旧唐书 · 刘昫 · Chapter 23 of 200

志·卷三

PinyinModern Translation
Size

lǐ yí sān

礼仪三

fēng shàn zhī lǐ zì hàn guāng wǔ zhī hòu kuàng shì bù xiū

封禅之礼,自汉光武之后,旷世不修。

duò kāi huáng shí sì nián jìn wáng guǎng lǜ bǎi guān kàng biǎo gù qǐng fēng shàn

隋开皇十四年,晋王广率百官抗表,固请封禅。

wén dì lìng niú hóng xīn yàn zhī xǔ shàn xīn děng chuàng dìng yí zhù

文帝令牛弘、辛彦之、许善心等创定仪注。

zhì shí wǔ nián xíng xìng yǎn zhōu suì yú tài shān zhī xià wèi tán shè jì rú nán jiāo zhī lǐ jìng bù shēng shān ér hái

至十五年,行幸兖州,遂于太山之下,为坛设祭,如南郊之礼,竟不升山而还。

zhēn guàn liù nián píng tū jué nián gǔ lǚ dēng qún chén shàng yán qǐng fēng tài shān

贞观六年,平突厥,年谷屡登,群臣上言请封泰山。

tài zōng yuē yì zhě yǐ fēng shàn wèi dà diǎn

太宗曰:“议者以封禅为大典。

rú zhèn běn xīn dàn shǐ tiān xià tài píng jiā jǐ rén zú suī quē fēng shàn zhī lǐ yì kě bǐ dé yáo shùn

如朕本心,但使天下太平,家给人足,虽阙封禅之礼,亦可比德尧、舜;

ruò bǎi xìng bù zú yí dí nèi qīn zòng xiū fēng shàn zhī yí yì hé yì yú jié zhòu

若百姓不足,夷狄内侵,纵修封禅之仪,亦何异于桀、纣?

xī qín shǐ huáng zì wèi dé qià tiān xīn zì chēng huáng dì dēng fēng dài zōng shē chǐ zì jīn

昔秦始皇自谓德洽天心, 自称皇帝,登封岱宗,奢侈自矜。

hàn wén dì jìng bù dēng fēng ér gōng xíng jiǎn yuē xíng cuò bù yòng

汉文帝竟不登封,而躬行俭约,刑措不用。

jīn jiē chēng shǐ huáng wèi bào nüè zhī zhǔ hàn wén wèi yǒu dé zhī jūn

今皆称始皇为暴虐之主,汉文为有德之君。

yǐ cǐ ér yán wú jiǎ fēng shàn

以此而言,无假封禅。

lǐ yún zhì jìng bù tán sǎo dì ér jì zú biǎo zhì chéng hé bì yuǎn dēng gāo shān fēng shù chǐ zhī tǔ yě

礼云,‘至敬不坛’, 扫地而祭,足表至诚,何必远登高山,封数尺之土也!

shì zhōng wáng guī duì yuē bì xià fā dé yīn míng fēng shàn běn mò fēi yú chén zhī suǒ jí

”侍中王珪对曰:“陛下发德音,明封禅本末,非愚臣之所及。

mì shū jiān wèi zhēng yuē suí mò dà luàn lí mín yù bì xià shǐ yǒu shēng wàng

”秘书监魏征曰:“随末大乱,黎民遇陛下, 始有生望。

yǎng zhī zé zhì rén láo zhī zé wèi kě

养之则至仁,劳之则未可。

shēng zhōng zhī lǐ xū bèi qiān chéng wàn qí gòng zhàng zhī fèi dòng yì shù zhōu

升中之礼,须备千乘万骑,供帐之费,动役数州。

hù kǒu xiāo tiáo hé yǐ néng gěi

户口萧条,何以能给?

tài zōng shēn jiā zhēng yán ér zhōng wài zhāng biǎo bù yǐ

”太宗深嘉征言,而中外章表不已。

shàng wèn lǐ guān liǎng hàn fēng shān yí zhù yīn qiǎn zhōng shū shì láng dù zhèng lún xíng tài shān shàng qī shí èr dì tán jī

上问礼官两汉封山仪注,因遣中书侍郎杜正伦行太山上七十二帝坛迹。

shì nián liǎng hé shuǐ lǎo qí shì nǎi qǐn

是年两河水潦,其事乃寝。

zhì shí yī nián qún chén fù quàn fēng shān shǐ yì qí lǐ

至十一年,群臣复劝封山,始议其礼。

yú shì guó zǐ bó shì liú bó zhuāng mù zhōu cì shǐ xú lìng yán děng gè shàng fēng sì zhī shì hù shè yí yì suǒ jiàn bù tóng

于是国子博士刘伯庄、睦州刺史徐令言等, 各上封祀之事,互设疑议,所见不同。

duō yán xīn lǐ zhōng fēng shàn yí zhù jiǎn lüè wèi zhōu

多言新礼中封禅仪注,简略未周。

tài zōng chì mì shū shǎo jiān yán sī gǔ jiàn yì dài fū zhū zǐ shē děng yǔ sì fāng míng rú bó wù zhī shì cān yì dé shī

太宗敕秘书少监颜思古、谏议大夫朱子奢等,与四方名儒博物之士参议得失。

yì zhě shù shí jiā dì xiāng bó nán fēn yún jiǔ bù jué

议者数十家, 递相驳难,纷纭久不决。

yú shì zuǒ pú yè fáng xuán líng tè jìn wèi zhēng zhōng shū lìng yáng shī dào bó cǎi zhòng yì kān xíng yòng ér yǔ jiù lǐ bù tóng zhě zòu zhī

于是左仆射房玄龄、特进魏征、中书令杨师道,博采众议堪行用而与旧礼不同者奏之。

qí yì hào tiān shàng dì tán yuē jiāng fēng xiān jì yì zài gào shén qiě bèi yè jìng zhī yí fāng zhǎn qìng chéng zhī lǐ

其议昊天上帝坛曰:“将封先祭,义在告神,且备谒敬之仪,方展庆成之礼。

gù dāng yú tán xià zhǐ yù shēn qí jié

固当于坛下止,预申齐洁。

zàn xiǎng yǐ bì rán hòu dēng fēng

赞飨已毕,然后登封。

jì biǎo zhòng shèn zhī shēn jiān shì xíng shì yǒu jiàn

既表重慎之深,兼示行事有渐。

jīn qǐng jì yú tài shān xià shè tán yǐ sì shàng dì yǐ jǐng huáng dì pèi xiǎng

今请祭于泰山下,设坛以祀上帝,以景皇帝配享。

tán zhǎng yī shí èr zhàng gāo yī zhàng èr chǐ

坛长一十二丈,高一丈二尺。

yòu yì zhì yù dié yuē jīn yù zhòng bǎo zhì xìng zhēn jiān zōng sì jiāo yīn jiē chōng qì bì qǐ xián huá měi shí guì jīng què

” 又议制玉牒曰:“金玉重宝,质性贞坚,宗祀郊禋,皆充器币,岂嫌华美,实贵精确。

kuàng hū sān shén zhuàng guān wàn dài hóng míng lǐ jí yīn chóng shì zī zǎo rù

况乎三神壮观,万代鸿名,礼极殷崇,事资藻缛。

yù dié yù jiǎn shì yùn líng qí

玉牒玉检,式韫灵奇。

chuán zhī wú qióng yǒng cún bù xiǔ

,传之无穷,永存不朽。

jīn qǐng yù dié zhǎng yī chǐ sān cùn guǎng hòu gè wǔ cùn

今请玉牒长一尺三寸,广厚各五寸。

yù jiǎn hòu èr cùn cháng duǎn kuò xiá yī rú yù dié

玉检厚二寸,长短阔狭一如玉牒。

qí yìn chǐ qǐng suí xǐ dà xiǎo réng chán yǐ jīn shéng wǔ zhōu

其印齿请随玺大小,仍缠以金绳五周。

yòu yì yù cè yuē fēng shàn zhī jì yán pèi zuò zhǔ jiē diàn yù cè sù fèng qián chéng

”又议玉策曰:“封禅之祭,严配作主,皆奠玉策,肃奉虔诚。

jīn yù cè sì méi gè zhǎng yī chǐ sān cùn guǎng yī cùn wǔ fēn hòu wǔ fēn

今玉策四枚,各长一尺三寸,广一寸五分,厚五分。

měi cè wǔ jiǎn jù yǐ jīn biān

每策五简,俱以金编。

qí yī diàn shàng dì yī diàn tài zǔ zuò yī diàn huáng dì qí yī diàn gāo zǔ zuò

其一奠上帝,一奠太祖座,一奠皇地祇,一奠高祖座。

yòu yì jīn guì yuē dēng pèi zhī cè shèng yǐ jīn guì guī gé yì zǔ zhī miào shì

”又议金匮曰:“登配之策,盛以金匮,归格艺祖之庙室。

jīn qǐng cháng duǎn lìng róng yù cè gāo guǎng gè liù cùn

今请长短令容玉策,高广各六寸。

xíng zhì rú jīn zhī biǎo hán

形制如今之表函。

chán yǐ jīn shéng fēng yǐ jīn ní yìn yǐ shòu mìng xǐ

缠以金绳,封以金泥,印以受命玺。

yòu yì fāng shí zài lèi yuē jiù cáng yù dié zhǐ yòng shí hán yì yóu shèng shū qiè sì suǒ yǐ huò hū shí qiè

”又议方石再累曰: “旧藏玉牒,止用石函,亦犹盛书箧笥,所以或呼石箧。

jīn qǐng fāng shí sān méi yǐ wéi zài lèi

今请方石三枚,以为再累。

qí shí méi shí jiǎn kè fāng shí sì biān ér lì zhī

其十枚石检,刻方石四边而立之。

chán yǐ jīn shéng fēng yǐ shí ní yìn yǐ shòu mìng xǐ

缠以金绳,封以石泥,印以受命玺。

yòu yì tài shān shàng yuán tán yuē sì chū kāi dào tán chǎng tōng yì nán miàn rù shēng yú shì wéi yǔn

”又议泰山上圆坛曰:“四出开道,坛场通义,南面入升,于事为允。

jīn qǐng jiè qiū shàng yuán tán guǎng wǔ zhàng gāo jiǔ chǐ yòng wǔ sè tǔ jiā zhī

今请介丘上圆坛广五丈, 高九尺,用五色土加之。

sì miàn gè shè yī jiē

四面各设一阶。

yù wèi zài tán nán shēng zì nán jiē ér jiù shàng fēng yù dié

御位在坛南,升自南阶,而就上封玉牒。

yòu yì yuán tán shàng tǔ fēng yuē fán yán fēng zhě jiē shì jī tǔ zhī míng

” 又议圆坛上土封曰:“凡言封者,皆是积土之名。

lì jiàn fēn fēng yì yǐ bān shè lì hào

利建分封,亦以班社立号。

wèi zhī fēng shàn jué yì kě zhī

谓之封禅,厥义可知。

jīn qǐng yú yuán tán zhī shàng ān zhì fāng shí xǐ jiān jì bì jiā tǔ zhù yǐ wéi fēng

今请于圆坛之上,安置方石,玺缄既毕,加土筑以为封。

gāo yī zhàng èr chǐ ér guǎng èr zhàng yǐ wǔ sè tǔ yì fēng yù dié cáng yú qí nèi

高一丈二尺,而广二丈,以五色土益封,玉牒藏于其内。

sì chán zhī tǔ qí fēng zhì yì tóng cǐ

祀禅之土,其封制亦同此。

yòu yì yù xǐ yuē jǐn xiáng qián zǎi fāng shí jiān fēng yù jiǎn jīn ní bì zī yìn xǐ yǐ wéi mì gù

”又议玉玺曰:“谨详前载方石缄封,玉检金泥,必资印玺,以为秘固。

jīn qǐng yī lìng yòng shòu mìng xǐ yǐ fēng shí jiǎn

今请依令用受命玺以封石检。

qí yù jiǎn jì yǔ shí jiǎn dà xiǎo bù tóng qǐng gēng zào xǐ yī méi fāng yī cùn èr fēn wén tóng shòu mìng xǐ yǐ fēng yù dié

其玉检既与石检大小不同,请更造玺一枚,方一寸二分,文同受命玺,以封玉牒。

shí jiǎn xíng zhì yī hàn jiàn wǔ gù shì

石检形制,依汉建武故事。

yòu yì lì bēi yuē lè shí jì hào xiǎn yáng gōng yè dēng fēng jiàng chán sì jìn zhī tán lì bēi jì zhī

”又议立碑曰:“勒石纪号,显扬功业, 登封降禅,肆觐之坛,立碑纪之。

yòu yì shè gào zhì tán yuē jì zhì shān xià lǐ xíng gào zhì chái yú dōng fāng shàng dì wàng zhì biàn lǐ qún shén

”又议设告至坛曰:“既至山下,礼行告至,柴于东方上帝,望秩遍礼群神。

jīn qǐng qí tán fāng bā shí yī chǐ gāo sān chǐ bì réng sì chū

今请其坛方八十一尺,高三尺,陛仍四出。

qí chán fāng tán jí yú yí shì qǐng cóng jīn lǐ

其禅方坛及余仪式,请从今礼。

réng qǐng chái jì wàng zhì tóng shí xíng shì

仍请柴祭、望秩,同时行事。

yòu yì fèi shí què jí dà xiǎo jù shí yuē jù shí zhī shè yì qǔ láo gù běn zī shí yòng qǐ yún diāo shì

”又议废石阙及大小距石曰: “距石之设,意取牢固,本资实用,岂云雕饰。

jīn jì jī tǔ hòu fēng zú yǔ tiān zhǎng de jiǔ

今既积土厚封,足与天长地久。

qí xiǎo jù huán tán shí què huí jiàn shì fēi jīng gào wú yì lǐ yì fán ér fēi yào qǐng cóng jiǎn shěng

其小距环坛,石阙回建,事非经诰,无益礼义,烦而非要,请从减省。

tài zōng cóng qí yì réng lìng fù zhī yú lǐ

太宗从其议,仍令附之于礼。

shí wǔ nián xià zhào jiāng yǒu shì yú tài shān fù lìng gōng qīng zhū rú xiáng dìng yí zhù

十五年,下诏,将有事于泰山,复令公卿诸儒详定仪注。

tài cháng qīng wéi tǐng lǐ bù shì láng líng hú dé fēn wèi fēng shàn shǐ cān kǎo qí yì

太常卿韦挺、礼部侍郎令狐德棻为封禅使,参考其议。

shí lùn zhě yòu zhí yì jiàn yán shī gǔ shàng shū shēn míng qián yì

时论者又执异见,颜师古上书申明前议。

tài zōng lǎn qí zòu duō yī shī gǔ suǒ chén wèi dìng

太宗览其奏,多依师古所陈为定。

chē jià zhì luò yáng gōng huì yǒu huì xīng zhī biàn nǎi xià zhào ba qí shì

车驾至洛阳宫,会有彗星之变,乃下诏罢其事。

gāo zōng jí wèi gōng qīng shù qǐng fēng shàn zé tiān jì lì wèi huáng hòu yòu mì zàn zhī

高宗即位,公卿数请封禅,则天既立为皇后,又密赞之。

lín dé èr nián èr yuè chē jià fā jīng dōng xún shòu zhào lǐ guān bó shì zhuàn dìng fēng chán yí zhù

麟德二年二月,车驾发京,东巡狩,诏礼官、博士撰定封禅仪注:

yǒu sī yú qián fēng yuán nián zhēng yuè wù chén shuò

有司于干封元年正月戊辰朔。

xiān shì yǒu sī zhāi jiè

先是,有司斋戒。

yú qián sì qī rì píng dàn tài wèi shì bǎi guān yú xíng cóng zhōng tái yún lái yuè yī rì fēng sì èr rì dēng fēng tài shān sān rì chán shè shǒu gè yáng qí zhí bù gōng qí shì guó yǒu cháng xíng

于前祀七日平旦,太尉誓百官于行从中台,云:“来月一日封祀,二日登封泰山,三日禅社首,各扬其职,不供其事,国有常刑。

shàng zhāi yú xíng gōng sì rì zhì zhāi sān rì

”上斋于行宫四日,致斋三日。

jìn shì zhī guān yìng cóng shēng zhě jí cóng shì qún guān zhū fāng kè shǐ gè běn sī gōng guǎn qīng zhāi yī xiǔ

近侍之官应从升者,及从事群官、 诸方客使,各本司公馆清斋一宿。

qián sì yī rì zhū wèi lìng gòng shǔ wèi hòu yī kè shè huáng huī bàn zhàng yú wài wěi zhī wài yǔ yuè gōng rén jù qīng zhāi yī xiǔ

前祀一日,诸卫令共属:未后一刻,设黄麾半仗于外壝之外,与乐工人俱清斋一宿。

yǒu sī yú tài yuè nán sì lǐ wèi yuán tán sān chéng shí èr jiē rú yuán qiū zhī zhì

有司于太岳南四里为圆坛,三成、十二阶,如圆丘之制。

tán shàng shì yǐ qīng sì miàn gè yī fāng sè bìng zào liáo tán jí wěi sān chóng

坛上饰以青,四面各依方色,并造燎坛及壝三重。

yòu zào yù cè sān méi jiē yǐ jīn shéng lián biān yù jiǎn wèi zhī

又造玉策三枚,皆以金绳连编玉简为之。

měi jiǎn zhǎng yī chǐ èr cùn guǎng yī cùn èr fēn hòu sān fēn kè yù tián jīn wèi zì

每简长一尺二寸,广一寸二分,厚三分,刻玉填金为字。

yòu wèi yù kuì yī yǐ cáng zhèng zuò yù cè zhǎng yī chǐ sān cùn

又为玉匮一,以藏正座玉策,长一尺三寸。

bìng yù jiǎn fāng wǔ cùn dāng shéng chù kè wèi wǔ dào dāng fēng xǐ chù kè shēn èr fēn fāng yī cùn èr fēn

并玉检方五寸,当绳处刻为五道,当封玺处刻深二分,方一寸二分。

yòu wèi jīn kuì èr yǐ cáng pèi zuò yù cè zhì dù rú yù kuì

又为金匮二,以藏配座玉策,制度如玉匮。

yòu wèi huáng jīn shéng yǐ chán jīn yù kuì gè wǔ zhōu

又为黄金绳以缠金玉匮,各五周。

wèi jīn ní yù kuì jīn guì

为金泥、玉匮、金匮。

wèi yù xǐ yī méi fāng yī cùn èr fēn wén tóng shòu mìng xǐ fēng yù kuì jīn guì

为玉玺一枚,方一寸二分,文同受命玺,封玉匮、金匮。

yòu wèi shí gǎn yǐ cáng yù kuì

又为石感, 以藏玉匮。

yòng fāng shí zài lèi gè fāng wǔ chǐ hòu yī chǐ kè fāng shí zhōng lìng róng yù kuì

用方石再累,各方五尺,厚一尺,刻方石中令容玉匮。

gǎn páng shī jiǎn chù jiē kè shēn sān cùn sān fēn kuò yī chǐ

感旁施检处, 皆刻深三寸三分,阔一尺。

dāng shéng chù jiē kè shēn sān fēn kuò yī cùn wǔ fēn

当绳处皆刻深三分,阔一寸五分。

wèi shí jiǎn shí méi yǐ jiǎn shí gǎn jiē cháng sān chǐ kuò yī chǐ hòu qī cùn

为石检十枚,以检石 感,皆长三尺,阔一尺,厚七寸。

jiē kè wèi yìn chǐ sān dào shēn sì cùn

皆刻为印齿三道,深四寸。

dāng fēng xǐ chǔ fāng wǔ cùn dāng tōng shéng chù kuò yī cùn wǔ fēn

当封玺处方五寸, 当通绳处阔一寸五分。

jiē yǒu xiǎo shí gài zhì yǔ jiǎn kè chù xiāng yìng yǐ jiǎn yè fēng ní

皆有小石盖,制与检刻处相应,以检𢬍封泥。

qí jiǎn lì yú gǎn páng nán fāng běi fāng gè sān dōng fāng xī fāng gè èr qù gǎn yú jiē qī cùn

其检立于感旁,南方、北方各三,东方、西方各二,去感隅皆七寸。

yòu wèi jīn shéng yǐ chán shí gǎn gè wǔ zhōu jìng sān fēn

又为金绳以缠石感, 各五周,径三分。

wèi shí ní yǐ ní shí gǎn qí ní mò shí hé fāng sè tǔ wèi zhī

为石泥以泥石感,其泥,末石和方色土为之。

wèi jù shí shí èr méi fēn jù gǎn yú jiē zài lèi gè kuò èr chǐ zhǎng yī zhàng xié kè qí shǒu lìng yǔ gǎn yú xiāng yìng

为距石十二枚, 分距感隅,皆再累,各阔二尺,长一丈,斜刻其首,令与感隅相应。

tài shān zhī shàng shè dēng fēng zhī tán shàng jìng wǔ zhàng gāo jiǔ chǐ sì chū bì

泰山之上,设登封之坛,上径五丈,高九尺,四出陛。

tán shàng shì yǐ qīng sì miàn yī fāng sè

坛上饰以青,四面依方色。

yī wěi suí dì zhī yi

一壝,随地之宜。

qí yù dié yù kuì shí gǎn shí jiǎn jù shí jiē rú fēng sì zhī zhì

其玉牒、玉匮、石感、石检、距石,皆如封祀之制。

yòu wèi jiàng chán tán yú shè shǒu shān shàng fāng tán bā yú yī chéng bā bì rú fāng qiū zhī zhì

又为降禅坛于社首山上,方坛八隅,一成八陛,如方丘之制。

tán shàng shì yǐ huáng sì miàn yī fāng sè

坛上饰以黄,四面依方色。

sān wěi suí dì zhī yi

三壝,随地之宜。

qí yù cè yù kuì shí gǎn shí jiǎn jù shí děng yì tóng fēng sì zhī zhì

其玉策、玉匮、石感、石检、距石等,亦同封祀之制。

zhì qí nián shí èr yuè chē jià zhì shān xià

至其年十二月,车驾至山下。

jí yǒu sī jìn zòu yí zhù fēng sì yǐ gāo zǔ tài zōng tóng pèi chán shè shǒu yǐ tài mù huáng hòu wén dé huáng hòu tóng pèi jiē yǐ gōng qīng chōng yà xiàn zhōng xiàn zhī lǐ

及有司进奏仪注,封祀以高祖、太宗同配,禅社首以太穆皇后、文德皇后同配,皆以公卿充亚献、终献之礼。

yú shì huáng hòu kàng biǎo yuē

于是皇后抗表曰:

fú xún dēng fēng zhī lǐ yuǎn mài gǔ xiān ér jiàng chán zhī yí qiè wèi wèi yǔn

伏寻登封之礼,远迈古先,而降禅之仪,窃为未允。

qí jì dì qí zhī rì yǐ tài hòu zhāo pèi zhì yú xíng shì jiē yǐ gōng qīng

其祭地祇之日,以太后昭配,至于行事,皆以公卿。

yǐ qiè yú chéng kǒng wèi zhōu bèi

以妾愚诚,恐未周备。

hé zhě

为什么呢?

qián kūn dìng wèi gāng róu zhī yì yǐ shū

乾坤定位,刚柔之义已殊;

jīng yì zài chén zhōng wài zhī yí sī bié

经义载陈,中外之仪斯别。

yáo tán zuò pèi jì hé yú fāng qí

瑶坛作配,既合于方祇;

yù dòu jiàn fāng shí guī yú nèi zhí

玉豆荐芳,实归于内职。

kuàng tuī zūn xiān hòu qīn xiǎng qióng yán qǐ yǒu wài mìng zǎi chén nèi cān yīn jì

况推尊先后,亲飨琼筵,岂有外命宰臣,内参禋祭?

xiáng yú zhì lǐ yǒu wěn huī zhāng

详于至理,有紊徽章。

dàn lǐ jié zhī yuán suī xìng yú xī diǎn

但礼节之源, 虽兴于昔典;

ér shēng jiàng zhī zhì shàng quē yú yáo tú

而升降之制,尚缺于遥图。

qiě wǎng dài fēng yuè suī yún xiǎn hào huò yīn shí sú yì zài xún xian

且往代封岳,虽云显号,或因时俗,意在寻仙;

huò yǐ qíng jì míng shì shēn wéi jǐ

或以情觊名,事深为己。

qǐ rú huà bèi hu sì biǎo tuī měi yú shén zōng

岂如化被乎四表,推美于神宗;

dào guān hu èr yí guī gōng yú xiān dé

道冠乎二仪,归功于先德。

nìng kě réng zūn jiù guǐ mǐ chuàng yí zhāng

宁可仍遵旧轨,靡创彝章?

qiè miù chù jiāo wéi tāo jū lán yè

妾谬处椒闱,叨居兰掖。

dàn yǐ zhí wéi zhōng kuì dào shǔ yú zhēng cháng

但以职惟中馈,道属于蒸、尝;

yì qiè fèng xiān lǐ guāng yú píng zǎo

义切奉先,理光于苹、 藻。

wǎng jí zhī sī zài jié yú yīn xīn

罔极之思,载结于因心;

zhī sù zhī huái shí shēn yú míng sì

祗肃之怀,实深于明祀。

dàn qiè zǎo guāi dìng xǐng yǐ quē shì yú chen hūn

但妾早乖定省,已阙侍于晨昏;

jīn shǔ chóng yīn qǐ gǎn ān yú wéi yì

今属崇禋,岂敢安于帷帟。

shì gù chí qíng xī qǐn juàn yíng lǐ ér qiào hún

是故驰情夕寝,睠嬴里而翘魂;

dié lǜ xiāo xīng yǎng shēn jiāo ér sǒng niàn

叠虑宵兴,仰深郊而耸念。

fú wàng zhǎn lǐ zhī rì zǒng lǜ liù gōng nèi wài mìng fù yǐ qīn fèng diàn

伏望展礼之日,总率六宫内外命妇,以亲奉奠。

jì shēn rú zài zhī jìng shì zhǎn qián bài zhī yí

冀申如在之敬,式展虔拜之仪。

jī cǐ wēi chéng yǐ yān qì xù

积此微诚,已淹气序。

jì shǔ luán yú jiāng jǐng diàn bì fēi shē zhé xiào dān xīn zhù bì dà lǐ

既属銮舆将警,奠璧非赊,辄效丹心,庶裨大礼。

jì shèng cháo chuí zé yǒng bō yú fāng guī

冀圣朝垂则,永播于芳规;

yíng zhú mò guāng zēng huī yú rì yuè

萤烛末光,增辉于日月。

yú shì jì dì qí liáng fǔ jiē yǐ huáng hòu wèi yà xiàn zhū wáng dà fēi wèi zhōng xiàn

于是祭地祇、梁甫,皆以皇后为亚献,诸王大妃为终献。

bǐng chén qián luó wén fǔ guǒ yì li jìng zhēn lùn fēng shàn xū míng shuǐ shí zūn huái nán zǐ yún fāng zhū jiàn yuè zé jīn ér wèi shuǐ

丙辰,前罗文府果毅李敬贞论封禅须明水实樽:“《淮南子》云:‘方诸见月, 则津而为水。

gāo yòu zhù yún fāng zhū yīn suì dà há yě

’高诱注云:‘方诸,阴燧,大蛤也。

shú mó shì lìng rè yǐ xiàng yuè zé shuǐ shēng

熟摩拭令热,以向月,则水生。

yǐ tóng pán shòu zhī xià shù shí

以铜盘受之,下数石。

wáng chōng lùn héng yún yáng suì qǔ huǒ yú rì fāng zhū qǔ shuǐ yú yuè xiāng qù shén yuǎn ér huǒ zhì shuǐ lái zhě qì gǎn zhī yàn yě

’王充《论衡》云:‘阳燧取火于日,方诸取水于月,相去甚远,而火至水来者,气感之验也。

hàn jiù yí yún bā yuè yǐn zhòu chē jià xī shēng yǐ jiàn zhū qǔ shuǐ yú yuè yǐ yáng suì qǔ huǒ yú rì

’《汉旧仪》云:‘八月饮酎,车驾夕牲,以鉴诸取水于月,以阳燧取火于日。

zhōu lǐ kǎo gōng jì yún jīn yǒu liù jì

’《周礼·考工记》云:‘金有六齐。

jīn xī bàn wèi zhī jiàn suì zhī qí

金锡半, 谓之鉴燧之齐。

zhèng xuán zhù yún jiàn suì qǔ shuǐ huǒ yú rì yuè zhī qì yě

’郑玄注云:‘鉴燧,取水火于日月之器也。

zhǔn zhèng cǐ zhù zé shuǐ huǒ zhī qì jiē yǐ jīn xī wèi zhī

’准郑此注,则水火之器,皆以金锡为之。

jīn sī zǎi yǒu yáng suì xíng rú yuán jìng yǐ qǔ míng huǒ

今司宰有阳燧,形如圆镜,以取明火;

yīn jiàn xíng rú fāng jìng yǐ qǔ míng shuǐ

阴鉴形如方镜,以取明水。

dàn bǐ nián cí jì jiē yòng yáng suì qǔ huǒ yìng shí de

但比年祠祭,皆用阳燧取火,应时得;

yǐ yīn jiàn qǔ shuǐ wèi yǒu de zhě cháng yòng jǐng shuǐ tì míng shuǐ zhī chù

以阴鉴取水,未有得者,常用井水替明水之处。

fèng chì lìng lǐ sī yán jiū

”奉敕令礼司研究。

jìng zhēn yīn shuō xiān rú shì fēi yán jí míng shuǐ nǎi yún zhōu lǐ jīn xī xiāng bàn zì shì zào yáng suì fǎ zhèng xuán cuò jiě yǐ wéi yīn jiàn zhī zhì

敬贞因说先儒是非,言及明水,乃云:“周礼金锡相半,自是造阳燧法,郑玄错解以为阴鉴之制。

réng gǔ qǔ míng shuǐ fǎ hé yòng fāng zhū yǐn huái nán zǐ děng shū yòng dà há yě

仍古取明水法,合用方诸,引《淮南子》等书,用大蛤也。

yòu chēng jìng zhēn céng bā jiǔ yuè zhōng qǔ há yī chǐ èr cùn zhě yī fǎ shì zhī

”又称:“敬贞曾八九月中,取蛤一尺二寸者依法试之。

zì rén dìng zhì yè bàn de shuǐ sì wǔ dǒu

自人定至夜半,得水四五斗。

fèng cháng zòu yuē fēng shàn jì sì jí xū míng shuǐ shí zūn

”奉常奏曰:“封禅祭祀,即须明水实樽。

jìng zhēn suǒ chén jiǎn yǒu gù shí

敬贞所陈, 检有故实。

yòu chēng xiān jīng shì yàn què zhí wàng qǐng chà jìng zhēn zì qǔ bàng gé biàn fù tài shān yǔ suǒ sī duì shì

”又称:先经试验确执,望请差敬贞自取蚌蛤,便赴太山与所司对试。

shì rì zhì yuē gǔ jīn diǎn zhì wén zhì bù tóng zhì yú zhì dù suí shì dài yán gé wéi sì tiān de dú bù gǎi zhāng sī nǎi zì chǔ yú hòu fèng tiān yǐ báo

是日,制曰:“古今典制,文质不同,至于制度,随世代沿革,唯祀天地,独不改张,斯乃自处于厚,奉天以薄。

yòu jīn fēng shàn jí yòng yù dié jīn shéng qì wù zhī jiān fù yǒu wǎ zūn jiē xí yī shí xíng lǐ wén zhì dùn guāi bó ér bù lún shēn wéi wèi qiè

又今封禅,即用玉牒金绳,器物之间,复有瓦樽秸席,一时行礼,文质顿乖,驳而不伦,深为未惬。

qí fēng sì jiàng chán suǒ shè shàng dì hòu tǔ wèi xiān shè zhǎn jiē wǎ wǔ piáo bēi děng wù bìng yi gǎi yòng yīn rù léi jué měi shì cóng wén

其封祀、降禅所设上帝、后土位,先设飐秸、瓦甒、瓢杯等物,并宜改用裀褥罍爵,每事从文。

qí zhū jiāo sì yì yi zhǔn cǐ

其诸郊祀,亦宜准此。

yú shì hào tiān shàng dì zhī zuò rù yǐ cāng huáng dì qí rù yǐ huáng pèi dì jí hòu rù yǐ zǐ wǔ fāng shàng dì jí dà míng yè míng xí jiē yǐ fāng sè nèi guān yǐ xià xí jiē yǐ guān

”于是昊天上帝之座褥以苍,皇地祇褥以黄,配帝及后褥以紫,五方上帝及大明、夜明席皆以方色,内官已下席皆以莞。

sān nián zhēng yuè dì qīn xiǎng hào tiān shàng dì yú shān xià fēng lǐ zhī tán rú yuán qiū zhī yí

三年正月,帝亲享昊天上帝于山下,封礼之坛,如圆丘之仪。

jì qì qīn fēng yù cè zhì shí gǎn jù wǔ sè tǔ fēng zhī

祭讫,亲封玉策, 置石感,聚五色土封之。

yuán jìng yī zhàng èr chǐ gāo jiǔ chǐ

圆径一丈二尺,高九尺。

qí rì dì lǜ shì chén yǐ xià shēng tài shān

其日,帝率侍臣已下升泰山。

yì rì jiù shān shàng dēng fēng zhī tán fēng yù cè qì fù huán shān xià zhī zhāi gōng

翌日,就山上登封之坛封玉策讫,复还山下之斋宫。

qí míng rì qīn sì huáng dì qí yú shè shǒu shān shàng jiàng chán zhī tán rú fāng qiū zhī yí

其明日,亲祀皇地祇于社首山上,降禅之坛,如方丘之仪。

huáng hòu wèi yà xiàn yuè guó tài fēi yàn shì wèi zhōng xiàn

皇后为亚献,越国太妃燕氏为终献。

yì rì shàng yù cháo jìn tán yǐ cháo qún chén rú yuán rì zhī yí

翌日,上御朝觐坛以朝群臣,如元日之仪。

lǐ bì yàn wén wǔ bǎi liáo dà shè gǎi yuán

礼毕,宴文武百僚,大赦改元。

chū shàng qīn xiǎng yú jiàng chán zhī tán xíng chū xiàn zhī lǐ bì zhí shì zhě jiē qū ér xià

初,上亲享于降禅之坛, 行初献之礼毕,执事者皆趋而下。

huàn zhě zhí wéi huáng hòu lǜ liù gōng yǐ shēng xíng lǐ

宦者执帷,皇后率六宫以升,行礼。

wéi yì jiē yǐ jǐn xiù wèi zhī

帷帟皆以锦绣为之。

bǎi liáo zài wèi zhān wàng huò qiè yì yān

百僚在位瞻望,或窃议焉。

yú shì zhào lì dēng fēng jiàng chán cháo jìn zhī bēi gè yú tán suǒ

于是诏立登封、降禅、朝觐之碑,各于坛所。

yòu zhào míng fēng sì tán wèi wǔ hè tái jiè qiū tán wèi wàn suì tái jiàng chán tán wèi jǐng yún tái yǐ jì dāng shí suǒ jiàn zhī ruì yān

又诏名封祀坛为舞鹤台,介丘坛为万岁台,降禅坛为景云台,以纪当时所见之瑞焉。

gāo zōng jì fēng tài shān zhī hòu yòu yù biàn fēng wǔ yuè

高宗既封泰山之后,又欲遍封五岳。

zhì yǒng chún yuán nián yú luò zhōu sōng shān zhī nán zhì chóng yáng xiàn

至永淳元年,于洛州嵩山之南,置崇阳县。

qí nián qī yuè chì qí suǒ zào fèng tiān gōng

其年七月,敕其所造奉天宫。

èr nián zhēng yuè jià xìng fèng tiān gōng

二年正月,驾幸奉天宫。

zhì qī yuè xià zhào jiāng yǐ qí nián shí yī yuè fēng shàn yú sōng yuè

至七月,下诏将以其年十一月封禅于嵩岳。

zhào guó zǐ sī yè li xíng wěi kǎo gōng yuán wài láng gǔ dà yǐn tài cháng bó shì wéi shū xià péi shǒu zhēn fǔ bào sù děng xiáng dìng yí zhù

诏国子司业李行伟、考工员外郎贾大隐、太常博士韦叔夏裴守贞辅抱素等详定仪注。

yú shì yì

于是议:

lì fēng sì tán rú yuán qiū zhī zhì

立封祀坛,如圆丘之制。

shàng shì yǐ xuán sì miàn yī fāng sè

上饰以玄,四面依方色。

wèi yuán tán sān chéng gāo èr zhàng sì chǐ měi děng gāo liù chǐ

为圆坛,三成,高二丈四尺, 每等高六尺。

tán shàng jìng yī shí liù bù sān děng gè kuò sì bù

坛上径一十六步,三等各阔四步。

shè shí èr bì bì jiē shàng kuò bā chǐ xià kuò yī zhàng sì chǐ

设十二陛,陛皆上阔八尺,下阔一丈四尺。

wèi sān chóng wěi jù wài wěi sān shí bù nèi wěi jù wǔ shí bù

为三重壝,距外壝三十步,内壝距五十步。

liáo tán zài tán dōng nán wài wěi zhī nèi gāo sān chǐ fāng yī zhàng wǔ chǐ nán chū bì

燎坛在坛东南外壝之内,高三尺,方一丈五尺,南出陛。

dēng fēng tán yuán jìng wǔ zhàng gāo jiǔ chǐ

登封坛,圆径五丈,高九尺。

sì chū bì wèi yī wěi shì yǐ wǔ sè zhǔn fēng sì

四出陛,为一壝,饰以五色,准封祀。

chán jì tán shàng shì yǐ jīn sì miàn yī fāng sè wèi bā jiǎo fāng tán zài chéng gāo yī zhàng èr chǐ měi děng gāo sì chǐ

禅祭坛,上饰以金,四面依方色,为八角方坛,再成,高一丈二尺, 每等高四尺。

tán shàng fāng shí liù bù měi děng guǎng sì bù shè bā bì

坛上方十六步,每等广四步,设八陛。

qí shàng tán bì jiē guǎng bā chǐ zhōng děng bì jiē guǎng yī zhàng xià děng bì jiē guǎng yī zhàng èr chǐ

其上坛陛皆广八尺,中等陛皆广一丈,下等陛皆广一丈二尺。

wèi sān chóng wěi zhī dà xiǎo zhǔn fēng sì

为三重壝之大小,准封祀。

wèi mái kǎn zài tán zhī wèi de wài wěi zhī nèi fāng shēn qǔ zú róng wù nán chū bì

为埋坎,在坛之未地外壝之内,方深取足容物,南出陛。

cháo jìn tán yú xíng gōng zhī qián wèi tán

朝觐坛,于行宫之前为坛。

gōng fāng sān fēn

宫方三分。

wěi èr zài nán

壝二,在南。

tán fāng èr shí sì zhàng gāo jiǔ chǐ nán miàn liǎng bì yú sān bǎi gè yī bì

坛方二十四丈,高九尺,南面两陛,余三百各一陛。

fēng sì dēng fēng wǔ sè tǔ fēng shí gǎn wèi yuán fēng shàng jìng yī zhàng èr chǐ xià jìng sān zhàng gāo jiǔ chǐ

封祀、登封,五色土封石 感为圆封,上径一丈二尺,下径三丈,高九尺。

chán jì wǔ sè tǔ fēng wèi bā jiǎo fāng fēng dà xiǎo zhǔn fēng sì zhì dù

禅祭,五色土封为八角方封,大小准封祀制度。

suǒ yòng chǐ cùn zhǔn lì dōng fēng bìng yòng gǔ chǐ

所用尺寸,准历东封,并用古尺。

zhū tán bìng zhù tǔ wèi zhī lǐ wú yòng shí zhī wén

诸坛并筑土为之,礼无用石之文。

bìng dù yǐng yǐ dìng fāng wèi

并度影以定方位。

dēng fēng jiàng chán sì chū bì gè dāng sì fāng zhī zhōng bì gè shàng guǎng qī chǐ xià guǎng yī zhàng èr chǐ

登封、降禅,四出陛各当四方之中,陛各上广七尺,下广一丈二尺。

fēng sì yù bó liào yǒu cāng bì sì guī yǒu dǐ guī bì

封祀玉帛料,有苍璧,四圭有邸,圭璧。

chán jì yǒu huáng cóng liǎng guī yǒu dǐ wú guī bì

禅祭有黄琮,两圭有邸,无圭璧。

yòu dìng dēng fēng jiàng chán cháo jìn děng rì

又定登封、降禅、朝觐等日。

zhǔn lǐ dōng zhì jì tiān yú yuán qiū qí fēng sì qǐng yòng shí èr rì

准礼,冬至祭天于圆丘,其封祀请用十二日。

zhǔn dōng fēng sì gù shì shí èr rì dēng fēng shí sān rì chán jì shí sì rì cháo jìn

准东封祀故事,十二日登封,十三日禅祭,十四日朝觐。

ruò yǒu gù xū gǎi dēng fēng yǐ xià qī rì zài lǐ wú fáng

若有故,须改登封已下期日, 在礼无妨。

yòu niǎn yú liào yún fēng sì dēng fēng huáng dì chū chéng yù lù hái chéng jīn lù

又辇舆料云:封祀、登封,皇帝出乘玉辂,还乘金辂。

huáng tài zǐ wǎng huán jīn lù

皇太子往还金辂。

chán jì huáng dì tài zǐ rú fēng sì

禅祭, 皇帝、太子如封祀。

yòu yī fú liào yún dōng fēng cí jì rì tiān huáng fú gǔn miǎn jìn fèng zhì yī zhēn guàn lǐ fú dà qiú

又衣服料云:“东封祠祭日,天皇服衮冕,近奉制,依《贞观礼》服大裘。

yòu yún gǔn miǎn fú yī jù zhāi fú zhī

又云:衮冕服一具,斋服之;

tōng tiān guān fú yī jù huí fú zhī

通天冠服一具,回服之;

yì shàn guān fú yī jù mǎ shàng fú zhī

翼善冠服一具, 马上服之。

huáng tài zǐ gǔn miǎn fú

皇太子衮冕服。

yòu zhāi zé fú yuǎn yóu guān shòu cháo zé gōng fú yuǎn yóu guān fú mǎ shàng zé jìn dé guān fú

又斋则服远游冠,受朝则公服远游冠服,马上则进德冠服。

dāng shí yòu lìng xiáng qiú shè niú zhī lǐ

当时又令详求射牛之礼。

xíng wěi shǒu zhēn děng yì yuē jù zhōu lǐ jí guó yǔ jiāo sì tiān dì tiān zǐ zì shè qí shēng

行伟、守贞等议曰:“据《周礼》及《国语》,郊祀天地,天子自射其牲。

hàn wǔ wéi fēng tài shān lìng shì zhōng rú zhě shè niú xíng shì

汉武唯封太山,令侍中儒者射牛行事。

zhì yú yú sì yì wú yì shēng zhī wén

至于余祀,亦无射牲之文。

dàn qīn chōng shè shēng suī shì gǔ lǐ jiǔ cóng fèi shěng

但亲舂射牲,虽是古礼,久从废省。

jù fēng shàn lǐ sì rì wèi míng shí wǔ kè zǎi rén yǐ luán dāo gē shēng zhì míng ér xíng shì

据封禅礼,祀日,未明十五刻,宰人以銮刀割牲,质明而行事。

bǐ luán jià zhì shí láo shēng zǒng bì tiān huáng wéi diàn yù zhuó xiàn ér yǐ

比銮驾至时,牢牲总毕,天皇唯奠玉酌献而已。

jīn ruò sì qián yī rì shè shēng shì jí shāng zǎo

今若祀前一日射牲,事即伤早。

sì rì fāng shǐ shè shēng shì yòu shāng wǎn

祀日方始射牲,事又伤晚。

ruò yī hàn wǔ gù shì jí fēi qīn shè zhī yí shì bù kě xíng

若依汉武故事,即非亲射之仪, 事不可行。

zhào cóng zhī

”诏从之。

xún shǔ gāo zōng bù yù suì ba fēng shàn zhī lǐ

寻属高宗不豫,遂罢封禅之礼。

zé tiān zhèng shèng yuán nián jiāng yǒu shì yú sōng shān xiān qiǎn shǐ zhì jì yǐ qí fú zhù xià zhì hào sōng shān wèi shén yuè zūn sōng shān shén wèi tiān zhōng wáng fū rén wèi líng fēi

则天证圣元年,将有事于嵩山,先遣使致祭以祈福助,下制,号嵩山为神岳, 尊嵩山神为天中王,夫人为灵妃。

sōng shān jiù yǒu xià qǐ jí qǐ mǔ shǎo shì ā yí shén miào xián lìng yù qí jì

嵩山旧有夏启及启母、少室阿姨神庙,咸令预祈祭。

zhì tiān cè wàn suì èr nián là yuè jiǎ shēn qīn xíng dēng fēng zhī lǐ

至天册万岁二年腊月甲申,亲行登封之礼。

lǐ bì biàn dà shè gǎi yuán wàn suì dēng fēng gǎi sōng yáng xiàn wèi dēng fēng xiàn yáng chéng xiàn wèi gào chéng xiàn

礼毕,便大赦,改元万岁登封,改嵩阳县为登封县,阳成县为告成县。

yuè sān rì dīng hài chán yú shǎo shì shān

粤三日丁亥,禅于少室山。

yòu èr rì jǐ chǒu yù cháo jìn tán cháo qún chén xián rú qián fēng zhī yí

又二日己丑,御朝觐坛朝群臣,咸如干封之仪。

zé tiān yǐ fēng shàn rì wèi sōng yuè shén qí suǒ yòu suì zūn shén yuè tiān zhōng wáng wèi shén yuè tiān zhōng huáng dì líng fēi wèi tiān zhōng huáng hòu xià hòu qǐ wèi qí shèng huáng dì

则天以封禅日为嵩岳神祇所祐,遂尊神岳天中王为神岳天中皇帝,灵妃为天中皇后,夏后启为齐圣皇帝;

fēng qǐ mǔ shén wèi yù jīng tài hòu shǎo shì ā yí shén wèi jīn què fū rén

封启母神为玉京太后,少室阿姨神为金阙夫人;

wáng zǐ jìn wèi shēng xiān tài zǐ bié wèi lì miào

王子晋为升仙太子,别为立庙。

dēng fēng tán nán yǒu hú shù dà shè rì yú qí miǎo zhì jīn jī shù

登封坛南有槲树,大赦日于其杪置金鸡树。

zé tiān zì zhì shēng zhōng shù zhì bēi shù yú tán zhī bǐng de

则天自制《升中述志碑》,树于坛之丙地。

xuán zōng kāi yuán shí èr nián wén wǔ bǎi liáo cháo jí shǐ huáng qīn jí sì fāng wén xué zhī shì jiē yǐ lǐ huà shēng píng shí gǔ lǚ rěn shàng shū qǐng xiū fēng shàn zhī lǐ bìng xiàn fù sòng zhě qián hòu qiān yǒu yú piān

玄宗开元十二年,文武百僚、朝集使、皇亲及四方文学之士,皆以理化升平, 时谷屡稔,上书请修封禅之礼并献赋颂者,前后千有余篇。

xuán zōng qiān chōng bù xǔ

玄宗谦冲不许。

zhōng shū lìng zhāng shuō yòu lěi rì gù qǐng nǎi xià zhì yuē

中书令张说又累日固请,乃下制曰:

zì gǔ shòu mìng ér wáng zhě hé cháng bù fēng tài shān chán liáng fù dá hòu dé gào chéng gōng

自古受命而王者,曷尝不封泰山,禅梁父,答厚德,告成功。

sān dài zhī qián wǎng bù yóu cǐ

三代之前,罔不由此。

yuè zì wèi jìn yǐ qì zhōu duò dì diǎn quē ér dà dào yǐn wáng gāng chí ér jiù zhāng quē qiān zǎi jì liáo fēng chóng mò sì

越自魏、晋,以迄周、隋,帝典阙而大道隐,王纲弛而旧章缺,千载寂寥, 封崇莫嗣。

wù jí ér fù tiān zuò wǒ táng wǔ wén èr hòu yìng tú shòu lù

物极而复,天祚我唐,武、文二后,应图受箓。

jì yú gāo zōng chóng guāng lèi shèng chéng zhì lǐ dēng jiè qiū huái bǎi shén zhèn liù hé shào yīn zhōu zhī tǒng jiē yú xià zhī fēng

洎于高宗,重光累盛, 承至理,登介丘,怀百神,震六合,绍殷、周之统,接虞、夏之风。

zhōng zōng hóng yì shuò zhī xiū ruì zōng mù cuì jīng zhī dào wēi wēi dàng dàng wú de ér chēng zhě yě

中宗弘懿铄之休,睿宗沐粹精之道,巍巍荡荡,无得而称者也。

zhèn xī kān duō nàn bǐng lüè xiān cháo qián fèng cí zhǐ sì yīng pī yè

朕昔戡多难,禀略先朝,虔奉慈旨,嗣膺丕业。

shì yòng chuàng jiǔ miào yǐ shēn xiào jìng lǐ èr jiāo yǐ zhǎn yán yīn bǎo shū sù yú shuǐ huǒ juān zhū yù yú shān gǔ

是用创九庙以申孝敬,礼二郊以展严禋,宝菽粟于水火,捐珠玉于山谷。

jīng jīng yè yè fēi gǎn zhuī měi qián wáng

兢兢业业,非敢追美前王;

rì shèn yī rì shí yǐ fèng zūn yí xùn

日慎一日, 实以奉遵遗训。

zhì yú xún shòu dà diǎn fēng shàn hóng míng gù wéi guǎ bó wèi huáng shí mài shí sì zài yú zī yǐ

至于巡狩大典,封禅鸿名,顾惟寡薄,未遑时迈,十四载于兹矣。

jīn bǎi gǔ yǒu nián wǔ cái wú shěng xíng fá bù yòng lǐ yì xīng xíng hé qì yīn yūn chún fēng dàn bó

今百谷有年,五材无眚,刑罚不用,礼义兴行,和气氤氲,淳风澹泊。

mán yí róng dí shū fāng yì lèi chóng yì ér zhì zhě rì yuè yú quē tíng

蛮夷戎狄, 殊方异类,重译而至者,日月于阙廷;

qí shòu shén qín gān lù jiā lǐ qióng xiáng jí ruì zhāo xī yú lín yù

奇兽神禽,甘露嘉醴,穷祥极瑞,朝夕于林御。

wáng gōng qīng shì qìng nǎi chéng yú zhōng

王公卿士,罄乃诚于中;

hóng shēng shuò rú xiàn qí shū yú wài

鸿生硕儒,献其书于外。

mò bù yǐ shén qí hé qì yì zhào tóng xīn

莫不以神祇合契,亿兆同心。

sī jiē liè zǔ shèng xiào chuí yù yú qìng

斯皆烈祖圣孝,垂裕余庆。

gù zhèn lài zōng miào zhī jiè fú gǎn yǐ miǎo shēn zhuān qí kè ràng

故朕赖宗庙之介福,敢以眇身,颛其克让。

shì yǐ jìng fèng qún yì hóng cǐ dà yóu yǐ guāng wǒ gāo zǔ zhī pī tú yǐ shào wǒ gāo zǔ zhī hóng liè

是以敬奉群议,弘此大猷,以光我高祖之丕图,以绍我高祖之鸿烈。

yǒng yán zhì pèi zhuī gǎn zài shēn

永言陟配,追感载深。

kě yǐ kāi yuán shí sān nián shí yī yuè shí rì shì zūn gù shí yǒu shì tài shān

可以开元十三年十一月十日,式遵故实,有事太山。

suǒ sī yǔ gōng qīng zhū rú xiáng zé diǎn lǐ yù wèi bèi jù wù guǎng láo rén wu cún jié yuē yǐ chēng zhèn yì

所司与公卿诸儒详择典礼,预为备具,勿广劳人,务存节约,以称朕意。

yú shì zhào zhōng shū lìng zhāng shuō yòu sàn qí cháng shì xú jiān tài cháng shǎo qīng wéi tāo mì shū shǎo jiān kāng zi yuán guó zǐ bó shì hóu xíng guǒ děng yǔ lǐ guān yú jí xián shū yuàn kān zhuàn yí zhù

于是诏中书令张说、右散骑常侍徐坚、太常少卿韦绦、秘书少监康子元、国子博士侯行果等,与礼官于集贤书院刊撰仪注。

xuán zōng chū yǐ líng shān hǎo jìng bù yù xuān fán yǔ zǎi chén jí shì jiǎng xué shì duì yì yòng shān xià fēng sì zhī yí

玄宗初以灵山好静,不欲喧繁,与宰臣及侍讲学士对议,用山下封祀之仪。

yú shì zhāng shuō wèi xú jiān wéi tāo děng yuē qián fēng jiù yí chán shè shǒu xiǎng huáng dì qí yǐ xiān hòu pèi xiǎng

于是张说谓徐坚、韦绦等曰:“干封旧仪,禅社首,享皇地祇,以先后配飨。

wáng zhě fù tiān ér mǔ de dāng jīn huáng mǔ wèi yì dāng wǎng dì zhī mǔ yě zi pèi mǔ xiǎng yì yǒu hé xián

王者父天而母地,当今皇母位,亦当往帝之母也,子配母飨,亦有何嫌?

ér yǐ huáng hòu pèi dì qí fēi gǔ zhī zhì yě

而以皇后配地祇, 非古之制也。

tiān jiàn kǒng míng fú shàn rú xiǎng

天监孔明,福善如响。

qián fēng zhī lǐ wén dé huáng hòu pèi huáng dì qí tiān hòu wèi yà xiàn yuè guó tài fēi wèi zhōng xiàn

干封之礼,文德皇后配皇地祇,天后为亚献, 越国太妃为终献。

gōng wéi jiē shén yǒu guāi jiù diǎn

宫闱接神,有乖旧典。

shàng xuán bù yòu suì yǒu tiān shòu yì xìng zhī shì zōng shè zhōng pǐ gōng zú zhū miè jiē yóu cǐ yě

上玄不祐,遂有天授易姓之事,宗社中圮, 公族诛灭,皆由此也。

jǐng lóng zhī jì yǒu shì yuán qiū wéi shì wèi yà xiàn jiē yǐ fù rén shēng tán zhí biān dòu xiè dú qióng cāng xiǎng sì bù jié

景龙之季,有事圆丘,韦氏为亚献,皆以妇人升坛执笾豆, 渫黩穹苍,享祀不洁。

wèi jí yú nián guó yǒu nèi nán zhōng xiàn jiē shòu qí jiù zhǎng zuò zhāi láng jí nǚ rén zhí jì zhě duō yì yāo zú

未及逾年,国有内难,终献皆受其咎,掌座斋郎及女人执祭者,多亦夭卒。

jīn zhǔ shàng zūn tiān jìng shén shì zī gé zhèng

今主上尊天敬神,事资革正。

sī lǐ yǐ ruì zōng dà shèng zhēn huáng dì pèi huáng dì qí yòu shén zuò zhǔ

斯礼以睿宗大圣贞皇帝配皇地祇,侑神作主。

nǎi dìng yì zòu wén

”乃定议奏闻。

shàng cóng zhī

上从之。

jiù lǐ jiāo sì jì bì shōu qǔ yù bó shēng tǐ zhì yú chái shàng rán hòu fán yú liáo tán zhī shàng qí tán yú shén tán zhī zuǒ

旧礼:郊祀既毕,收取玉帛牲体,置于柴上,然后燔于燎坛之上,其坛于神坛之左。

xiǎn qìng zhōng lǐ bù shàng shū xǔ jìng zōng děng yīn xiū gǎi jiù lǐ nǎi zòu yuē

显庆中,礼部尚书许敬宗等因修改旧礼,乃奏曰:

jǐn àn jì sì zhī lǐ zhōu rén shàng chòu jì tiān zé fán chái jì dì zé yì xuè zōng miào zé ruò xiāo guàn chàng jiē guì qì chòu tóng yǐ jiàng shén

谨按祭祀之礼,周人尚臭,祭天则燔柴,祭地则瘗血,宗庙则焫萧灌鬯,皆贵气臭,同以降神。

lǐ jīng míng bái yì shì shén xiáng

礼经明白,义释甚详。

wěi chái zài jì shén zhī chū lǐ wú suǒ huò

委柴在祭神之初,理无所惑。

shì yǐ sān lǐ yì zōng děng bìng yún jì tiān yǐ fán chái wèi shǐ rán hòu xíng zhèng jì

是以《三礼义宗》等并云:“祭天以燔柴为始,然后行正祭。

jì dì yǐ yì xuè wèi xiān rán hòu xíng zhèng jì

祭地以瘗血为先,然后行正祭。

yòu lǐ lùn shuō tài cháng hè xún shàng yán jī chái jiù zài tán nán liào jì tiān zhī shēng yòng dú zuǒ pàng hàn yí yòng tóu jīn jiāo yòng xié zhī jiǔ gè

” 又《礼论》说太常贺循上言:“积柴旧在坛南,燎祭天之牲,用犊左胖,汉仪用头, 今郊用胁之九个。

tài zǎi lìng fèng shēng xié tài zhù lìng fèng guī bì jù diàn liǎo xīn zhī shàng

太宰令奉牲胁,太祝令奉圭璧,俱奠燎薪之上。

cǐ jí jìn shì gù shì yì wú jì mò zhī wén

”此即晋氏故事, 亦无祭末之文。

jì yún hàn yí yòng shēng tóu tóu fēi shén zǔ zhī wù qiě jì mò zǔ jiē shēng yòu pàng zhī xié

既云汉仪用牲头,头非神俎之物,且祭末俎皆升右胖之胁。

wéi yǒu sān lǐ hè xún jì yún yòng jì tiān zhī shēng zuǒ pàng fù yún jīn yí yòng xié jiǔ gè zú míng fán chái suǒ yòng yǔ shēng zǔ bù tóng

唯有 《三礼》、贺循既云用祭天之牲左胖,复云今仪用胁九个,足明燔柴所用,与升俎不同。

shì zhī zì zài jì chū bié fán shēng tǐ fēi yú jì mò shāo shén yú zhuàn

是知自在祭初,别燔牲体,非于祭末,烧神余馔。

cǐ zé jìn shì yǐ qián réng zūn gǔ lǐ

此则晋氏以前,仍遵古礼。

wéi zhōu wèi yǐ jiàng wàng wéi sǔn yì

唯周、魏以降,妄为损益。

yuán gào miào zhī bì shì bì yì mái yīn gǎi fán chái jiāng wèi jì mò

缘告庙之币,事毕瘗埋,因改燔柴,将为祭末。

shì wú diǎn shí lǐ quē jiàng shén

事无典实,礼阙降神。

yòu fán chái zhèng jì shēng yù jiē bié

又燔柴、正祭,牲、玉皆别。

cāng bì cāng dú zhī liú chái zhī suǒ yòng

苍璧苍犊之流,柴之所用;

sì guī xīng dú zhī shǔ sì zhī suǒ xū

四圭骍犊之属,祀之所须。

gù jiāo tiān zhī yǒu sì guī yóu sì miào zhī yǒu guī zàn

故郊天之有四圭,犹祀庙之有圭瓒。

shì yǐ zhōu guān diǎn ruì wén shì xiāng yīn bìng shì bì shōu cáng bù zài fán lì

是以《周官典瑞》,文势相因,并事毕收藏,不在燔例。

ér jīn xīn lǐ yǐn yòng cāng bì bù gù guī zàn suì yì jù fán yì jì yǒu guāi lǐ nán yīn xí

而今新礼引用苍璧,不顾圭瓒,遂亦俱燔,义既有乖,理难因袭。

yòu fán chái zuò yuè jù yǐ jiàng shén zé chǔ zhì zhī yi xū xiāng yī zhǔn

又燔柴作乐,俱以降神,则处置之宜,须相依准。

chái fán zài zuǒ zuò yuè zài nán qiú zhī lǐ qíng shí wèi bù lèi

柴燔在左,作乐在南,求之礼情, 实为不类。

qiě lǐ lùn shuō jī chái zhī chǔ zài shén tán zhī nán xīn tǐ yǐ wéi tán zuǒ wén wú diǎn gù

且《礼论》说积柴之处在神坛之南,新体以为坛左,文无典故。

qǐng gǎi fán wèi jì shǐ wèi lè xuán zhī nán wài wěi zhī nèi

请改燔为祭始,位乐悬之南,外壝之内。

qí yīn sì yì mái yì qǐng zhǔn cǐ

其阴祀瘗埋,亦请准此。

zhì kě zhī

制可之。

zì shì jiāo qiū zhū sì bìng xiān fén ér hòu jì

自是郊丘诸祀,并先焚而后祭。

jí xuán zōng jiāng zuò fēng shàn zhī lǐ zhāng shuō děng cān dìng yí zhù xú jiān kāng zi yuán děng jiàn yì yuē

及玄宗将作封禅之礼,张说等参定仪注,徐坚、康子元等建议曰:

chén děng jǐn àn xiǎn qìng nián xiū lǐ guān zhǎng sūn wú jì děng zòu gǎi fán chái zài jì qián zhuàng chēng jì sì zhī lǐ bì xiān jiàng shén

臣等谨按显庆年修礼官长孙无忌等奏改燔柴在祭前状称“祭祀之礼,必先降神。

zhōu rén shàng chòu jì tiān zé fán chái zhě

周人尚臭,祭天则燔柴”者。

chén děng àn lǐ yíng shén zhī yì lè liù biàn zé tiān shén jiàng bā biàn zé de qí chū jiǔ biàn zé guǐ shén kě de ér lǐ yǐ

臣等按礼,迎神之义,乐六变则天神降,八变则地祇出,九变则鬼神可得而礼矣。

zé jiàng shén yǐ lè zhōu lǐ zhèng wén fēi wèi fán chái yǐ jiàng shén yě

则降神以乐,《周礼》正文,非谓燔柴以降神也。

àn shàng chòu zhī yì bù wéi fán zhī xiān hòu

案尚臭之义,不为燔之先后。

jiǎ rú zhōu rén shàng chòu jì tiān zé fán chái róng huò fán chòu xiān yǐ yíng shén

假如周人尚臭,祭天则燔柴,容或燔臭先以迎神。

rán zé yīn rén shàng shēng jì tiān yì fán chái hé shēng kě fán xiān yíng shén hu

然则殷人尚声,祭天亦燔柴,何声可燔先迎神乎?

yòu àn xiǎn qìng zhōng wú jì děng zòu chēng jìn shì zhī qián yóu zūn gǔ lǐ

又按显庆中无忌等奏称“晋氏之前, 犹遵古礼。

zhōu wèi yǐ jiàng wàng wéi sǔn yì zhě

周、魏以降,妄为损益”者。

jīn àn guō pú jìn nán jiāo fù jí zhù ěr yǎ jì hòu fāng fán

今按郭璞《晋南郊赋》及注《尔雅》: “祭后方燔。

yòu àn sòng zhì suǒ lùn yì jì hòu fāng fán

”又按《宋志》所论,亦祭后方燔。

yòu jiǎn nán qí běi qí jí liáng jiāo sì yì yǐn fú jiǔ hòu fāng fán

又检南齐、北齐及梁郊祀,亦饮福酒后方燔。

yòu jiǎn hòu zhōu jí duò jiāo sì yì xiān jì hòu fán

又检后周及隋郊祀,亦先祭后燔。

jù cǐ jí zhōu zūn hòu fán jìn bù xiān liǎo

据此,即周遵后燔,晋不先燎。

wú jì zhī shì yì nǎi xiāng guāi

无忌之事,义乃相乖。

yòu àn zhōu lǐ dà zōng bó zhí yǐ yù zuò liù qì yǐ lǐ tiān dì sì fāng

又按《周礼大宗伯》职:“以玉作六器,以礼天地四方。

zhù yún lǐ wèi shǐ gào shén shí jiàn yú shén yě

”《注》云:“礼为始告神时荐于神也。

xià wén yún yǐ cāng bì lǐ tiān yǐ huáng cóng lǐ de jiē yǒu shēng bì gè rú qí qì zhī sè

”下文云:“以苍璧礼天,以黄琮礼地,皆有牲币,各如其器之色。

yòu lǐ qì yún yǐ shǎo wèi guì zhě jì tiān tè shēng

”又《礼器》云:以少为贵者,祭天特牲。

shì zhī cāng bì zhī yǔ cāng shēng jù gè diàn zhī shén zuò lǐ jié bù huò

”是知苍璧之与苍牲,俱各奠之神座,理节不惑。

yòu yún sì guī yǒu dǐ yǐ sì tiān lǚ shàng dì

又云:“四圭有邸,以祀天、旅上帝。

jí míng sì hào tiān shàng dì zhī shí yǐ lǚ wǔ fāng tiān dì míng yǐ

”即明祀昊天上帝之时, 以旅五方天帝明矣。

qí qīng guī chì zhāng bái hǔ xuán huáng zì shì lì chūn lì xià lì qiū lì dōng zhī rì gè yú qí fāng yíng qì suǒ yòng zì fēn bié yǐ

其青圭、赤璋、白琥、玄璜,自是立春、立夏、立秋、立冬之日,各于其方迎气所用,自分别矣。

jīn àn xiǎn qìng suǒ gǎi xīn lǐ yǐ cāng bì yǔ cāng shēng cāng bì jù yòng xiān fán

今按显庆所改新礼,以苍璧与苍牲、苍币,俱用先燔。

cāng bì jì yǐ fán yǐ suǒ yǐ suì jiā sì guī yǒu dǐ diàn zhī shén zuò

苍璧既已燔矣,所以遂加四圭有邸,奠之神座。

cāng shēng jì yǐ fán yǐ suǒ yǐ gèng jiā xīng shēng chōng qí shí zǔ

苍牲既已燔矣,所以更加骍牲,充其实俎。

hùn hào tiān yú wǔ dì tóng yòng sì guī

混昊天于五帝,同用四圭;

shī tè shēng zhī míng wén jiā wèi èr dú

失特牲之明文,加为二犊。

shēn guāi lǐ yì shì nǎi wú píng

深乖礼意, 事乃无凭。

kǎo gōng yuán wài láng zhào dōng xī tài xué bó shì hóu xíng guǒ yuē xiān fén zhě běn yǐ jiàng shén xíng zhī yǐ jiǔ

考功员外郎赵冬曦、太学博士侯行果曰:“先焚者本以降神,行之已久。

ruò cóng jì yì hòu fén wèi dìng

若从祭义,后焚为定。

zhōng shū lìng zhāng shuō zhí zòu yuē xú jiān děng suǒ yì fán chái qián hòu yì yǒu bù tóng

”中书令张说执奏曰:“徐坚等所议燔柴前后,议有不同。

jù jì yì jí zhēn guàn

据祭义及贞观。

xiǎn qìng yǐ hòu jì xiān fán ruò yù zhèng shī lǐ qiú jì yì qǐng cóng zhēn guàn lǐ

显庆已后,既先燔,若欲正失礼,求祭义,请从《贞观礼》。

rú qiě yīn xún bù gǎi gèng qǐng cóng xiǎn qìng lǐ

如且因循不改,更请从《显庆礼》。

fán jì zhě běn yǐ xīn wéi zhǔ xīn zhì zé tōng yú tiān dì dá yú shén qí

凡祭者,本以心为主,心至则通于天地,达于神祇。

jì yǒu xiān fán hòu liǎo zì kě duàn yú shèng yì shèng yì suǒ zhì zé tōng yú shén míng

既有先燔、后燎,自可断于圣意,圣意所至,则通于神明。

fán zhī xiān hòu chén děng bù gǎn cái dìng

燔之先后,臣等不敢裁定。

xuán zōng lìng yī hòu fán jí xiān diàn zhī yí

” 玄宗令依后燔及先奠之仪。

shì hòu tài cháng qīng níng wáng xiàn zòu qǐng jiāo tán shí jì bìng yī cǐ xiān diàn bì ér hòu fán chái yì mái zhì cóng zhī

是后太常卿宁王宪奏请郊坛时祭,并依此先奠璧而后燔柴、瘗埋,制从之。

shí yòu yǒu sì mén zhù jiào shī jìng běn bó zòu jiù fēng shàn lǐ bā tiáo qí lüè yuē

时又有四门助教施敬本驳奏旧封禅礼八条,其略曰:

jiù lǐ shì zhōng guì qǔ yí wò guàn fēi lǐ yě

旧礼,侍中跪取匜沃盥,非礼也。

fu guàn shǒu xǐ jué rén jūn jiāng zhì jié ér zūn shén gù néng shǐ xiǎo chén wèi zhī

夫盥手洗爵,人君将致洁而尊神,故能使小臣为之。

jīn shì zhōng dà chén yě ér wò guàn yú rén jūn

今侍中,大臣也,而沃盥于人君;

tài zhù xiǎo chén yě nǎi zhào zhù yú tiān shén

太祝,小臣也,乃诏祝于天神。

shì jiē tiān shén yǐ xiǎo chén fèng rén jūn yǐ dà chén gù fēi lǐ

是接天神以小臣,奉人君以大臣,故非礼。

àn zhōu lǐ dà zōng bó yuē yù rén xià shì èr rén zàn luǒ shì

按《周礼·大宗伯》曰:“郁人,下士二人, 赞裸事。

zé wò guàn cǐ zhí yě

”则沃盥此职也。

hàn chéng qín zhì wú yù rén zhī zhí gù shǐ jìn chén wèi zhī

汉承秦制,无郁人之职,故使近臣为之。

wèi jìn zhì jīn yīn ér bù gǎi

魏、晋至今, 因而不改。

rán zé hàn lǐ shì zhōng xíng zhī zé kě yǐ jīn yǐ shì zhōng wèi zhī zé fēi yě

然则汉礼,侍中行之则可矣,今以侍中为之,则非也。

hàn shì zhōng qí shǐ yě wēi

汉侍中,其始也微。

gāo dì shí jí rú wèi zhī huì dì shí hóng rú wèi zhī liú hòu zi pì qiáng nián shí wǔ wèi zhī

高帝时籍孺为之,惠帝时闳孺为之,留侯子辟强年十五为之。

zhì hòu hàn lóu jiān yǐ yì láng bài shì zhōng shào hé zì shì zhōng qiān bù bīng xiào wèi zhì qiān dàn shào fǔ qīng zhī shǔ yě

至后汉,楼坚以议郎拜侍中,邵阖自侍中迁步兵校尉,秩千石,少府卿之属也。

shào fǔ qīng zhì zhōng èr qiān dàn chéng zhì qiān dàn shì zhōng yǔ shào fǔ chéng bān tóng

少府卿秩中二千石, 丞秩千石,侍中与少府丞班同。

wèi dài sū zé wèi zhī

魏代苏则为之。

jiù shì zhōng qīn shěng qǐ jū gù wèi zhī zhí shòu zǐ

旧侍中亲省起居,故谓之“执兽子。

jí mào jiàn wèi zhī yuē shì jìn bù zhǐ zhí shòu zǐ shì yán qí wèi xiè chén yě

” 吉茂见谓之曰,“仕进不止执兽子”,是言其为亵臣也。

jīn shì zhōng míng zé gǔ guān rén fēi xī rèn zhǎng tóng xiè lǐ jì shí yán méi fēi fù hàn wèi zhí shòu zǐ zhī bān yì hu zhōu lǐ yù rén zhī zhí

今侍中,名则古官,人非昔任,掌同燮理,寄实盐梅,非复汉、魏“执兽子”之班,异乎《周礼》郁人之职。

xíng zhōu bù xī zhuì jiàn fāng yáo yàn kè ér qiú kě wèi miù yǐ

行舟不息,坠剑方遥,验刻而求,可谓谬矣。

fu zhù yǐ chuán mìng tōng zhǔ rén zhī yì yǐ jiàn yú shén míng fēi jiàn zhí yě

夫祝以传命,通主人之意以荐于神明,非贱职也。

gù liǎng jūn xiāng jiàn zé qīng wéi shàng bīn

故两君相见,则卿为上傧。

kuàng tiān rén zhī jì qí sù gōng zhī lǐ yǐ liǎng jūn wèi yù bù yì dà hu

况天人之际,其肃恭之礼,以两君为喻,不亦大乎!

jīn tài zhù xià shì yě fēi suǒ yǐ zhòng mìng ér zūn shén zhī yì yě

今太祝,下士也,非所以重命而尊神之义也。

rán zé zhōu hàn tài zhù shì lǐ yǐ

然则周、汉太祝,是礼矣。

hé zhě

为什么呢?

àn zhōu lǐ dà zōng bó yuē tài zhù xià dài fū èr rén shàng shì sì rén zhǎng liù zhù zhī cí

按《周礼·大宗伯》曰:“太祝, 下大夫二人,上士四人,掌六祝之辞。

dà zōng bó wéi shàng qīng jīn lǐ bù shàng shū tài cháng qīng bǐ yě

”大宗伯为上卿,今礼部尚书、太常卿比也;

xiǎo zōng bó zhōng dài fū jīn shì láng shǎo qīng bǐ yě

小宗伯中大夫,今侍郎、少卿比也;

tài zhù xià dài fū jīn láng zhōng tài cháng chéng bǐ yě

太祝下大夫,今郎中、太常丞比也;

shàng shì sì rén jīn yuán wài láng tài cháng bó shì zhī bǐ yě

上士四人, 今员外郎、太常博士之比也。

gù kě yǐ chù tiān rén zhī jì zhì zūn jí zhī cí yǐ

故可以处天人之际,致尊极之辞矣。

yòu hàn tài zhù lìng zhì liù bǎi shí yǔ tài cháng bó shì tóng bān

又汉太祝令,秩六百石,与太常博士同班。

liáng tài zhù lìng yǔ nán tái yù shǐ tóng bān

梁太祝令,与南台御史同班。

jīn tài zhù xià shì zhī bēi ér jū xià dài fū zhī zhí sī yòu kè zhōu zhī lùn bù yì yú qián yǐ

今太祝下士之卑,而居下大夫之职,斯又刻舟之论,不异于前矣。

yòu yuē

又曰:

jiù lǐ yè zhě yǐn tài wèi shēng tán yà xiàn fēi lǐ yě

旧礼,谒者引太尉升坛亚献,非礼也。

yè zhě yǐ jiàn shēng tán yǐ zhòng shì wēi zhě yòng zhī yú gǔ ér dà tǐ shí biàn zhī yú jīn yě

谒者已贱,升坛已重,是微者用之于古, 而大体实变之于今也。

àn hàn guān yí shàng shū yù shǐ tái guān shǔ yǒu yè zhě pú yè yī rén zhì liù bǎi shí tóng yìn qīng shòu

按《汉官仪》:“尚书御史台官属有谒者仆射一人,秩六百石,铜印青绶;

yè zhě sān shí wǔ rén yǐ láng zhōng suì chēng jǐ shì wèi mǎn suì chēng guàn yè zhě

谒者三十五人,以郎中岁称给事,未满岁称灌谒者。

yòu àn hàn shū bǎi guān gōng qīng biǎo guāng lù xūn guān shǔ yǒu láng zhōng yuán wài zhì bǐ èr qiān dàn

又按《汉书百官公卿表》:光禄勋官属有郎中、员外,秩比二千石;

yǒu yè zhě zhǎng bīn zàn shòu shì yuán qī shí rén zhì bǐ liù bǎi shí

有谒者,掌宾赞受事,员七十人,秩比六百石。

gǔ zhī yè zhě zhì yì děng jīn yè zhě bān wēi yǐ zhī cóng shì kě wèi shū yǐ

古之谒者,秩异等,今谒者班微,以之从事,可谓疏矣。

yòu yuē

又曰:

jiù lǐ shàng shū lìng fèng yù dié jīn wú qí guān qǐng yǐ zhōng shū lìng cóng shì

旧礼,尚书令奉玉牒,今无其官,请以中书令从事。

àn hàn wǔ dì shí zhāng ān shì wèi shàng shū lìng yóu yàn hòu gōng yǐ huàn zhě yī rén chū rù dì mìng gǎi wéi zhōng shū yè zhě lìng

按汉武帝时,张安世为尚书令,游宴后宫,以宦者一人出入帝命,改为中书谒者令。

zhì chéng dì ba huàn zhě yòng shì rén

至成帝,罢宦者,用士人。

wèi huáng chū gǎi mì shū zhì zhōng shū jiān lìng

魏黄初改秘书,置中书监令。

jiù shàng shū bìng zhǎng zhì gào jì zhì zhōng shū guān ér zhì gào shū mì jiē zhǎng yān

旧尚书并掌制诰,既置中书官,而制诰枢密皆掌焉。

zé zì wèi yǐ lái zhōng shū shì hàn cháo shàng shū zhī zhí

则自魏以来,中书是汉朝尚书之职。

jīn shàng shū lìng fèng yù dié shì yòng hàn lǐ qí guān jì quē gù kě yǐ zhōng shū lìng zhǔ zhī

今尚书令奉玉牒,是用汉礼,其官既阙, 故可以中书令主之。

yì zòu xuán zōng lìng zhāng shuō xú jiān zhào jìng běn yǔ zhī duì yì xiáng dìng shuō děng zòu yuē jìng běn suǒ yì qí zhōng sì tiáo xiān yǐ gǎi dìng

议奏,玄宗令张说、徐坚召敬本与之对议详定,说等奏曰:“敬本所议,其中四条,先已改定。

yǒu bù tóng zhě wàng lín shí liàng shì gǎi shè

有不同者,望临时量事改摄。

zhì cóng zhī

”制从之。

shí sān nián shí yī yuè bǐng xū zhì tài shān qù shān zhǐ wǔ lǐ xi qù shè shǒu shān sān lǐ

十三年十一月丙戌,至泰山,去山趾五里,西去社首山三里。

dīng hài xuán zōng fú gǔn miǎn yú xíng gōng zhì zhāi yú gòng zhàng qián diàn

丁亥,玄宗服衮冕于行宫,致斋于供帐前殿。

jǐ chǒu rì nán zhì dà bèi fǎ jià zhì shān xià

己丑,日南至,大备法驾,至山下。

xuán zōng yù mǎ ér dēng shì chén cóng

玄宗御马而登, 侍臣从。

xiān shì xuán zōng yǐ líng shān qīng jié bù yù duō rén shàng yù chū xiàn yú shān shàng tán xíng shì yà xiàn zhōng xiàn yú shān xià tán xíng shì

先是玄宗以灵山清洁,不欲多人上,欲初献于山上坛行事,亚献、终献于山下坛行事。

yīn zhào lǐ guān xué shì hè zhī zhāng děng rù jiǎng yí zhù yīn wèn zhī zhī zhāng děng zòu yuē hào tiān shàng dì jūn wèi

因召礼官学士贺知章等入讲仪注,因问之,知章等奏曰:“昊天上帝, 君位;

wǔ fāng shí dì chén wèi

五方时帝,臣位;

dì hào suī tóng ér jūn chén yì wèi

帝号虽同,而君臣异位。

bì xià xiǎng jūn wèi yú shān shàng qún chén sì chén wèi yú shān xià chéng zú yǐ chuí fàn lái yè wèi biàn lǐ zhī dà zhě yě

陛下享君位于山上,群臣祀臣位于山下,诚足以垂范来叶,为变礼之大者也。

lǐ chéng yú sān chū xiàn yà zhōng hé yú yī chù

礼成于三,初献、亚、终,合于一处。

xuán zōng yuē zhèn zhèng yù rú shì gù wèn qīng ěr

” 玄宗曰:“朕正欲如是,故问卿耳。

yú shì chì sān xiàn yú shān shàng xíng shì qí wǔ fāng dì jí zhū shén zuò yú shān xià tán xíng shì

”于是敕三献于山上行事,其五方帝及诸神座于山下坛行事。

xuán zōng yīn wèn yù dié zhī wén qián dài dì wáng hé gù mì zhī

玄宗因问:“玉牒之文,前代帝王,何故秘之?

zhī zhāng duì yuē yù dié běn shì tōng yú shén míng zhī yì

”知章对曰:“玉牒本是通于神明之意。

qián dài dì wáng suǒ qiú gè yì huò dǎo nián suàn huò sī shén xiān qí shì wēi mì shì gù mò zhī zhī

前代帝王,所求各异,或祷年算,或思神仙,其事微密,是故莫知之。

xuán zōng yuē zhèn jīn cǐ xíng jiē wèi cāng shēng qí fú gèng wú mì qǐng

”玄宗曰:“朕今此行,皆为苍生祈福,更无秘请。

yi jiāng yù dié chū shì bǎi liáo

宜将玉牒出示百僚;

shǐ zhī zhèn yì

使知朕意。

qí cí yuē yǒu táng sì tiān zǐ chén mǒu gǎn zhāo gào yú hào tiān shàng dì

”其辞曰:“有唐嗣天子臣某,敢昭告于昊天上帝。

tiān qǐ lǐ shì yùn xìng tǔ dé

天启李氏,运兴土德。

gāo zǔ tài zōng shòu mìng lì jí

高祖、太宗,受命立极。

gāo zōng shēng zhōng liù hé yīn shèng

高宗升中,六合殷盛。

zhōng zōng shào fù jì tǐ bù zú

中宗绍复,继体不足。

shàng dì juàn yòu xī chén zhōng wǔ

上帝眷祐,锡臣忠武。

dǐ suí nèi nán tuī dài shèng fù

底绥内难,推戴圣父。

gōng chéng dà bǎo shí yǒu sān nián

恭承大宝,十有三年。

jìng ruò tiān yì sì hǎi yàn rán

敬若天意,四海晏然。

fēng sì dài yuè xiè chéng yú tiān

封祀岱岳,谢成于天。

zǐ sūn bǎi lù cāng shēng shòu fú

子孙百禄,苍生受福。

gēng yín sì hào tiān shàng dì yú shān shàng fēng tái zhī qián tán gāo zǔ shén yáo huáng dì pèi xiǎng yān

庚寅,祀昊天上帝于山上封台之前坛,高祖神尧皇帝配享焉。

bīn wáng shǒu lǐ yà xiàn níng wáng xiàn zhōng xiàn

邠王守礼亚献, 宁王宪终献。

huáng dì yǐn fú jiǔ

皇帝饮福酒。

guǐ sì zhōng shū lìng zhāng shuō jìn chēng tiān cì huáng dì tài yī shén cè zhōu ér fù shǐ yǒng suí zhào rén

癸巳,中书令张说进称:“天赐皇帝太一神策,周而复始,永绥兆人。

dì bài qǐ shǒu

”帝拜稽首。

shān shàng zuò yuán tái sì jiē wèi zhī fēng tán

山上作圆台四阶,谓之封坛。

tái shàng yǒu fāng shí zài lèi wèi zhī shí gǎn yù dié yù cè kè yù tián jīn wèi zì gè shèng yǐ yù kuì shù yǐ jīn shéng fēng yǐ jīn ní huáng dì yǐ shòu mìng bǎo yìn zhī

台上有方石再累,谓之石感玉牒、玉策,刻玉填金为字,各盛以玉匮,束以金绳,封以金泥,皇帝以受命宝印之。

nà èr yù kuì yú gǎn zhōng jīn ní jiǎn jì yǐ tiān xià tóng wén zhī yìn fēng zhī

纳二玉匮于感中,金泥碱际,以“天下同文”之印封之。

tán dōng nán wèi liǎo tán jī chái qí shàng

坛东南为燎坛,积柴其上。

huáng dì jiù wàng liáo wèi huǒ fā qún chén chēng wàn suì chuán hū xià shān xià shēng dòng tiān dì

皇帝就望燎位,火发,群臣称万岁,传呼下山下,声动天地。

shān xià tán sì qún chén xíng shì yǐ bì huáng dì wèi lí wèi mìng zhòng shū mén xià yuē zhèn yǐ báo dé gōng yīng dà bǎo

山下坛祀,群臣行事已毕,皇帝未离位,命中书门下曰:“朕以薄德,恭膺大宝。

jīn fēng sì chū jiàn yún wù xiū yòu jiē shì qīng děng fǔ bì zhī lì

今封祀初建,云物休祐,皆是卿等辅弼之力。

jūn chén xiāng bǎo miǎn fù tiān xīn zhǎng rú jīn rì bù gǎn qín dài

君臣相保,勉副天心,长如今日,不敢矜怠。

zhōng shū lìng zhāng shuō guì yán shèng xīn chéng kěn sù zhāi shān shàng

”中书令张说跪言:“圣心诚恳,宿斋山上。

zuó yè zé xi fēng shōu yǔ jīn zhāo zé tiān qīng rì nuǎn fù yǒu xiáng fēng zhù lè qīng yún yǐn liǎo líng jì shèng shì qiān gǔ wèi wén

昨夜则息风收雨,今朝则天清日暖,复有祥风助乐,卿云引燎,灵迹盛事,千古未闻。

bì xià yòu sī shèn zhōng rú chū

陛下又思慎终如初。

zhǎng fú wàn xìng tiān xià xìng shèn

长福万姓,天下幸甚。

xiān shì chē jià zhì yuè xī lái sū dùn yǒu dà fēng cóng dōng běi lái zì wǔ zhì xī liè mù zhé zhù zhòng kǒng

先是车驾至岳西来苏顿,有大风从东北来,自午至夕,裂幕折柱,众恐。

zhāng shuō chàng yán yuē cǐ bì shì hǎi shén lái yíng yě

张说倡言曰:“此必是海神来迎也。

jí zhì yuè xià tiān dì qīng yàn

”及至岳下,天地清晏。

xuán zōng dēng shān rì qì hé xù

玄宗登山,日气和煦。

zhì zhāi cì rì rù hòu jìng fēng yǎn rén hán qì qiè gǔ

至斋次日入后,劲风偃人,寒气切骨。

xuán zōng yīn bù shí cì qián lù lì zhì yè bàn yǎng tiān chēng mǒu shēn yǒu guò qǐng jí jiàng fá

玄宗因不食,次前露立,至夜半,仰天称: “某身有过,请即降罚。

ruò wàn rén wú fú yì qǐng mǒu wéi dāng zuì

若万人无福,亦请某为当罪。

bīng mǎ xīn kǔ qǐ tíng fēng hán

兵马辛苦,乞停风寒。

yīng shí fēng zhǐ shān qì wēn nuǎn

”应时风止,山气温暖。

shí cóng shān shàng bù bīng zhì yú shān tán chuán hū chén kè jí zhào mìng lái wǎng sī xū ér dá

时从山上布兵至于山坛,传呼辰刻及诏命来往,斯须而达。

yè zhōng rán huǒ xiāng zhǔ shān xià wàng zhī yǒu rú lián xīng zì de shǔ tiān

夜中燃火相属,山下望之,有如连星自地属天。

qí rì píng míng shān shàng qīng jiǒng xià wàng shān xià xiū qì sì sài dēng gē zòu yuè yǒu xiáng fēng zì nán ér zhì sī zhú zhī shēng piāo ruò tiān wài

其日平明,山上清迥,下望山下,休气四塞,登歌奏乐,有祥风自南而至,丝竹之声,飘若天外。

jí xíng shì rì yáng huǒ guāng qìng yún fēn yù biàn mǎn tiān jì

及行事,日扬火光, 庆云纷郁,遍满天际。

qún chén bìng jí yú shè shǒu shān wéi gōng zhī cì yǐ hou luán jià yáo wàng zǐ yān chōng chōng shàng dá nèi wài huan zào

群臣并集于社首山帷宫之次,以候銮驾,遥望紫烟憧憧上达, 内外欢噪。

xuán zōng zì shān shàng biàn fù shè shǒu zhāi cì chén sì jiān zhì rì sè míng lǎng qìng yún bù sàn

玄宗自山上便赴社首斋次,辰巳间至,日色明朗,庆云不散。

bǎi bì jí fán yí zhēng qián yíng hè

百辟及蕃夷争前迎贺。

xīn mǎo xiǎng dì qí yú shè shǒu zhī tài shé tán ruì zōng dà shèng zhēn huáng dì pèi sì

辛卯,享地祇于社首之泰折坛,睿宗大圣贞皇帝配祀。

wǔ sè yún jiàn rì zhòng lún

五色云见,日重轮。

cáng yù cè yú shí gǎn rú fēng tán zhī yí

藏玉策于石感,如封坛之仪。

rén chén xuán zōng yù cháo jìn zhī zhàng diàn dà bèi chén bù

壬辰,玄宗御朝觐之帐殿,大备陈布。

wén wǔ bǎi liáo

文武百僚,

èr wáng hòu

二王后,

kǒng zǐ hòu

孔子后,

zhū fāng cháo jí shǐ

诸方朝集使,

yuè mù jǔ xián liáng jí rú shēng wén shì shàng fù sòng zhě

岳牧举贤良及儒生、文士上赋颂者,

róng dí yí mán qiāng hú cháo xiàn zhī guó

戎狄夷蛮羌胡朝献之国,

tū jué xié lì fā

突厥颉利发,

qì dān xī děng wáng

契丹、奚等王,

dà shí xiè shī wǔ tiān shí xìng

大食、谢褷、五天十姓,

kūn lún rì běn xīn luó mò hé zhī shì zǐ jí shǐ

昆仑、日本、新罗、靺鞨之侍子及使,

nèi chén zhī fān

内臣之番,

gāo lí cháo xiān wáng

高丽朝鲜王,

bǎi jì dài fāng wáng

百济带方王,

shí xìng mó ā shǐ nà xìng xī kè hán

十姓摩阿史那兴昔可汗,

sān shí xìng zuǒ yòu xián wáng

三十姓左右贤王,

rì nán xī zhú záo chǐ diāo tí zāng kē wū hǔ zhī qiú zhǎng

日南、西竺、凿齿、雕题、牂柯、乌浒之酋长,

xián zài wèi

咸在位。

zhì yuē

制曰:

zhèn wén tiān jiàn wéi hòu hòu kè fèng tiān jì hé dé yǐ shòu mìng yì tuī gōng ér fù shǐ

朕闻天监唯后,后克奉天,既合德以受命,亦推功而复始。

jué chū zuò zhě qī shí èr jūn dào qià jī zhe shí zhì fú chū jiē yòng shì yú jiè qiū shēng zhōng yú shàng dì

厥初作者七十二君, 道洽迹著,时至符出,皆用事于介丘,升中于上帝。

rén shén zhī wàng gài yǒu yǐ sāi zhī huáng wáng zhī xù kě de ér yán

人神之望,盖有以塞之,皇王之序,可得而言。

zhèn jiē tǒng qiān suì chéng guāng wǔ yè wéi zǔ zōng zhī dé zài rén wéi tiān dì zhī líng zuò zhǔ

朕接统千岁,承光五叶,惟祖宗之德在人,惟天地之灵作主。

wǎng zhě nèi nán yōu zàn ér jí dà xūn

往者内难,幽赞而集大勋;

jiān wú wài yú shǒu chéng ér zuǎn jiù fú

间无外虞,守成而缵旧服。

wèi cháng bù qián qián zhōng rì sī yǔ gōng qīng dà fu shàng xià xié xīn yù qiú zhì lǐ yǐ hóng wǒ liè shèng qí shù hū xīn xiāng

未尝不干干终日,思与公卿大夫上下协心,聿求至理,以弘我烈圣,其庶乎馨香。

jīn jiǔ yǒu dà níng qún méng lè yè shí bì jìng shòu ér bù duó wù yì shùn chéng ér wú yāo

今九有大宁,群氓乐业,时必敬授而不夺,物亦顺成而无夭。

mào jiàn huáng jí xìng zhì tài hé

懋建皇极,幸致太和。

jì nǎi yōu xiá lǜ yóu gǎn bèi

洎乃幽遐,率由感被。

róng dí bù zhì wéi wén gào ér lái tíng

戎狄不至,唯文告而来庭;

lín fèng yǐ zhēn jiāng jué qíng ér zài sǒu

麟凤已臻,将觉情而在薮。

yǐ gù fán bǎi zhí shì jí yán dà fēng

以故凡百执事,亟言大封。

gù wéi bù dé qiè yù wù yì

顾惟不德,切欲勿议。

fú yǐ xiān shèng chǔ zhǐ yǔ tiān tóng gōng hé chuán fú yǐ zài jīn gǎn yòu shén ér wú bào

伏以先圣储祉,与天同功,荷传符以在今,敢侑神而无报。

dà piān sī zài zhèn hé ràng yān

大篇斯在,朕何让焉。

suì fèng zūn gāo zōng zhī jiù zhāng xiàn qián fēng zhī lìng diǎn shí mài dōng tǔ chái gào dài yuè bǎi shén qún wàng mò bù huái róu sì fāng zhū hóu mò bù lái qìng sī shì tiān xià zhī jiè fú bāng jiā zhī gěng guāng yě

遂奉遵高宗之旧章,宪干封之令典,时迈东土,柴告岱岳,百神群望,莫不怀柔,四方诸侯,莫不来庆,斯是天下之介福,邦家之耿光也。

wú qióng zhī xiū zhǐ qǐ dú zài yǔ

无穷之休祉,岂独在予;

fēi cháng zhī huì zé yì yi dǎi xià

非常之惠泽,亦宜逮下。

kě dà shè tiān xià

可大赦天下。

fēng tài shān shén wèi tiān qí wáng lǐ zhì jiā sān gōng yī děng réng lìng suǒ guǎn chóng shì cí miào huán shān shí lǐ jìn qí qiáo cǎi

封泰山神为天齐王,礼秩加三公一等,仍令所管崇饰祠庙,环山十里,禁其樵采。

gěi jìn shān èr shí hù fù yǐ fèng cí shén

给近山二十户复,以奉祠神。

xuán zōng zhì jì tài shān míng yù shū lēi yú shān dǐng shí bì zhī shàng

玄宗制《纪太山铭》,御书勒于山顶石壁之上。

qí cí yuē

原文写道:

zhèn zhái dì wèi shí yǒu sì zài gù wéi bù dé měng yú zhì dào rèn fu nán rèn ān fu nán ān cí zhèn wèi zhī huò lì yú shàng xià xīn zhī hào dàng ruò shè dà chuān

朕宅帝位,十有四载,顾惟不德,懵于至道,任夫难任,安夫难安,兹朕未知获戾于上下,心之浩荡,若涉大川。

lài shàng dì chuí xiū xiān hòu chǔ qìng zǎi xiàng shù yǐn jiāo xiū huáng jí sì hǎi huì tóng wǔ diǎn fū chàng suì yún jiā shú rén yòng dà hé

赖上帝垂休,先后储庆,宰相庶尹,交修皇极, 四海会同,五典敷畅,岁云嘉熟,人用大和。

bǎi bì qiān móu chàng yú fēng shàn wèi xiào mò dà yú yán fù lǐ mò shèng yú gào tiān tiān fú jì zhì rén wàng jì jī gù qǐng bù yǐ gù cí bù huò

百辟佥谋,唱余封禅,谓孝莫大于严父,礼莫盛于告天,天符既至,人望既积,固请不已,固辞不获。

sì yú yǔ fu èr sān chén jī yú diǎn yì hàn zhì zhāng huáng liù shī zhèn zhé jiǔ yǔ

肆余与夫二三臣, 稽虞《典》,绎汉制,张皇六师,震詟九宇。

jīng qí yǒu liè shì mǎ wú huá sù sù yōng yōng yì yì róng róng yǐ zhì dài zōng shùn yě

旌旗有列,士马无哗,肃肃邕邕,翼翼溶溶,以至岱宗,顺也。

ěr yǎ yuē tài shān wèi dōng yuè

《尔雅》曰:“泰山为东岳。

zhōu guān yuē yǎn zhōu zhī zhèn shān

”《周官》曰:“兖州之镇山。

shí wàn wù zhī shǐ gù chēng dài yān

”实万物之始, 故称岱焉;

qí wèi jū wǔ yuè zhī bó gù chēng zōng yān

其位居五岳之伯,故称宗焉。

zì xī wáng zhě shòu mìng yì xìng yú shì hū qǐ tiān dì jiàn chéng gōng xù tú lù jì shì hào

自昔王者受命易姓,于是乎启天地,荐成功,序图录,纪氏号。

zhèn tǒng chéng xiān wáng cí lǜ jué diǎn shí yù bào xuán tiān zhī juàn mìng wèi cāng shēng ér qí fú qǐ gǎn gāo zhù qiān gǔ zì bǐ jiǔ huáng zāi

朕统承先王,兹率厥典,实欲报玄天之眷命,为苍生而祈福, 岂敢高祝千古,自比九皇哉!

gù shè tán chǎng yú shān xià shòu qún fāng zhī zhù jì

故设坛场于山下,受群方之助祭;

gōng fēng liǎo yú shān shàng jì yī xiàn zhī tōng shén

躬封燎于山上,冀一献之通神。

sī yì yīn gāo chóng tiān jiù guǎng zēng de zhī yì yě

斯亦因高崇天,就广增地之义也。

nǎi zhòng dōng gēng yín yǒu shì dōng yuè lèi yú shàng dì pèi wǒ gāo zǔ

乃仲冬庚寅,有事东岳,类于上帝,配我高祖。

zài tiān zhī shén wǎng bù bì jiàng

在天之神,罔不毕降。

yuè yì rì chán yú shè shǒu yòu wǒ shèng kǎo sì yú huáng qí

粤翌日, 禅于社首,佑我圣考,祀于皇祇。

zài dì zhī shén wǎng bù xián jǔ

在地之神,罔不咸举。

jì rén chén jìn qún hòu shàng gōng jìn yuē tiān zǐ yīng tiān fú nà jiè fú

暨壬辰,觐群后,上公进曰:“天子膺天符,纳介福。

qún chén bài qǐ shǒu hū wàn suì

群臣拜稽首,呼万岁。

qìng hé huān tóng nǎi chén jiè yǐ dé

庆合欢同,乃陈诫以德。

dà hún xié dù yí lún yōu xù sān shì bǎi kuí shí nǎi zhī gōng

大浑协度,彝伦攸叙,三事百揆,时乃之功。

wàn wù yóu gēng zhào rén yǔn zhí liè mù zhòng zǎi shí nǎi zhī gōng

万物由庚,兆人允植,列牧众宰,时乃之功。

yī èr xiōng dì dǔ xíng xiào yǒu xī lèi wàn guó shí wéi xiū zāi

一二兄弟,笃行孝友,锡类万国,时唯休哉!

wǒ rú zhì lǐ wǒ shǐ zuò yuè tiān dì rǎo shùn shí wéi xiū zāi

我儒制礼,我史作乐,天地扰顺, 时唯休哉!

mán yí róng dí chóng yì lái gòng lèi shèng zhī huà zhèn hé mù yān

蛮夷戎狄,重译来贡,累圣之化,朕何慕焉。

wǔ líng bǎi bǎo rì lái yuè jí huì chāng zhī yùn zhèn hé huò yān

五灵百宝,日来月集,会昌之运,朕何惑焉。

fán jīn ér hòu jǐng nǎi zài wèi yī wáng dù qí xiàng fǎ quán jiù zhāng bǔ quē zhèng cún yì jiǎn qù fán kē

凡今而后,儆乃在位,一王度,齐象法,权旧章,补缺政,存易简,去烦苛。

sī lì rén jí nǎi jiàn tiān zé

思立人极,乃见天则。

wū xì

啊!

tiān shēng zhēng rén wéi hòu shí yì néng yǐ měi lì lì tiān xià shì tiān míng yǐ

天生蒸人,惟后时乂,能以美利利天下,事天明矣。

dì dé zài wù wéi hòu shí xiāng néng yǐ hòu shēng shēng wàn rén shì de chá yǐ

地德载物,惟后时相,能以厚生生万人,事地察矣。

tiān dì míng chá guǐ shén zhe yǐ

天地明察,鬼神著矣。

wéi wǒ yì zǔ wén kǎo jīng shuǎng zài tiān qí yuē yì ěr yòu sūn kè xiǎng shàng dì

惟我艺祖文考,精爽在天, 其曰“懿尔幼孙,克享上帝。

wéi dì shí ruò xīn xiāng qí xià pī nǎi yuē yǒu táng shì wén wǔ zhī zēng sūn lóng jī dàn xī xīn mìng zuǎn wǒ jiù yè yǒng bǎo tiān lù zǐ sūn qí chéng zhī

惟帝时若,馨香其下”,丕乃曰“有唐氏文武之曾孙隆基,诞锡新命,缵我旧业,永保天禄,子孙其承之”。

yú xiǎo zi gǎn duì yáng shàng dì zhī xiū mìng zé yì yǔ bǎi zhí shì shàng suí zhào rén jiāng duō yú qián gōng ér bì bǐ hòu huàn

余小子敢对扬上帝之休命, 则亦与百执事尚绥兆人,将多于前功,而毖彼后患。

yī fū bù huò wàn fāng qí zuì yǔ

一夫不获,万方其罪予。

yī xīn yǒu zhōng shàng tiān qí zhī wǒ

一心有终,上天其知我。

zhèn wéi bǎo xíng sān dé yuē cí jiǎn qiān

朕惟宝行三德,曰慈、俭、谦。

cí zhě fù wú jiāng zhī yán

慈者,覆无疆之言;

jiǎn zhě chóng jiāng lái zhī xun

俭者,崇将来之训;

zì mǎn zhě rén sǔn zì qiān zhě tiān yì

自满者人损,自谦者天益。

gǒu rú shì zé guǐ jì yì xún jī gòu yì shǒu

苟如是,则轨迹易循,基构易守。

mó shí bì kè jīn shí jì hòu rén zhī tīng cí ér jiàn xīn guān mò ér zhī běn

磨石璧, 刻金石,冀后人之听辞而见心,观末而知本。

míng yuē

铭曰:

wéi tiān shēng rén lì jūn yǐ lǐ wéi jūn shòu mìng fèng tiān wèi zi

维天生人,立君以理,维君受命,奉天为子。

dài qù bù liú rén lái wú yǐ dé liáng zhě miè dào gāo sī qǐ

代去不留,人来无已,德凉者灭, 道高斯起。

hè hè gāo zǔ míng míng tài zōng yuán gé duò zhèng yǎn yǒu wàn bāng

赫赫高祖,明明太宗,爰革隋政,奄有万邦。

qìng tiān zhāng yǔ jǐn de kāi fēng wǔ chēng yǒu jié wén biǎo shí yōng

罄天张宇,尽地开封,武称有截,文表时邕。

gāo zōng jī gǔ dé shī zhōu pǔ máng máng jiǔ yí xuē píng yī gǔ

高宗稽古,德施周溥,茫茫九夷,削平一鼓。

lǐ bèi fēng shàn gōng qí shùn yǔ yán wēi dài zōng wèi wǒ shén zhǔ

礼备封禅,功齐舜禹,岩巍岱宗,卫我神主。

zhōng zōng shào yùn jiù bāng wéi xīn ruì zōng jì míng tiān xià guī rén

中宗绍运,旧邦惟新,睿宗继明,天下归仁。

gōng jǐ nán miàn yīn yūn huà chún gào chéng zhī lǐ liú zhū hòu rén

恭己南面,氤氲化淳,告成之礼,留诸后人。

miǎn yú xiǎo zi zhòng jī wǔ shèng fěi gōng fá gāo fěi dé qín shèng

缅余小子,重基五圣,匪功伐高,匪德矜盛。

qīn ruò sì diǎn pī chéng yǒng mìng zhì chéng dòng tiān fú wǒ wàn xìng

钦若祀典,丕承永命,至诚动天,福我万姓。

gǔ fēng tài shān qī shí èr jūn huò chán tíng tíng huò chán yún yún

古封太山,七十二君,或禅亭亭,或禅云云。

qí jī bú jiàn qí míng kě wén zhī yù wén zǔ guāng zhāo jiù xūn

其迹不见,其名可闻,祗遹文祖,光昭旧勋。

fāng shì xū dàn rú shū bù zú yì hòu qiú xiān wū shén jiǎn yù

方士虚诞,儒书不足,佚后求仙,诬神检玉。

qín zāi fēng yǔ hàn wū biān lù dé wèi hé tiān huò chéng zhī rǔ

秦灾风雨,汉污编录,德未合天,或承之辱。

dào zài guān zhèng míng fēi cóng yù míng xīn jué yán bō gào qún yuè

道在观政,名非从欲,铭心绝岩,播告群岳。

yú shì zhōng shū lìng zhāng shuō zhuàn fēng sì tán sòng shì zhōng yuán qián yào zhuàn shè shǒu tán sòng lǐ bù shàng shū sū tǐng zhuàn cháo jìn tán sòng yǐ jì dé

于是中书令张说撰《封祀坛颂》、侍中源乾曜撰《社首坛颂》、礼部尚书苏颋撰《朝觐坛颂》以纪德。

xuán zōng yǐ yǒu suì shēng yǐ huá yuè dāng běn mìng

玄宗乙酉岁生,以华岳当本命。

xiān tiān èr nián qī yuè zhèng wèi bā yuè guǐ chǒu fēng huá yuè shén wèi jīn tiān wáng

先天二年七月正位,八月癸丑,封华岳神为金天王。

kāi yuán shí nián yīn xìng dōng dōu yòu yú huá yuè cí qián lì bēi gāo wǔ shí yú chǐ

开元十年,因幸东都,又于华岳祠前立碑,高五十余尺。

yòu yú yuè shàng zhì dào shì guān xiū gōng dé

又于岳上置道士观, 修功德。

zhì tiān bǎo jiǔ zài yòu jiāng fēng shàn yú huá yuè mìng yù shǐ dài fū wáng hóng kāi záo xiǎn lù yǐ shè tán chǎng huì cí táng zāi ér zhǐ

至天宝九载,又将封禅于华岳,命御史大夫王𫟹开凿险路以设坛场,会祠堂灾而止。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →