn wù bù yù jiāo guì dàn jù yǒu tǔ yǔ wu gòng ān rén hé bì lìng qí chēng chén yǐ zì zūn dà

朕敬于万物，不欲骄贵，但据有土宇，务共安人，何必令其称臣，以自尊大。

jí wéi zhào shù zhèn cǐ huái yě

即为诏述朕此怀也。

shì zhōng péi ju zhōng shū shì láng wēn yàn bó yuē liáo dōng zhī de zhōu wèi jī zǐ zhī guó hàn jiā xuán tù jùn ěr

” 侍中裴矩、中书侍郎温彦博曰：“辽东之地，周为箕子之国，汉家玄菟郡耳！

wèi jìn yǐ qián jìn zài tí fēng zhī nèi bù kě xǔ yǐ bù chén

魏、晋已前，近在提封之内，不可许以不臣。

qiě zhōng guó zhī yú yí dí yóu tài yáng zhī duì liè xīng lǐ wú jiàng zūn fǔ tóng fān fú

且中国之于夷狄，犹太阳之对列星，理无降尊，俯同籓服。

gāo zǔ nǎi zhǐ

”高祖乃止。

jiǔ nián xīn luó bǎi jì qiǎn shǐ sòng jiàn wǔ yún bì qí dào lù bù dé rù cháo

九年，新罗、百济遣使讼建武，云闭其道路，不得入朝。

yòu xiāng yǔ yǒu xì lǚ xiāng qīn lüè

又相与有隙，屡相侵掠。

zhào yuán wài sàn qí shì láng zhū zǐ shē wǎng hé jiě zhī

诏员外散骑侍郎朱子奢往和解之。

jiàn wǔ fèng biǎo xiè zuì qǐng yǔ xīn luó duì shǐ huì méng

建武奉表谢罪，请与新罗对使会盟。

zhēn guàn èr nián pò tū jué xié lì kè hán jiàn wǔ qiǎn shǐ fèng hè bìng shàng fēng yù tú

贞观二年，破突厥颉利可汗，建武遣使奉贺，并上封域图。

wǔ nián zhào qiǎn guǎng zhōu dōu dū fǔ sī mǎ zhǎng sūn shī wǎng shōu yì duò shí zhàn wáng hái gǔ huǐ gāo lí suǒ lì jīng guān

五年，诏遣广州都督府司马长孙师往收瘗隋时战亡骸骨，毁高丽所立京观。

jiàn wǔ jù fá qí guó nǎi zhù cháng chéng dōng běi zì fú yú chéng xī nán zhì hǎi qiān yǒu yú lǐ

建武惧伐其国，乃筑长城，东北自扶余城，西南至海，千有余里。

shí sì nián qiǎn qí tài zǐ huán quán lái cháo bìng gòng fāng wù tài zōng yōu láo shèn zhì

十四年，遣其太子桓权来朝，并贡方物，太宗优劳甚至。

shí liù nián xī bù dà rén gài sū wén shè zhí yǒu fàn zhū dà chén yǔ jiàn wǔ yì yù zhū zhī

十六年，西部大人盖苏文摄职有犯，诸大臣与建武议欲诛之。

shì xiè sū wén nǎi xī zhào bù bīng yún jiāng jiào yuè bìng shèng chén jiǔ zhuàn yú chéng nán zhū dà chén jiē lái lín shì

事泄，苏文乃悉召部兵，云将校阅，并盛陈酒馔于城南，诸大臣皆来临视。

sū wén lè bīng jǐn shā zhī sǐ zhě bǎi yú rén

苏文勒兵尽杀之，死者百余人。

fén cāng kù yīn chí rù wáng gōng shā jiàn wǔ lì jiàn wǔ dì dà yáng zǐ cáng wèi wáng

焚仓库，因驰入王宫，杀建武，立建武弟大阳子藏为王。

zì lì wèi mò lí zhī yóu zhōng guó bīng bù shàng shū jiān zhōng shū lìng zhí yě zì shì zhuān guó zhèng

自立为莫离支，犹中国兵部尚书兼中书令职也，自是专国政。

sū wén xìng qián shì xū mào shén wěi xíng tǐ kuí jié shēn pèi wǔ dāo zuǒ yòu mò gǎn yǎng shì

苏文姓钱氏，须貌甚伟，形体魁杰，身佩五刀，左右莫敢仰视。

héng lìng qí shǔ guān fǔ fú yú de jiàn zhī shàng mǎ jí xià mǎ yì rú zhī

恒令其属官俯伏于地，践之上马，及下马，亦如之。

chū bì xiān bù duì zhàng dǎo zhě cháng hū yǐ pì xíng rén bǎi xìng wèi bì jiē zì tóu kēng gǔ

出必先布队仗，导者长呼以辟行人，百姓畏避，皆自投坑谷。

tài zōng wén jiàn wǔ sǐ wèi zhī jǔ āi shǐ chí jié diào jì

太宗闻建武死，为之举哀，使持节吊祭。

shí qī nián fēng qí sì wáng cáng wèi liáo dōng jùn wáng gāo lì wáng

十七年，封其嗣王藏为辽东郡王、高丽王。

yòu qiǎn sī nóng chéng xiàng lǐ xuán jiǎng jī xǐ shū wǎng shuō yù gāo lí lìng wù gōng xīn luó

又遣司农丞相里玄奖赍玺书往说谕高丽，令勿攻新罗。

gài sū wén wèi xuán jiǎng yuē gāo lí xīn luó yuàn xì yǐ jiǔ

盖苏文谓玄奖曰： “高丽、新罗，怨隙已久。

wǎng zhě duò shì xiāng qīn xīn luó chéng xìn duó gāo lí wǔ bǎi lǐ zhī de chéng yì xīn luó jiē jù yǒu zhī

往者隋室相侵，新罗乘衅夺高丽五百里之地，城邑新罗皆据有之。

zì fēi fǎn de hái chéng cǐ bīng kǒng wèi néng yǐ

自非反地还城，此兵恐未能已。

xuán zàng yuē jì wǎng zhī shì yān kě zhuī lùn

”玄奘曰：“既往之事，焉可追论？

sū wén jìng bù cóng

” 苏文竟不从。

tài zōng gù wèi shì chén yuē mò lí zhī zéi shì qí zhǔ jǐn shā dà chén yòng xíng yǒu tóng kēng jǐng

太宗顾谓侍臣曰：“莫离支贼弑其主，尽杀大臣，用刑有同坑阱。

bǎi xìng zhuàn dòng zhé sǐ yuàn tòng zài xīn dào lù yǐ mù

百姓转动辄死，怨痛在心，道路以目。

fu chū shī diào fá xū yǒu qí míng yīn qí shì jūn nüè xià bài zhī shén yì yě

夫出师吊伐，须有其名，因其弑君虐下，败之甚易也。

shí jiǔ nián mìng xíng bù shàng shū zhāng liàng wèi píng rǎng dào héng jūn dà zǒng guǎn lǐng jiāng jūn cháng hé děng lǜ jiāng huái lǐng xiá jìng zú sì wàn zhàn chuán wǔ bǎi sōu zì lái zhōu fàn hǎi qū píng rǎng

十九年，命刑部尚书张亮为平壤道行军大总管，领将军常何等率江、淮、岭、硖劲卒四万，战船五百艘，自莱州泛海趋平壤。

yòu yǐ tè jìn yīng guó gōng li jī wèi liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn lǐ bù shàng shū jiāng xià wáng dào zōng wèi fù lǐng jiāng jūn zhāng shì guì děng lǜ bù qí liù wàn qū liáo dōng

又以特进英国公李𪟝为辽东道行军大总管，礼部尚书江夏王道宗为副，领将军张士贵等率步骑六万趋辽东。

liǎng jūn hé shì tài zōng qīn yù liù jūn yǐ huì zhī

两军合势，太宗亲御六军以会之。

xià sì yuè li jī jūn dù liáo jìn gōng gài móu chéng bá zhī

夏四月，李𪟝军渡辽，进攻盖牟城，拔之。

huò shēng kǒu èr wàn yǐ qí chéng zhì gài zhōu

获生口二万，以其城置盖州。

wǔ yuè zhāng liàng fù jiāng chéng míng zhèn gōng shā bēi chéng bá zhī lǔ qí nán nǚ bā qiān kǒu

五月，张亮副将程名振攻沙卑城，拔之，虏其男女八千口。

shì rì li jī jìn jūn yú liáo dōng chéng

是日，李𪟝进军于辽东城。

dì cì liáo zé zhào yuē qīng zhě duò shī dù liáo shí fēi tiān zàn cóng jūn shì zú hái gǔ xiāng wàng biàn yú yuán yě liáng kě āi tàn

帝次辽泽，诏曰：“顷者隋师渡辽，时非天赞，从军士卒，骸骨相望，遍于原野，良可哀叹。

yǎn gé zhī yì chéng wèi xiān diǎn qí lìng bìng shōu yì zhī

掩骼之义，诚为先典，其令并收瘗之。

guó nèi jí xīn chéng bù qí sì wàn lái yuán liáo dōng jiāng xià wáng dào zōng lǜ qí sì qiān nì jī dà pò zhī zhǎn shǒu qiān yú jí

”国内及新城步骑四万来援辽东，江夏王道宗率骑四千逆击，大破之，斩首千余级。

dì dù liáo shuǐ zhào chè qiáo liáng yǐ jiān shì zú zhì

帝渡辽水，诏撤桥梁，以坚士卒志。

dì zhì liáo dōng chéng xià

帝至辽东城下。

jiàn shì zú fù dān yǐ tián qiàn zhě dì fēn qí yóu zhòng zhě qīn yú mǎ shàng chí zhī

见士卒负担以填堑者，帝分其尤重者，亲于马上持之。

cóng guān sǒng dòng zhēng jī yǐ sòng chéng xià

从官悚动，争赍以送城下。

shí li jī yǐ lǜ bīng gōng liáo dōng chéng

时李𪟝已率兵攻辽东城。

gāo lí wén wǒ yǒu pāo chē fēi sān bǎi jīn shí yú yī lǐ zhī wài zhě shén jù zhī

高丽闻我有抛车，飞三百斤石于一里之外者，甚惧之。

nǎi yú chéng shàng jī mù wèi zhàn lóu yǐ jù fēi shí

乃于城上积木为战楼以拒飞石。

jī liè chē fā shí yǐ jī qí chéng suǒ yù jǐn kuì

𪟝列车发石以击其城，所遇尽溃。

yòu tuī zhuàng chē zhuàng qí lóu gé wú bù qīng dǎo

又推撞车撞其楼阁，无不倾倒。

dì qīn lǜ jiǎ qí wàn yú yǔ li jī huì

帝亲率甲骑万余与李𪟝会。

wéi qí chéng

围其城。

é ér nán fēng shén jìn mìng zòng huǒ fén qí xī nán lóu yán shāo chéng zhōng wū yǔ jiē jǐn

俄而南风甚劲，命纵火焚其西南楼，延烧城中，屋宇皆尽。

zhàn shì dēng chéng zéi nǎi dà kuì shāo sǐ zhě wàn yú rén fú qí shèng bīng wàn yú kǒu yǐ qí chéng wèi liáo zhōu

战士登城，贼乃大溃，烧死者万余人，俘其胜兵万余口，以其城为辽州。

chū dì zì dìng zhōu mìng měi shù shí lǐ zhì yī fēng shǔ yú liáo chéng yǔ tài zǐ yuē kè liáo dōng dāng jǔ fēng

初，帝自定州命每数十里置一烽，属于辽城，与太子约，克辽东，当举烽。

shì rì dì mìng jǔ fēng chuán rù sāi

是日，帝命举烽，传入塞。

shī cì bái yá chéng mìng gōng zhī yòu wèi dà jiàng jūn li sī mó zhōng nǔ shǐ dì qīn wéi shǔn xuè jiàng shì wén zhī mò bù gǎn lì

师次白崖城，命攻之，右卫大将军李思摩中弩矢，帝亲为吮血，将士闻之，莫不感励。

qí chéng yīn shān lín shuǐ sì miàn xiǎn jué

其城因山临水，四面险绝。

li jī yǐ zhuàng chē zhuàng zhī fēi shí liú shǐ yǔ jí chéng zhōng

李𪟝以撞车撞之，飞石流矢，雨集城中。

liù yuè dì lín qí xī běi chéng zhǔ sūn fá yīn qián qiǎn shǐ qǐng xiáng yuē chén yǐ yuàn jiàng qí zhōng yǒu èr zhě

六月，帝临其西北，城主孙伐音潜遣使请降，曰：“臣已愿降，其中有贰者。

zhào cì yǐ qí zhì yuē bì jiàng jiàn zhī chéng shàng

”诏赐以旗帜，曰：“必降，建之城上。

fá yīn jǔ zhì yú chéng shàng gāo lí yǐ wéi táng bīng dēng yě nǎi xī jiàng

”伐音举帜于城上，高丽以为唐兵登也，乃悉降。

chū liáo dōng zhī xiàn yě fá yīn qǐ xiáng jì ér zhōng huǐ dì nù qí fǎn fù xǔ yǐ chéng zhōng rén wù fēn cì zhàn shì

初，辽东之陷也，伐音乞降，既而中悔，帝怒其反复，许以城中人物分赐战士。

jí shì li jī yán yú dì yuē zhàn shì fèn lì zhēng xiān bù gù shǐ shí zhě tān lǔ huò ěr

及是，李𪟝言于帝曰：“战士奋厉争先，不顾矢石者，贪虏获耳。

jīn chéng chuí bá nài hé gèng xǔ qí jiàng wú nǎi gū jiàng shì zhī xīn hu

今城垂拔，奈何更许其降，无乃辜将士之心乎？

dì yuē jiāng jūn yán shì yě

”帝曰：“将军言是也。

rán zòng bīng shā lù lǔ qí qī nú zhèn suǒ bù rěn yě

然纵兵杀戮，虏其妻孥，朕所不忍也。

jiāng jūn huī xià yǒu gōng zhě zhèn yǐ kù wù shǎng zhī zhù yīn jiāng jūn shú cǐ yī chéng

将军麾下有功者，朕以库物赏之，庶因将军赎此一城。

suì shòu xiáng huò shì nǚ yī wàn shèng bīng èr qiān sì bǎi yǐ qí chéng zhì yán zhōu shòu sūn fá yīn wèi yán zhōu cì shǐ

”遂受降，获士女一万，胜兵二千四百，以其城置岩州，授孙伐音为岩州刺史。

wǒ jūn zhī dù liáo yě mò lí zhī qiǎn jiā shī chéng qī bǎi rén shù gài móu chéng li jī jǐn lǔ zhī qí rén bìng qǐng suí jūn zì xiào

我军之渡辽也，莫离支遣加尸城七百人戍盖牟城，李𪟝尽虏之，其人并请随军自效。

tài zōng wèi yuē shuí bù yù ěr zhī lì ěr jiā xī zài jiā shī ěr wèi wú zhàn bǐ jiāng wèi lù yǐ

太宗谓曰：“谁不欲尔之力，尔家悉在加尸，尔为吾战，彼将为戮矣！

pò yī jiā zhī qī zǐ qiú yī rén zhī lì yòng wú bù rěn yě

破一家之妻子，求一人之力用，吾不忍也！

xī lìng fàng hái

”悉令放还。

chē jià jìn cì ān shì chéng běi liè yíng jìn bīng yǐ gōng zhī

车驾进次安市城北，列营进兵以攻之。

gāo lí běi bù nù sà gāo yán shòu nán bù nòu sà gāo huì zhēn lǜ gāo lí mò hé zhī zhòng shí wǔ wàn lái yuán ān shì chéng

高丽北部傉萨高延寿、南部耨萨高惠贞率高丽、靺鞨之众十五万来援安市城。

zéi zhōng yǒu duì lú nián lǎo xí shì wèi yán shòu yuē wú wén zhōng guó dà luàn yīng xióng bìng qǐ

贼中有对卢，年老习事，谓延寿曰：“吾闻中国大乱，英雄并起。

qín wáng shén wǔ suǒ xiàng wú dí suì píng tiān xià nán miàn wèi dì běi yí qǐng fú xi róng xiàn kuǎn

秦王神武，所向无敌，遂平天下，南面为帝，北夷请服，西戎献款。

jīn zhě qīng guó ér zhì měng jiàng ruì zú xī cuì yú cǐ qí fēng bù kě dāng yě

今者倾国而至，猛将锐卒，悉萃于此，其锋不可当也。

jīn wèi jì zhě mò ruò dùn bīng bù zhàn kuàng rì chí jiǔ fēn qiǎn xiāo xióng duàn qí kuì yùn bù guò xún rì jūn liáng bì jǐn qiú zhàn bù dé yù guī wú lù cǐ bù zhàn ér qǔ shèng yě

今为计者，莫若顿兵不战，旷日持久，分遣骁雄，断其馈运，不过旬日，军粮必尽，求战不得，欲归无路，此不战而取胜也。

yán shòu bù cóng yǐn jūn zhí jìn

”延寿不从，引军直进。

tài zōng yè zhào zhū jiāng gōng zì zhǐ huī

太宗夜召诸将，躬自指麾。

qiǎn li jī lǜ bù qí yī wàn wǔ qiān yú chéng xi lǐng wèi zhèn

遣李𪟝率步骑一万五千于城西岭为阵；

zhǎng sūn wú jì lǜ niú jìn dá děng jīng bīng yī wàn yī qiān yǐ wéi qí bīng zì shān běi yú xiá gǔ chū yǐ chōng qí hòu

长孙无忌率牛进达等精兵一万一千以为奇兵，自山北于狭谷出，以冲其后；

tài zōng zì jiāng bù qí sì qiān qián gǔ jiǎo yǎn jīng zhì qū zéi yíng běi gāo fēng zhī shàng

太宗自将步骑四千，潜鼓角，偃旌帜，趋贼营北高峰之上；

lìng zhū jūn wén gǔ jiǎo shēng ér qí zòng

令诸军闻鼓角声而齐纵。

yīn lìng suǒ sī zhāng shòu xiáng mù yú cháo táng zhī cè yuē míng rì wǔ shí nà jiàng lǔ yú cǐ yǐ

因令所司张受降幕于朝堂之侧，曰：“明日午时，纳降虏于此矣！

suì shuài jūn ér jìn

”遂率军而进。

míng rì yán shòu dú jiàn li jī bīng yù yǔ zhàn

明日，延寿独见李𪟝兵，欲与战。

tài zōng yáo wàng wú jì jūn chén qǐ lìng gǔ jiǎo bìng zuò qí zhì qí jǔ

太宗遥望无忌军尘起，令鼓角并作，旗帜齐举。

zéi zhòng dà jù jiāng fēn bīng yù zhī ér qí zhèn yǐ luàn

贼众大惧，将分兵御之，而其阵已乱。

li jī yǐ bù zú cháng qiāng yī wàn jī zhī yán shòu zhòng bài

李𪟝以步卒长枪一万击之，延寿众败。

wú jì zòng bīng chéng qí hòu tài zōng yòu zì shān ér xià yǐn jūn lín zhī zéi yīn dà kuì zhǎn shǒu wàn yú jí

无忌纵兵乘其后，太宗又自山而下，引军临之，贼因大溃，斩首万余级。

yán shòu děng lǜ qí yú kòu yī shān zì bǎo

延寿等率其余寇，依山自保。

yú shì mìng wú jì jī děng yǐn bīng wéi zhī chè dōng chuān liáng yǐ duàn guī lù

于是命无忌、𪟝等引兵围之，撤东川梁以断归路。

tài zōng àn pèi xú xíng guān zéi yíng lěi wèi shì chén yuē gāo lí qīng guó ér lái cún wáng suǒ xì yī huī ér bài tiān yòu wǒ yě

太宗按辔徐行，观贼营垒，谓侍臣曰：“高丽倾国而来，存亡所系，一麾而败，天佑我也！

yīn xià mǎ zài bài yǐ xiè tiān

” 因下马再拜以谢天。

yán shòu děng xī xíng ér qián bài shǒu qǐng mìng

延寿等膝行而前，拜手请命。

tài zōng jiǎn nù sà yǐ xià qiú zhǎng sān qiān wǔ bǎi rén shòu yǐ róng zhì qiān zhī nèi de

太宗简傉萨以下酋长三千五百人，授以戎秩，迁之内地。

shōu mò hé sān qiān sān bǎi jǐn kēng zhī yú zhòng fàng hái píng rǎng

收靺鞨三千三百，尽坑之，余众放还平壤。

huò mǎ sān wàn shū niú wǔ wàn tóu míng guāng jiǎ wǔ qiān lǐng tā qì xiè chēng shì

获马三万疋、牛五万头、明光甲五千领，他器械称是。

gāo lí guó zhèn hài hòu huáng chéng jí yín chéng bìng zì bá shù bǎi lǐ wú fù rén yān

高丽国振骇，后黄城及银城并自拔，数百里无复人烟。

yīn míng suǒ xìng shān wèi zhu bi shān lìng jiāng zuò zào pò zhèn tú mìng zhòng shū shì láng xǔ jìng zōng wéi wén lēi shí yǐ jì qí gōng

因名所幸山为驻跸山，令将作造《破阵图》，命中书侍郎许敬宗为文勒石以纪其功。

shòu gāo yán shòu hóng lú qīng gāo huì zhēn sī nóng qīng

授高延寿鸿胪卿，高惠真司农卿。

zhāng liàng yòu yǔ gāo lí zài zhàn yú jiàn ān chéng xià jiē pò zhī yú shì liè cháng wéi yǐ gōng yān

张亮又与高丽再战于建安城下，皆破之，于是列长围以攻焉。

bā yuè yí yíng ān shì chéng dōng li jī suì gōng ān shì yōng yán shòu děng jiàng zhòng yíng qí chéng xià yǐ zhāo zhī

八月，移营安市城东，李𪟝遂攻安市，拥延寿等降众营其城下以招之。

chéng zhōng rén jiān shǒu bù dòng měi jiàn tài zōng máo huī bì chéng chéng gǔ zào yǐ jù yān

城中人坚守不动，每见太宗旄麾，必乘城鼓噪以拒焉。

dì shén nù

帝甚怒。

li jī yuē qǐng pò zhī rì nán zi jǐn zhū

李𪟝曰：“请破之日，男子尽诛。

chéng zhōng wén zhī rén jiē sǐ zhàn

”城中闻之，人皆死战。

nǎi lìng jiāng xià wáng dào zōng zhù tǔ shān gōng qí chéng dōng nán yú

乃令江夏王道宗筑土山，攻其城东南隅；

gāo lí yì pí chéng zēng zhì yǐ xiāng kàng

高丽亦埤城增雉以相抗。

li jī gōng qí xī miàn lìng pāo shí zhuàng chē huài qí lóu zhì

李𪟝攻其西面，令抛石撞车坏其楼雉；

chéng zhōng suí qí bēng huài jí lì mù wèi zhà

城中随其崩坏，即立木为栅。

dào zōng yǐ shù tiáo bāo rǎng wèi tǔ tún jī yǐ wéi shān qí zhōng jiān wǔ dào jiā mù bèi tǔ yú qí shàng bù shě zhòu yè jiàn yǐ bī chéng

道宗以树条苞壤为土，屯积以为山，其中间五道加木，被土于其上，不舍昼夜，渐以逼城。

dào zōng qiǎn guǒ yì dū wèi fu fú ài lǐng duì bīng yú shān dǐng yǐ fáng dí tǔ shān zì gāo ér zhì pái qí chéng chéng bēng

道宗遣果毅都尉傅伏爱领队兵于山顶以防敌，土山自高而陟，排其城，城崩。

huì fú ài sī lí suǒ bù gāo lí bǎi rén zì tuí chéng ér zhàn suì jù yǒu tǔ shān ér qiàn duàn zhī jī huǒ yíng dùn yǐ zì gù

会伏爱私离所部，高丽百人自颓城而战，遂据有土山而堑断之，积火萦盾以自固。

tài zōng dà nù zhǎn fú ài yǐ xùn

太宗大怒，斩伏爱以徇。

mìng zhū jiāng jī zhī sān rì bù néng kè

命诸将击之，三日不能克。

tài zōng yǐ liáo dōng cāng chǔ wú jǐ shì zú hán dòng nǎi zhào bān shī

太宗以辽东仓储无几，士卒寒冻，乃诏班师。

lì qí chéng chéng zhōng jiē píng shēng yǎn zhì chéng zhǔ dēng chéng bài shǒu fèng cí

历其城，城中皆屏声偃帜，城主登城拜手奉辞。

tài zōng jiā qí jiān shǒu cì juàn bǎi pǐ yǐ lì shì jūn zhī jié

太宗嘉其坚守，赐绢百匹，以励事君之节。

chū

初。

gōng xiàn liáo dōng chéng qí zhōng kàng jù wáng shī yīng méi wèi nú bì zhě yī wàn sì qiān rén bìng qiǎn xiān jí yōu zhōu jiāng fēn shǎng jiàng shì

攻陷辽东城，其中抗拒王师，应没为奴婢者一万四千人，并遣先集幽州，将分赏将士。

tài zōng mǐn qí fù mǔ qī zǐ yī zhāo fēn sǎn lìng yǒu sī zhǔn qí zhí yǐ bù bó shú zhī shè wèi bǎi xìng

太宗愍其父母妻子一朝分散，令有司准其直，以布帛赎之，赦为百姓。

qí zhòng huān hū zhī shēng sān rì bù xī

其众欢呼之声，三日不息。

gāo yán shòu zì jiàng hòu cháng jī tàn xún yǐ yōu sǐ

高延寿自降后，常积叹，寻以忧死。

huì zhēn jìng zhì cháng ān

惠真竟至长安。

èr shí nián gāo lí qiǎn shǐ lái xiè zuì bìng xiàn èr měi nǚ

二十年，高丽遣使来谢罪，并献二美女。

tài zōng wèi qí shǐ yuē guī wèi ěr zhǔ měi sè zhě rén zhī suǒ zhòng

太宗谓其使曰：“归谓尔主，美色者，人之所重。

ěr zhī suǒ xiàn xìn wèi měi lì

尔之所献，信为美丽。

mǐn qí lí fù mǔ xiōng dì yú běn guó liú qí shēn ér wàng qí qīn ài qí sè ér shāng qí xīn wǒ bù qǔ yě

悯其离父母兄弟于本国，留其身而忘其亲，爱其色而伤其心，我不取也。

bìng hái zhī

”并还之。

èr shí èr nián yòu qiǎn yòu wǔ wèi jiāng jūn xuē wàn chè děng wǎng qīng qiū dào fá zhī wàn chè dù hǎi rù yā lǜ shuǐ jìn pò qí pō zhuó chéng fú huò shén zhòng

二十二年，又遣右武卫将军薛万彻等往青丘道伐之，万彻渡海入鸭绿水，进破其泊灼城，俘获甚众。

tài zōng yòu mìng jiāng nán zào dà chuán qiǎn shǎn zhōu cì shǐ sūn fú qié zhào mù yǒng gǎn zhī shì lái zhōu cì shǐ li dào yù yùn liáng jí qì xiè zhù yú wū hú dǎo jiāng yù dà jǔ yǐ fá gāo lí

太宗又命江南造大船，遣陕州刺史孙伏伽召募勇敢之士，莱州刺史李道裕运粮及器械，贮于乌胡岛，将欲大举以伐高丽。

wèi xíng ér dì bēng

未行而帝崩。

gāo zōng sì wèi yòu mìng bīng bù shàng shū rèn yǎ xiàng zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn sū dìng fāng zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn qì bì hé lì děng qián hòu tǎo zhī jiē wú dà gōng ér hái

高宗嗣位，又命兵部尚书任雅相、左武卫大将军苏定方、左骁卫大将军契苾何力等前后讨之，皆无大功而还。

qián fēng yuán nián gāo cáng qiǎn qí zi rù cháo péi wèi yú tài shān zhī xià

干封元年，高藏遣其子入朝，陪位于太山之下。

qí nián gài sū wén sǐ qí zǐ nán shēng dài wèi mò lí zhī yǔ qí dì nán jiàn nán chǎn bù mù gè shù péng dǎng yǐ xiāng gōng jī

其年，盖苏文死，其子男生代为莫离支，与其弟男建、男产不睦，各树朋党，以相攻击。

nán shēng wèi èr dì suǒ zhú zǒu jù guó nèi chéng sǐ shǒu qí zi xiàn chéng yì què qiú āi

男生为二弟所逐，走据国内城死守，其子献诚诣阙求哀。

zhào lìng zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn qì bì hé lì lǜ bīng yìng jiē zhī

诏令左骁卫大将军契苾何力率兵应接之。

nán shēng tuō shēn lái bēn zhào shòu tè jìn liáo dōng dà dū dū jiān píng rǎng dào ān fǔ dà shǐ fēng xuán tù jùn gōng

男生脱身来奔，诏授特进、辽东大都督兼平壤道安抚大使，封玄菟郡公。

shí yī yuè mìng sī kōng yīng guó gōng li jī wèi liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn lǜ pí jiàng guō dài fēng děng yǐ zhēng gāo lí

十一月，命司空、英国公李𪟝为辽东道行军大总管，率裨将郭待封等以征高丽。

èr nián èr yuè jī dù liáo zhì xīn chéng wèi zhū jiāng yuē xīn chéng shì gāo lí xi jìng zhèn chéng zuì wéi yào hài

二年二月，𪟝度辽至新城，谓诸将曰：“新城是高丽西境镇城，最为要害。

ruò bù xiān tú yú chéng wèi yì kě xià

若不先图，余城未易可下。

suì yǐn bīng yú xīn chéng xī nán jù shān zhù zhà qiě gōng qiě shǒu chéng zhōng jiǒng pò shù yǒu jiàng zhě zì cǐ suǒ xiàng kè jié

”遂引兵于新城西南，据山筑栅，且攻且守，城中窘迫，数有降者，自此所向克捷。

gāo cáng jí nán jiàn qiǎn tài dà xiōng nán chǎn jiāng shǒu lǐng jiǔ shí bā rén chí bó fān chū jiàng qiě qǐng rù cháo

高藏及男建遣太大兄男产将首领九十八人，持帛幡出降，且请入朝。

jī yǐ lǐ yán jiē

𪟝以礼延接。

nán jiàn yóu bì mén gù shǒu

男建犹闭门固守。

zǒng zhāng yuán nián jiǔ yuè jī yòu yí yíng yú píng rǎng chéng nán nán jiàn pín qiǎn bīng chū zhàn jiē dà bài

总章元年九月，𪟝又移营于平壤城南，男建频遣兵出战，皆大败。

nán jiàn xià zhuō bīng zǒng guǎn sēng xìn chéng mì qiǎn rén yì jūn zhōng xǔ kāi chéng mén wèi nèi yìng

男建下捉兵总管僧信诚密遣人诣军中，许开城门为内应。

jīng wǔ rì xìn chéng guǒ kāi mén jī cóng bīng rù dēng chéng gǔ zào shāo chéng mén lóu sì miàn huǒ qǐ

经五日，信诚果开门，𪟝从兵入，登城鼓噪，烧城门楼，四面火起。

nán jiàn jiǒng jí zì cì bù sǐ

男建窘急自刺，不死。

shí yī yuè bá píng rǎng chéng lǔ gāo cáng nán jiàn děng

十一月，拔平壤城，虏高藏、男建等。

shí èr yuè zhì jīng shī xiàn fú yú hán yuán gōng

十二月，至京师，献俘于含元宫。

zhào yǐ gāo cáng zhèng bù yóu jǐ shòu sī píng tài cháng bó

诏以高藏政不由己，授司平太常伯；

nán chǎn xiān jiàng shòu sī zǎi shǎo qīng

男产先降，授司宰少卿；

nán jiàn pèi liú qián zhōu

男建配流黔州；

nán shēng yǐ xiāng dǎo yǒu gōng shòu yòu wèi dà jiàng jūn fēng biàn guó gōng tè jìn rú gù

男生以乡导有功，授右卫大将军，封汴国公，特进如故。

gāo lí guó jiù fēn wèi wǔ bù yǒu chéng bǎi qī shí liù hù liù shí jiǔ wàn qī qiān

高丽国旧分为五部，有城百七十六，户六十九万七千；

nǎi fēn qí de zhì dōu dū fǔ jiǔ zhōu sì shí yī xiàn yī bǎi yòu zhì ān dōng dōu hù fǔ yǐ tǒng zhī

乃分其地置都督府九、州四十一、县一百，又置安东都护府以统之。

zhuó qí qiú qú yǒu gōng zhě shòu dū du cì shǐ jí xiàn lìng yǔ huá rén cān lǐ bǎi xìng

擢其酋渠有功者授都督、刺史及县令，与华人参理百姓。

nǎi qiǎn zuǒ wǔ wèi jiāng jūn xuē rén guì zǒng bīng zhèn zhī qí hòu pō yǒu táo sàn

乃遣左武卫将军薛仁贵总兵镇之，其后颇有逃散。

yí fèng zhōng gāo zōng shòu gāo cáng kāi fǔ yí tóng sān sī liáo dōng dū du fēng cháo xiǎn wáng jū ān dōng zhèn běn fán wèi zhǔ

仪凤中，高宗授高藏开府仪同三司、辽东都督，封朝鲜王，居安东，镇本蕃为主。

gāo cáng zhì ān dōng qián yǔ mò hé xiāng tōng móu pàn

高藏至安东，潜与靺鞨相通谋叛。

shì jué zhào hái pèi liú qióng zhōu bìng fēn xǐ qí rén sàn xiàng hé nán lǒng yòu zhū zhōu qí pín ruò zhě liú zài ān dōng chéng bàng

事觉，召还，配流邛州，并分徙其人，散向河南、陇右诸州，其贫弱者留在安东城傍。

gāo cáng yǐ yǒng chún chū zú zèng wèi wèi qīng zhào sòng zhì jīng shī yú xié lì mù zuǒ cì yǐ zàng de jiān wèi shù bēi

高藏以永淳初卒，赠卫尉卿，诏送至京师，于颉利墓左赐以葬地，兼为树碑。

chuí gǒng èr nián yòu fēng gāo cáng sūn bǎo yuán wèi cháo xiǎn jùn wáng

垂拱二年，又封高藏孙宝元为朝鲜郡王。

shèng lì yuán nián jìn shòu zuǒ yīng yáng wèi dà jiàng jūn fēng wèi zhōng chéng guó wáng wěi qí tǒng shè ān dōng jiù hù shì jìng bù xíng

圣历元年，进授左鹰扬卫大将军，封为忠诚国王，委其统摄安东旧户，事竟不行。

èr nián yòu shòu gāo cáng nán dé wǔ wèi ān dōng dōu dū yǐ lǐng běn fán

二年，又授高藏男德武为安东都督，以领本蕃。

zì shì gāo lí jiù hù zài ān dōng zhě jiàn guǎ shǎo

自是高丽旧户在安东者渐寡少。

fēn tóu tū jué jí mò hé děng gāo shì jūn zhǎng suì jué yǐ

分投突厥及靺鞨等，高氏君长遂绝矣！

nán shēng yǐ yí fèng chū zú yú cháng ān zèng bīng zhōu dà dū dū

男生以仪凤初卒于长安，赠并州大都督。

zi xiàn chéng shòu yòu wèi dà jiàng jūn jiān lìng yǔ lín wèi shàng xià

子献诚，授右卫大将军，兼令羽林卫上下。

tiān shòu zhōng zé tiān cháng nèi chū jīn yín shí wù lìng zǎi xiàng jí nán běi yá wén wǔ guān nèi zé shàn shè zhě wǔ rén gòng dǔ zhī

天授中，则天尝内出金银实物，令宰相及南北衙文武官内择善射者五人共赌之。

nèi shǐ zhāng guāng fǔ xiān ràng xiàn chéng wèi dì yī xiàn chéng fù ràng yòu yù qián wèi dà jiàng jūn xuē tǔ mó zhī mó zhī yòu ràng xiàn chéng

内史张光辅先让献诚为第一，献诚复让右玉钤卫大将军薛吐摩支，摩支又让献诚。

jì ér xiàn chéng zòu yuē bì xià lìng jiǎn néng shè zhě wǔ rén suǒ de zhě duō fēi hàn guān

既而献诚奏曰：“陛下令简能射者五人，所得者多非汉官。

chén kǒng zì cǐ yǐ hòu wú hàn guān gōng shè zhī míng fú wàng tíng qǐn cǐ shè

臣恐自此已后，无汉官工射之名，伏望停寝此射。

zé tiān jiā ér cóng zhī

”则天嘉而从之。

shí kù lì lái jùn chén cháng qiú huò yú xiàn chéng xiàn chéng jù ér bù dá suì wèi jùn chén suǒ gòu wū qí móu fǎn yì shā zhī

时酷吏来俊臣尝求货于献诚，献诚拒而不答，遂为俊臣所构，诬其谋反，缢杀之。

zé tiān hòu zhī qí yuān zèng yòu yǔ lín wèi dà jiàng jūn yǐ lǐ gǎi zàng

则天后知其冤，赠右羽林卫大将军，以礼改葬。

bǎi jì guó běn yì fú yú zhī bié zhǒng cháng wèi mǎ hán gù dì zài jīng shī dōng liù qiān èr bǎi lǐ chù dà hǎi zhī běi xiǎo hǎi zhī nán

百济国，本亦扶余之别种，尝为马韩故地，在京师东六千二百里，处大海之北，小海之南。

dōng běi zhì xīn luó xi dù hǎi zhì yuè zhōu nán dù hǎi zhì wō guó běi dù hǎi zhì gāo lì

东北至新罗，西渡海至越州，南渡海至倭国，北渡海至高丽。

qí wáng suǒ jū yǒu dōng xī liǎng chéng

其王所居有东西两城。

suǒ zhì nèi guān yuē nèi chén zuǒ píng zhǎng xuān nà shì

所置内官曰内臣佐平，掌宣纳事；

nèi tóu zuǒ píng zhǎng kù cáng shì

内头佐平，掌库藏事；

nèi fǎ zuǒ píng zhǎng lǐ yí shì

内法佐平，掌礼仪事；

wèi shì zuǒ píng zhǎng sù wèi bīng shì

卫士佐平，掌宿卫兵事；

cháo tíng zuǒ píng zhǎng xíng yù shì

朝廷佐平，掌刑狱事；

bīng guān zuǒ píng zhǎng zài wài bīng mǎ shì

兵官佐平，掌在外兵马事。

yòu wài zhì liù dài fāng guǎn shí jùn qí yòng fǎ pàn nì zhě sǐ jí mò qí jiā

又外置六带方，管十郡，其用法：叛逆者死，籍没其家；

shā rén zhě yǐ nú bì sān shú zuì

杀人者，以奴婢三赎罪；

guān rén shòu cái jí dào zhě sān bèi zhuī zāng réng zhōng shēn jìn gù

官人受财及盗者，三倍追赃，仍终身禁锢。

fán zhū fù shuì jí fēng tǔ suǒ chǎn duō yǔ gāo lí tóng

凡诸赋税及风土所产，多与高丽同。

qí wáng fú dà xiù zǐ páo qīng jǐn kù wū luō guān jīn huā wèi shì sù pí dài wū gé lǚ

其王服大袖紫袍，青锦裤，乌罗冠，金花为饰，素皮带，乌革履。

guān rén jǐn fēi wèi yī yín huā shì guān

官人尽绯为衣，银花饰冠。

shù rén bù dé yī fēi zǐ

庶人不得衣绯紫。

suì shí fú là tóng yú zhōng guó

岁时伏腊，同于中国。

qí shū jí yǒu wǔ jīng zi shǐ yòu biǎo shū bìng yī zhōng huá zhī fǎ

其书籍有《五经》、子、史，又表疏并依中华之法。

wǔ dé sì nián qí wáng fú yú zhāng qiǎn shǐ lái xiàn guǒ xià mǎ

武德四年，其王扶余璋遣使来献果下马。

qī nián yòu qiǎn dà chén fèng biǎo cháo gòng

七年，又遣大臣奉表朝贡。

gāo zǔ jiā qí chéng kuǎn qiǎn shǐ jiù cè wèi dài fāng jùn wáng bǎi jì wáng

高祖嘉其诚款，遣使就册为带方郡王、百济王。

zì shì suì qiǎn cháo gòng gāo zǔ fǔ láo shén hòu

自是岁遣朝贡，高祖抚劳甚厚。

yīn sòng gāo lí bì qí dào lù bù xǔ lái tōng zhōng guó zhào qiǎn zhū zǐ shē wǎng hé zhī

因讼高丽闭其道路，不许来通中国，诏遣朱子奢往和之。

yòu xiāng yǔ xīn luó shì wèi chóu dí shù xiāng qīn fá

又相与新罗世为仇敌，数相侵伐。

zhēn guàn yuán nián tài zōng cì qí wáng xǐ shū yuē wáng shì wèi jūn zhǎng fǔ yǒu dōng fán

贞观元年，太宗赐其王玺书曰：“王世为君长，抚有东蕃。

hǎi yú xiá kuàng fēng tāo jiān zǔ zhōng kuǎn zhī zhì zhí gòng xiāng xún shàng xiǎng huī yóu shén yǐ jiā wèi

海隅遐旷，风涛艰阻，忠款之至，职贡相寻，尚想徽猷，甚以嘉慰！

zhèn zì zhī chéng chǒng mìng jūn lín qū yǔ sī hóng wáng dào ài yù lí yuán

朕自祗承宠命，君临区宇，思弘王道，爱育黎元。

zhōu chē suǒ tōng fēng yǔ suǒ jí qī zhī suì xìng xián shǐ yì ān

舟车所通，风雨所及，期之遂性，咸使乂安。

xīn luó wáng jīn zhēn píng zhèn zhī fān chén wáng zhī lín guó

新罗王金真平，朕之籓臣，王之邻国。

měi wén qiǎn shī zhēng tǎo bù xī zǔ bīng ān rěn shū guāi suǒ wàng

每闻遣师，征讨不息，阻兵安忍，殊乖所望。

zhèn yǐ duì wáng zhí xìn fú jí gāo lí xīn luó shǐ rén jù chì tōng hé xián xǔ jí mù

朕已对王侄信福及高丽、新罗使人，具敕通和，咸许辑睦。

wáng bì xū wàng bǐ qián yuàn shi zhèn běn huái gòng dǔ lín qíng jí tíng bīng gé

王必须忘彼前怨，识朕本怀，共笃邻情，即停兵革。

zhāng yīn qiǎn shǐ fèng biǎo chén xiè suī wài chēng shùn mìng nèi shí xiāng chóu rú gù

”璋因遣使奉表陈谢，虽外称顺命，内实相仇如故。

shí yī nián qiǎn shǐ lái cháo xiàn tiě jiǎ diāo fǔ

十一年，遣使来朝，献铁甲雕斧。

tài zōng yōu láo zhī cì cǎi bó sān qiān duàn bìng jǐn páo děng

太宗优劳之，赐彩帛三千段并锦袍等。

shí wǔ nián zhāng zú qí zi yì cí qiǎn shǐ fèng biǎo gào āi

十五年，璋卒，其子义慈遣使奉表告哀。

tài zōng sù fú kū zhī zèng guāng lù dài fu fù wù èr bǎi duàn qiǎn shǐ cè mìng yì cí wèi zhù guó fēng dài fāng jùn wáng bǎi jì wáng

太宗素服哭之，赠光禄大夫，赙物二百段，遣使册命义慈为柱国，封带方郡王、百济王。

shí liù nián yì cí xīng bīng fá xīn luó sì shí yú chéng yòu fā bīng yǐ shǒu zhī yǔ gāo lí hé qīn tōng hǎo móu yù qǔ dǎng xiàng chéng yǐ jué xīn luō rù cháo zhī lù

十六年，义慈兴兵伐新罗四十余城，又发兵以守之，与高丽和亲通好，谋欲取党项城以绝新罗入朝之路。

xīn luó qiǎn shǐ gào jí qǐng jiù

新罗遣使告急请救。

tài zōng qiǎn sī nóng chéng xiàng lǐ xuán jiǎng jī shū gào yù liǎng fán shì yǐ huò fú

太宗遣司农丞相里玄奖赍书告谕两蕃，示以祸福。

jí tài zōng qīn zhēng gāo lí bǎi jì huái èr chéng xū xí pò xīn luó shí chéng

及太宗亲征高丽，百济怀二，乘虚袭破新罗十城。

èr shí èr nián yòu pò qí shí yú chéng

二十二年，又破其十余城。

shù nián zhī zhōng cháo gòng suì jué

数年之中，朝贡遂绝。

gāo zōng sì wèi yǒng huī èr nián shǐ yòu qiǎn shǐ cháo gòng

高宗嗣位，永徽二年，始又遣使朝贡。

shǐ hái jiàng xǐ shū yǔ yì cí yuē

使还，降玺书与义慈曰：

zhì rú hǎi dōng sān guó kāi jī zì jiǔ bìng liè jiāng jiè de shí quǎn yá

至如海东三国，开基自久，并列疆界，地实犬牙。

jìn dài yǐ lái suì gòu xián xì

近代已来，遂构嫌隙。

zhàn zhēng jiāo qǐ lüè wú níng suì

战争交起，略无宁岁。

suì lìng sān hán zhī máng mìng xuán dāo zǔ xún gē sì fèn zhāo xī xiāng réng

遂令三韩之氓，命悬刀俎，寻戈肆愤，朝夕相仍。

zhèn dài tiān lǐ wù zài shēn jīn mǐn

朕代天理物，载深矜愍。

qù suì wáng jí gāo lí xīn luó děng shǐ bìng lái rù cháo zhèn mìng shì cí chóu yuàn gèng dūn kuǎn mù

去岁王及高丽、新罗等使并来入朝，朕命释兹雠怨，更敦款穆。

xīn luó shǐ jīn fǎ mǐn zòu shū gāo lí bǎi jì chún chǐ xiāng yī jìng jǔ bīng gē qīn bī jiāo zhì

新罗使金法敏奏书：“高丽、百济，唇齿相依，竞举兵戈，侵逼交至。

dà chéng zhòng zhèn bìng wèi bǎi jì suǒ bìng

大城重镇，并为百济所并；

jiāng yǔ rì cù wēi lì bìng xiè

疆宇日蹙，威力并谢。

qǐ zhào bǎi jì lìng guī suǒ qīn zhī chéng

乞诏百济，令归所侵之城。

ruò bù fèng zhào jí zì xīng bīng dǎ qǔ

若不奉诏，即自兴兵打取。

dàn de gù dì jí qǐng jiāo hé

但得故地，即请交和。

zhèn yǐ qí yán jì shùn bù kě bù xǔ

”朕以其言既顺，不可不许。

xī qí huán liè tǔ zhū hóu shàng cún wáng guó

昔齐桓列土诸侯，尚存亡国；

kuàng zhèn wàn guó zhī zhǔ qǐ kě bù xù wēi fān

况朕万国之主，岂可不恤危籓！

wáng suǒ jiān xīn luó zhī chéng bìng yi hái qí běn guó

王所兼新罗之城，并宜还其本国；

xīn luó suǒ huò bǎi jì fú lǔ yì qiǎn hái wáng

新罗所获百济俘虏，亦遣还王。

rán hòu jiě huàn shì fēn tāo gē yǎn gé bǎi xìng huò xī jiān zhī yuàn sān fán wú zhàn zhēng zhī láo

然后解患释纷，韬戈偃革，百姓获息肩之愿，三蕃无战争之劳。

bǐ fu liú xiě biān tíng jī shī jiāng chǎng gēng zhī bìng fèi shì nǚ wú liáo qǐ kě tóng nián ér yǔ yǐ

比夫流血边亭，积尸疆场，耕织并废，士女无聊，岂可同年而语矣！

wáng ruò bù cóng jìn zhǐ zhèn yǐ yī fǎ mǐn suǒ qǐng rèn qí yǔ wáng jué zhàn

王若不从进止，朕已依法敏所请，任其与王决战；

yì lìng yuē shù gāo lí bù xǔ yuǎn xiāng jiù xù

亦令约束高丽，不许远相救恤。

gāo lí ruò bù chéng mìng jí lìng qì dān zhū fān dù liáo zé rù chāo lüè

高丽若不承命，即令契丹诸蕃渡辽泽入抄掠。

wáng kě shēn sī zhèn yán zì qiú duō fú shěn tú liáng cè wú yí hòu huǐ

王可深思朕言，自求多福，审图良策，无贻后悔。

liù nián xīn luó wáng jīn chūn qiū yòu biǎo chēng bǎi jì yǔ gāo lí mò hé qīn qí běi jiè yǐ méi sān shí yú chéng

六年，新罗王金春秋又表称百济与高丽、靺鞨侵其北界，已没三十余城。

xiǎn qìng wǔ nián mìng zuǒ wèi dà jiàng jūn sū dìng fāng tǒng bīng tǎo zhī dà pò qí guó

显庆五年，命左卫大将军苏定方统兵讨之，大破其国。

lǔ yì cí jí tài zǐ lóng xiǎo wáng xiào yǎn wěi jiāng wǔ shí bā rén děng sòng yú jīng shī shàng zé ér yòu zhī

虏义慈及太子隆、小王孝演、伪将五十八人等送于京师，上责而宥之。

qí guó jiù fēn wèi wǔ bù tǒng jùn sān shí qī chéng èr bǎi hù qī shí liù wàn

其国旧分为五部，统郡三十七，城二百，户七十六万。

zhì shì nǎi yǐ qí dì fēn zhì xióng jīn mǎ hán dōng míng děng wǔ dōu dū fǔ gè tǒng zhōu xiàn lì qí qiú qú wèi dū du cì shǐ jí xiàn lìng

至是乃以其地分置熊津、马韩、东明等五都督府，各统州县，立其酋渠为都督、刺史及县令。

mìng yòu wèi láng jiàng wáng wén dù wèi xióng jīn dū du zǒng bīng yǐ zhèn zhī

命右卫郎将王文度为熊津都督，总兵以镇之。

yì cí shì qīn yǐ xiào xíng wén yǒu yú xiōng dì shí rén hào hǎi dōng céng mǐn

义慈事亲以孝行闻，友于兄弟，时人号“海东曾、闵”。

jí zhì jīng shù rì ér zú

及至京，数日而卒。

zèng jīn zǐ guāng lù dài fu wèi wèi qīng tè xǔ qí jiù chén fù kū

赠金紫光禄大夫、卫尉卿，特许其旧臣赴哭。

sòng jiù sūn hào chén shū bǎo mù cè zàng zhī bìng wèi shù bēi

送就孙皓、陈叔宝墓侧葬之，并为竖碑。

wén dù jì hǎi ér zú

文度济海而卒。

bǎi jì sēng dào chēn jiù jiāng fú xìn lǜ zhòng jù zhōu liú chéng yǐ pàn

百济僧道琛、旧将福信率众据周留城以叛。

qiǎn shǐ wǎng wō guó yíng gù wáng zǐ fú yú fēng lì wèi wáng

遣使往倭国，迎故王子扶余丰，立为王。

qí xī bù běi bù bìng fān chéng yīng zhī

其西部、北部并翻城应之。

shí láng jiàng liú rén yuàn liú zhèn yú bǎi jì fǔ chéng dào chēn děng yǐn bīng wéi zhī

时郎将刘仁愿留镇于百济府城，道琛等引兵围之。

dài fāng zhōu cì shǐ liú rén guǐ dài wén dù tǒng zhòng biàn dào fā xīn luó bīng hé qì yǐ jiù rén yuàn zhuǎn dòu ér qián suǒ xiàng jiē xià

带方州刺史刘仁轨代文度统众，便道发新罗兵合契以救仁愿，转斗而前，所向皆下。

dào chēn děng yú xióng jīn jiāng kǒu lì liǎng zhà yǐ jù guān jūn rén guǐ yǔ xīn luó bīng sì miàn jiā jī zhī zéi zhòng tuì zǒu rù zhà zǔ shuǐ qiáo xiá duò shuǐ jí zhàn sǐ wàn yú rén

道琛等于熊津江口立两栅以拒官军，仁轨与新罗兵四面夹击之，贼众退走入栅，阻水桥狭，堕水及战死万余人。

dào chēn děng nǎi shì rén yuàn zhī wéi tuì bǎo rèn cún chéng

道琛等乃释仁愿之围，退保任存城。

xīn luó bīng shì yǐ liáng jǐn yǐn hái shí lóng shuò yuán nián sān yuè yě

新罗兵士以粮尽引还，时龙朔元年三月也。

yú shì dào chēn zì chēng lǐng jūn jiāng jūn fú xìn zì chēng shuāng cén jiāng jūn zhāo yòu pàn wáng qí shì yì zhāng

于是道琛自称领军将军，福信自称霜岑将军，招诱叛亡，其势益张。

shǐ gào rén guǐ yuē wén dà táng yǔ xīn luó yuē shì bǎi jì wú wèn lǎo shào yī qiè shā zhī

使告仁轨曰：“闻大唐与新罗约誓，百济无问老少，一切杀之。

rán hòu yǐ guó fǔ xīn luó

然后以国府新罗。

yǔ qí shòu sǐ qǐ ruò zhàn wáng

与其受死，岂若战亡！

suǒ yǐ jù jié zì gù shǒu ěr

所以聚结自固守耳！

rén guǐ zuò shū jù chén huò fú qiǎn shǐ yù zhī

”仁轨作书，具陈祸福，遣使谕之。

dào chēn děng shì zhòng jiāo jù zhì rén guǐ zhī shǐ yú wài guǎn

道琛等恃众骄倨，置仁轨之使于外馆。

chuán yǔ wèi yuē shǐ rén guān zhí xiǎo wǒ shì yī guó dà jiāng bù hé zì cān

传语谓曰：“使人官职小，我是一国大将，不合自参。

bù dá shū qiǎn zhī

” 不答书遣之。

xún ér fú xìn shā dào chēn bìng qí bīng zhòng fú yú fēng dàn zhǔ jì ér yǐ

寻而福信杀道琛，并其兵众，扶余丰但主祭而已。

èr nián qī yuè rén yuàn rén guǐ děng lǜ liú zhèn zhī bīng dà pò fú xìn yú zhòng yú xióng jīn zhī dōng bá qí zhī luó chéng jí yǐn chéng tài shān shā jǐng děng zhà shā huò shén zhòng

二年七月，仁愿、仁轨等率留镇之兵，大破福信余众于熊津之东，拔其支罗城及尹城、大山、沙井等栅，杀获甚众。

réng lìng fēn bīng yǐ zhèn shǒu zhī

仍令分兵以镇守之。

fú xìn děng yǐ zhēn xiàn chéng lín jiāng gāo xiǎn yòu dāng chōng yào jiā bīng shǒu zhī

福信等以真岘城临江高险，又当冲要，加兵守之。

rén guǐ yǐn xīn luó zhī bīng chéng yè báo chéng sì miàn pān dié ér shàng bǐ míng ér rù jù qí chéng zhǎn shǒu bā bǎi jí suì tōng xīn luó yùn liáng zhī lù

仁轨引新罗之兵乘夜薄城，四面攀堞而上，比明而入据其城，斩首八百级，遂通新罗运粮之路。

rén yuàn nǎi zòu qǐng yì bīng zhào fā zī qīng lái hǎi zhī bīng qī qiān rén qiǎn zuǒ wēi wèi jiāng jūn sūn rén shī tǒng zhòng fú hǎi fù xióng jīn yǐ yì rén yuàn zhī zhòng

仁愿乃奏请益兵，诏发淄、青、莱、海之兵七千人，遣左威卫将军孙仁师统众浮海赴熊津，以益仁愿之众。

shí fú xìn jì zhuān qí bīng quán yǔ fǔ yú fēng jiàn xiāng cāi èr

时福信既专其兵权，与抚余丰渐相猜贰。

fú xìn chēng jí wò yú kū shì jiāng hou fú yú fēng wèn jí móu xí shā zhī

福信称疾，卧于窟室，将候扶余丰问疾，谋袭杀之。

fú yú fēng jué ér lǜ qí qīn xìn yǎn shā fú xìn yòu qiǎn shǐ wǎng gāo lí jí wō guó qǐng bīng yǐ jù guān jūn

扶余丰觉而率其亲信掩杀福信，又遣使往高丽及倭国请兵以拒官军。

sūn rén shī zhōng lù yíng jī pò zhī

孙仁师中路迎击，破之。

suì yǔ rén yuàn zhī zhòng xiāng hé bīng shì dà zhèn

遂与仁愿之众相合，兵势大振。

yú shì rén shī rén yuàn jí xīn luó wáng jīn fǎ mǐn shuài lù jūn jìn liú rén guǐ jí bié shuài dù shuǎng fú yú lóng lǜ shuǐ jūn jí liáng chuán zì xióng jīn jiāng wǎng bái jiāng yǐ huì lù jūn tóng qū zhōu liú chéng

于是仁师、仁愿及新罗王金法敏帅陆军进，刘仁轨及别帅杜爽、扶余隆率水军及粮船，自熊津江往白江以会陆军，同趋周留城。

rén guǐ yù fú yú fēng zhī zhòng yú bái jiāng zhī kǒu sì zhàn jiē jié

仁轨遇扶余丰之众于白江之口，四战皆捷。

fén qí zhōu sì bǎi sōu zéi zhòng dà kuì fú yú fēng tuō shēn ér zǒu

焚其舟四百艘，贼众大溃，扶余丰脱身而走。

wěi wáng zǐ fú yú zhōng shèng zhōng zhì děng lǜ shì nǚ jí wēi zhòng bìng jiàng

伪王子扶余忠胜、忠志等率士女及倭众并降。

bǎi jì zhū chéng jiē fù guī shùn

百济诸城皆复归顺。

sūn rén shī yǔ liú rén yuàn děng zhèn lǚ ér hái

孙仁师与刘仁愿等振旅而还。

zhào liú rén guǐ dài rén yuàn lǜ bīng zhèn shǒu

诏刘仁轨代仁愿率兵镇守。

nǎi shòu fú yú lóng xióng jīn dū du qiǎn hái běn guó gòng xīn luó hé qīn yǐ zhāo jí qí yú zhòng

乃授扶余隆熊津都督，遣还本国，共新罗和亲，以招辑其余众。

lín dé èr nián bā yuè lóng dào xióng jīn chéng yǔ xīn luó wáng fǎ mǐn xíng bái mǎ ér méng

麟德二年八月，隆到熊津城，与新罗王法敏刑白马而盟。

xiān sì shén qí jí chuān gǔ zhī shén ér hòu shà xuè

先祀神祇及川谷之神，而后歃血。

qí méng wén yuē

其盟文曰：

wǎng zhě bǎi jì xiān wáng mí yú nì shùn bù dūn lín hǎo bù mù qīn yīn

往者百济先王，迷于逆顺，不敦邻好，不睦亲姻。

jié tuō gāo lí jiāo tōng wō guó gòng wèi cán bào qīn xuē xīn luó pò yì tú chéng lüè wú níng suì

结托高丽，交通倭国，共为残暴，侵削新罗，破邑屠城，略无宁岁。

tiān zǐ mǐn yī wù zhī shī suǒ lián bǎi xìng zhī wú gū pín mìng xíng rén qiǎn qí hé hǎo

天子悯一物之失所，怜百姓之无辜，频命行人，遣其和好。

fù xiǎn shì yuǎn wǔ màn tiān jīng

负险恃远，侮慢天经。

huáng hè sī nù gōng xíng diào fá jīng qí suǒ zhǐ yī róng dà dìng

皇赫斯怒，恭行吊伐，旌旗所指，一戎大定。

gù kě shui zhū gōng wū zhái zuò jiè lái yì sāi yuán bá běn chuí xùn hòu kūn

固可氵猪宫污宅，作诫来裔，塞源拔本，垂训后昆。

rán huái róu fá pàn qián wáng zhī lìng diǎn

然怀柔伐叛，前王之令典；

xīng wáng jì jué wǎng zhé zhī tōng guī

兴亡继绝，往哲之通规。

shì bì shī gǔ chuán zhū nǎng cè

事必师古，传诸曩册。

gù lì qián bǎi jì tài zǐ sī jia zhèng qīng fú yú lóng wèi xióng jīn dū du shǒu qí jì sì bǎo qí sāng zǐ

故立前百济太子司稼正卿扶余隆为熊津都督，守其祭祀，保其桑梓。

yī yǐ xīn luó zhǎng wèi yǔ guó gè chú sù hàn jié hǎo hé qīn

依倚新罗，长为与国，各除宿憾，结好和亲。

gōng chéng zhào mìng yǒng wèi fān fú

恭承诏命，永为籓服。

réng qiǎn shǐ rén yòu wēi wèi jiāng jūn lǔ chéng xiàn gōng liú rén yuàn qīn lín quàn yù jù xuān chéng zhǐ yuē zhī yǐ hūn yīn shēn zhī yǐ méng shì

仍遣使人右威卫将军鲁城县公刘仁愿亲临劝谕，具宣成旨，约之以婚姻，申之以盟誓。

xíng shēng shà xuè gòng dūn zhōng shǐ

刑牲歃血，共敦终始；

fēn zāi xù huàn ēn ruò dì xiōng

分灾恤患，恩若弟兄。

zhī fèng lún yán bù gǎn shī zhuì jì méng zhī hòu gòng bǎo suì hán

祗奉纶言，不敢失坠，既盟之后，共保岁寒。

ruò yǒu qì xìn bù héng èr sān qí dé xīng bīng dòng zhòng qīn fàn biān chuí míng shén jiàn zhī bǎi yāng shì jiàng zǐ sūn bù chāng shè jì wú shǒu yīn sì mó miè wǎng yǒu yí yú

若有弃信不恒，二三其德，兴兵动众，侵犯边陲，明神鉴之，百殃是降，子孙不昌，社稷无守，禋祀磨灭，罔有遗余。

gù zuò jīn shū tiě qì cáng zhī zōng miào zǐ sūn wàn dài wú huò gǎn fàn

故作金书铁契，藏之宗庙，子孙万代，无或敢犯。

shén zhī tīng zhī shì xiǎng shì fú

神之听之，是飨是福。

liú rén guǐ zhī cí yě

刘仁轨之辞也。

shà qì mái bì bó yú tán xià zhī jí dì cáng qí méng shū yú xīn luó zhī miào

歃讫，埋币帛于坛下之吉地，藏其盟书于新罗之庙。

rén yuàn rén guǐ děng jì hái lóng jù xīn luó xún guī jīng shī

仁愿、仁轨等既还，隆惧新罗，寻归京师。

yí fèng èr nián bài guāng lù dài fu tài cháng yuán wài qīng jiān xióng jīn dū du dài fāng jùn wáng lìng guī běn fán ān ji yú zhòng

仪凤二年，拜光禄大夫、太常员外卿、兼熊津都督、带方郡王，令归本蕃，安辑余众。

shí bǎi jì běn dì huāng huǐ jiàn wèi xīn luó suǒ jù lóng jìng bù gǎn hái jiù guó ér zú

时百济本地荒毁，渐为新罗所据，隆竟不敢还旧国而卒。

qí sūn jìng zé tiān cháo xí fēng dài fāng jùn wáng shòu wèi wèi qīng

其孙敬，则天朝袭封带方郡王、授卫尉卿。

qí de zì cǐ wèi xīn luó jí bó hǎi mò hé suǒ fēn bǎi jì zhī zhǒng suì jué

其地自此为新罗及渤海靺鞨所分，百济之种遂绝。

xīn luó guó běn biàn hán zhī miáo yì yě

新罗国，本弁韩之苗裔也。

qí guó zài hàn shí lè làng zhī de dōng jí nán fāng jù xiàn dà hǎi xi jiē bǎi jì běi lín gāo lí

其国在汉时乐浪之地，东及南方俱限大海，西接百济，北邻高丽。

dōng xī qiān lǐ nán běi èr qiān lǐ

东西千里，南北二千里。

yǒu chéng yì cūn luò

有城邑村落。

wáng zhī suǒ jū yuē jīn chéng zhōu qī bā lǐ

王之所居曰金城，周七八里。

wèi bīng sān qiān rén shè shī zi duì

卫兵三千人，设狮子队。

wén wǔ guān fán yǒu shí qī děng

文武官凡有十七等。

qí wáng jīn zhēn píng suí wén dì shí shòu shàng kāi fǔ lè làng jùn gōng xīn luó wáng

其王金真平，隋文帝时授上开府、乐浪郡公、新罗王。

wǔ dé sì nián qiǎn shǐ cháo gòng

武德四年，遣使朝贡。

gāo zǔ qīn láo wèn zhī qiǎn tōng zhí sàn qí shì láng yǔ wén sù wǎng shǐ yān cì yǐ xǐ shū jí huà píng fēng jǐn cǎi sān bǎi duàn zì cǐ cháo gòng bù jué

高祖亲劳问之，遣通直散骑侍郎庾文素往使焉，赐以玺书及画屏风、锦彩三百段，自此朝贡不绝。

qí fēng sú xíng fǎ yī fú yǔ gāo lí bǎi jì lüè tóng ér cháo fú shàng bái

其风俗、刑法、衣服，与高丽、百济略同，而朝服尚白。

hǎo jì shān shén

好祭山神。

qí shí qì zuò liǔ bēi yì yǐ tóng jí wǎ

其食器作柳杯，亦以铜及瓦。

guó rén duō jīn pǔ liǎng xìng yì xìng bù wéi hūn

国人多金、朴两姓，异姓不为婚。

zhòng yuán rì xiāng qìng hè yàn xiǎng měi yǐ qí rì bài rì yuè shén

重元日，相庆贺燕飨，每以其日拜日月神。

yòu zhòng bā yuè shí wǔ rì shè lè yǐn yàn lài qún chén shè qí tíng

又重八月十五日，设乐饮宴，赉群臣，射其庭。

fù rén fā rào tóu yǐ cǎi jí zhū wèi shì fā shén zhǎng měi

妇人发绕头，以彩及珠为饰，发甚长美。

gāo zǔ jì wén hǎi dōng sān guó jiù jié yuàn xì dì xiāng gōng fá yǐ qí jù wèi fán fù wu zài hé mù nǎi wèn qí shǐ wèi yuàn suǒ yóu

高祖既闻海东三国旧结怨隙，递相攻伐，以其俱为蕃附，务在和睦，乃问其使为怨所由。

duì yuē xiān shì bǎi jì wǎng fá gāo lí yì xīn luó qǐng jiù xīn luó fā bīng dà pò bǎi jì guó yīn cǐ wèi yuàn měi xiāng gōng fá

对曰：“先是百济往伐高丽，诣新罗请救，新罗发兵大破百济国，因此为怨，每相攻伐。

xīn luó de bǎi jì wáng shā zhī yuàn yóu cǐ shǐ

新罗得百济王，杀之，怨由此始。

qī nián qiǎn shǐ cè bài jīn zhēn píng wèi zhù guó fēng lè làng jùn wáng xīn luó wáng

”七年，遣使册拜金真平为柱国，封乐浪郡王、新罗王。

zhēn guàn wǔ nián qiǎn shǐ xiàn nǚ lè èr rén jiē zhěn fā měi sè

贞观五年，遣使献女乐二人，皆鬒发美色。

tài zōng wèi shì chén yuē zhèn wén shēng sè zhī yú bù rú hǎo dé

太宗谓侍臣曰：“朕闻声色之娱，不如好德。

qiě shān chuān zǔ yuǎn huái tǔ kě zhī

且山川阻远，怀土可知。

jìn rì lín yì xiàn bái yīng wǔ shàng jiě sī xiāng su qǐng hái guó

近日林邑献白鹦鹉，尚解思乡，诉请还国。

niǎo yóu rú cǐ kuàng rén qíng hu

鸟犹如此，况人情乎！

zhèn mǐn qí yuǎn lái bì sī qīn qi yi fù shǐ zhě tīng qiǎn hái jiā

朕愍其远来，必思亲戚，宜付使者，听遣还家。

shì suì zhēn píng zú wú zi lì qí nǚ shàn dé wèi wáng zōng shì dà chén yǐ jì zǒng zhī guó zhèng

是岁，真平卒，无子，立其女善德为王，宗室大臣乙祭总知国政。

zhào zèng zhēn píng zuǒ guāng lù dài fu fù wù èr bǎi duàn

诏赠真平左光禄大夫，赙物二百段。

jiǔ nián qiǎn shǐ chí jié cè mìng shàn dé zhù guó fēng lè làng jùn wáng xīn luó wáng

九年，遣使持节册命善德柱国，封乐浪郡王、新罗王。

shí qī nián qiǎn shǐ shàng yán gāo lí bǎi jì lèi xiāng gōng xí wáng shī shù shí chéng liǎng guó lián bīng yì zài miè chén shè jì

十七年，遣使上言：“高丽、百济，累相攻袭，亡失数十城，两国连兵，意在灭臣社稷。

jǐn qiǎn péi chén guī mìng dà guó qǐ piān shī jiù zhù

谨遣陪臣，归命大国，乞偏师救助。

tài zōng qiǎn xiàng lǐ xuán jiǎng jī xǐ shū cì gāo lí yuē xīn luō wěi mìng guó jiā bù quē cháo xiàn

”太宗遣相里玄奖赍玺书赐高丽曰：“新罗委命国家，不阙朝献。

ěr yǔ bǎi jì yi jí jí bīng

尔与百济，宜即戢兵。

ruò gèng gōng zhī míng nián dāng chū shī jī ěr guó yǐ

若更攻之，明年当出师击尔国矣！

tài zōng jiāng qīn fá gāo lí zhào xīn luó zuǎn jí shì mǎ yìng jiē dà jūn

” 太宗将亲伐高丽，诏新罗纂集士马，应接大军。

xīn luó qiǎn dà chén lǐng bīng wǔ wàn rén rù gāo lí nán jiè gōng shuǐ kǒu chéng jiàng zhī

新罗遣大臣领兵五万人，入高丽南界，攻水口城，降之。

èr shí yī nián shàn dé zú zèng guāng lù dài fu yú guān fēng bìng rú gù

二十一年，善德卒，赠光禄大夫，余官封并如故。

yīn lì qí mèi zhēn dé wèi wáng jiā shòu zhù guó fēng lè làng jùn wáng

因立其妹真德为王，加授柱国，封乐浪郡王。

èr shí èr nián zhēn dé qiǎn qí dì guó xiāng yī zàn zǐ jīn chūn qiū jí qí zi wén zhèng lái cháo

二十二年，真德遣其弟国相、伊赞子金春秋及其子文正来朝。

zhào shòu chūn qiū wèi tè jìn wén zhèng wèi zuǒ wǔ wèi jiāng jūn

诏授春秋为特进，文正为左武卫将军。

chūn qiū qǐng yì guó xué guān shì diàn jí jiǎng lùn tài zōng yīn cì yǐ suǒ zhì wēn tāng jí jìn cí bēi bìng xīn zhuàn jìn shū

春秋请诣国学观释奠及讲论，太宗因赐以所制《温汤》及《晋祠碑》并新撰《晋书》。

jiāng guī guó lìng sān pǐn yǐ shàng yàn jiàn zhī yōu lǐ shén chēng

将归国，令三品以上宴饯之，优礼甚称。

yǒng huī yuán nián zhēn dé dà pò bǎi jì zhī zhòng qiǎn qí dì fǎ mǐn yǐ wén

永徽元年，真德大破百济之众，遣其弟法敏以闻。

zhēn dé nǎi zhī jǐn zuò wǔ yán tài píng sòng yǐ xiàn zhī qí cí yuē dà táng kāi hóng yè wēi wēi huáng yóu chāng

真德乃织锦作五言《太平颂》以献之，其词曰：“大唐开洪业，巍巍皇猷昌。

zhǐ gē róng yī dìng xiū wén jì bǎi wáng

止戈戎衣定，修文继百王。

tǒng tiān chóng yǔ shī lǐ wù tǐ hán zhāng

统天崇雨施，理物体含章。

shēn rén xié rì yuè fǔ yùn mài táo táng

深仁偕日月，抚运迈陶唐。

fān qí jì hè hè zhēng gǔ hé huáng huáng

幡旗既赫赫，钲鼓何锽锽。

wài yí wéi mìng zhě jiǎn fù bèi tiān yāng

外夷违命者，翦覆被天殃。

chún fēng níng yōu xiǎn xiá ěr jìng chéng xiáng

淳风凝幽显，遐迩竞呈祥。

sì shí hé yù zhú qī yào xún wàn fāng

四时和玉烛，七曜巡万方。

wéi yuè jiàng zǎi fǔ wéi dì rèn zhōng liáng

维岳降宰辅，维帝任忠良。

wǔ sān chéng yī dé zhāo wǒ táng jiā guāng

五三成一德，昭我唐家光。

dì jiā zhī bài fǎ mǐn wèi tài fǔ qīng

”帝嘉之，拜法敏为太府卿。

sān nián zhēn dé zú wèi jǔ āi

三年，真德卒，为举哀。

zhào yǐ chūn qiū sì lì wèi xīn luó wáng

诏以春秋嗣，立为新罗王。

jiā shòu kāi fǔ yí tóng sān sī fēng lè làng jùn wáng

加授开府仪同三司，封乐浪郡王。

liù nián bǎi jì yǔ gāo lí mò hé lǜ bīng qīn qí běi jiè gōng xiàn sān shí yú chéng chūn qiū qiǎn shǐ shàng biǎo qiú jiù

六年，百济与高丽、靺鞨率兵侵其北界，攻陷三十余城，春秋遣使上表求救。

xiǎn qìng wǔ nián mìng zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn sū dìng fāng wèi xióng jīn dào dà zǒng guǎn tǒng shuǐ lù shí wàn

显庆五年，命左武卫大将军苏定方为熊津道大总管，统水陆十万。

réng lìng chūn qiū wèi yú yí dào héng jūn zǒng guǎn yǔ dìng fāng tǎo píng bǎi jì fú qí wáng fú yú yì cí xiàn yú què xià

仍令春秋为嵎夷道行军总管，与定方讨平百济，俘其王扶余义慈，献于阙下。

zì shì xīn luó jiàn yǒu gāo lì bǎi jì zhī de

自是新罗渐有高丽、百济之地。

qí jiè yì dà xi zhì yú hǎi

其界益大，西至于海。

lóng shuò yuán nián chūn qiū zú zhào qí zi tài fǔ qīng fǎ mǐn sì wèi wèi kāi fǔ yí tóng sān sī shàng zhù guó lè làng jùn wáng xīn luó wáng

龙朔元年，春秋卒，诏其子太府卿法敏嗣位，为开府仪同三司、上柱国、乐浪郡王、新罗王。

sān nián zhào yǐ qí guó wèi jī lín zhōu dū dū fǔ shòu fǎ mǐn wèi jī lín zhōu dū dū

三年，诏以其国为鸡林州都督府，授法敏为鸡林州都督。

fǎ mǐn yǐ kāi yào yuán nián zú qí zi zhèng míng sì wèi

法敏以开耀元年卒，其子政明嗣位。

chuí gǒng èr nián zhèng míng qiǎn shǐ lái cháo yīn shàng biǎo qǐng táng lǐ yī bù bìng zá wén zhāng zé tiān lìng suǒ sī xiě jí xiōng yào lǐ bìng yú wén guǎn cí lín cǎi qí cí shè guī jiè zhě lēi chéng wǔ shí juǎn yǐ cì zhī

垂拱二年，政明遣使来朝，因上表请唐礼一部并杂文章，则天令所司写《吉凶要礼》，并于《文馆词林》采其词涉规诫者，勒成五十卷以赐之。

tiān shòu sān nián zhèng míng zú zé tiān wèi zhī jǔ āi qiǎn shǐ diào jì cè lì qí zi lǐ hóng wèi xīn luó wáng

天授三年，政明卒，则天为之举哀，遣使吊祭，册立其子理洪为新罗王。

réng lìng xí fù fǔ guó dà jiàng jūn xíng bào tāo wèi dà jiàng jūn jī lín zhōu dū dū

仍令袭父辅国大将军，行豹韬卫大将军、鸡林州都督。

lǐ hóng yǐ cháng ān èr nián zú

理洪以长安二年卒。

zé tiān wèi zhī jǔ āi chuò cháo èr rì

则天为之举哀，辍朝二日。

qiǎn lì qí dì xìng guāng wèi xīn luó wáng réng xí xiōng jiāng jūn dū du zhī hào

遣立其弟兴光为新罗王，仍袭兄将军、都督之号。

xìng guāng běn míng yǔ tài zōng tóng xiān tiān zhōng zé tiān gǎi yān

兴光本名与太宗同，先天中则天改焉。

kāi yuán shí liù nián qiǎn shǐ lái xiàn fāng wù yòu shàng biǎo qǐng lìng rén jiù zhōng guó xué wèn jīng jiào shàng xǔ zhī

开元十六年，遣使来献方物，又上表请令人就中国学问经教，上许之。

èr shí yī nián bó hǎi mò hé yuè hǎi rù kòu dēng zhōu

二十一年，渤海靺鞨越海入寇登州。

shí xīng guāng zú rén jīn sī lán xiān yīn rù cháo liú jīng shī bài wèi tài pú yuán wài qīng zhì shì qiǎn guī guó fā bīng yǐ tǎo mò hé

时兴光族人金思兰先因入朝留京师，拜为太仆员外卿，至是遣归国发兵以讨靺鞨。

réng jiā shòu xìng guāng wèi kāi fǔ yí tóng sān sī níng hǎi jūn shǐ

仍加授兴光为开府仪同三司、宁海军使。

èr shí wǔ nián xìng guāng zú zhào zèng tài zǐ tài bǎo

二十五年，兴光卒，诏赠太子太保。

réng qiǎn zuǒ zàn shàn dài fū xíng shú shè hóng lú shǎo qīng wǎng xīn luó diào jì bìng cè lì qí zi chéng qìng xí fù kāi fǔ yí tóng sān sī xīn luó wáng

仍遣左赞善大夫邢璹摄鸿胪少卿，往新罗吊祭，并册立其子承庆袭父开府仪同三司、新罗王。

shú jiāng jìn fā shàng zhì shī xù tài zǐ yǐ xià jí bǎi liáo xián fù shī yǐ sòng zhī

璹将进发，上制诗序，太子以下及百僚咸赋诗以送之。

shàng wèi shú yuē xīn luó hào wèi jūn zǐ zhī guó pō zhī shū jì yǒu lèi zhōng huá

上谓璹曰：“新罗号为君子之国，颇知书记，有类中华。

yǐ qīng xué shù shàn yǔ jiǎng lùn gù xuǎn shǐ chōng cǐ

以卿学术，善与讲论，故选使充此。

dào bǐ yi chǎn yáng jīng diǎn shǐ zhī dà guó rú jiào zhī shèng

到彼宜阐扬经典，使知大国儒教之盛”。

yòu wén qí rén duō shàn yì qí yīn lìng shàn qí rén lǜ fǔ bīng cáo yáng jì yīng wèi shú zhī fù

又闻其人多善奕棋，因令善棋人率府兵曹杨季鹰为璹之副。

shú děng zhì bǐ dà wéi fán rén suǒ jìng

璹等至彼，大为蕃人所敬。

qí guó qí zhě jiē zài jì yīng zhī xià yú shì hòu lù shú děng jīn bǎo jí yào wù děng

其国棋者皆在季鹰之下，于是厚赂璹等金宝及药物等。

tiān bǎo èr nián chéng qìng zú zhào qiǎn zàn shàn dài fū wèi yào wǎng diào jì zhī

天宝二年，承庆卒，诏遣赞善大夫魏曜往吊祭之。

cè lì qí dì xiàn yīng wèi xīn luó wáng bìng xí qí xiōng guān jué

册立其弟宪英为新罗王，并袭其兄官爵。

dà lì èr nián xiàn yīng zú guó rén lì qí zi qián yùn wéi wáng réng qiǎn qí dà chén jīn yǐn jū fèng biǎo rù cháo gòng fāng wù qǐng jiā cè mìng

大历二年，宪英卒，国人立其子干运为王，仍遣其大臣金隐居奉表入朝，贡方物，请加册命。

sān nián shàng qiǎn cāng bù láng zhōng jiān yù shǐ zhōng chéng cì zǐ jīn yú dài guī chóng jìng chí jié jī cè shū wǎng diào cè zhī

三年，上遣仓部郎中、兼御史中丞、赐紫金鱼袋归崇敬持节赍册书往吊册之。

yǐ qián yùn wéi kāi fǔ yí tóng sān sī xīn luó wáng réng cè qián yùn mǔ wèi tài fēi

以干运为开府仪同三司、新罗王、仍册干运母为太妃。

qī nián qiǎn shǐ jīn biāo shí lái hè zhèng shòu wèi wèi yuán wài shǎo qīng fàng hái

七年，遣使金标石来贺正，授卫尉员外少卿，放还。

bā nián qiǎn shǐ lái cháo bìng xiàn jīn yín niú huáng yú yá nà zhāo xiá děng

八年，遣使来朝，并献金、银、牛黄、鱼牙纳朝霞等。

jiǔ nián zhì shí èr nián bǐ suì qiǎn shǐ lái cháo huò yī suì zài zhì

九年至十二年，比岁遣使来朝，或一岁再至。

jiàn zhōng sì nián qián yùn zú wú zi guó rén lì qí shàng xiàng jīn liáng xiāng wéi wáng

建中四年，干运卒，无子，国人立其上相金良相为王。

zhēn yuán yuán nián shòu liáng xiāng jiǎn jiào tài wèi dū du jī lín zhōu cì shǐ níng hǎi jūn shǐ xīn luó wáng

贞元元年，授良相检校太尉、都督鸡林州刺史、宁海军使、新罗王。

réng lìng hù bù láng zhōng gài xūn chí jié cè mìng

仍令户部郎中盖埙持节册命。

qí nián liáng xiāng zú lì shàng xiàng jìng xìn wèi wáng lìng xí qí guān jué

其年，良相卒，立上相敬信为王，令袭其官爵。

jìng xìn jí cóng xiōng dì yě

敬信即从兄弟也。

shí sì nián jìng xìn zú qí zi xiān jìng xìn wáng guó rén lì jìng xìn dí sūn jùn yōng wèi wáng

十四年，敬信卒，其子先敬信亡，国人立敬信嫡孙俊邕为王。

shí liù nián shòu jùn yōng kāi fǔ yí tóng sān sī jiǎn jiào tài wèi xīn luó wáng

十六年，授俊邕开府仪同三司、检校太尉、新罗王。

lìng sī fēng láng zhōng jiān yù shǐ zhōng chéng wéi dān chí jié cè mìng

令司封郎中、兼御史中丞韦丹持节册命。

dān zhì yùn zhōu wén jùn yōng zú qí zi zhòng xīng lì zhào dān hái

丹至郓州，闻俊邕卒，其子重兴立，诏丹还。

yǒng zhēn yuán nián zhào qiǎn bīng bù láng zhōng yuán jì fāng chí jié cè zhòng xīng wéi wáng

永贞元年，诏遣兵部郎中元季方持节册重兴为王。

yuán hé yuán nián shí yī yuè fàng sù wèi wáng zǐ jīn xiàn zhōng guī běn guó réng jiā shì mì shū jiān

元和元年十一月，放宿卫王子金献忠归本国，仍加试秘书监。

sān nián qiǎn shǐ jīn lì qí lái cháo

三年，遣使金力奇来朝。

qí nián qī yuè lì qí shàng yán zhēn yuán shí liù nián fèng zhào cè chén gù zhǔ jīn jùn yōng wèi xīn luó wáng mǔ shēn shì wèi tài fēi qī shū shì wèi wáng fēi

其年七月，力奇上言：“贞元十六年，奉诏册臣故主金俊邕为新罗王，母申氏为太妃，妻叔氏为王妃。

cè shǐ wéi dān zhì zhōng lù zhī jùn yōng hōng qí cè què huí zài zhōng shū shěng

册使韦丹至中路，知俊邕薨，其册却回，在中书省。

jīn chén hái guó fú qǐng shòu chén yǐ guī

今臣还国，伏请授臣以归。

chì jīn jùn yōng děng cè yi lìng hóng lú sì yú zhōng shū shěng shòu lǐng zhì sì xuān shòu yǔ jīn lì qí lìng fèng guī guó

”敕：“金俊邕等册，宜令鸿胪寺于中书省受领，至寺宣授与金力奇，令奉归国。

réng cì qí shū yàn shēng mén jǐ lìng běn guó zhǔn lì gěi

仍赐其叔彦升门戟，令本国准例给。

sì nián qiǎn shǐ jīn lù zhēn děng lái cháo gòng

”四年，遣使金陆珍等来朝贡。

wǔ nián wáng zǐ jīn xiàn zhāng lái cháo gòng

五年，王子金宪章来朝贡。

qī nián zhòng xìng zú lì qí xiāng jīn yàn shēng wèi wáng qiǎn shǐ jīn chāng nán děng lái gào āi

七年，重兴卒，立其相金彦升为王，遣使金昌南等来告哀。

qí nián qī yuè

其年七月，

shòu yàn shēng kāi fǔ yí tóng sān sī jiǎn jiào tài wèi chí jié dà dū dū jī lín zhōu zhū jūn shì

授彦升开府仪同三司、检校太尉、持节大都督鸡林州诸军事，

jiān chí jié chōng níng hǎi jūn shǐ shàng zhù guó xīn luó guó wáng

兼持节充宁海军使、上柱国、新罗国王，

yàn shēng qī zhēn shì cè wèi fēi

彦升妻贞氏册为妃，

réng cì qí zǎi xiàng jīn chóng bīn děng sān rén jǐ

仍赐其宰相金崇斌等三人戟，

yì lìng běn guó zhǔn lì gěi

亦令本国准例给。

jiān mìng zhí fāng yuán wài láng shè yù shǐ zhōng chéng cuī tíng shì jié diào jì cè lì yǐ qí zhì zǐ jīn shì xìn fù zhī

兼命职方员外郎、摄御史中丞崔廷侍节吊祭册立，以其质子金士信副之。

shí yī nián shí yī yuè qí rù cháo wáng zǐ jīn shì xìn děng yù è fēng piāo zhì chǔ zhōu yán chéng xiàn jiè huái nán jié dù shǐ li yōng yǐ wén

十一年十一月，其入朝王子金士信等遇恶风，飘至楚州盐城县界，淮南节度使李鄘以闻。

shì suì xīn luó jī qí zhòng yī bǎi qī shí rén qiú shí yú zhè dōng

是岁，新罗饥，其众一百七十人求食于浙东。

shí wǔ nián shí yī yuè qiǎn shǐ cháo gòng

十五年十一月，遣使朝贡。

cháng qìng èr nián shí èr yuè qiǎn shǐ jīn zhù bì cháo gòng

长庆二年十二月，遣使金柱弼朝贡。

bǎo lì yuán nián qí wáng zǐ jīn xīn lái cháo

宝历元年，其王子金昕来朝。

tài hé yuán nián sì yuè jiē qiǎn shǐ cháo gòng

太和元年四月，皆遣使朝贡。

wǔ nián jīn yàn shēng zú yǐ sì zi jīn jǐng huī wèi kāi fǔ yí tóng sān sī jiǎn jiào tài wèi shǐ shì jié dà dū dū jī lín zhōu zhū jūn shì jiān chí jié chōng níng hǎi jūn shǐ xīn luó wáng

五年，金彦升卒，以嗣子金景徽为开府仪同三司、检校太尉、使侍节大都督鸡林州诸军事，兼持节充宁海军使、新罗王；

jǐng huī mǔ pǔ shì wèi tài fēi qī pǔ shì wèi fēi

景徽母朴氏为太妃，妻朴氏为妃。

mìng tài zǐ zuǒ yù dé jiān yù shǐ zhōng chéng yuán jì chí jié diào jì cè lì

命太子左谕德、兼御史中丞源寂持节吊祭册立。

kāi chéng yuán nián wáng zǐ jīn yì cóng lái xiè ēn jiān sù wèi

开成元年，王子金义琮来谢恩，兼宿卫。

èr nián sì yuè fàng hái fān cì wù qiǎn zhī

二年四月，放还籓，赐物遣之。

wǔ nián sì yuè hóng lú sì zòu xīn luó guó gào āi zhì zǐ jí nián mǎn hé guī guó xué shēng děng gòng yī bǎi wǔ rén bìng fàng hái

五年四月，鸿胪寺奏：新罗国告哀，质子及年满合归国学生等共一百五人，并放还。

huì chāng yuán nián qī yuè chì guī guó xīn luó guān qián rù xīn luó xuān wèi fù shǐ qián chōng yǎn zhōu dū dū fǔ sī mǎ cì fēi yú dài jīn yún qīng kě zī zhōu zhǎng shǐ

会昌元年七月，敕：“归国新罗官、前入新罗宣慰副使、前充兖州都督府司马、赐绯鱼袋金云卿，可淄州长史。

wō guó zhě gǔ wō nú guó yě

倭国者，古倭奴国也。

qù jīng shī yī wàn sì qiān lǐ zài xīn luó dōng nán dà hǎi zhōng

去京师一万四千里，在新罗东南大海中。

yī shān dǎo ér jū dōng xī wǔ yuè xíng nán běi sān yuè xíng shì yǔ zhōng guó tōng

依山岛而居，东西五月行，南北三月行，世与中国通。

qí guó jū wú chéng guō yǐ mù wèi zhà yǐ cǎo wèi wū

其国，居无城郭，以木为栅，以草为屋。

sì miàn xiǎo dǎo wǔ shí yú guó jiē fù shǔ yān

四面小岛五十余国，皆附属焉。

qí wáng xìng ā měi shì zhì yī dà shuài jiǎn chá zhū guó jiē wèi fù zhī

其王姓阿每氏，置一大率，检察诸国，皆畏附之。

shè guān yǒu shí èr děng

设官有十二等。

qí sù sòng zhě pú fú ér qián

其诉讼者，匍匐而前。

de duō nǚ shǎo nán

地多女少男。

pō yǒu wén zì sú jìng fó fǎ

颇有文字，俗敬佛法。

bìng jiē xiǎn zú yǐ fú bù bì qí qián hòu

并皆跣足，以幅布蔽其前后。

guì rén dài jǐn mào bǎi xìng jiē chuí jì wú guàn dài

贵人戴锦帽，百姓皆椎髻，无冠带。

fù rén yī chún sè qún cháng yāo rú shù fà yú hòu pèi yín huā zhǎng bā cùn zuǒ yòu gè shù zhī yǐ míng guì jiàn děng jí

妇人衣纯色裙，长腰襦，束发于后，佩银花，长八寸，左右各数枝，以明贵贱等级。

yī fú zhī zhì pō lèi xīn luó

衣服之制，颇类新罗。

zhēn guàn wǔ nián qiǎn shǐ xiàn fāng wù

贞观五年，遣使献方物。

tài zōng qín qí dào yuǎn chì suǒ sī wú lìng suì gòng yòu qiǎn xīn zhōu cì shǐ gāo biǎo rén chí jié wǎng fǔ zhī

太宗矜其道远，敕所司无令岁贡，又遣新州刺史高表仁持节往抚之。

biǎo rén wú suí yuǎn zhī cái yǔ wáng zǐ zhēng lǐ bù xuān cháo mìng ér hái

表仁无绥远之才，与王子争礼，不宣朝命而还。

zhì èr shí èr nián yòu fù xīn luó fèng biǎo yǐ tōng qǐ jū

至二十二年，又附新罗奉表，以通起居。

rì běn guó zhě wō guó zhī bié zhǒng yě

日本国者，倭国之别种也。

yǐ qí guó zài rì biān gù yǐ rì běn wèi míng

以其国在日边，故以日本为名。

huò yuē wō guó zì è qí míng bù yǎ gǎi wéi rì běn

或曰：倭国自恶其名不雅，改为日本。

huò yún rì běn jiù xiǎo guó bìng wō guó zhī de

或云：日本旧小国，并倭国之地。

qí rén rù cháo zhě duō zì jīn dà bù yǐ shí duì gù zhōng guó yí yān

其人入朝者，多自矜大，不以实对，故中国疑焉。

yòu yún qí guó jiè dōng xī nán běi gè shù qiān lǐ xi jiè nán jiè xián zhì dà hǎi dōng jiè běi jiè yǒu tài shān wéi xiàn shān wài jí máo rén zhī guó

又云：其国界东西南北各数千里，西界、南界咸至大海，东界、北界有大山为限，山外即毛人之国。

cháng ān sān nián qí dà chén cháo chén zhēn rén lái gòng fāng wù

长安三年，其大臣朝臣真人来贡方物。

cháo chén zhēn rén zhě yóu zhōng guó hù bù shàng shū guān jìn dé guān qí dǐng wèi huā fēn ér sì sàn shēn fú zǐ páo yǐ bó wèi yāo dài

朝臣真人者，犹中国户部尚书，冠进德冠，其顶为花，分而四散，身服紫袍，以帛为腰带。

zhēn rén hǎo dú jīng shǐ jiě zhǔ wén róng zhǐ wēn yǎ

真人好读经史，解属文，容止温雅。

zé tiān yàn zhī yú lín dé diàn shòu sī shàn qīng fàng hái běn guó

则天宴之于麟德殿，授司膳卿，放还本国。

kāi yuán chū yòu qiǎn shǐ lái cháo yīn qǐng rú shì shòu jīng

开元初，又遣使来朝，因请儒士授经。

zhào sì mén zhù jiào zhào xuán mò jiù hóng lú sì jiào zhī

诏四门助教赵玄默就鸿胪寺教之。

nǎi yí xuán mò kuò fú bù yǐ wéi shù xiū zhī lǐ

乃遗玄默阔幅布以为束修之礼。

tí yún bái guī yuán nián diào bù

题云“白龟元年调布”。

rén yì yí qí wěi

人亦疑其伪。

suǒ de xī lài jǐn shì wén jí fàn hǎi ér hái

所得锡赉，尽市文籍，泛海而还。

qí piān shǐ cháo chén zhòng mǎn mù zhōng guó zhī fēng yīn liú bù qù gǎi xìng míng wéi cháo héng shì lì zuǒ bǔ quē yí wáng yǒu

其偏使朝臣仲满，慕中国之风，因留不去，改姓名为朝衡，仕历左补阙、仪王友。

héng liú jīng shī wǔ shí nián hǎo shū jí fàng guī xiāng dòu liú bù qù

衡留京师五十年，好书籍，放归乡，逗留不去。

tiān bǎo shí èr nián yòu qiǎn shǐ gòng

天宝十二年，又遣使贡。

shàng yuán zhōng zhuó héng wèi zuǒ sàn qí cháng shì zhèn nán dōu hù

上元中，擢衡为左散骑常侍、镇南都护。

zhēn yuán èr shí nián qiǎn shǐ lái cháo liú xué shēng jú miǎn shì xué wèn sēng kōng hǎi

贞元二十年，遣使来朝，留学生橘免势、学问僧空海。

yuán hé yuán nián rì běn guó shǐ pàn guān gāo jiē zhēn rén shàng yán qián jiàn xué shēng yì yè shāo chéng yuàn guī běn guó biàn qǐng yǔ chén tóng guī

元和元年，日本国使判官高阶真人上言：“前件学生，艺业稍成，愿归本国，便请与臣同归。

cóng zhī

晋侯听从了他的建议。

kāi chéng sì nián yòu qiǎn shǐ cháo gòng

开成四年，又遣使朝贡。

běi dí

北狄

tiě lè qì dān xī shì wéi mò hé bó hǎi mò hé wū luō hún

○铁勒契丹奚室韦靺鞨渤海靺鞨  乌罗浑

tiě lè běn xiōng nú bié zhǒng

铁勒，本匈奴别种。

zì tū jué qiáng shèng tiě lè zhū jùn fēn sǎn zhòng jiàn guǎ ruò

自突厥强盛，铁勒诸郡分散，众渐寡弱。

zhì wǔ dé chū yǒu xuē yán tuó qì bì huí hé dōu bō gǔ lì gàn duō lǎn gě pú gǔ bá yě gǔ tóng luó hún bù sī jié hú xuē xī jié ā diē bái děng sàn zài qì běi

至武德初，有薛延陀、契苾、回纥、都播、骨利干、多览葛、仆骨、拔野古、同罗、浑部、思结、斛薛、奚结、阿跌、白等，散在碛北。

xuē yán tuó zhě zì yún běn xìng xuē shì qí xiān jī miè yán tuó ér yǒu qí zhòng yīn hào wèi xuē yán tuó bù

薛延陀者，自云本姓薛氏，其先击灭延陀而有其众，因号为薛延陀部。

qí guān fāng bīng qì jí fēng sú dà dǐ yǔ tū jué tóng

其官方兵器及风俗，大抵与突厥同。

chū dà yè zhōng xi tū jué chù luō kè hán shǐ qiáng dà tiě lè zhū bù jiē chén zhī ér chù luō zhēng shuì wú dù xuē yán tuó děng zhū bù jiē yuàn chù luō dà nù zhū qí qiú shuài bǎi yú rén

初，大业中，西突厥处罗可汗始强大，铁勒诸部皆臣之，而处罗征税无度，薛延陀等诸部皆怨，处罗大怒，诛其酋帅百余人。

tiě lè xiāng shuài ér pàn gòng tuī qì bì gē léng wèi yì wù zhēn mò hè kè hán jū tān hàn shān běi

铁勒相率而叛，共推契苾哥楞为易勿真莫贺可汗，居贪汗山北；

yòu yǐ xuē yán tuó yǐ shī bō wèi yě xì xiǎo kě hàn jū yàn mò shān běi

又以薛延陀乙失钵为也咥小可汗，居燕末山北。

xi tū jué shè kuì kè hán qiáng shèng yán tuó qì bì èr bù bìng qù kè hán zhī hào yǐ chén zhī

西突厥射匮可汗强盛，延陀、契苾二部并去可汗之号以臣之。

huí hé děng liù bù zài yù dū jūn shān zhě dōng shǔ yú shǐ bì yǐ shī bō suǒ bù zài jīn shān zhě xi chén yú yè hù

回纥等六部在郁督军山者，东属于始毕，乙失钵所部在金山者，西臣于叶护。

zhēn guàn èr nián yè hù kè hán sǐ qí guó dà luàn

贞观二年，叶护可汗死，其国大乱。

yǐ shī bō zhī sūn yuē yí nán

乙失钵之孙曰夷男。

lǜ qí bù luò qī wàn yú jiā fù yú tū jué

率其部落七万余家附于突厥。

yù xié lì zhī zhèng shuāi yí nán lǜ qí tú shǔ fǎn gōng xié lì dà pò zhī

遇颉利之政衰，夷男率其徒属反攻颉利，大破之。

yú shì xié lì bù zhū xìng duō pàn jié lì guī yú yí nán gòng tuī wéi zhǔ yí nán bù gǎn dāng

于是颉利部诸姓多叛颉利，归于夷男，共推为主，夷男不敢当。

shí tài zōng fāng tú xié lì qiǎn yóu jī jiāng jūn qiáo shī wàng cóng jiān dào jī cè shū bài yí nán wéi zhēn zhū pí qié kè hán cì yǐ gǔ dào

时太宗方图颉利，遣游击将军乔师望从间道赍册书拜夷男为真珠毗伽可汗，赐以鼓纛。

yí nán dà xǐ qiǎn shǐ gòng fāng wù fù jiàn yá yú dà mò zhī běi yù dū jūn shān xià zài jīng shī xī běi liù qiān lǐ

夷男大喜，遣使贡方物，复建牙于大漠之北郁督军山下，在京师西北六千里。

dōng zhì mò hé xi zhì yè hù nán jiē shā qì běi zhì jù lún shuǐ huí hé bá yě gǔ ā diē tóng luó pú gǔ zhū dà bù luò jiē shǔ yān

东至靺鞨，西至叶护，南接沙碛，北至俱伦水，回纥、拔野古、阿跌、同罗、仆骨、诸大部落皆属焉。

sān nián yí nán qiǎn qí dì tǒng tè lè lái cháo tài zōng hòu jiā fǔ jiē cì yǐ bǎo dāo jí bǎo biān

三年，夷男遣其弟统特勒来朝，太宗厚加抚接，赐以宝刀及宝鞭。

wèi yuē rǔ suǒ bù yǒu dà zuì zhě biān zhī

谓曰：“汝所部有大罪者鞭之。

yí nán shén xǐ

”夷男甚喜。

sì nián píng tū jué xié lì zhī hòu shuò sāi kōng xū yí nán lǜ qí bù dōng fǎn gù guó jiàn tíng yú dū wèi qián shān běi dú luó hé zhī nán zài jīng shī běi sān qiān sān bǎi lǐ

四年，平突厥颉利之后，朔塞空虚，夷男率其部东返故国，建庭于都尉揵山北，独逻河之南，在京师北三千三百里；

dōng zhì shì wéi xi zhì jīn shān nán zhì tū jué běi lín hàn hǎi jí gǔ xiōng nú zhī gù dì

东至室韦，西至金山，南至突厥，北临瀚海，即古匈奴之故地。

shèng bīng èr shí wàn lì qí èr zi wèi nán běi bù

胜兵二十万，立其二子为南北部。

tài zōng yì yǐ qí qiáng shèng kǒng wèi hòu huàn

太宗亦以其强盛，恐为后患。

shí èr nián qiǎn shǐ bèi lǐ cè mìng bài qí èr zi jiē wèi xiǎo kě hàn wài shì yōu chóng shí yù fēn qí shì yě

十二年，遣使备礼册命，拜其二子皆为小可汗，外示优崇，实欲分其势也。

huì cháo tíng lì li sī mó wèi kè hán chù qí bù zhòng yú mò nán zhī de

会朝廷立李思摩为可汗，处其部众于漠南之地。

yí nán xīn è sī mó shén bú yuè

夷男心恶思摩，甚不悦。

shí wǔ nián tài zōng xìng luò yáng jiāng yǒu shì yú tài shān

十五年，太宗幸洛阳，将有事于太山。

yí nán móu yú qí guó yuē tiān zǐ fēng tài shān wàn guó bì huì shì mǎ jiē jí biān jìng kōng xū wǒ yú cǐ shí qǔ sī mó rú lā xiǔ ěr

夷男谋于其国曰：“天子封太山，万国必会，士马皆集，边境空虚，我于此时取思摩如拉朽耳。

yīn mìng qí zi dà dù shè lè bīng èr shí wàn zhūn bái dào chuān jù shàn yáng lǐng yǐ jī sī mó zhī bù

”因命其子大度设勒兵二十万，屯白道川，据善阳岭以击思摩之部。

sī mó qiǎn shǐ qǐng jiù zhào yīng guó gōng li jī pú zhōu cì shǐ xuē wàn chè lǜ bù qí shù wàn fù zhī

思摩遣使请救，诏英国公李𪟝、蒲州刺史薛万彻率步骑数万赴之。

yú bái dào chuān zhì qīng shān yǔ dà dù shè xiāng jí

逾白道川至青山，与大度设相及。

zhuī zhī lěi yuè zhì nuò zhēn shuǐ dà dù shè zhī bù tuō nǎi hù shí lǐ ér chén bīng

追之累月，至诺真水，大度设知不脱，乃互十里而陈兵。

xiān shì yán tuó jī shā bō luō jí ā shǐ nà shè ěr děng yǐ bù zhàn ér shèng

先是，延陀击沙钵罗及阿史那社尔等，以步战而胜。

jí qí jiāng lái kòu yě xiān jiǎng wǔ yú guó zhōng jiào xí bù zhàn

及其将来寇也，先讲武于国中，教习步战；

měi wǔ rén yǐ yī rén jīng xí zhàn zhèn zhě shǐ zhí mǎ ér sì rén qián zhàn

每五人，以一人经习战阵者使执马，而四人前战；

kè shèng jí shòu mǎ yǐ zhuī bēn shī yìng jiē zuì zhì yú sǐ méi qí jiā kǒu yǐ shǎng zhàn rén zhì shì suì xíng qí fǎ

克胜即授马以追奔，失应接罪至于死，没其家口，以赏战人，至是遂行其法。

tū jué bīng xiān hé zhé tuì yán tuó chéng shèng ér zhú zhī

突厥兵先合辄退，延陀乘胜而逐之。

jī bīng jù jī ér yán tuó wàn shǐ jù fā shāng wǒ zhàn mǎ

𪟝兵拒击，而延陀万矢俱发，伤我战马。

nǎi lìng qù mǎ bù zhèn lǜ cháng shuò shù bǎi wèi duì qí fèn yǐ chōng zhī qí zhòng kuì sàn

乃令去马步阵，率长槊数百为队，齐奋以冲之，其众溃散。

fù zǒng guǎn xuē wàn chè lǜ shù qiān jì shōu qí zhí mǎ zhě

副总管薛万彻率数千骑收其执马者。

qí zhòng shī mǎ mò zhī suǒ cóng yīn dà zòng zhǎn shǒu sān qiān yú jí huò mǎ wàn wǔ qiān pǐ jiǎ zhàng zī zhòng bù kě shèng jì

其众失马，莫知所从，因大纵，斩首三千余级，获马万五千匹，甲仗辎重不可胜计。

dà dù shè tiào shēn ér dùn wàn chè jiāng shù bǎi qí zhuī zhī fú jí

大度设跳身而遁，万彻将数百骑追之，弗及。

qí yú zhòng dà bēn zǒu xiāng téng jiàn ér sǐ zhě shén zhòng fú shī bèi yě

其余众大奔走，相腾践而死者甚众，伏尸被野。

yí nán yīn qǐ yǔ tū jué hé bìng qiǎn shǐ xiè zuì

夷男因乞与突厥和，并遣使谢罪。

shí liù nián qiǎn qí shū fù shā bō luō ní dūn cè jīn lái qǐng hūn xiàn mǎ sān qiān pǐ

十六年，遣其叔父沙钵罗泥敦策斤来请婚，献马三千匹。

tài zōng wèi shì chén yuē běi dí shì wèi kòu luàn jīn yán tuó jué qiáng xū zǎo wéi zhī suǒ

太宗谓侍臣曰：“北狄世为寇乱，今延陀崛强，须早为之所。

zhèn shú sī zhī wéi yǒu èr cè xuǎn tú shí wàn jī ér lǔ zhī miè chú xiōng chǒu bǎi nián wú shì cǐ yī cè yě

朕熟思之，唯有二策：选徒十万，击而虏之，灭除凶丑，百年无事，此一策也；

ruò suì qí lái qǐng jié yǐ hūn yīn huǎn pèi jī mí yì zú sān shí nián ān jìng cǐ yì yī cè yě

若遂其来请，结以婚姻，缓辔羁縻，亦足三十年安静，此亦一策也。

wèi zhī hé zhě wèi xiān

未知何者为先？

sī kōng fáng xuán líng duì yuē jīn dà luàn zhī hòu chuāng yí wèi fù qiě bīng xiōng zhàn wēi shèng rén suǒ shèn

”司空房玄龄对曰：“今大乱之后，疮痍未复，且兵凶战危，圣人所慎。

hé qīn zhī cè shí tiān xià xìng shèn

和亲之策，实天下幸甚。

tài zōng yuē zhèn wèi cāng shēng fù mǔ gǒu kě yǐ lì zhī qǐ xī yī nǚ

”太宗曰：“朕为苍生父母，苟可以利之，岂惜一女？

suì xǔ yǐ xīn xīng gōng zhǔ qī zhī

”遂许以新兴公主妻之。

yīn zhēng yí nán bèi qīn yíng zhī lǐ

因征夷男备亲迎之礼。

réng fā zhào jiāng xìng líng zhōu yǔ zhī huì

仍发诏将幸灵州与之会。

yí nán dà yuè wèi qí guó zhōng yuē wǒ běn tiě lè zhī xiǎo shuài yě tiān zǐ lì wǒ wèi kě hàn jīn fù jià wǒ gōng zhǔ chē jià qīn zhì líng zhōu sī yì zú yǐ

夷男大悦，谓其国中曰：“我本铁勒之小帅也，天子立我为可汗，今复嫁我公主，车驾亲至灵州，斯亦足矣！

yú shì shuì zhū bù yáng mǎ yǐ wéi pìn cái

”于是税诸部羊马以为聘财。

huò shuō yí nán yuē wǒ xuē yán tuó kè hán yǔ dà táng tiān zǐ jù yī guó zhǔ hé yǒu zì wǎng cháo yè

或说夷男曰：“我薛延陀可汗与大唐天子俱一国主，何有自往朝谒？

rú huò jū liú huǐ zhī wú jí

如或拘留，悔之无及！

yí nán yuē wú wén dà táng tiān zǐ shèng dé yuǎn bèi rì yuè suǒ zhào jiē lái bīn fú

”夷男曰：“吾闻大唐天子圣德远被，日月所照，皆来宾服。

wǒ guī xīn wěi zhì jì de dǔ tiān yán sǐ wú suǒ hèn

我归心委质，冀得睹天颜，死无所恨！

rán qì běi zhī de bì dāng yǒu zhǔ shě wǒ bié qiú gù fēi dà guó zhī jì

然碛北之地，必当有主，舍我别求，固非大国之计。

wǒ zhì jué yǐ wù fù duō yán

我志决矣，勿复多言！

yú shì yán zhě suì zhǐ

”于是言者遂止。

tài zōng nǎi fā shǐ shòu qí yáng mǎ

太宗乃发使受其羊马。

rán yí nán xiān wú fǔ cáng diào liǎn qí guó wǎng fǎn qiě wàn lǐ jì shè shā qì wú shuǐ cǎo yáng mǎ duō sǐ suì hòu qī

然夷男先无府藏，调敛其国，往返且万里，既涉沙碛，无水草，羊马多死，遂后期。

tài zōng yú shì tíng xìng líng zhōu

太宗于是停幸灵州。

jì ér qí pìn yáng mǎ lái zhì suǒ hào jiāng bàn

既而其聘羊马来至，所耗将半。

yì zhě yǐ wéi yí dí bù kě lǐ yì chù ruò pìn cái wèi bèi ér yǔ zhī hūn huò qīng zhōng guó dāng xū yào qí bèi lǐ yú shì xià zhào jué qí hūn

议者以为夷狄不可礼义畜，若聘财未备而与之婚，或轻中国，当须要其备礼，于是下诏绝其婚。

jì ér li sī mó shù qiǎn bīng qīn lüè zhī

既而李思摩数遣兵侵掠之。

yán tuó fù qiǎn tū lì shī jī sī mó zhì dìng xiāng chāo lüě ér qù

延陀复遣突利失击思摩，至定襄，抄掠而去。

tài zōng qiǎn yīng guó gōng li jī yuán zhī jiàn lǔ yǐ chū sài ér hái

太宗遣英国公李𪟝援之，见虏已出塞而还。

tài zōng yǐ qí shù yǔ sī mó jiāo bīng xǐ shū zé ràng zhī

太宗以其数与思摩交兵，玺书责让之。

shí jiǔ nián wèi qí shǐ rén yuē yǔ ěr kè hán wǒ fù zǐ bìng dōng zhēng gāo lí rǔ ruò néng kòu biān zhě dàn dāng lái yě

十九年，谓其使人曰：“语尔可汗，我父子并东征高丽，汝若能寇边者，但当来也！

yí nán qiǎn shǐ zhì xiè fù qǐng fā bīng zhù jūn tài zōng dá yǐ yōu zhào ér zhǐ

”夷男遣使致谢，复请发兵助军，太宗答以优诏而止。

qí dōng tài zōng bá liáo dōng zhū chéng pò zhu bi chén ér gāo lí mò lí zhī qián lìng mò hé kuáng huò yí nán dàn yǐ hòu lì yí nán qì shè bù gǎn dòng

其冬，太宗拔辽东诸城，破驻跸陈，而高丽莫离支潜令靺鞨诳惑夷男，啖以厚利，夷男气慑不敢动。

é ér yí nán zú tài zōng wèi zhī jǔ āi

俄而夷男卒，太宗为之举哀。

yí nán shǎo zǐ sì yè hù bá zhuó xí shā qí xiōng tū lì shī kè hán ér zì lì shì wèi xié lì jù lì xuē shā duō mí kè hán

夷男少子肆叶护拔灼袭杀其兄突利失可汗而自立，是为颉利俱利薛沙多弥可汗。

bá zhuó xìng biǎn jí yù xià wú ēn duō suǒ shā lù qí xià bù fù

拔灼性褊急，驭下无恩，多所杀戮，其下不附。

shì shí fù yǐ tài zōng shàng zài liáo dōng suì fā bīng kòu xià zhōu jiāng jūn zhí shī sī lì jī bài zhī lǔ qí zhòng shù wàn bá zhuó qīng jì dùn qù xún wèi huí hé suǒ shā zōng zú dài jìn

是时复以太宗尚在辽东，遂发兵寇夏州，将军执失思力击败之，虏其众数万，拔灼轻骑遁去，寻为回纥所杀，宗族殆尽。

qí yú zhòng shàng wǔ liù wàn cuàn yú xī yù yòu zhū xìng sì jīn dì xiāng gōng jī gè qiǎn shǐ guī mìng

其余众尚五六万，窜于西域，又诸姓俟斤递相攻击，各遣使归命。

èr shí nián tài zōng qiǎn shǐ jiāng xià wáng dào zōng zuǒ wèi dà jiàng jūn ā shǐ nà shè ěr wèi hàn hǎi dào ān fǔ dà shǐ

二十年，太宗遣使江夏王道宗、左卫大将军阿史那社尔为瀚海道安抚大使；

yòu lǐng jūn dà jiàng jūn zhí shī sī lì lǐng tū jué bīng dài zhōu dū dū xuē wàn chè yíng zhōu dū dū zhāng jiǎn yòu xiāo wèi dà jiàng jūn qì bì hé lì gè tǒng suǒ bù bīng fēn dào bìng jìn tài zōng qīn xìng líng zhōu wèi zhū jūn shēng yuán

右领军大将军执失思力领突厥兵，代州都督薛万彻、营州都督张俭、右骁卫大将军契苾何力各统所部兵分道并进，太宗亲幸灵州，为诸军声援。

jì ér dào zōng dù qì yù yán tuó yú zhòng shù wàn lái jù zhàn

既而道宗渡碛，遇延陀余众数万来拒战。

dào zōng jī pò zhī zhǎn shǒu qiān yú jí

道宗击破之，斩首千余级。

wàn chè yòu yǔ huí hé xiāng yù èr jiāng gè qiǎn shǐ yù yǐ suí huái zhī yì

万彻又与回纥相遇，二将各遣使谕以绥怀之意。

qí qiú shuài jiàn shǐ zhě jiē dùn sǎng huān hū qǐng rù cháo

其酋帅见使者，皆顿颡欢呼，请入朝。

tài zōng zhì líng zhōu qí tiě lè zhū bù xiāng jì zhì shù qiān rén réng qǐng liè wéi zhōu xiàn běi huāng xī píng

太宗至灵州，其铁勒诸部相继至数千人，仍请列为州县，北荒悉平。

zhào yuē

诏曰：

wéi tiān wèi dà hé qí dé zhě fú wéi

惟天为大，合其德者弗违；

wèi de gài hòu tǐ qí rén zhě guāng pī

谓地盖厚，体其仁者光被。

gù néng mí lún bā jí yú gài èr yí zhèn jué dài zhī yīng shēng bì tiān xià zhī néng shì

故能弥伦八极，舆盖二仪，振绝代之英声，毕天下之能事。

bǐ xiōng nú zhě yǔ kāi pì ér jù shēng

彼匈奴者，与开辟而俱生；

yǎn yǒu lóng tíng gòng shàng huáng ér bìng liè

奄有龙庭，共上皇而并列。

jiàn chēng jiāo zǐ fēn tiān jiē yú zǐ chén

僭称骄子，分天街于紫宸；

yǎng yīng máo tóu kàng dà lǐ yú huáng jí

仰应旄头，抗大礼于皇极。

sī miàn kuī suì gǔ néng wú lì zhì

纟面窥邃古，能无力制。

zì zhèn lín yù tiān xià èr jì yú zī yuè yǐ miǎo shēn yī kuāng huán yǔ

自朕临御天下，二纪于兹，粤以眇身，一匡寰宇。

shǐ qín láo yú mèi dàn zhōng zhì zhì yú shēng píng

始勤劳于昧旦，终致治于升平。

nǎng zhě liáo mìng piān shī suì qín xié lì

曩者聊命偏师，遂擒颉利；

jīn zī shǐ hóng miào lüè yǐ miè yán tuó

今兹始弘庙略，已灭延陀。

suī huī jià chū zhēng wèi yú jiāo diān

虽麾驾出征，未逾郊甸；

qián qū suǒ lìn cái yǎn sāi yuán

前驱所轥，才掩塞垣。

cháng cè fēng xíng yǐ zhèn jīn huī zhī biǎo yáng wēi diàn fà yuǎn jǐng shā chǎng zhī wài

长策风行，已振金徽之表，扬威电发，远璟沙场之外。

tiě lè zhū xìng huí hé hú lù sì lì fā děng zǒng bǎi yú wàn hù sàn chǔ běi míng yuǎn qiǎn shǐ rén wěi shēn nèi shǔ qǐng tóng biān liè bìng wèi zhōu jùn

铁勒诸姓、回纥胡禄俟利发等，总百余万户，散处北溟，远遣使人，委身内属，请同编列，并为州郡。

shōu qí hàn hǎi jǐn rù tí fēng

收其瀚海，尽入提封；

jiě qí biàn fā bìng chuí guàn dài

解其辫发，并垂冠带。

shàng biàn xīng mǎo guī yú dōng jǐng zhī chán

上变星昴，归于东井之躔；

xià yǎn dài lín qū rù nán shān zhī yòu

下掩蹛林，袪入南山之囿。

hùn yuán yǐ xiáng shū wèi qián wén

混元已降，殊未前闻；

wú jiāng zhī yè yǒng yí lái yì

无疆之业，永贻来裔。

gǔ rén suǒ bù néng zhì jīn jì tūn zhī

古人所不能致，今既吞之；

qián wáng suǒ bù néng qū jīn xián miè zhī

前王所不能屈，今咸灭之。

sī shí shū qì suǒ wèi yǒu gǔ jīn zhī zhuàng guān qǐ zhèn yī rén dú néng xuān lì

斯实书契所未有，古今之壮观，岂朕一人独能宣力！

gài yóu shàng líng chǔ zhǐ xī yǐ tài kāng

盖由上灵储祉，锡以太康；

zōng miào wēi líng chéng cí kè dìng

宗庙威灵，成兹克定。

jí yi bèi lǐ gào yú qīng miào réng bān shì pǔ tiān

即宜备礼，告于清庙，仍颁示普天。

qí hòu yán tuó xi dùn zhī zhòng gòng tuī yí nán xiōng zi duō mó zhī wèi yī tè wù shī kè hán lǜ bù luò qī wàn yú kǒu xī guī gù dì

其后延陀西遁之众，共推夷男兄子咄摩支为伊特勿失可汗，率部落七万余口，西归故地。

nǎi qù kè hán zhī hào qiǎn shǐ fèng biǎo qǐng jū yù dū jūn shān běi

乃去可汗之号，遣使奉表，请居郁督军山北。

zhào bīng bù shàng shū cuī dūn lǐ jiù jiā suí fǔ

诏兵部尚书崔敦礼就加绥抚。

ér zhū bù tiě lè sù fú xuē yán tuó zhī zhòng jí duō mó zhī zhì jiǔ xìng qú shuài mò bù wēi jù

而诸部铁勒素服薛延陀之众，及咄摩支至，九姓渠帅莫不危惧。

cháo yì kǒng wèi qì běi zhī huàn fù lìng yīng guó gōng li jī jìn jiā tǎo jī

朝议恐为碛北之患，复令英国公李𪟝进加讨击。

jī lǜ jiǔ xìng tiě lè èr wàn qí zhì yú tiān shān

𪟝率九姓铁勒二万骑至于天山。

duō mó zhī jiàn guān jūn yǎn zhì huáng hài bù zhī suǒ wéi

咄摩支见官军奄至，惶骇不知所为；

qiě wén zhào shǐ xiāo sì yè zài huí hé zhōng yīn ér qǐng xiáng

且闻诏使萧嗣业在回纥中，因而请降。

sì yè yǔ zhī jù zhì jīng shī zhào shòu yòu wǔ wèi jiāng jūn cì yǐ tián zhái

嗣业与之俱至京师，诏授右武卫将军，赐以田宅。

duō mó zhī rù guó hòu tiě lè qiú shuài qián zhī qí bù luò réng chí liǎng duān

咄摩支入国后，铁勒酋帅潜知其部落，仍持两端。

li jī yīn zòng bīng zhuī jī qián hòu zhǎn wǔ qiān yú jí lǔ nán nǚ sān wàn jì

李𪟝因纵兵追击，前后斩五千余级，虏男女三万计。

èr shí èr nián qì bì huí hé děng shí yú bù luò yǐ xuē yán tuó wáng sàn dài jìn nǎi xiāng jì guī guó

二十二年，契苾、回纥等十余部落以薛延陀亡散殆尽，乃相继归国。

tài zōng gè yīn qí dì tǔ

太宗各因其地土，

zé qí bù luò

择其部落，

zhì wèi zhōu fǔ yǐ huí hé bù wèi hàn hǎi dū du fǔ

置为州府：以回纥部为瀚海都督府，

pú gǔ wèi jīn huī dū du fǔ

仆骨为金徽都督府，

duō lǎn gé wèi yàn rán dū du fǔ

多览葛为燕然都督府，

bá yě gǔ bù wèi yōu líng dū du fǔ

拔野古部为幽陵都督府，

tóng luó bù wèi guī lín dū du fǔ

同罗部为龟林都督府，

sī jié bù wèi lú shān dōu dū fǔ

思结部为卢山都督府，

hún bù wèi gāo lán zhōu

浑部为皋兰州，

hú xuē bù wèi gāo quē zhōu

斛薛部为高阙州，

xī jié bù wèi jī lù zhōu

奚结部为鸡鹿州，

ā diē bù wèi jī tián zhōu

阿跌部为鸡田州，

qì bì bù wèi yú xī zhōu

契苾部为榆溪州，

sī jié bié bù wèi dài lín zhōu

思结别部为蹛林州，

bái bù wèi tián yán zhōu

白部为寘颜州，

fán yī shí sān zhōu

凡一十三州。

bài qí qiú zhǎng wèi dū du cì shǐ gěi xuán jīn yú yǐ wéi fú xìn yòu zhì yàn rán dū hù yǐ tǒng zhī

拜其酋长为都督、刺史，给玄金鱼以为符信，又置燕然都护以统之。

shì suì tài zōng yǐ tiě lè zhū bù bìng jiē nèi shǔ zhào cì jīng chéng bǎi xìng dà pú sān rì

是岁，太宗以铁勒诸部并皆内属，诏赐京城百姓大酺三日。

yǒng huī yuán nián yán tuó shǒu lǐng xiān táo yì zhě qǐng guī guó gāo zōng gēng zhì xī dàn zhōu yǐ ān xù zhī

永徽元年，延陀首领先逃逸者请归国，高宗更置溪弹州以安恤之。

zhì zé tiān shí tū jué qiáng shèng tiě lè zhū bù zài mò běi zhě jiàn wèi suǒ bìng

至则天时，突厥强盛，铁勒诸部在漠北者渐为所并。

huí hé qì bì sī jié hún bù xǐ yú gān liáng èr zhōu zhī de

回纥、契苾、思结、浑部徙于甘、凉二州之地。

qí gǔ lì gàn běi jù dà hǎi qù jīng shī zuì yuǎn zì gǔ wèi tōng zhōng guó

其骨利干北距大海，去京师最远，自古未通中国。

zhēn guàn zhōng qiǎn shǐ lái cháo gòng qiǎn yún huī jiāng jūn kāng sū mì wǎng wèi fǔ zhī réng liè qí de wèi xuán quē zhōu

贞观中遣使来朝贡，遣云麾将军康苏密往慰抚之，仍列其地为玄阙州。

é yòu qiǎn shǐ suí sū mì shǐ rù cháo xiàn liáng mǎ shí pǐ

俄又遣使随苏密使入朝，献良马十匹。

tài zōng qí qí jùn yì wèi zhī zhì míng

太宗奇其骏异，为之制名。

hào wèi shí jì yī yuē téng shuāng bái èr yuē jiǎo xuě cōng sān yuē níng lù cōng sì yuē xuán guāng cōng wǔ yuē jué bō yú liù yuē fēi xiá biāo qī yuē fā diàn chì bā yuē liú jīn guā jiǔ yuē áo lín zǐ shí yuē bēn hóng chì

号为十骥：一曰腾霜白，二曰皎雪骢，三曰凝露骢，四曰悬光骢，五曰决波𩨈，六曰飞霞骠，七曰发电赤，八曰流金瓜，九曰翱麟紫，十曰奔虹赤。

yòu wéi wén yǐ xù qí shì

又为文以叙其事。

zì yán tuó pàn hòu cháo gòng suì jué

自延陀叛后，朝贡遂绝。

qì dān jū huáng shuǐ zhī nán huáng lóng zhī běi xiān bēi zhī gù dì zài jīng chéng dōng běi wǔ qiān sān bǎi lǐ

契丹，居潢水之南，黄龙之北，鲜卑之故地，在京城东北五千三百里。

dōng yǔ gāo lì lín xi yǔ xī guó jiē nán zhì yíng zhōu běi zhì shì wéi

东与高丽邻，西与奚国接，南至营州，北至室韦。

lěng xíng shān zài qí guó nán yǔ xī xī shān xiāng qí dì fāng èr qiān lǐ

冷陉山在其国南，与奚西山相崎，地方二千里。

zhú liè wǎng lái jū wú cháng chù

逐猎往来，居无常处。

qí jūn zhǎng xìng dà hè shì

其君长姓大贺氏。

shèng bīng sì wàn sān qiān rén fēn wéi bā bù ruò yǒu zhēng fā zhū bù jiē xū yì hé

胜兵四万三千人，分为八部，若有征发，诸部皆须议合。

bù dé dú jǔ

不得独举。

liè zé bié bù zhàn zé tóng háng

猎则别部，战则同行。

běn chén tū jué hǎo yǔ xī dòu bù lì zé dùn bǎo qīng shān jí xiān bì shān

本臣突厥，好与奚斗，不利则遁保青山及鲜卑山。

qí sú sǐ zhě bù dé zuò zhǒng mù yǐ mǎ jià chē sòng rù tài shān zhì zhī shù shàng yì wú fú jì

其俗死者不得作冢墓，以马驾车送入大山，置之树上，亦无服纪。

zǐ sūn sǐ fù mǔ chén xī kū zhī

子孙死，父母晨夕哭之；

fù mǔ sǐ zǐ sūn bù kū

父母死，子孙不哭。

qí yú fēng sú yǔ tū jué tóng

其余风俗与突厥同。

wǔ dé chū shù chāo biān jìng

武德初，数抄边境。

èr nián rù kòu píng zhōu

二年，入寇平州。

liù nián qí jūn zhǎng duō luō qiǎn shǐ gòng míng mǎ fēng diāo

六年，其君长咄罗遣使贡名马丰貂。

zhēn guān èr nián qí jūn mó huì lǜ qí bù luò lái jiàng

贞观二年，其君摩会率其部落来降。

tū jué xié lì qiǎn shǐ qǐng yǐ liáng shī dōu yì qì dān tài zōng wèi yuē qì dān tū jué běn shì bié lèi jīn lái jiàng wǒ hé gù suǒ zhī

突厥颉利遣使请以梁师都易契丹，太宗谓曰： “契丹、突厥，本是别类，今来降我，何故索之？

shī dōu běn zhōng guó rén jù wǒ zhōu chéng yǐ wéi dào qiè tū jué wú gù róng nà zhī wǒ shī wǎng tǎo biàn lái jiù yuán

师都本中国人，据我州城，以为盗窃，突厥无故容纳之，我师往讨，便来救援。

jì bù jiǔ zì dāng qín miè

计不久自当擒灭。

zòng qí bù dé zhōng bù yǐ qì dān yì zhī

纵其不得，终不以契丹易之。

tài zōng fá gāo lí zhì yíng zhōu huì qí jūn zhǎng jí lǎo rén děng cì wù gè yǒu chà shòu qí fán zhǎng kū gē wèi zuǒ wǔ wèi jiāng jūn

太宗伐高丽，至营州，会其君长及老人等，赐物各有差，授其蕃长窟哥为左武卫将军。

èr shí èr nián kū gē děng bù xián qǐng nèi shǔ nǎi zhì sōng mò dū du fǔ yǐ kū gē wèi zuǒ lǐng jūn jiāng jūn jiān sōng mò dū du fǔ wú jí xiàn nán cì xìng lǐ shì

二十二年，窟哥等部咸请内属，乃置松漠都督府，以窟哥为左领军将军兼松漠都督府、无极县男，赐姓李氏。

xiǎn qìng chū yòu bài kū gē wèi zuǒ jiān mén dà jiàng jūn

显庆初，又拜窟哥为左监门大将军。

qí zēng sūn hù mò lí zé tiān shí lì zuǒ wèi jiāng jūn jiān jiǎn jiào dàn hàn zhōu cì shǐ guī shùn jùn wáng

其曾孙祜莫离，则天时历左卫将军兼检校弹汗州刺史，归顺郡王。

yòu qì dān yǒu bié bù qiú shuài sūn áo cáo chū shì duò wèi jīn zǐ guāng lù dài fu

又契丹有别部酋帅孙敖曹，初仕隋为金紫光禄大夫。

wǔ dé sì nián yǔ mò hé qiú zhǎng tū de jī jù qiǎn shǐ nèi fù zhào lìng yú yíng zhōu chéng bàng ān zhì shòu yún huī jiāng jūn xíng liáo zhōu zǒng guǎn

武德四年，与靺鞨酋长突地稽俱遣使内附，诏令于营州城傍安置，授云麾将军，行辽州总管。

zhì zēng sūn wàn róng chuí gǒng chū lèi shòu yòu yù qián wèi jiāng jūn guī chéng zhōu cì shǐ fēng yǒng lè xiàn gōng

至曾孙万荣，垂拱初累授右玉钤卫将军、归诚州刺史，封永乐县公。

wàn suì tōng tiān zhōng wàn róng yǔ qí mèi xù sōng mò dū du li jìn zhōng jù wèi yíng zhōu dū dū zhào huì suǒ qīn wǔ èr rén suì jǔ bīng shā huì jù yíng zhōu zuò luàn

万岁通天中，万荣与其妹婿松漠都督李尽忠，俱为营州都督赵翙所侵侮，二人遂举兵杀翙，据营州作乱。

jìn zhōng jí kū gē zhī yìn lì wèi yòu wǔ wèi dà jiàng jūn jiān sōng mò dū du

尽忠即窟哥之胤，历位右武卫大将军兼松漠都督。

zé tiān nù qí pàn luàn xià zhào gǎi wàn róng míng wéi wàn zhǎn jìn zhōng wèi jǐn miè

则天怒其叛乱，下诏改万荣名为万斩，尽忠为尽灭。

jǐn miè xún zì chēng wú shàng kè hán yǐ wàn zhǎn wèi dà jiàng qián fēng lüè dì suǒ xiàng jiē xià xún rì bīng zhì shù wàn jìn bī tán zhōu

尽灭寻自称无上可汗，以万斩为大将，前锋略地，所向皆下，旬日兵至数万，进逼檀州。

zhào lìng yòu jīn wú dà jiàng jūn zhāng xuán yù zuǒ yīng yáng wèi jiāng jūn cáo rén shī sī nóng shǎo qīng má rén jié lǜ bīng tǎo zhī

诏令右金吾大将军张玄遇、左鹰扬卫将军曹仁师、司农少卿麻仁节率兵讨之。

yǔ wàn zhǎn zhàn yú xi xiá dàn gǔ guān jūn bài jì xuán yù rén jié bìng wèi zéi suǒ lǔ

与万斩战于西硖石谷，官军败绩，玄遇、仁节并为贼所虏。

yòu lìng xià guān shàng shū wáng xiào jié zuǒ yǔ lín jiāng jūn sū hóng huī lǐng bīng qī wàn yǐ jì zhī

又令夏官尚书王孝杰、左羽林将军苏宏晖领兵七万以继之。

yǔ wàn zhǎn zhàn yú dōng xiá dàn gǔ xiào jié zài zhèn xiàn méi

与万斩战于东硖石谷，孝杰在阵陷没。

hóng huī qì jiǎ ér dùn

宏晖弃甲而遁。

wàn zhǎn chéng shèng dù qí zhòng rù yōu zhōu shā lüè rén lì

万斩乘胜度其众入幽州，杀略人吏。

qīng biān dào dà zǒng guǎn jiàn ān jùn wáng wǔ yōu yi qiǎn pí jiàng tǎo zhī bù néng kè

清边道大总管、建安郡王武攸宜遣裨将讨之，不能克。

yòu zhào zuǒ jīn wú dà jiàng jūn hé nèi wáng wǔ yì zōng wèi dà zǒng guǎn yù shǐ dài fū lóu shī dé wèi fù dà zǒng guǎn yòu wǔ wèi jiāng jūn shā zhà zhōng yì wèi qián jūn zǒng guǎn lǜ bīng sān shí wàn yǐ tǎo zhī

又诏左金吾大将军、河内王武懿宗为大总管，御史大夫娄师德为副大总管，右武卫将军沙咤忠义为前军总管，率兵三十万以讨之。

é ér li jǐn miè sǐ wàn zhǎn dài lǐng qí zhòng

俄而李尽灭死，万斩代领其众。

wàn zhǎn yòu qiǎn bié shuài luò wu zhěng hé ā xiǎo wèi yóu jūn qián fēng gōng xiàn jì zhōu shā cì shǐ lù bǎo jī tú guān lì zǐ nǚ shù qiān rén

万斩又遣别帅骆务整、何阿小为游军前锋，攻陷冀州，杀刺史陆宝积，屠官吏子女数千人。

é ér xī jí tū jué zhī zhòng yǎn jī qí hòu lüè qí yòu ruò

俄而奚及突厥之众掩击其后，掠其幼弱。

wàn zhǎn qì qí zhòng yǐ qīng jì shù qiān rén dōng zǒu

万斩弃其众，以轻骑数千人东走。

qián jūn fù zǒng guǎn zhāng jiǔ jié lǜ shù bǎi qí shè fú yǐ yāo zhī

前军副总管张九节率数百骑设伏以邀之。

wàn zhǎn qióng cù nǎi jiāng qí jiā nú qīng jì xiāo dùn zhì lù hé dōng jiě ān qì yú lín xià qí nú zhǎn zhī

万斩穷蹙，乃将其家奴轻骑宵遁，至潞河东，解鞍憩于林下，其奴斩之。

zhāng jiǔ jié chuán qí shǒu yú dōng dōu zì shì qí yú zhòng suì jiàng tū jué

张九节传其首于东都，自是其余众遂降突厥。

kāi yuán sān nián qí shǒu lǐng li shī huó yǐ mò chuò zhèng shuāi lǜ zhǒng luò nèi fù

开元三年，其首领李失活以默啜政衰，率种落内附。

shī huó jí jìn zhōng zhī cóng fù dì yě

失活，即尽忠之从父弟也。

yú shì fù zhì sōng mò dū du fǔ

于是复置松漠都督府。

fēng shī huó wèi sōng mò jùn wáng bài zuǒ jīn wú wèi dà jiàng jūn jiān sōng mò dū du

封失活为松漠郡王，拜左金吾卫大将军兼松漠都督。

qí suǒ tǒng bā bù luò gè yīn jiù shuài bài wèi cì shǐ yòu yǐ jiāng jūn xuē tài dū jūn yǐ zhèn fǔ zhī

其所统八部落，各因旧帅拜为刺史，又以将军薛泰督军以镇抚之。

míng nián shī huó rù cháo fēng zōng shì wài shēng nǚ yáng shì wèi yǒng lè gōng zhǔ yǐ qī zhī

明年，失活入朝，封宗室外甥女杨氏为永乐公主以妻之。

liù nián shī huó sǐ shàng wèi zhī jǔ āi zèng tè jìn

六年，失活死，上为之举哀，赠特进。

shī huó cóng fù dì suō gù dài tǒng qí zhòng qiǎn shǐ cè lì réng lìng xí qí xiōng guān jué

失活从父弟娑固代统其众，遣使册立，仍令袭其兄官爵。

suō gù dà chén kě tū yú xiāo yǒng pō de zhòng xīn suō gù móu yù chú zhī

娑固大臣可突于骁勇，颇得众心，娑固谋欲除之。

kě tū yú fǎn gōng suō gù suō gù bēn yíng zhōu

可突于反攻娑固，娑固奔营州。

dū du xǔ qīn dàn lìng xuē tài shuài xiāo yǒng wǔ bǎi rén yòu zhēng xī wáng lǐ dà fǔ zhě jí suō gù hé zhòng yǐ tǎo kě tū yú

都督许钦淡令薛泰帅骁勇五百人，又征奚王李大辅者及娑固合众以讨可突于。

guān jūn bù lì suō gù dà fǔ lín zhèn jiē wèi kě tū yú suǒ shā shēng jū xuē tài

官军不利，娑固、大辅临阵皆为可突于所杀，生拘薛泰。

yíng fǔ zhèn kǒng xǔ qīn dàn yí jūn xi rù yū guān

营府震恐，许钦澹移军西入渝关。

kě tū yú lì suō gù cóng fù dì yù yú wéi zhǔ

可突于立娑固从父弟郁于为主。

é yòu qiǎn shǐ qǐng zuì shàng nǎi lìng cè lì yù yú lìng xí suō gù guān jué réng shè kě tū yú zhī zuì

俄又遣使请罪，上乃令册立郁于，令袭娑固官爵，仍赦可突于之罪。

shí nián yù yú rù cháo qǐng hūn

十年，郁于入朝请婚。

shàng yòu fēng cóng mèi fu lǜ gēng lìng mù róng jiā bīn nǚ wèi yàn jùn gōng zhǔ yǐ qī zhī réng fēng yù yú wèi sōng mò jùn wáng shòu zuǒ jīn wú wèi yuán wài dà jiàng jūn jiān jìng xī jūn jīng lüè dà shǐ cì wù qiān duàn

上又封从妹夫率更令慕容嘉宾女为燕郡公主以妻之，仍封郁于为松漠郡王，授左金吾卫员外大将军、兼静析军经略大使，赐物千段。

yù yú hái fān kě tū yú lái cháo bài zuǒ yǔ lín jiāng jūn cóng xìng bīng zhōu

郁于还蕃，可突于来朝，拜左羽林将军，从幸并州。

míng nián yù yú bìng sǐ dì tǔ yú dài tǒng qí zhòng xí xiōng guān jué fù yǐ yàn jùn gōng zhǔ wèi qī

明年，郁于病死，弟吐于代统其众，袭兄官爵，复以燕郡公主为妻。

tǔ yú yǔ kě tū yú fù xiāng cāi zǔ

吐于与可突于复相猜阻。

shí sān nián xié gōng zhǔ lái bēn biàn bù gǎn hái gǎi fēng liáo yáng jùn wáng yīn liú sù wèi

十三年，携公主来奔，便不敢还，改封辽阳郡王，因留宿卫。

kě tū yú lì li jìn zhōng dì shào gù wéi zhǔ

可突于立李尽忠弟邵固为主。

qí dōng chē jià dōng xún shào gù yì xíng zài suǒ yīn cóng zhì yuè xià bài zuǒ yǔ lín jūn yuán wài dà jiàng jūn jìng xī jūn jīng lüè dà shǐ gǎi fēng guǎng huà jùn wáng yòu fēng huáng cóng wài shēng nǚ chén shì wèi dōng huá gōng zhǔ yǐ qī zhī

其冬，车驾东巡，邵固诣行在所，因从至岳下，拜左羽林军员外大将军、静析军经略大使，改封广化郡王，又封皇从外甥女陈氏为东华公主以妻之。

shào gù hái fān yòu qiǎn kě tū yú rù cháo gòng fāng wù zhōng shū shì láng li yuán hóng bù lǐ yān kě tū yú yàng yàng ér qù

邵固还蕃，又遣可突于入朝，贡方物，中书侍郎李元纮不礼焉，可突于怏怏而去。

zuǒ chéng xiàng zhāng shuō wèi rén yuē liǎng fán bì pàn

左丞相张说谓人曰：“两蕃必叛。

kě tū yú rén miàn shòu xīn wéi lì shì shì zhí qí guó zhèng rén xīn fù zhī ruò bù yōu lǐ mí zhī bì bù lái yǐ

可突于人面兽心，唯利是视，执其国政，人心附之，若不优礼縻之，必不来矣！

shí bā nián kě tū yú shā shào gù lǜ bù luò bìng xié xī zhòng jiàng yú tū jué dōng huá gōng zhǔ zǒu tóu píng lú jūn

”十八年，可突于杀邵固，率部落并胁奚众降于突厥，东华公主走投平卢军。

yú shì zhào zhōng shū shè rén xí kuān jǐ shì zhōng xuē kǎn děng yú jīng chéng jí guān nèi hé dōng hé nán hé běi fēn dào mù zhuàng yǒng zhī shì yǐ zhōng wáng jùn wèi hé běi dào héng jūn yuán shuài yǐ tǎo zhī shī jìng bù xíng

于是诏中书舍人袭宽、给事中薛侃等于京城及关内、河东、河南、河北分道募壮勇之士，以忠王浚为河北道行军元帅以讨之，师竟不行。

èr shí nián zhào lǐ bù shàng shū xìn ān wáng yī wéi xíng jūn fù dà zǒng guǎn lǐng zhòng yǔ yōu zhōu zhǎng shǐ zhào hán zhāng chū sài jī pò zhī fú huò shén zhòng

二十年，诏礼部尚书信安王祎为行军副大总管，领众与幽州长史赵含章出塞击破之，俘获甚众。

kě tū yú lǜ qí huī xià yuǎn dùn xī zhòng jǐn jiàng yī nǎi bān shī

可突于率其麾下远遁，奚众尽降，祎乃班师。

míng nián kě tū yú yòu lái chāo lüě

明年，可突于又来抄掠。

yōu zhōu zhǎng shǐ xuē chu yù qiǎn fù jiāng guō yīng jié wú kè qín wū zhī yì luó shǒu zhōng lǜ jīng qí wàn rén bìng lǐng jiàng xī zhī zhòng zhuī jī zhī

幽州长史薛楚玉遣副将郭英杰、吴克勤、邬知义、罗守忠率精骑万人，并领降奚之众追击之。

jūn zhì yū guān dōu shān zhī xià kě tū yú lǐng tū jué bīng yǐ jù guān jūn

军至渝关都山之下，可突于领突厥兵以拒官军。

xī zhòng suì chí liǎng duān sàn zǒu bǎo xiǎn

奚众遂持两端，散走保险。

guān jūn dà bài zhī yì shǒu zhōng lǜ huī xià dùn guī yīng jié kè qín méi yú zhèn qí xià liù qiān yú rén jǐn wèi zéi suǒ shā

官军大败，知义、守忠率麾下遁归，英杰、克勤没于阵，其下六千余人，尽为贼所杀。

zhào yǐ zhāng shǒu guī wèi yōu zhōu zhǎng shǐ jiān yù shǐ zhōng chéng yǐ jīng lüè zhī

诏以张守珪为幽州长史兼御史中丞以经略之。

kě tū yú jiàn wèi shǒu guī suǒ bī qiǎn shǐ wěi jiàng

可突于渐为守珪所逼，遣使伪降。

é yòu huí huò bù dìng yǐn zhòng jiàn xiàng xī běi jiāng jiù tū jué

俄又回惑不定，引众渐向西北，将就突厥。

shǒu guī qiǎn guǎn jì wáng huǐ děng jiù bù luò zhāo yù zhī

守珪遣管记王悔等就部落招谕之。

shí qì dān yá guān li guò zhé yǔ kě tū yú fēn zhǎng bīng mǎ qíng bù yè huǐ qián yòu zhī guò zhé yè lè bīng zhǎn kě tū yú jí qí zhī dǎng shù shí rén

时契丹衙官李过折与可突于分掌兵马，情不叶，悔潜诱之，过折夜勒兵斩可突于及其支党数十人。

èr shí sān nián zhēng yuè chuán shǒu dōng dōu

二十三年正月，传首东都。

zhào fēng guò zhé wèi běi píng jùn wáng shòu tè jìn jiǎn jiào sōng mò zhōu dū dū cì jǐn yī yī fù yín qì shí shì juàn cǎi sān qiān shū

诏封过折为北平郡王，授特进，检校松漠州都督，赐锦衣一副、银器十事、绢彩三千疋。

qí nián guò zhé wèi kě tū yú yú dǎng ní lǐ suǒ shā bìng qí zhū zi wéi yī zi cì qián zǒu tóu ān dōng de miǎn bài zuǒ xiāo wèi jiāng jūn

其年，过折为可突于余党泥礼所杀，并其诸子，唯一子刺干走投安东得免，拜左骁卫将军。

tiān bǎo shí nián ān lù shān wū qí qiú zhǎng yù pàn qǐng jǔ bīng tǎo zhī

天宝十年，安禄山诬其酋长欲叛，请举兵讨之。

bā yuè yǐ yōu zhōu yún zhōng píng lú zhī zhòng shù wàn rén jiù huáng shuǐ nán qì dān yá yǔ zhī zhàn lù shān dà bài ér hái sǐ zhě shù qiān rén

八月，以幽州、云中、平卢之众数万人，就潢水南契丹衙与之战，禄山大败而还，死者数千人。

zhì shí èr nián yòu jiàng fù

至十二年，又降附。

qì yú zhēn yuán cháng jiān suì lái xiū fān lǐ

迄于贞元，常间岁来修籓礼。

zhēn yuán sì nián yǔ xī zhòng tóng kòu wǒ zhèn wǔ dà lüè rén chù ér qù

贞元四年，与奚众同寇我振武，大掠人畜而去。

jiǔ nián shí nián fù qiǎn shǐ lái cháo dà shǒu lǐng huǐ luò yè hé yǐ xià gè shòu guān fàng hái

九年、十年，复遣使来朝，大首领悔落拽何已下，各授官放还。

shí yī nián dà shǒu lǐng rè sū děng èr shí wǔ rén lái cháo

十一年，大首领热苏等二十五人来朝。

zì hòu zhì yuán hé cháng qìng bǎo lì tài hé kāi chéng shí qiǎn shǐ lái cháo gòng

自后至元和、长庆、宝历、太和、开成时遣使来朝贡。

huì chāng èr nián jiǔ yuè zhì qì dān xīn lì wáng qū shù kě yún huī jiāng jūn shǒu yòu wǔ wèi jiāng jūn yuán wài zhì tóng zhèng yuán

会昌二年九月，制：“契丹新立王屈戍，可云麾将军，守右武卫将军员外置同正员。

yōu zhōu jié dù shǐ zhāng zhòng wǔ shàng yán qū shù děng yún qì dān jiù yòng huí hé yìn jīn kěn qǐng wén zòu qǐ guó jiā cì yìn

”幽州节度使张仲武上言：“屈戍等云，契丹旧用回纥印，今恳请闻奏，乞国家赐印。

xǔ zhī yǐ fèng guó qì dān zhī yìn wéi wén

”许之，以“奉国契丹之印” 为文。

xī guó gài xiōng nú zhī bié zhǒng yě suǒ jū yì xiān bēi gù dì jí dōng hú zhī jiè yě zài jīng shī dōng běi sì qiān yú lǐ

奚国，盖匈奴之别种也，所居亦鲜卑故地，即东胡之界也，在京师东北四千余里。

dōng jiē qì dān xi zhì tū jué nán jù bái láng hé běi zhì guó

东接契丹，西至突厥，南拒白狼河，北至国。

zì yíng zhōu xī běi ráo yào shuǐ yǐ zhì qí guó

自营州西北饶乐水以至其国。

shèng bīng sān wàn yú rén fēn wéi wǔ bù měi bù zhì sì jīn yī rén

胜兵三万余人，分为五部，每部置俟斤一人。

fēng sú bìng yú tū jué

风俗并于突厥。

měi suí zhú shuǐ cǎo yǐ xù mù wèi yè qiān xǐ wú cháng

每随逐水草，以畜牧为业，迁徙无常。

jū yǒu zhān zhàng jiān yòng chē wèi yíng yá zhōng cháng wǔ bǎi rén chí bīng zì wèi

居有毡帐，兼用车为营，牙中常五百人持兵自卫。

cǐ wài bù luò jiē sàn jū shān gǔ wú fù shuì

此外部落皆散居山谷，无赋税。

qí rén shàn shè liè hǎo yǔ qì dān zhàn zhēng

其人善射猎，好与契丹战争。

wǔ dé zhōng qiǎn shǐ cháo gòng

武德中，遣使朝贡。

zhēn guàn èr shí èr nián qiú zhǎng kě dù zhě lǜ qí suǒ bù nèi shǔ nǎi zhì ráo lè dū du fǔ yǐ kě dù zhě wèi yòu lǐng jūn jiān ráo lè dū du fēng lóu fán xiàn gōng cì xìng lǐ shì

贞观二十二年，酋长可度者率其所部内属，乃置饶乐都督府，以可度者为右领军兼饶乐都督，封楼烦县公，赐姓李氏。

xiǎn qìng chū yòu shòu yòu jiān mén dà jiàng jūn

显庆初，又授右监门大将军。

wàn suì tōng tiān nián qì dān pàn hòu xī zhòng guǎn shǔ tū jué liǎng guó cháng dì wèi biǎo lǐ hào yuē liǎng fán

万岁通天年，契丹叛后，奚众管属突厥，两国常递为表里，号曰“两蕃”。

jǐng yún yuán nián qí shǒu lǐng li dà fǔ qiǎn shǐ gòng fāng wù ruì zōng jiā zhī yàn cì shén hòu

景云元年，其首领李大辅遣使贡方物，睿宗嘉之，宴赐甚厚。

yán hé yuán nián zuǒ yǔ lín jiāng jūn jiǎn jiào yōu zhōu dà dū dū sūn jiǎn lǜ bīng shí èr wàn yǐ xí qí bù luò shī cì lěng xíng qián jūn zuǒ xiāo wèi jiāng jūn li jiè luò děng yǔ dà fǔ huì zhàn wǒ shī bài jì

延和元年，左羽林将军、检校幽州大都督孙俭，率兵十二万以袭其部落，师次冷硎，前军左骁卫将军李楷洛等与大辅会战，我师败绩。

jiǎn jù bù gǎn jìn jiù qiǎn shǐ jiáo bào dà fǔ yún wǒ fèng chì lái cǐ zhāo yù fán jiāng li jiè luò děng bù shòu jié dù ér zhé yòng bīng qǐng zhǎn yǐ xiè

俭惧，不敢进救，遣使矫报大辅云：“我奉敕来此招谕蕃将，李楷洛等不受节度而辄用兵，请斩以谢。

dà fǔ yuē ruò fèng chì zhāo yù yǒu hé guó xìn wù

”大辅曰：“若奉敕招谕，有何国信物？

jiǎn lǜ jūn zhōng zēng bó wàn yú duàn bìng páo dài yǐ yǔ zhī

”俭率军中缯帛万余段并袍带以与之。

dà fǔ yuē jiāng jūn kě nán hái wú xiāng jīng rǎo

大辅曰： “将军可南还，无相惊扰。

jiǎn jūn jiàn shī bù wǔ dà fǔ nǎi lǜ zhòng bī zhī yóu shì dà bài bīng shì sǐ shāng zhě shù wàn

”俭军渐失部伍，大辅乃率众逼之，由是大败，兵士死伤者数万。

jiǎn jí fù jiāng zhōu yǐ tì wèi dà fǔ suǒ qín sòng yú tū jué mò chuò bìng yù hài

俭及副将周以悌为大辅所擒，送于突厥默啜，并遇害。

kāi yuán sān nián dà fǔ qiǎn qí dà chén yuè sū méi luò lái qǐng xiáng zhào fù lì qí de wèi ráo lè zhōu fēng dà fǔ wèi ráo lè jùn wáng réng bài zuǒ jīn wú yuán wài dà jiàng jūn ráo lè zhōu dū dū

开元三年，大辅遣其大臣粤苏梅落来请降，诏复立其地为饶乐州，封大辅为饶乐郡王，仍拜左金吾员外大将军、饶乐州都督。

wǔ nián dà fǔ yǔ qì dān shǒu lǐng sōng mò jùn wáng li shī huó xián qǐng yú liǔ chéng yī jiù zhì yíng zhōu dū dū fǔ shàng cóng zhī

五年，大辅与契丹首领松漠郡王李失活咸请于柳城依旧置营州都督府，上从之。

chì tài zǐ zhān shì jiāng shī dù chōng shǐ dū gōng zuò yì bā qiān yú rén

敕太子詹事姜师度充使督工作，役八千余人。

qí nián dà fǔ rù cháo zhào fēng cóng wài shēng nǚ xīn shì wèi gù ān gōng zhǔ yǐ qī zhī cì wù yī qiān wǔ bǎi shū qiǎn yòu lǐng jūn jiāng jūn li jì chí jié sòng hái fán

其年，大辅入朝，诏封从外甥女辛氏为固安公主以妻之，赐物一千五百疋，遣右领军将军李济持节送还蕃。

bā nián dà fǔ lǜ bīng jiù qì dān zhàn sǐ qí dì lǔ sū sì lì

八年，大辅率兵救契丹，战死，其弟鲁苏嗣立。

shí nián rù cháo zhào lìng xí qí xiōng ráo lè jùn wáng yòu jīn wú yuán wài dà jiàng jūn jiān bǎo sāi jūn jīng lüè dà shǐ cì wù yī qiān duàn réng yǐ gù ān gōng zhǔ wèi qī

十年，入朝，诏令袭其兄饶乐郡王、右金吾员外大将军、兼保塞军经略大使，赐物一千段，仍以固安公主为妻。

ér gōng zhǔ yǔ dí mǔ wèi hé dì xiāng lùn gào zhào lìng lí hūn fù yǐ chéng ān gōng zhǔ zhī nǚ wéi shì wèi dōng guāng gōng zhǔ yǐ qī zhī

而公主与嫡母未和，递相论告，诏令离婚，复以成安公主之女韦氏为东光公主以妻之。

shí sì nián yòu gǎi fēng lǔ sū wèi fèng chéng wáng shòu yòu yǔ lín jūn yuán wài jiāng jūn

十四年，又改封鲁苏为奉诚王，授右羽林军员外将军。

shí bā nián xī zhòng wèi qì dān yá guān kě tū yú suǒ xié fù pàn jiàng tū jué

十八年，奚众为契丹衙官可突于所胁，复叛降突厥。

lǔ sū bù néng zhì zǒu tóu yū guān dōng guāng gōng zhǔ bēn guī píng lú jūn

鲁苏不能制，走投渝关，东光公主奔归平卢军。

qí qiū yōu zhōu zhǎng shǐ zhào hán zhāng fā qīng yí jūn bīng jī xī

其秋，幽州长史赵含章发清夷军兵击奚。

pò zhī zhǎn shǒu èr bǎi jí

破之，斩首二百级。

zì shì xī zhòng shāo shāo guī xiáng

自是奚众稍稍归降。

èr shí nián xìn ān wáng yī fèng zhào tǎo pàn xī

二十年，信安王祎奉诏讨叛奚。

xī qiú zhǎng li shī suǒ gāo děng yǐ qí bù luò wǔ qiān zhàng lái jiàng

奚酋长李诗、琐高等以其部落五千帐来降。

zhào fēng li shī wèi guī yì wáng jiān tè jìn zuǒ yǔ lín jūn dà jiàng jūn tóng zhèng

诏封李诗为归义王、兼特进、左羽林军大将军同正。

réng chōng guī yì zhōu dū dū cì wù shí wàn duàn yí qí bù luò yú yōu zhōu jiè ān zhì

仍充归义州都督，赐物十万段，移其部落于幽州界安置。

tiān bǎo wǔ zài yòu fēng qí wáng suō gù wèi zhāo xìn wáng réng shòu ráo lè dū du

天宝五载，又封其王娑固为昭信王，仍授饶乐都督。

zì dà lì hòu cháo gòng shí zhì

自大历后，朝贡时至。

zhēn yuán sì nián qī yuè xī jí shì wéi kòu zhèn wǔ

贞元四年七月，奚及室韦寇振武。

shí yī nián sì yuè yōu zhōu zòu què xī liù wàn yú zhòng

十一年四月，幽州奏却奚六万余众。

yuán hé yuán nián qí wáng ráo lè fǔ dū du xí guī chéng wáng méi luò lái cháo jiā jiǎn jiào sī kōng fàng hái fān

元和元年，其王饶乐府都督、袭归诚王梅落来朝，加检校司空，放还蕃。

sān nián yǐ xī shǒu lǐng suǒ dī wèi yòu wǔ wēi wèi jiāng jūn tóng zhèng chōng tán sū liǎng zhōu yóu yì bīng mǎ shǐ réng cì xìng lǐ shì

三年，以奚首领索低为右武威卫将军同正，充檀、苏两州游奕兵马使，仍赐姓李氏。

bā nián qiǎn shǐ lái cháo

八年，遣使来朝。

shí yī nián qiǎn shǐ xiàn míng mǎ

十一年，遣使献名马。

ěr hòu měi suì cháo gòng bù jué huò suì zhōng èr sān zhì

尔后每岁朝贡不绝，或岁中二三至。

gù shì cháng yǐ fàn yáng jié dù shǐ wèi yā xī qì dān liǎng fán shǐ

故事，常以范阳节度使为押奚、契丹两蕃使。

zì zhì dé zhī hòu fān chén duō shàn fēng rǎng cháo tíng yōu róng zhī bǐ wu zì wán bù shēng biān shì gù èr fán yì shǎo wèi kòu

自至德之后，籓臣多擅封壤，朝廷优容之，彼务自完，不生边事，故二蕃亦少为寇。

qí měi suì cháo hè cháng gè qiǎn shù bǎi rén zhì yōu zhōu zé xuǎn qí qiú qú sān wǔ shí rén fù quē yǐn jiàn yú lín dé diàn xī yǐ jīn bó qiǎn hái yú jiē zhù ér guǎn zhī lǜ wèi cháng yě

其每岁朝贺，常各遣数百人至幽州，则选其酋渠三五十人赴阙，引见于麟德殿，锡以金帛遣还，余皆驻而馆之，率为常也。

shì wéi zhě qì dān zhī bié lèi yě

室韦者，契丹之别类也。

jū yuè hé běi qí guó zài jīng shī dōng běi qī qiān lǐ

居越河北，其国在京师东北七千里。

dōng zhì hēi shuǐ mò hé xi zhì tū jué nán jiē qì dān běi zhì yú hǎi

东至黑水靺鞨，西至突厥，南接契丹，北至于海。

qí guó wú jūn zhǎng yǒu dà shǒu lǐng shí qī rén bìng hào mò hè fú shì guǎn shè zhī ér fù yú tū jué

其国无君长，有大首领十七人，并号“莫贺弗”，世管摄之，而附于突厥。

bīng qì yǒu jiǎo gōng hù shǐ yóu shàn shè shí jù yì liè shì bì ér sàn

兵器有角弓楛矢，尤善射，时聚弋猎，事毕而散。

qí rén tǔ zhe wú fù liǎn

其人土著，无赋敛。

huò wèi xiǎo shì yǐ pí fù shàng xiāng jù ér jū zhì shù shí bǎi jiā

或为小室，以皮复上，相聚而居，至数十百家。

yǎn mù wèi lí bù jiā jīn rèn rén qiān yǐ zhǒng bù jiě yòng niú

剡木为犁，不加金刃，人牵以种，不解用牛。

xià duō wù yǔ dōng duō shuāng xiàn

夏多雾雨，冬多霜霰。

chù yi quǎn shǐ huàn yǎng ér gǎn zhī qí pí yòng yǐ wèi wéi nán zǐ nǚ rén tōng yǐ wéi fú

畜宜犬豕，豢养而敢之，其皮用以为韦，男子女人通以为服。

pī fà zuǒ rèn qí jiā fù zhě xiàng zhe wǔ sè zá zhū

被发左衽，其家富者项著五色杂珠。

hūn jià zhī fǎ nán xiān jiù nǚ shě sān nián yì lì yīn de qīn yíng qí fù

婚嫁之法，男先就女舍，三年役力，因得亲迎其妇。

yì rì yǐ mǎn nǚ jiā fēn qí cái wù fū fù tóng chē ér zài gǔ wǔ gòng guī

役日已满，女家分其财物，夫妇同车而载，鼓舞共归。

wǔ dé zhōng xiàn fāng wù

武德中，献方物。

zhēn guàn sān nián qiǎn shǐ gòng fēng diāo zì cǐ cháo gòng bù jué

贞观三年，遣使贡丰貂，自此朝贡不绝。

yòu yún shì wéi wǒ táng yǒu jiǔ bù yān

又云：室韦，我唐有九部焉。

suǒ wèi lǐng xī shì wéi shān běi shì wéi huáng tóu shì wéi dà rú zhě shì wéi xiǎo rú zhě shì wéi pó wō shì wéi nè běi shì wéi luò tuó shì wéi bìng zài liǔ chéng jùn zhī dōng běi jìn zhě sān qiān wǔ bǎi lǐ yuǎn zhě liù qiān èr bǎi lǐ

所谓岭西室韦、山北室韦、黄头室韦、大如者室韦、小如者室韦、婆莴室韦、讷北室韦、骆驼室韦，并在柳城郡之东北，近者三千五百里，远者六千二百里。

jīn shì wéi zuì xi yǔ huí hé jiē jiè zhě wū sù gù bù luò dāng jù lún pō zhī xi nán

今室韦最西与回纥接界者，乌素固部落，当俱轮泊之西南。

cì dōng yǒu yí sāi méi bù luò

次东有移塞没部落。

cì dōng yòu yǒu sāi hé zhī bù luò cǐ bù luò yǒu liáng mǎ rén hù yì duō jū chuò hé zhī nán qí hé bǐ sú wèi zhī yàn zhī hé

次东又有塞曷支部落，此部落有良马，人户亦多，居啜河之南，其河彼俗谓之燕支河。

cì yòu yǒu hé jiě bù luò cì dōng yòu yǒu wū luō hù bù luò yòu yǒu nà lǐ bù luò

次又有和解部落，次东又有乌罗护部落，又有那礼部落。

yòu dōng běi yǒu shān běi shì wéi yòu běi yǒu xiǎo rú zhě shì wéi yòu běi yǒu pó wō shì wéi dōng yòu yǒu lǐng xī shì wéi yòu dōng nán zhì huáng tóu shì wéi cǐ bù luò bīng qiáng rén hù yì duō dōng běi yǔ dá gòu jiē

又东北有山北室韦，又北有小如者室韦，又北有婆莴室韦，东又有岭西室韦，又东南至黄头室韦，此部落兵强，人户亦多，东北与达姤接。

lǐng xī shì wéi běi yòu yǒu nè běi zhī shì wéi cǐ bù luò jiào xiǎo

岭西室韦北又有讷北支室韦，此部落较小。

wū luō hù zhī dōng běi èr bǎi yú lǐ nà hé zhī běi yǒu gǔ wū wán zhī yí rén jīn yì zì chēng wū wán guó

乌罗护之东北二百余里，那河之北有古乌丸之遗人，今亦自称乌丸国。

wǔ dé zhēn guàn zhōng yì qiǎn shǐ lái cháo gòng

武德、贞观中，亦遣使来朝贡。

qí běi dà shān zhī běi yǒu dà shì wéi bù luò qí bù luò bàng wàng jiàn hé jū

其北大山之北有大室韦部落，其部落傍望建河居。

qí hé yuán chū tū jué dōng běi jiè jù lún pō

其河源出突厥东北界俱轮泊，

qū qǔ dōng liú

屈曲东流，

jīng xī shì wéi jiè

经西室韦界，

yòu dōng jīng dà shì wéi jiè

又东经大室韦界，

yòu dōng jīng méng wù shì wéi zhī běi

又东经蒙兀室韦之北，

luò zǔ shì wéi zhī nán

落俎室韦之南，

yòu dōng liú yǔ nà hé hū hàn hé hé

又东流与那河、忽汗河合，

yòu dōng jīng nán hēi shuǐ mò hé zhī běi

又东经南黑水靺鞨之北，

běi hēi shuǐ mò hé zhī nán

北黑水靺鞨之南，

dōng liú zhù yú hǎi

东流注于海。

wū wán dōng nán sān bǎi lǐ yòu yǒu dōng shì wéi bù luò zài yuè hé zhī běi

乌丸东南三百里，又有东室韦部落，在 越河之北。

qí hé dōng nán liú yǔ nà hé hé

其河东南流，与那河合。

kāi yuán tiān bǎo jiān bǐ nián huò jiān suì rù gòng

开元、天宝间，比年或间岁入贡。

dà lì zhōng yì pín qiǎn shǐ lái gòng

大历中，亦频遣使来贡。

zhēn yuán bā nián rùn shí èr yuè shì wéi dū du hé jiě rè sù děng yī shí rén lái cháo

贞元八年闰十二月，室韦都督和解热素等一十人来朝。

tài hé wǔ nián zhì bā nián fán sān qiǎn shǐ lái

太和五年至八年，凡三遣使来。

jiǔ nián shí èr yuè shì wéi dà dū dū ā chéng děng sān shí rén lái cháo

九年十二月，室韦大都督阿成等三十人来朝。

kāi chéng huì chāng zhōng yì qiǎn shǐ lái cháo gòng bù jué

开成、会昌中，亦遣使来朝贡不绝。

mò hé gài sù shèn zhī de hòu wèi wèi zhī wù jí zài jīng shī dōng běi liù qiān yú lǐ

靺鞨，盖肃慎之地，后魏谓之勿吉，在京师东北六千余里。

dōng zhì yú hǎi xi jiē tū jué nán jiè gāo lí běi lín shì wéi

东至于海，西接突厥，南界高丽，北邻室韦。

qí guó fán wéi shù shí bù gè yǒu qiú shuài huò fù yú gāo lí huò chén yú tū jué

其国凡为数十部，各有酋帅，或附于高丽，或臣于突厥。

ér hēi shuǐ mò hé zuì chù běi fāng yóu chēng jìn jié měi shì qí yǒng héng wèi lín jìng zhī huàn

而黑水靺鞨最处北方，尤称劲捷，每恃其勇，恒为邻境之患。

sú jiē biān fā xìng xiōng hàn wú yōu qi guì zhuàng ér jiàn lǎo

俗皆编发，性凶悍，无忧戚，贵壮而贱老。

wú wū yǔ bìng yī shān shuǐ jué de wèi xué jià mù yú shàng yǐ tǔ fù zhī zhuàng rú zhōng guó zhī zhǒng mù xiāng jù ér jū

无屋宇，并依山水掘地为穴，架木于上，以土覆之，状如中国之冢墓，相聚而居。

xià zé chū suí shuǐ cǎo dōng zé rù chù xué zhōng

夏则出随水草，冬则入处穴中。

fù zǐ xiāng chéng shì wèi jūn zhǎng

父子相承，世为君长。

sú wú wén zì

俗无文字。

bīng qì yǒu jiǎo gōng jí hù shǐ

兵器有角弓及楛矢。

qí chù yi zhū fù rén zhì shù bǎi kǒu shí qí ròu ér yī qí pí

其畜宜猪，富人至数百口，食其肉而衣其皮。

sǐ zhě chuān de mái zhī yǐ shēn chèn tǔ wú guān liǎn zhī jù shā suǒ chéng mǎ yú shī qián shè jì

死者穿地埋之，以身衬土，无棺敛之具，杀所乘马于尸前设祭。

yǒu qiú shuài tū dì jī zhě suí mò lǜ qí bù qiān yú jiā nèi shǔ chù zhī yú yíng zhōu yáng dì shòu tū dì jī jīn zǐ guāng lù dài fū liáo xī tài shǒu

有酋帅突地稽者，隋末率其部千余家内属，处之于营州，炀帝授突地稽金紫光禄大夫、辽西太守。

wǔ dé chū qiǎn jiàn shǐ cháo gòng yǐ qí bù luò zhì yàn zhōu réng yǐ tū dì jī wèi zǒng guǎn

武德初，遣间使朝贡，以其部落置燕州，仍以突地稽为总管。

liú hēi tà zhī pàn yě tū dì jī lǜ suǒ bù fù dìng zhōu qiǎn shǐ yì tài zōng qǐng shòu jié dù yǐ zhàn gōng fēng shī guó gōng

刘黑闼之叛也，突地稽率所部赴定州，遣使诣太宗请受节度，以战功封蓍国公。

yòu xǐ qí bù luò yú yōu zhōu zhī chāng píng chéng

又徙其部落于幽州之昌平城。

huì gāo kāi dào yǐn tū jué lái gōng yōu zhōu tū dì jī lǜ bīng yāo jī dà pò zhī

会高开道引突厥来攻幽州，突地稽率兵邀击，大破之。

zhēn guàn chū bài yòu wèi jiāng jūn cì xìng lǐ shì

贞观初，拜右卫将军，赐姓李氏。

xún zú

寻卒。

zi jǐn xíng wěi mào wǔ lì jué rén

子谨行，伟貌，武力绝人。

lín dé zhōng lì qiān yíng zhōu dū dū

麟德中，历迁营州都督。

qí bù luò jiā tóng shù qiān rén yǐ cái lì xióng biān wèi yí rén suǒ dàn

其部落家僮数千人，以财力雄边，为夷人所惮。

lèi bài yòu lǐng jūn dà jiàng jūn wèi jī shí dào jīng lüè dà shǐ

累拜右领军大将军，为积石道经略大使。

tǔ bō lùn qīn líng děng lǜ zhòng shí wàn rén rù kòu huáng zhōng jǐn xíng bīng shì qiáo cǎi sù bù shè bèi hū wén zéi zhì suì jiàn qí fá gǔ kāi mén yǐ dài zhī

吐蕃论钦陵等率众十万人入寇湟中，谨行兵士樵采，素不设备，忽闻贼至，遂建旗伐鼓，开门以待之。

tǔ bō yí yǒu fú bīng jìng bù gǎn jìn

吐蕃疑有伏兵，竟不敢进。

shàng yuán sān nián yòu pò tǔ bō shù wàn zhòng yú qīng hǎi jiàng xǐ shū láo miǎn zhī

上元三年，又破吐蕃数万众于青海，降玺书劳勉之。

lèi shòu zhèn jūn dà jiàng jūn xíng yòu wèi dà jiàng jūn fēng yān guó gōng

累授镇军大将军，行右卫大将军，封燕国公。

yǒng chún yuán nián zú zèng yōu zhōu dū du péi zàng qián líng

永淳元年卒，赠幽州都督，陪葬乾陵。

zì hòu huò yǒu qiú zhǎng zì lái huò qiǎn shǐ lái cháo gòng měi suì bù jué

自后或有酋长自来，或遣使来朝贡，每岁不绝。

qí bái shān bù sù fù yú gāo lí yīn shōu píng rǎng zhī hòu bù zhòng duō rù zhōng guó

其白山部，素附于高丽，因收平壤之后，部众多入中国。

mì duō ān jū gǔ shì děng bù yì yīn gāo lí pò hòu bēn sàn wēi ruò hòu wú wén yān

汨咄、安居、骨室等部，亦因高丽破后奔散微弱，后无闻焉。

zòng yǒu yí rén bìng wèi bó hǎi biān hù

纵有遗人，并为渤海编户。

wéi hēi shuǐ bù quán shèng fēn wéi shí liù bù bù yòu yǐ nán běi wèi chēng

唯黑水部全盛，分为十六部，部又以南北为称。

kāi yuán shí sān nián ān dōng dōu hù xuē tài qǐng yú hēi shuǐ mò hé nèi zhì hēi shuǐ jūn

开元十三年，安东都护薛泰请于黑水靺鞨内置黑水军。

xù gèng yǐ zuì dà bù luò wèi hēi shuǐ fǔ réng yǐ qí shǒu lǐng wèi dū du zhū bù cì shǐ lì shǔ yān

续更以最大部落为黑水府，仍以其首领为都督，诸部刺史隶属焉。

zhōng guó zhì zhǎng shǐ jiù qí bù luò jiān lǐng zhī

中国置长史，就其部落监领之。

shí liù nián qí dū du cì xìng lǐ shì míng xiàn chéng shòu yún huī jiāng jūn jiān hēi shuǐ jīng lüè shǐ réng yǐ yōu zhōu dū du wèi qí yā shǐ zì cǐ cháo gòng bù jué

十六年，其都督赐姓李氏，名献诚，授云麾将军兼黑水经略使，仍以幽州都督为其押使，自此朝贡不绝。

bó hǎi mò hé dà zuò róng zhě běn gāo lí bié zhǒng yě

渤海靺鞨大祚荣者，本高丽别种也。

gāo lí jì miè zuò róng lǜ jiā shǔ xǐ jū yíng zhōu

高丽既灭，祚荣率家属徙居营州。

wàn suì tōng tiān nián qì dān li jìn zhōng fǎn pàn zuò róng yǔ mò hé qǐ sì bǐ yǔ gè lǐng wáng mìng dōng bēn bǎo zǔ yǐ zì gù

万岁通天年，契丹李尽忠反叛，祚荣与靺鞨乞四比羽各领亡命东奔，保阻以自固。

jìn zhōng jì sǐ zé tiān mìng yòu yù qián wèi dà jiàng jūn li jiè gù lǜ bīng tǎo qí yú dǎng xiān pò zhǎn qǐ sì bǐ yǔ yòu dù tiān mén lǐng yǐ pò zuò róng

尽忠既死，则天命右玉钤卫大将军李楷固率兵讨其余党，先破斩乞四比羽，又度天门岭以迫祚荣。

zuò róng hé gāo lí mò hé zhī zhòng yǐ jù jiè gù

祚荣合高丽、靺鞨之众以拒楷固；

wáng shī dà bài jiè gù tuō shēn ér hái

王师大败，楷固脱身而还。

shǔ qì dān jí xī jǐn jiàng tū jué dào lù zǔ jué zé tiān bù néng tǎo zuò róng suì lǜ qí zhòng dōng bǎo guì lóu zhī gù dì jù dōng móu shān zhù chéng yǐ jū zhī

属契丹及奚尽降突厥，道路阻绝，则天不能讨，祚荣遂率其众东保桂娄之故地，据东牟山，筑城以居之。

zuò róng xiāo yǒng shàn yòng bīng mò hé zhī zhòng jí gāo lí yú jìn shāo shāo guī zhī

祚荣骁勇善用兵，靺鞨之众及高丽余烬，稍稍归之。

shèng lì zhōng zì lì wèi zhèn guó wáng qiǎn shǐ tōng yú tū jué

圣历中，自立为振国王，遣使通于突厥。

qí de zài yíng zhōu zhī dōng èr qiān lǐ nán yǔ xīn luó xiāng jiē

其地在营州之东二千里，南与新罗相接。

yuè xī mò hé dōng běi zhì hēi shuǐ mò hé dì fāng èr qiān lǐ biān hù shí yú wàn shèng bīng shù wàn rén

越熹靺鞨东北至黑水靺鞨，地方二千里，编户十余万，胜兵数万人。

fēng sú sè gāo lí jí qì dān tóng pō yǒu wén zì jí shū jì

风俗瑟高丽及契丹同，颇有文字及书记。

zhōng zōng jí wèi qiǎn shì yù shǐ zhāng xíng jí wǎng zhāo wèi zhī

中宗即位，遣侍御史张行岌往招慰之。

zuò róng qiǎn zi rù shì jiāng jiā cè lì huì qì dān yǔ tū jué lián suì kòu biān shǐ mìng bù dá

祚荣遣子入侍，将加册立，会契丹与突厥连岁寇边，使命不达。

ruì zōng xiān tiān èr nián qiǎn láng jiàng cuī wǎng cè bài zuò róng wèi zuǒ xiāo wèi yuán wài dà jiàng jūn bó hǎi jùn wáng réng yǐ qí suǒ tǒng wèi hū hàn zhōu jiā shòu hū hàn zhōu dū dū zì shì měi suì qiǎn shǐ cháo gòng

睿宗先天二年，遣郎将崔往册拜祚荣为左骁卫员外大将军、渤海郡王，仍以其所统为忽汗州，加授忽汗州都督，自是每岁遣使朝贡。

kāi yuán qī nián zuò róng sǐ xuán zōng qiǎn shǐ diào jì

开元七年，祚荣死，玄宗遣使吊祭。

nǎi cè lì qí dí zǐ guì lóu jùn wáng dà wǔ yì xí fù wèi zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn bó hǎi jùn wáng hū hàn zhōu dū dū

乃册立其嫡子桂娄郡王大武艺袭父为左骁卫大将军、渤海郡王、忽汗州都督。

shí sì nián hēi shuǐ mò hé qiǎn shǐ lái cháo zhào yǐ qí de wèi hēi shuǐ zhōu réng zhì zhǎng shǐ qiǎn shǐ zhèn yā

十四年，黑水靺鞨遣使来朝，诏以其地为黑水州，仍置长史，遣使镇押。

wǔ yì wèi qí shǔ yuē hēi shuǐ tú jīng wǒ jìng shǐ yǔ táng jiā xiāng tōng

武艺谓其属曰：“黑水途经我境，始与唐家相通。

jiù qǐng tū jué tǔ zhūn jiē xiān gào wǒ tóng qù

旧请突厥吐屯，皆先告我同去。

jīn bù jì huì jí qǐng hàn guān bì shì yǔ táng jiā tōng móu fù bèi gōng wǒ yě

今不计会，即请汉官，必是与唐家通谋，腹背攻我也。

qiǎn mǔ dì dà mén yì jí qí jiù rèn yā fā bīng yǐ jī hēi shuǐ

”遣母弟大门艺及其舅任雅发兵以击黑水。

mén yì céng chōng zhì zǐ zhì jīng shī kāi yuán chū hái guó zhì shì wèi wǔ yì yuē hēi shuǐ qǐng táng jiā guān shǐ jí yù jī zhī shì bèi táng yě

门艺曾充质子至京师，开元初还国，至是谓武艺曰：“黑水请唐家官史，即欲击之，是背唐也。

táng guó rén zhòng bīng qiáng wàn bèi yú wǒ yī zhāo jié yuàn dàn zì qǔ miè wáng

唐国人众兵强，万倍于我，一朝结怨，但自取灭亡。

xī gāo lí quán shèng zhī shí qiáng bīng sān shí yú wàn kàng dí táng jiā bù shì bīn fú táng bīng yī lín sǎo dì jù jìn

昔高丽全盛之时，强兵三十余万，抗敌唐家，不事宾伏，唐兵一临，扫地俱尽。

jīn rì bó hǎi zhī zhòng shù bèi shǎo yú gāo lí nǎi yù wéi bèi táng jiā shì bì bù kě

今日渤海之众，数倍少于高丽，乃欲违背唐家，事必不可。

wǔ yì bù cóng

武艺不从。

mén yì bīng zhì jìng yòu shàng shū gù jiàn

门艺兵至境，又上书固谏。

wǔ yì nù qiǎn cóng xiōng dà yī xià dài mén yì tǒng bīng zhēng mén yì yù shā zhī

武艺怒，遣从兄大壹夏代门艺统兵，征门艺，欲杀之。

mén yì suì qì qí zhòng jiàn dào lái bēn zhào shòu zuǒ xiāo wèi jiāng jūn

门艺遂弃其众，间道来奔，诏授左骁卫将军。

wǔ yì xún qiǎn shǐ cháo gòng réng shàng biǎo jí yán mén yì zuì zhuàng qǐng shā zhī

武艺寻遣使朝贡，仍上表极言门艺罪状，请杀之。

shàng mì qiǎn mén yì wǎng ān xī réng bào wǔ yì yún mén yì yuǎn lái guī tóu yì bù kě shā

上密遣门艺往安西，仍报武艺云：“门艺远来归投，义不可杀。

jīn liú xiàng lǐng nán yǐ qiǎn qù qì

今流向岭南，已遣去讫。

nǎi liú qí shǐ mǎ wén guǐ cōng wù yā bié qiǎn shǐ bào zhī

”乃留其使马文轨、葱勿雅，别遣使报之。

é yǒu xiè qí shì zhě wǔ yì yòu shàng shū yún dà guó shì rén yǐ xìn qǐ yǒu qī kuáng zhī lǐ

俄有泄其事者，武艺又上书云：“大国示人以信，岂有欺诳之理！

jīn wén mén yì bù xiàng lǐng nán fú qǐng yī qián shā què

今闻门艺不向岭南，伏请依前杀却。

yóu shì hóng lú shǎo qīng li dào suì yuán fù yǐ bù néng dū chá guān shǔ zhì yǒu lòu xiè zuǒ qiān dào suì wèi cáo zhōu cì shǐ fù wèi zé zhōu cì shǐ

”由是鸿胪少卿李道邃、源复以不能督察官属，致有漏泄，左迁道邃为曹州刺史，复为泽州刺史。

qiǎn mén yì zàn xiàng lǐng nán yǐ bào zhī

遣门艺暂向岭南以报之。

èr shí nián wǔ yì qiǎn qí jiāng zhāng wén xiū lǜ hǎi zéi gōng dēng zhōu cì shǐ wéi jùn

二十年，武艺遣其将张文休率海贼攻登州刺史韦俊。

zhào qiǎn mén yì wǎng yōu zhōu zhēng bīng yǐ tǎo zhī réng lìng tài pú yuán wài qīng jīn sī lán wǎng xīn luó fā bīng yǐ gōng qí nán jìng

诏遣门艺往幽州征兵以讨之，仍令太仆员外卿金思兰往新罗发兵以攻其南境。

shǔ shān zǔ hán dòng xuě shēn zhàng yú bīng shì sǐ zhě guò bàn jìng wú gōng ér hái

属山阻寒冻，雪深丈余，兵士死者过半，竟无功而还。

wǔ yì huái yuàn bù yǐ mì qiǎn shǐ zhì dōng dōu jiǎ cì kè cì mén yì yú tiān jīn qiáo nán mén yì gé zhī bù sǐ

武艺怀怨不已，密遣使至东都，假刺客刺门艺于天津桥南，门艺格之，不死。

zhào hé nán fǔ bǔ huò qí zéi jǐn shā zhī

诏河南府捕获其贼，尽杀之。

èr shí wǔ nián wǔ yì bìng zú qí zi qīn mào sì lì

二十五年，武艺病卒，其子钦茂嗣立。

zhào qiǎn nèi shì duàn shǒu jiǎn wǎng cè qīn mào wèi bó hǎi jùn wáng réng sì qí fù wèi zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn hū hàn zhōu dū dū

诏遣内侍段守简往册钦茂为渤海郡王，仍嗣其父为左骁卫大将军、忽汗州都督。

qīn mào chéng zhào shè qí jìng nèi qiǎn shǐ suí shǒu jiǎn rù cháo gòng xiàn

钦茂承诏赦其境内，遣使随守简入朝贡献。

dà lì èr nián zhì shí nián huò pín qiǎn shǐ lái cháo huò jiān suì ér zhì huò suì nèi èr sān zhì zhě

大历二年至十年，或频遣使来朝，或间岁而至，或岁内二三至者。

shí èr nián zhēng yuè qiǎn shǐ xiàn rì běn guó wǔ nǚ yī shí yī rén jí fāng wù

十二年正月，遣使献日本国舞女一十一人及方物。

sì yuè shí èr yuè shǐ fù lái

四月、十二月，使复来。

jiàn zhōng sān nián wǔ yuè zhēn yuán qī nián zhēng yuè jiē qiǎn shǐ lái cháo shòu qí shǐ dà cháng jìng wèi wèi wèi qīng tóng zhèng lìng hái fān

建中三年五月、贞元七年正月，皆遣使来朝，授其使大常靖为卫尉卿同正，令还蕃。

bā yuè qí wáng zǐ dà zhēn hàn lái cháo qǐng bèi sù wèi

八月，其王子大贞翰来朝，请备宿卫。

shí nián zhēng yuè yǐ lái cháo wáng zǐ dà qīng yǔn wèi yòu wèi jiāng jūn tóng zhèng qí xià sān shí yú rén bài guān yǒu chà

十年正月，以来朝王子大清允为右卫将军同正，其下三十余人，拜官有差。

shí yī nián èr yuè qiǎn nèi cháng shì yīn zhì shàn cè dà sōng lín wèi bó hǎi jùn wáng

十一年二月，遣内常侍殷志赡册大嵩璘为渤海郡王。

shí sì nián jiā yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào sī kōng jìn fēng bó hǎi guó wáng

十四年，加银青光禄大夫、检校司空，进封渤海国王。

sōng lín fù qīn mào kāi yuán zhōng xí fù wèi wèi jùn wáng zuǒ jīn wú dà jiàng jūn

嵩璘父钦茂，开元中，袭父位为郡王、左金吾大将军。

tiān bǎo zhōng lèi jiā tè jìn tài zi zhān shì bīn kè

天宝中，累加特进、太子詹事、宾客。

bǎo yìng yuán nián jìn fēng guó wáng

宝应元年，进封国王。

dà lì zhōng lèi jiā bài sī kōng tài wèi

大历中，累加拜司空、太尉。

jí sōng lín xí wèi dàn shòu qí jùn wáng jiāng jūn ér yǐ

及嵩璘袭位，但授其郡王、将军而已。

sōng lín qiǎn shǐ xù lǐ gù zài jiā cè mìng

嵩璘遣使叙理，故再加册命。

shí yī yuè yǐ wáng zhí dà néng xìn wèi zuǒ xiāo wèi zhōng láng jiàng yú hòu lóu fán zhǎng dū du rú fù chóu wèi yòu wǔ wèi jiāng jūn fàng hái

十一月，以王侄大能信为左骁卫中郎将、虞候、娄蕃长，都督茹富仇为右武卫将军，放还。

èr shí yī nián qiǎn shǐ lái cháo

二十一年，遣使来朝。

shùn zōng jiā sōng lín jīn zǐ guāng lù dài fu jiǎn jiào sī kōng

顺宗加嵩璘金紫光禄大夫、检校司空。

yuán hé yuán nián shí yuè jiā jiǎn jiào tài wèi

元和元年十月，加检校太尉。

shí èr yuè qiǎn shǐ cháo gòng

十二月，遣使朝贡。

sì nián yǐ sōng lín nán yuán yú wèi yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào mì shū jiān hū hàn zhōu dū dū yī qián bó hǎi guó wáng

四年，以嵩璘男元瑜为银青光禄大夫、检校秘书监、忽汗州都督，依前渤海国王。

wǔ nián qiǎn shǐ cháo gòng zhě èr

五年，遣使朝贡者二。

qī nián yì qiǎn shǐ lái cháo

七年，亦遣使来朝。

bā nián zhēng yuè shòu yuán yú dì quán zhī guó wù yán yì yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào mì shū jiān dū du bó hǎi guó wáng qiǎn nèi shì li zhòng mín shǐ yān

八年正月，授元瑜弟权知国务言义银青光禄大夫、检校秘书监、都督、渤海国王，遣内侍李重旻使焉。

shí sān nián qiǎn shǐ lái cháo qiě gào āi

十三年，遣使来朝，且告哀。

wǔ yuè yǐ zhī guó wù dà rén xiù wèi yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào mì shū jiān dū du bó hǎi guó wáng

五月，以知国务大仁秀为银青光禄大夫、检校秘书监、都督、渤海国王。

shí wǔ nián rùn zhēng yuè qiǎn shǐ lái cháo jiā dà rén xiù jīn zǐ guāng lù dài fu jiǎn jiào sī kōng

十五年闰正月，遣使来朝，加大仁秀金紫光禄大夫、检校司空。

shí èr yuè fù qiǎn shǐ lái cháo gòng

十二月，复遣使来朝贡。

cháng qìng èr nián zhēng yuè yòu qiǎn shǐ lái

长庆二年正月，又遣使来。

sì nián èr yuè dà ruì děng wǔ rén lái cháo qǐng bèi sù wèi

四年二月，大睿等五人来朝，请备宿卫。

bǎo lì zhōng bǐ suì xiū gòng

宝历中，比岁修贡。

tài hé yuán nián sì nián jiē qiǎn shǐ lái cháo

太和元年、四年，皆遣使来朝。

wǔ nián dà rén xiù zú yǐ quán zhī guó wù dà yí zhèn wèi yín qīng guāng lù dài fu jiǎn jiào mì shū jiān dū du bó hǎi guó wáng

五年，大仁秀卒，以权知国务大彝震为银青光禄大夫、检校秘书监、都督、渤海国王。

liù nián qiǎn wáng zǐ dà míng jùn děng lái cháo

六年，遣王子大明俊等来朝。

qī nián zhēng yuè qiǎn tóng zhōng shū yòu píng zhāng shì gāo bǎo yīng lái xiè cè mìng réng qiǎn xué shēng sān rén suí bǎo yīng qǐng fù shàng dōu xué wèn

七年正月，遣同中书右平章事高宝英来谢册命，仍遣学生三人，随宝英请赴上都学问。

xiān qiǎn xué shēng sān rén shì yè shāo chéng qǐng guī běn guó xǔ zhī

先遣学生三人，事业稍成，请归本国，许之。

èr yuè wáng zǐ dà xiān shèng děng liù rén lái cháo

二月，王子大先晟等六人来朝。

kāi chéng hòu yì xiū zhí gòng bù jué

开成后，亦修职贡不绝。

xiōng nú zhī bié zhǒng yě jū yú huáng shuǐ běi yì xiān bēi zhī gù dì qí guó zài jīng shī dōng běi wǔ qiān lǐ

匈奴之别种也，居于潢水北，亦鲜卑之故地，其国在京师东北五千里。

dōng jiē mò hé xi zhì tū jué nán zhì qì dān běi yǔ wū luō hún jiē

东接靺鞨，西至突厥，南至契丹，北与乌罗浑接。

de zhōu èr qiān lǐ sì miàn yǒu shān huán rào qí jìng

地周二千里，四面有山，环绕其境。

rén duō shàn shè liè hǎo yǐ chì pí wèi yī yuán fù rén guì tóng chuàn yī jīn shàng xià xuán xiǎo tóng líng fēng sú lüè yǔ qì dān tóng

人多善射猎，好以赤皮为衣缘，妇人贵铜钏，衣襟上下悬小铜铃，风俗略与契丹同。

yǒu dōu lún gē jīn bù luò sì wàn hù shèng bīng wàn yú rén

有都伦纥斤部落四万户，胜兵万余人。

zhēn guàn sān nián qí jūn zhǎng qiǎn shǐ gòng fāng wù

贞观三年，其君长遣使贡方物。

wū luō hún guó gài hòu wèi zhī wū luò hóu yě jīn yì wèi zhī wū luō hù qí guó zài jīng shī dōng běi liù qiān sān bǎi lǐ dōng yǔ mò hé xi yǔ tū jué nán yǔ qì dān běi yǔ wū wán jiē

乌罗浑国，盖后魏之乌洛侯也，今亦谓之乌罗护，其国在京师东北六千三百里，东与靺鞨，西与突厥，南与契丹，北与乌丸接。

fēng sú yǔ mò hé tóng

风俗与靺鞨同。

zhēn guàn liù nián qí jūn zhǎng qiǎn shǐ xiàn diāo pí yān

贞观六年，其君长遣使献貂皮焉。

shǐ chén yuē běi dí mì ěr zhōng huá qīn biān gài yǒu zhī yǐ

史臣曰：北狄密迩中华，侵边盖有之矣；

dōng yí gé ài yíng hǎi zuò gěng hǎn cháng wén zhī

东夷隔碍瀛海，作梗罕常闻之。

fēi wéi shì shǐ zhī rán yì yì bǐng yú tiān xìng

非惟势使之然，抑亦禀于天性。

tài píng zhī rén rén kōng dòng zhī rén wǔ xìn yǐ

太平之人仁，空峒之人武，信矣。

suí yáng dì zòng yù wú yàn xìng bīng liáo zuǒ jí liǎn bào yù yóu shì ér qǐ

随炀帝纵欲无厌，兴兵辽左，急敛暴欲，由是而起。

luàn chén zéi zǐ dé yǐ wèi zī bù jí zì fén suì wáng qí guó

乱臣贼子，得以为资，不戢自焚，遂亡其国。

wǒ tài zōng wén huáng dì qīn yù róng lù dōng zhēng gāo lí suī yǒu chéng gōng suǒ sǔn yì shén

我太宗文皇帝亲驭戎辂，东征高丽，虽有成功，所损亦甚。

jí kǎi hái zhī rì gù wèi zuǒ yòu yuē shǐ zhèn yǒu wèi zhēng zài bì wú cǐ xíng yǐ

及凯还之日，顾谓左右曰： “使朕有魏征在，必无此行矣！

zé shì huǐ yú chū shī yě kě zhī yǐ

”则是悔于出师也可知矣。

hé zhě

为什么呢？

yí dí zhī guó yóu shí tián yě de zhī wú yì shī zhī hé shāng

夷狄之国，犹石田也，得之无益，失之何伤？

bì wù qiú xū míng yǐ láo yǒu yòng

必务求虚名，以劳有用。

dàn dāng xiū wén dé yǐ lái zhī bèi shēng jiào yǐ fú zhī zé xìn chén yǐ fǔ zhī jǐn biān bèi yǐ fáng zhī shǐ chóng yì lái tíng háng hǎi rù gòng cí zhù de qí dào yě

但当修文德以来之，被声教以服之，择信臣以抚之，谨边备以防之，使重译来庭，航海入贡，兹庶得其道也！

zàn yuē dōng yí zhī rén běi dí zhī sú

赞曰：东夷之人，北狄之俗。

yuán kǎo zhōu guān shì chēng mán fú

爰考《周官》，是称蛮服。

wèi dé wú shāng yǐ de hé zú

未得无伤，已得何足！

yi wu huái róu wèi zhī jī shù

宜务怀柔，谓之羁束。

Don't lose your spot.