tiān wén shàng
天文上
yì yuē guān hu tiān wén yǐ chá shí biàn
《易》曰：“观乎天文以察时变。
shì gù gǔ zhī zhé wáng fǎ chuí xiàng yǐ shī huà kǎo shù zhēng yǐ zhì lǐ yǐ shòu rén shí yǐ kǎo wù jì xiū qí dé yǐ shùn qí dù gǎi qí guò yǐ shèn qí zāi qù wēi ér jiù ān zhuǎn huò ér wèi fú zhě yě
”是故古之哲王，法垂象以施化，考庶征以致理，以授人时，以考物纪，修其德以顺其度，改其过以慎其灾，去危而就安，转祸而为福者也。
fu qí wǔ wěi qī jì zhī míng shù zhōng guān wài guān zhī wèi cì líng lì fàn shǒu zhī suǒ zhǔ fēi liú huì bèi zhī suǒ yīng qián shǐ zài zhī bèi yǐ
夫其五纬七纪之名数，中官外官之位次，凌历犯守之所主，飞流彗孛之所应，前史载之备矣。
wǔ dé nián zhōng xuē yí yǔ jiǎn děng xiāng cì wèi tài shǐ lìng suī gè shàn yú zhàn hòu ér wú suǒ fā míng
武德年中，薛颐、庾俭等相次为太史令，虽各善于占候，而无所发明。
zhēn guàn chū jiāng shì láng zhí tài shǐ li chún fēng shǐ shàng yán líng tái hòu yí shì hòu wèi yí fàn fǎ zhì shū lüè nán wéi zhàn bù
贞观初， 将仕郎直太史李淳风始上言灵台候仪是后魏遗范，法制疏略，难为占步。
tài zōng yīn lìng chún fēng gǎi zào hún yí zhù tóng wèi zhī zhì qī nián zào chéng
太宗因令淳风改造浑仪，铸铜为之，至七年造成。
chún fēng yīn zhuàn fǎ xiàng zhì qī juǎn yǐ lùn qián dài hún yí dé shī zhī chà yǔ zài chún fēng chuán
淳风因撰《法象志》七卷，以论前代浑仪得失之差，语在《淳风传》。
qí suǒ zào hún yí tài zōng lìng zhì yú níng huī gé yǐ yòng cè hòu jì zài gōng zhōng xún ér shī qí suǒ zài
其所造浑仪，太宗令置于凝晖阁以用测候，既在宫中， 寻而失其所在。
xuán zōng kāi yuán jiǔ nián tài shǐ pín zòu rì shí bù xiào zhào shā mén yī xíng gǎi zào xīn lì
玄宗开元九年，太史频奏日蚀不效，诏沙门一行改造新历。
yī xíng zòu yún jīn yù chuàng lì lì yuán xū zhī huáng dào jìn tuì qǐng tài shǐ lìng cè hòu xīng dù
一行奏云，今欲创历立元，须知黄道进退，请太史令测候星度。
yǒu sī yún chéng qián wéi yī chì dào tuī bù guān wú huáng dào yóu yí wú yóu cè hòu
有司云：“承前唯依赤道推步，官无黄道游仪，无由测候。
shí lǜ fǔ bīng cáo liáng lìng zàn dài zhì yú lì zhèng shū yuàn yīn zào yóu yí mù yàng shèn wéi jīng mì
”时率府兵曹梁令瓒待制于丽正书院，因造游仪木羕，甚为精密。
yī xíng nǎi shàng yán yuē huáng dào yóu yí gǔ yǒu qí shù ér wú qí qì
一行乃上言曰：“黄道游仪，古有其术而无其器。
yǐ huáng dào suí tiān yùn dòng nán yòng cháng yí gé zhī gù xī rén qián sī jiē bù néng de
以黄道随天运动，难用常仪格之，故昔人潜思皆不能得。
jīn liáng lìng zàn chuàng zào cǐ tú rì dào yuè jiāo mò bù zì rán qì hé jì yú tuī bù yóu yào wàng jiù shū yuàn gèng yǐ tóng tiě wèi zhī zhù de kǎo yàn xīng dù wú yǒu chà chuǎn
今梁令瓒创造此图，日道月交，莫不自然契合，既于推步尤要，望就书院更以铜铁为之，庶得考验星度，无有差舛。
cóng zhī zhì shí sān nián zào chéng
” 从之，至十三年造成。
yòu shàng shū yuē
又上疏曰：
àn shùn diǎn yún zài xuán shū yù héng yǐ qí qī zhèng
按《舜典》云：“在璇枢玉衡，以齐七政。
shuō zhě yǐ wéi qǔ qí zhuǎn yùn zhě wèi shū chí zhèng zhě wèi héng jiē yǐ yù wèi zhī yòng qí qī zhèng zhī biàn zhī qí yíng suō jìn tuì dé shī zhèng zhī suǒ zài jí gǔ tài shǐ hún tiān yí yě
”说者以为取其转运者为枢，持正者为衡，皆以玉为之，用齐七政之变，知其盈缩进退，得失政之所在，即古太史浑天仪也。
zì zhōu shì shuāi wēi chóu rén sàng zhí qí zhì dù yí xiàng mò yǒu chuán zhě
自周室衰微，畴人丧职，其制度遗象，莫有传者。
hàn xìng chéng xiàng zhāng cāng shǒu chuàng lǜ lì zhī xué
汉兴，丞相张苍首创律历之学。
zhì wǔ dì zhào sī mǎ qiān děng gēng zào hàn lì nǎi dìng dōng xī lì guǐ yí xià lòu kè yǐ zhuī èr shí bā xiù xiāng jù xīng dù yǔ gǔ bù tóng
至武帝诏司马迁等更造汉历，乃定东西、立晷仪、下漏刻，以追二十八宿相距星度，与古不同。
gù táng dōu fēn tiān bù luò xià hóng yùn suàn zhuǎn lì jīn chì dào lì xīng dù zé qí yí fǎ yě
故唐都分天部，洛下闳运算转历，今赤道历星度，则其遗法也。
hòu hàn yǒng yuán zhōng zuǒ zhōng láng jiàng gǔ kuǐ zòu yán chén qián shàng fu ān děng yòng huáng dào dù rì yuè xián wàng duō jìn
后汉永元中，左中郎将贾逵奏言：“臣前上傅安等用黄道度日月，弦望多近。
shǐ guān yī yǐ chì dào dù zhī bù yǔ tiān hé zhì chà yī rì yǐ shàng
史官壹以赤道度之，不与天合，至差一日以上。
yuàn qǐng tài shǐ guān rì yuè sù bù jí xīng dù kè yǔ dài zhào xīng guān kǎo xiào
愿请太史官日月宿簿及星度课，与待诏星官考校。
zòu kě
”奏请得到批准。
wèn diǎn xīng dài zhào yáo chóng děng shí èr rén jiē yuē xīng tú yǒu guī fǎ rì yuè shí cóng huáng dào guān wú qí qì bù zhī shī xíng
问典星待诏姚崇等十二人，皆曰：‘星图有规法，日月实从黄道，官无其器，不知施行。
gān lù èr nián dà sī nóng chéng gěng shòu chāng zòu yǐ yuán yí dù rì yuè xíng kǎo yàn tiān yùn
’甘露二年，大司农丞耿寿昌奏，以圆仪度日月行，考验天运。
rì yuè xíng chì dào zhì qiān niú dōng jǐng rì xíng yí dù yuè xíng shí wǔ dù
日月行赤道，至牵牛、东井，日行一度，月行十五度；
zhì lóu jiǎo rì xíng yī dù yuè xíng shí sān dù cǐ qián dài suǒ gòng zhī yě
至娄、角，日行一度，月行十三度，此前代所共知也。
shì suì yǒng yuán sì zài yě
”是岁永元四载也。
míng nián shǐ zhào tài shǐ zào huáng dào tóng yí
明年，始诏太史造黄道铜仪。
dōng zhì rì zài dòu shí jiǔ dù sì fēn dù zhī yī yǔ chì dào dìng chà èr dù
冬至，日在斗十九度四分度之一，与赤道定差二度。
shǐ guān yǐ xiào rì yuè xián wàng suī mì jìn ér bù wéi wàng rì
史官以校日月弦望，虽密近，而不为望日。
yí huáng dào yǔ dù yùn zhuàn nán hou shì yǐ shǎo zhōng qí shì
仪，黄道与度运转，难候，是以少终其事。
qí hòu liú hóng yīn huáng dào hún yí yǐ kǎo yuè xíng chū rù chí sù
其后刘洪因黄道浑仪， 以考月行出入迟速。
ér hòu dài lǐ lì zhě bù zūn qí fǎ gèng cóng chì dào mìng wén yǐ yàn gǔ kuǐ suǒ yán chà miù yì shén cǐ lǐ lì zhě zhī dà huò yě
而后代理历者不遵其法，更从赤道命文，以验贾逵所言，差谬益甚，此理历者之大惑也。
jīn líng tái tiě yí hòu wèi míng yuán shí dōu jiàng jiě lán suǒ zào guī zhì piáo lüè dù kè bù jūn chì dào bù dòng nǎi rú jiāo zhù bù zhì huáng dào jìn tuì wú zhǔn
今灵台铁仪，后魏明元时都匠解兰所造，规制朴略，度刻不均，赤道不动，乃如胶柱，不置黄道，进退无准。
cǐ jù chì dào yuè xíng yǐ yàn rù lì chí sù duō zhě huò zhì shí qī dù shǎo zhě jǐn chū shí dù bù zú yǐ shàng jī tiān xiàng jìng shòu rén shí
此据赤道月行以验入历迟速，多者或至十七度，少者仅出十度，不足以上稽天象，敬授人时。
jìn mì gé láng zhōng li chún fēng zhe fǎ xiàng zhì bèi zǎi huáng dào hún yí fǎ yǐ yù héng xuán guī bié dài rì dào bàng liè èr bǎi sì shí jiǔ jiāo yǐ xié yuè yóu yòng fǎ pō zá qí shù jìng qǐn
近秘阁郎中李淳风著《法象志》，备载黄道浑仪法，以玉衡旋规，别带日道，傍列二百四十九交，以携月游，用法颇杂， 其术竟寝。
chén fú chéng ēn zhǐ gēng zào yóu yí shǐ huáng dào yùn xíng yǐ zhuī liè shè zhī biàn yīn èr fēn zhī zhōng yǐ lì huáng dào jiāo yú zhěn kuí zhī jiān èr zhì zhì jiàng gè èr shí sì dù
臣伏承恩旨，更造游仪，使黄道运行，以追列舍之变，因二分之中以立黄道， 交于轸、奎之间，二至陟降各二十四度。
huáng dào zhī nèi yòu shī bái dào yuè huán yòng jiū yīn yáng tiǎo nǜ zhī shù dòng hé tiān yùn jiǎn ér yì cóng zú yǐ zhì qì chuí xiàng yǒng chuán bù xiǔ
黄道之内，又施白道月环，用究阴阳朓朒之数，动合天运，简而易从，足以制器垂象，永传不朽。
yú shì xuán zōng qīn wéi zhì míng zhì zhī yú líng tái yǐ kǎo xīng dù
于是玄宗亲为制铭，置之于灵台以考星度。
qí èr shí bā sù jí zhōng wài guān yǔ gǔ jīng bù tóng zhě fán shù shí tiáo
其二十八宿及中外官与古经不同者， 凡数十条。
yòu zhào yī xíng yǔ liáng lìng zàn jí zhū shù shì gēng zào hún tiān yí zhù tóng wèi yuán tiān zhī xiàng shàng jù liè sù chì dào jí zhōu tiān dù shù
又诏一行与梁令瓒及诸术士更造浑天仪，铸铜为圆天之象，上具列宿赤道及周天度数。
zhù shuǐ jī lún lìng qí zì zhuàn yī rì yī yè tiān zhuǎn yī zhōu
注水激轮，令其自转，一日一夜，天转一周。
yòu bié zhì èr lún luò zài tiān wài zhui yǐ rì yuè lìng de yùn xíng
又别置二轮络在天外， 缀以日月，令得运行。
měi tiān xi zhuǎn yī bì rì dōng xíng yí dù yuè xíng shí sān dù shí jiǔ fēn dù zhī qī fán èr shí jiǔ zhuàn yǒu yú ér rì yuè huì sān bǎi liù shí wǔ zhuǎn ér rì xíng zā
每天西转一币，日东行一度，月行十三度十九分度之七，凡二十九转有馀而日月会，三百六十五转而日行匝。
réng zhì mù guì yǐ wéi dì píng lìng yí bàn zài dì xià huì míng shuò wàng chí sù yǒu zhǔn
仍置木柜以为地平，令仪半在地下，晦明朔望，迟速有准。
yòu lì èr mù rén yú dì píng zhī shàng qián zhì zhōng gǔ yǐ hou chén kè měi yī kè zì rán jī gǔ měi chén zé zì rán zhuàng zhōng
又立二木人于地平之上，前置钟鼓以候辰刻，每一刻自然击鼓，每辰则自然撞钟。
jiē yú guì zhōng gè shī lún zhóu gōu jiàn jiāo cuò guān suǒ xiāng chí
皆于柜中各施轮轴，钩键交错，关锁相持。
jì yǔ tiān dào hé tóng dāng shí gòng chēng qí miào
既与天道合同，当时共称其妙。
zhù chéng mìng zhī yuē shuǐ yùn hún tiān fǔ shì tú zhì yú wǔ chéng diàn qián yǐ shì bǎi liáo
铸成，命之曰水运浑天俯视图，置于武成殿前以示百僚。
wú jǐ ér tóng tiě jiàn sè bù néng zì zhuàn suì shōu zhì yú jí xián yuàn bù fù xíng yòng
无几而铜铁渐涩，不能自转，遂收置于集贤院，不复行用。
jīn lù yóu yí zhì dù jí suǒ cè xīng dù yì tóng kāi yuán shí èr nián fēn qiǎn shǐ zhū zhōu suǒ cè rì guǐ cháng duǎn li chún fēng sēng yī xíng suǒ dìng shí èr cì fēn yě wǔ dé yǐ lái jiāo shí jí wǔ xīng xiáng biàn zhe yú piān
今录游仪制度及所测星度异同，开元十二年分遣使诸州所测日晷长短，李淳风、 僧一行所定十二次分野，武德已来交蚀及五星祥变，著于篇。
huáng dào yóu yí guī chǐ cùn
黄道游仪规尺寸：
xuán shū shuāng huán wài yī zhàng sì chǐ liù cùn yī fēn shù bā fēn hòu sān fēn zhí jìng sì chǐ wǔ cùn jiǔ fēn jí gǔ suǒ wèi xuán yí yě
旋枢双环：外一丈四尺六寸一分，竖八分，厚三分，直径四尺五寸九分，即古所谓旋仪也。
nán běi xié liǎng jí shàng xià xún guī gè sān shí sì dù liǎng miàn gè huà zhōu tiān dù shù
南北斜两极，上下循规各三十四度，两面各画周天度数。
yī miàn jiā dīng bìng yòng yín shì shǐ dōng xī yùn zhuàn rú hún tiān yóu yí
一面加钉， 并用银饰，使东西运转如浑天游仪。
zhōng xuán shū zhóu zhì liǎng jí shǒu nèi kǒng jìng dà liǎng dù bàn zhǎng yǔ xuán huán jìng qí bìng yòng gǔ chǐ sì fēn wèi dù
中旋枢轴至两极首内，孔径大两度半，长与旋环径齐，并用古尺四分为度。
yù héng wàng tǒng zhǎng sì chǐ wǔ cùn bā fēn guǎng yī cùn èr fēn hòu yī cùn kǒng jìng liù fēn gǔ yòng yù shì zhī
玉衡望筒：长四尺五寸八分，广一寸二分，厚一寸，孔径六分，古用玉饰之。
yù héng héng shī yú zhóu zhōng xuán yùn chí zhèng yòng kuī qī yào jí liè xīng zhī kuò xiá wài fāng nèi yuán kǒng jìng yí dù bàn zhōu rì lún yě
玉衡，衡施于轴中，旋运持正，用窥七曜及列星之阔狭，外方内圆，孔径一度半， 周日轮也。
yáng jīng shuāng huán wài yī zhàng qī chǐ sān cùn nèi yī zhàng sì chǐ liù cùn sì fēn guǎng sì cùn hòu sì fēn zhí jìng wǔ chǐ sì cùn sì fēn zhì yú zǐ wǔ
阳经双环：外一丈七尺三寸，内一丈四尺六寸四分，广四寸，厚四分，直径五尺四寸四分，置于子午。
zuǒ yòu yòng bā zhù xiāng gù liǎng miàn huà zhōu tiān dù shù yī miàn jiā dīng bìng yín shì zhī
左右用八柱相固，两面画周天度数，一面加钉，并银饰之。
bàn chū dì shàng bàn rù dì xià shuāng jiān xié shū zhóu jí yù héng wàng tǒng xuán huán yú zhōng yě
半出地上，半入地下，双间挟枢轴及玉衡望筒，旋环于中也。
yīn wěi dān huán wài nèi guǎng hòu zhōu jìng jiē zhǔn yáng jīng yǔ yáng jīng xiāng xián gè bàn nèi wài jù qí
阴纬单环：外内广厚周径，皆准阳经，与阳经相衔各半，内外俱齐。
miàn píng shàng wèi tiān yǐ xià wéi dì héng zhōu yáng huán wèi zhī yīn hún yě
面平上为天，以下为地，横周阳环，谓之阴浑也。
miàn shàng wèi liǎng jiè nèi wài wèi zhōu tiān bǎi kè
面上为两界，内外为周天百刻。
píng shàng yù zhì míng xù jí shū bìng jīn wèi zì
平上御制铭序及书，并金为字。
tiān dǐng dān huán wài yī zhàng qī chǐ sān cùn shù guǎng bā fēn hòu sān fēn zhí jìng wǔ chǐ sì cùn sì fēn
天顶单环：外一丈七尺三寸，竖广八分，厚三分，直径五尺四寸四分。
dāng zhōng guó rén dǐng zhī shàng dōng xī dāng mǎo yǒu zhī zhōng shāo nán shǐ jiàn rì chū rù lìng yǔ yáng jīng yīn wěi xiāng gù rú ké zhī guǒ huáng
当中国人顶之上，东西当卯酉之中，稍南，使见日出入，令与阳经、阴纬相固，如壳之裹黄。
nán qù chì dào sān shí liù dù qù huáng dào shí èr dù qù běi jí wǔ shí wǔ dù qù nán běi píng gè jiǔ shí yí dù qiáng
南去赤道三十六度，去黄道十二度，去北极五十五度，去南北平各九十一度强。
chì dào dān huán wài yī zhàng sì chǐ wǔ cùn jiǔ fēn héng bā fēn hòu sān fēn zhí jìng sì chǐ jiǔ cùn
赤道单环：外一丈四尺五寸九分，横八分，厚三分，直径四尺九寸。
chì dào zhě dàng tiān zhī zhōng èr shí bā xiù zhī liè wèi yě
赤道者， 当天之中，二十八宿之列位也。
qí běn hòu wèi jiě lán suǒ zào yě
其本，后魏解兰所造也。
yīn zhe shuāng guī bù néng yùn dòng
因著双规，不能运动。
chén jīn suǒ zào zhě shàng liè zhōu tiān xīng dù shǐ zhuǎn yùn suí tiān réng dù chuān yī xué suí xué tuì jiāo bù yǒu chà miù
臣今所造者，上列周天星度，使转运随天，仍度穿一穴，随穴退交，不有差谬。
jí zhī gǔ zhě qiū fēn rì zài jiǎo wǔ dù jīn zài zhěn shí sān dù
即知古者秋分，日在角五度，今在轸十三度；
dōng zhì rì zài qiān niú chū jīn zài dòu shí dù
冬至，日在牵牛初，今在斗十度。
nǐ suí chà què tuì gù zhì xué yě
拟随差却退，故置穴也。
bàng zài mǎo yǒu zhī nán shǎng qù tiān dǐng sān shí liù dù ér héng zhì zhī
傍在卯酉之南，上去天顶三十六度而横置之。
huáng dào dān huán wài yī zhàng wǔ chǐ sì cùn yī fēn héng bā fēn hòu sì fēn zhí jìng sì chǐ bā cùn sì fēn
黄道单环：外一丈五尺四寸一分，横八分，厚四分，直径四尺八寸四分。
rì zhī suǒ xíng gù míng huáng dào
日之所行，故名黄道。
gǔ rén zhī yǒu qí shì jìng wú qí qì suì shǐ tài yáng zhì jiàng jī suì yǒu chà
古人知有其事，竟无其器，遂使太阳陟降，积岁有差。
yuè jí wǔ xīng yì suí rì dù chū rù guī zhì bù zhī zhǔn dì zhēn liàng wèi lǜ shū kuò yóu duō
月及五星， 亦随日度出入，规制不知准的，斟量为率，疏阔尤多。
chén jīn chuàng zhì cǐ huán zhì yú chì dào huán nèi réng kāi hé shǐ suí zhuǎn yùn chū rù sì shí bā dù ér jí huà liǎng fāng dōng xī liè zhōu tiān dù shù nán běi liè bǎi kè shǐ jiàn rì zhī shí bù yǒu chà miù
臣今创置此环，置于赤道环内，仍开合使随转运，出入四十八度，而极画两方，东西列周天度数，南北列百刻， 使见日知时，不有差谬。
shàng liè sān bǎi liù shí cè yǔ yòng guà xiāng zhǔn dù chuān yī xué yǔ chì dào xiāng jiāo
上列三百六十策，与用卦相准，度穿一穴，与赤道相交。
bái dào yuè huán wài yī zhàng wǔ chǐ yī cùn wǔ fēn héng dù bā fēn hòu sān fēn zhí jìng sì chǐ qī cùn liù fēn
白道月环：外一丈五尺一寸五分，横度八分，厚三分，直径四尺七寸六分。
yuè xíng yǒu yū qū chí jí yǔ rì xíng huǎn jí xiāng fǎn
月行有迂曲迟疾，与日行缓急相反。
gǔ wú qí qì jīn chuàng zhì yú huáng dào huán nèi shǐ jiù huáng dào wèi jiāo hé chū rù liù shí dù yǐ cè měi yè xíng dù
古无其器，今创置于黄道环内，使就黄道为交合， 出入六十度，以测每夜行度。
shàng huà zhōu tiān dù shù chuān yī xué nǐ yí jiāo huì bìng yòng tóng tiě wèi zhī
上画周天度数，穿一穴，拟移交会，并用铜铁为之。
li chún fēng fǎ xiàng zhì shuō yǒu cǐ rì yuè liǎng huán zài xuán yí huán shàng
李淳风《法象志》说有此日月两环，在旋仪环上。
jì yòng yù héng bù dé suì yú yù héng nèi bié ān yī chǐ wàng tǒng
既用玉衡，不得遂于玉衡内别安一尺望筒。
yùn yòng jì nán qí qì yǐ sè
运用既难，其器已涩。
yóu yí sì zhù lóng gè gāo sì chǐ qī cùn
游仪四柱，龙各高四尺七寸。
shuǐ cáo shān gè gāo yī chǐ qī cùn wǔ fēn
水槽、山各高一尺七寸五分。
cáo zhǎng liù chǐ jiǔ cùn gāo guǎng gè sì cùn
槽长六尺九寸，高广各四寸。
shuǐ chí shēn yī cùn guǎng yī cùn wǔ fēn
水池深一寸，广一寸五分。
lóng zhě néng xìng yún yǔ gù yǐ shì zhù
龙者能兴云雨，故以饰柱。
zhù zài sì wéi lóng xià yǒu shān yún jù zài shuǐ píng cáo shàng bìng tóng wèi zhī
柱在四维，龙下有山云，俱在水平槽上，并铜为之。
yóu yí chū chéng tài shǐ suǒ cè èr shí bā xiù děng yǔ jīng tóng yì zhuàng
游仪初成，太史所测二十八宿等与《经》同异状：
jiǎo èr xīng shí èr dù
角二星，十二度；
chì dào huáng dào dù yǔ gǔ tóng
赤道黄道度与古同。
jiù jīng qù jí jiǔ shí yí dù jīn zé jiǔ shí sān dù bàn
旧《经》去极九十一度，今则九十三度半。
xīng jīng yún jiǎo qù jí jiǔ shí yí dù jù xīng zhèng dāng chì dào qí huáng dào zài chì dào nán bù jīng jiǎo zhōng
《星经》云：“角去极九十一度，距星正当赤道，其黄道在赤道南，不经角中。
jīn cè jiǎo zài chì dào nán èr dù bàn huáng dào fù jīng jiǎo zhōng jí yǔ tiān xiàng fú hé
” 今测角在赤道南二度半，黄道复经角中，即与天象符合。
gāng sì xīng jiǔ dù
亢四星，九度。
jiù qù jí bā shí jiǔ dù jīn jiǔ shí yí dù bàn
旧去极八十九度，今九十一度半。
dǐ sì xīng shí liù dù
氐四星，十六度。
jiù qù jí jiǔ shí sì dù jīn jiǔ shí bā dù
旧去极九十四度，今九十八度。
fáng sì xīng wǔ dù
房四星，五度。
jiù qù jí yī bǎi bā dù jīn yī bǎi yī shí dù bàn
旧去极一百八度，今一百一十度半。
xīn sān xīng wǔ dù
心三星， 五度。
jiù qù jí yī bǎi bā dù jīn yī bǎi yī shí yī dù
旧去极一百八度，今一百一十一度。
wěi jiǔ xīng shí bā dù
尾九星，十八度。
jiù qù jí yī bǎi èr shí dù yī yún yī bǎi sì shí yí dù jīn yī bǎi èr shí sì dù
旧去极一百二十度， 一云一百四十一度，今一百二十四度。
jī sì xīng shí yī dù
箕四星，十一度。
jiù qù jí yī bǎi yī shí bā dù jīn yī bǎi èr shí dù
旧去极一百一十八度，今一百二十度。
nán dòu liù xīng èr shí liù dù
南斗六星，二十六度。
jiù qù jí yī bǎi yī shí liù dù jīn yī bǎi yī shí jiǔ dù
旧去极一百一十六度，今一百一十九度。
qiān niú liù xīng bā dù
牵牛六星，八度。
jiù qù jí yī bǎi liù dù jīn yī bǎi sì dù
旧去极一百六度，今一百四度。
xū nǚ sì xīng shí èr dù
须女四星，十二度。
jiù qù jí yī bǎi dù jīn yī bǎi yī dù
旧去极一百度， 今一百一度。
xū èr xīng shí dù
虚二星，十度。
jiù qù jí yī bǎi sì dù jīn yī bǎi yī dù
旧去极一百四度，今一百一度。
běi xīng jiù tú rù xū sù jīn cè zài xū nǚ jiǔ dù
北星旧图入虚宿，今测在须女九度。
wēi sān xīng shí qī dù
危三星，十七度。
jiù qù jí jiǔ shí qī dù jīn jiǔ shí qī dù
旧去极九十七度，今九十七度。
běi xīng jiù tú rù wēi sù jīn cè zài xū liù dù bàn
北星旧图入危宿， 今测在虚六度半。
shì èr xīng shí liù dù
室二星，十六度。
jiù qù jí bā shí wǔ dù jīn bā shí sān dù
旧去极八十五度，今八十三度。
dōng bì èr xīng jiǔ dù
东壁二星，九度。
jiù qù jí bā shí liù dù jīn bā shí sì dù
旧去极八十六度，今八十四度。
kuí shí liù xīng shí liù dù
奎十六星，十六度。
jiù qù jí qī shí liù dù yī yún qī shí dù jīn qī shí sān dù
旧去极七十六度，一云七十度，今七十三度。
dōng bì jiǔ dù kuí shí liù dù cǐ cuò yǐ kuí xi dà xīng wèi jù jí sǔn bì èr dù jiā kuí èr dù jīn qǔ xī nán dà xīng wèi jù jí kuí bì gè bù shī běn dù
东壁九度， 奎十六度，此错以奎西大星为距，即损壁二度，加奎二度，今取西南大星为距，即奎、壁各不失本度。
lóu sān xīng shí sān dù
娄三星，十三度。
jiù qù jí bā shí dù jīn qī shí qī dù
旧去极八十度，今七十七度。
wèi sān xīng shí sì dù
胃三星，十四度。
mǎo qī xīng shí yī dù
昴七星，十一度。
jiù qù jí qī shí sì dù jīn qī shí èr dù
旧去极七十四度，今七十二度。
bì bā xīng shí qī dù
毕八星，十七度。
jiù qù jí qī shí bā dù jīn qī shí liù dù
旧去极七十八度，今七十六度。
zī xī sān dù jiù qù jí bā shí sì dù jīn bā shí èr dù
觜觿三度，旧去极八十四度，今八十二度。
bì chì dào yǔ huáng dào dù tóng
毕赤道与黄道度同。
zī chì dào èr dù huáng dào sān dù
觜赤道二度，黄道三度。
qí èr sù jù dāng huáng dào xié xū
其二宿俱当黄道斜虚。
bì yǒu shí liù dù shàng yǔ chì dào dù tóng
毕有十六度，尚与赤道度同。
zī zǒng èr dù huáng dào sǔn jiā yí dù cǐ jí chéng qián yǒu wù
觜总二度，黄道损加一度，此即承前有误。
jīn cè bì yǒu shí qī dù bàn zī xī bàn dù bìng yī tiān zhèng
今测毕有十七度半，觜觿半度，并依天正。
cān shí xīng jiù qù jí jiǔ shí sì dù jīn jiǔ shí èr dù
参十星，旧去极九十四度，今九十二度。
dōng jǐng bā xīng sān shí sān dù
东井八星，三十三度。
jiù qù jí qī shí dù jīn liù shí bā dù
旧去极七十度， 今六十八度。
yú guǐ wǔ xīng jiù qù jí liù shí bā dù jīn gǔ tóng yě
舆鬼五星，旧去极六十八度，今古同也。
liǔ bā xīng shí wǔ dù
柳八星，十五度。
jiù qù jí qī shí qī dù yī yún qī shí jiǔ dù jīn bā shí dù bàn
旧去极七十七度，一云七十九度，今八十度半。
liǔ hé yòng xī tóu dì sān xīng wèi jù bǐ lái cuò qǔ dì sì xīng jīn yī dì sān xīng wèi zhèng
柳，合用西头第三星为距，比来错取第四星， 今依第三星为正。
qī xīng shí dù jiù qù jí jiǔ shí yí dù yī yún jiǔ shí sān dù jīn jiǔ shí sān dù bàn
七星十度，旧去极九十一度，一云九十三度，今九十三度半。
zhāng liù xīng shí bā dù
张六星，十八度。
jiù qù jí jiǔ shí qī dù jīn yī bǎi dù
旧去极九十七度，今一百度。
zhāng liù xīng zhōng yāng sì xīng wèi zhū niǎo sù wài èr xīng wèi yì
张六星，中央四星为朱鸟嗉，外二星为翼。
bǐ lái bù qǔ yīng qián wèi jù cuò qǔ yì xīng jí zhāng jiā èr dù bàn qī xīng qiàn èr dù bàn
比来不取膺前为距，错取翼星，即张加二度半，七星欠二度半。
jīn yī běn jīng wèi dìng
今依本《经》 为定。
yì èr shí èr xīng shí bā dù
翼二十二星，十八度。
jiù qù jí jiǔ shí qī dù jīn yī bǎi sān dù
旧去极九十七度，今一百三度。
zhěn sì xīng shí qī dù
轸四星，十七度。
jiù qù jí jiǔ shí bā dù jīn yī bǎi dù
旧去极九十八度，今一百度。
wén chāng jiù èr xīng zài guǐ sì xīng zài jǐng
文昌，旧二星在鬼，四星在井；
jīn sì xīng zài liǔ yī xīng zài guǐ yī xīng zài jǐng
今四星在柳，一星在鬼， 一星在井。
běi dǒu kuí dì yī xīng jiù zài qī xīng yí dù jīn zài zhāng shí sān dù
北斗，魁第一星旧在七星一度，今在张十三度。
dì èr xīng jiù zài zhāng èr dù jīn zài zhāng shí èr dù bàn
第二星旧在张二度，今在张十二度半。
dì sān xīng jiù zài yì èr dù jīn zài yì shí sān dù
第三星旧在翼二度，今在翼十三度。
dì sì xīng jiù zài yì bā dù jīn zài yì shí qī dù tài
第四星旧在翼八度，今在翼十七度太。
dì wǔ xīng jiù zài zhěn bā dù jīn zài zhěn shí dù bàn
第五星旧在轸八度，今在轸十度半。
dì liù xīng jiù zài jiǎo qī dù jīn zài jiǎo sì dù shǎo
第六星旧在角七度，今在角四度少。
dì qī xīng jiù zài gāng sì dù jīn zài jiǎo shí èr dù shǎo
第七星旧在亢四度，今在角十二度少。
tiān guān jiù zài huáng dào nán sì dù jīn dāng huáng dào
天关，旧在黄道南四度，今当黄道。
tiān jiāng jiù zài huáng dào wài jīn dāng huáng dào
天江， 旧在黄道外，今当黄道。
tiān qūn jiù zài chì dào wài jīn dāng chì dào
天囷，旧在赤道外，今当赤道。
sān tái shàng tái jiù zài jǐng jīn cè zài liǔ
三台：上台旧在井，今测在柳；
zhōng tái jiù zài qī xīng jīn zài zhāng
中台旧在七星，今在张。
jiàn xīng jiù qù huáng dào běi bàn dù jīn sì dù bàn
建星，旧去黄道北半度，今四度半。
tiān yuàn jiù zài mǎo bì jīn zài wèi mǎo
天苑，旧在昴、 毕，今在胃、昴。
wáng liáng jiù wǔ xīng zài bì jīn sì xīng zài kuí yī xīng zài bì wài
王良，旧五星在壁，今四星在奎，一星在壁外。
píng jiù zài zī jīn zài bì sù
屏，旧在觜，今在毕宿。
yún yǔ jiù zài huáng dào wài jīn zài huáng dào nèi qī dù
云雨，旧在黄道外，今在黄道内七度。
léi diàn jiù zài chì dào wài wǔ dù jīn zài chì dào nèi èr dù
雷电，旧在赤道外五度，今在赤道内二度。
pī lì jiù wǔ xīng bìng zài chì dào wài sì dù jīn sì xīng zài chì dào nèi yī xīng zài wài
霹雳，旧五星并在赤道外四度，今四星在赤道内，一星在外。
tǔ gōng lì jiù zài chì dào wài jīn zài chì dào nèi liù dù
土公吏，旧在赤道外，今在赤道内六度。
xū liáng jiù zài huáng dào nèi sì dù
虚梁，旧在黄道内四度。
wài píng jiù zài huáng dào wài sān dù jīn dāng huáng dào
外屏，旧在黄道外三度，今当黄道。
bā kuí jiù jiǔ xīng bìng zài shì jīn wǔ xīng zài bì sì xīng zài shì
八魁，旧九星并在室，今五星在壁，四星在室。
cháng yuán jiù dāng huáng dào jīn zài huáng dào běi wǔ dù
长垣，旧当黄道，今在黄道北五度。
jūn jǐng zhǔn jīng zài yù jǐng dōng nán èr dù bàn
军井，准《经》，在玉井东南二度半。
tiān guǒ jiù zài huáng dào běi jīn dāng huáng dào
天椁，旧在黄道北，今当黄道。
tiān gāo jiù zài huáng dào wài jīn dāng huáng dào
天高，旧在黄道外，今当黄道。
gǒu guó jiù zài huáng dào wài jīn dāng huáng dào
狗国，旧在黄道外，今当黄道。
luō yàn jiù dāng huáng dào jīn zài huáng dào běi
罗堰，旧当黄道， 今在黄道北。
huáng dào chūn fēn zhī rì yǔ chì dào jiāo yú kuí wǔ dù tài
黄道，春分之日与赤道交于奎五度太；
qiū fēn zhī rì jiāo yú zhěn shí sì dù shǎo
秋分之日交于轸十四度少；
dōng zhì zhī rì yú dòu shí dù qù chì dào nán èr shí sì dù
冬至之日于斗十度，去赤道南二十四度；
xià zhì zhī rì yú jǐng shí sān dù shǎo qù chì dào běi èr shí sì dù
夏至之日于井十三度少，去赤道北二十四度。
qí chì dào dài tiān zhī zhōng yòng fēn liè sù zhī dù
其赤道带天之中，用分列宿之度；
huáng dào xié yùn yǐ míng rì yuè zhī xíng
黄道斜运，以明日月之行。
qí dōng zhì luò xià hóng qǐ yú niú chū zhāng héng děng qiān yú dòu dù yóu měi suì chà fēn bù jí jiù cì yě
其冬至，洛下闳起于牛初， 张衡等迁于斗度，由每岁差分不及旧次也。
rì guǐ zhōu lǐ dà sī tú cháng yǐ tǔ guī zhī fǎ cè tǔ shēn zhèng rì jǐng yǐ qiú dì zhōng
日晷：《周礼》大司徒，常“以土圭之法测土深，正日景，以求地中。
rì dōng zé jǐng xī duō fēng rì xī zé jǐng cháo duō yīn
日东则景夕多风，日西则景朝多阴。
rì zhì zhī jǐng chǐ wǔ cùn wèi zhī dì zhōng tiān dì zhī suǒ hé yě sì shí zhī suǒ jiāo yě fēng yǔ zhī suǒ huì yě yīn yáng zhī suǒ hé yě
日至之景尺五寸，谓之地中，天地之所合也，四时之所交也，风雨之所会也，阴阳之所合也。
rán zé bǎi wù fù ān nǎi jiàn wáng guó yān
然则百物阜安，乃建王国焉。
zhèng shì yǐ wéi fán rì jǐng yú de qiān lǐ ér chà yī cùn
”郑氏以为 “凡日景于地，千里而差一寸。
jǐng chǐ yǒu wǔ cùn zhě nán dài rì xià wàn wǔ qiān lǐ de yǔ xīng chén sì yóu shēng jiàng yú sān wàn lǐ zhī zhōng shì yǐ bàn zhī de dì zhī zhōng yān
”“景尺有五寸者，南戴日下万五千里，地与星辰四游升降于三万里之中，是以半之，得地之中焉。
zhèng sī nóng yún tǔ guī zhī zhǎng chǐ yǒu wǔ cùn yǐ xià zhì zhī rì lì bā chǐ zhī biǎo qí jǐng shì yǔ tǔ guī děng wèi zhī dì zhōng
”郑司农云：“土圭之长尺有五寸，以夏至之日立八尺之表，其景适与土圭等，谓之地中。
jīn yǐng chuān yáng chéng wéi rán
今颍川阳城为然。
jǐn àn nán yuè zhì sòng yuán jiā zhōng nán zhēng lín yì yǐ wǔ yuè lì biǎo wàng zhī rì zài biǎo běi yǐng jū biǎo nán
谨按《南越志》：“宋元嘉中，南征林邑，以五月立表望之，日在表北，影居表南。
jiāo zhōu rì yǐng jué běi sān cùn lín yì jué jiǔ cùn yī fēn suǒ wèi kāi běi hù yǐ xiàng rì yě
交州日影觉北三寸，林邑觉九寸一分，所谓开北户以向日也。
jiāo zhōu dà lüè qù luò jiǔ qiān yú lǐ gài shuǐ lù qū zhé fēi lùn guī biǎo suǒ dù wéi zhí kǎo shí qí wǔ qiān hu
”交州，大略去洛九千馀里，盖水陆曲折，非论圭表所度，惟直考实，其五千乎！
kāi yuán shí èr nián zhào tài shǐ jiāo zhōu cè jǐng xià zhì yǐng biǎo nán cháng sān cùn sān fēn yǔ yuán jiā zhōng suǒ cè dà tóng
开元十二年， 诏太史交州测景，夏至影表南长三寸三分，与元嘉中所测大同。
rán zé jù yáng chéng ér nán shǐ zhí lù yīng xián zhì yú rì xià gài bù yíng wǔ qiān lǐ yě
然则距阳城而南， 使直路应弦，至于日下，盖不盈五千里也。
cè yǐng shǐ zhě dà xiāng yuán tài yún jiāo zhōu wàng jí cái chū dì èr shí yú dù
测影使者大相元太云：“交州望极，才出地二十馀度。
yǐ bā yuè zì hǎi zhōng nán wàng lǎo rén xīng shū gāo
以八月自海中南望老人星殊高。
lǎo rén xīng xià huán xīng càn rán qí míng dà zhě shén zhòng tú suǒ bù zài mò biàn qí míng
老人星下，环星灿然，其明大者甚众，图所不载，莫辨其名。
dà shuài qù nán jí èr shí dù yǐ shàng qí xīng jiē jiàn
大率去南极二十度以上，其星皆见。
nǎi gǔ hún tiān jie yǐ wéi cháng mò dì zhōng fú ér bú jiàn zhī suǒ yě
乃古浑天家以为常没地中，伏而不见之所也。
yòu àn zhēn guàn zhōng shǐ guān suǒ zài tiě lè huí hé bù zài xuē yán tuó zhī běi qù jīng shī liù qiān jiǔ bǎi lǐ
”又按贞观中，史官所载铁勒、回纥部在薛延陀之北， 去京师六千九百里。
yòu yǒu gǔ lì gàn jū huí hé běi fāng hàn hǎi zhī běi cǎo duō bǎi yào de chū míng mǎ jùn zhě xíng shù bǎi lǐ
又有骨利干居回纥北方瀚海之北，草多百药，地出名马，骏者行数百里。
běi yòu jù dà hǎi zhòu zhǎng ér xī duǎn jì rì méi hòu tiān sè zhèng xūn zhǔ yī yáng jiǎ cái shú ér dōng fāng yǐ shǔ
北又距大海，昼长而夕短，既日没后，天色正曛，煮一羊胛才熟，而东方已曙。
gài jìn rì chū rù zhī suǒ yún
盖近日出入之所云。
fán cǐ èr shì jiē shū qì suǒ wèi zài yě
凡此二事，皆书契所未载也。
kāi yuán shí èr nián tài shǐ jiān nán gōng shuō zé hé nán píng dì yǐ shuǐ zhǔn shéng shù bā chǐ zhī biǎo ér yǐ yǐn dù zhī
开元十二年，太史监南宫说择河南平地，以水准绳，树八尺之表而以引度之。
shǐ zì huá zhōu bái mǎ xiàn běi zhì zhī guǐ chǐ yǒu wǔ cùn qī fēn
始自滑州白马县，北至之晷， 尺有五寸七分。
zì huá zhōu tái biǎo nán xíng yī bǎi jiǔ shí bā lǐ bǎi qī shí jiǔ bù de biàn zhōu jùn yí gǔ tái biǎo xià zhì yǐng zhǎng yī chǐ wǔ cùn wēi qiáng
自滑州台表南行一百九十八里百七十九步，得汴州浚仪古台表，夏至影长一尺五寸微强。
yòu zì jùn yí ér nán bǎi liù shí qī lǐ èr bǎi bā shí yī bù de xǔ zhōu fú gōu xiàn biǎo xià zhì yǐng zhǎng yī chǐ sì cùn sì fēn
又自浚仪而南百六十七里二百八十一步，得许州扶沟县表， 夏至影长一尺四寸四分。
yòu zì fú gōu ér nán yī bǎi liù shí lǐ bǎi yī shí bù zhì yù zhōu shàng cài wǔ jīn biǎo xià zhì yǐng zhǎng yī chǐ sān cùn liù fēn bàn
又自扶沟而南一百六十里百一十步，至豫州上蔡武津表， 夏至影长一尺三寸六分半。
dà shuài wǔ bǎi èr shí liù lǐ èr bǎi qī shí bù yǐng chà èr cùn yǒu yú
大率五百二十六里二百七十步，影差二寸有馀。
ér xiān rú yǐ wéi wáng jī qiān lǐ yǐng yí yī cùn yòu guāi chuǎn ér bù tóng yǐ
而先儒以为王畿千里，影移一寸，又乖舛而不同矣。
jīn yǐ jù gǔ tú xiào zhī yáng chéng běi zhì zhī guǐ yī chǐ sì cùn bā fēn ruò
今以句股图校之，阳城北至之晷，一尺四寸八分弱；
dōng zhì zhī guǐ yī zhàng èr chǐ qī cùn yī fēn bàn
冬至之晷，一丈二尺七寸一分半；
chūn qiū fēn qí zhǎng wǔ chǐ sì cùn sān fēn
春秋分，其长五尺四寸三分。
yǐ fù ju xié shì běi jí chū dì sān shí sì dù sì fēn
以覆矩斜视，北极出地三十四度四分。
fán dù fēn jiē yǐ shí fēn wéi fǎ
凡度分皆以十分为法。
zì huá tái biǎo shì zhī gāo sān shí wǔ dù sān fēn
自滑台表视之，高三十五度三分。
chà yáng chéng jiǔ fēn
差阳城九分。
zì jùn yí biǎo shì zhī gāo sān shí sì dù bā fēn
自浚仪表视之， 高三十四度八分。
chà yáng chéng sì fēn
差阳城四分。
zì wǔ jīn biǎo shì zhī gāo sān shí sān dù bā fēn
自武津表视之，高三十三度八分。
chà yáng chéng jiǔ fēn
差阳城九分。
suī miǎo fēn shāo yǒu yíng suō suī yǐ mù xiào rán dà shuài wǔ bǎi èr shí liù lǐ èr bǎi qī shí bù ér běi jí chà yí dù bàn sān bǎi wǔ shí yī lǐ bā shí bù ér chà yí dù
虽秒分稍有盈缩，虽以目校，然大率五百二十六里二百七十步而北极差一度半，三百五十一里八十步而差一度。
shū jí zhī yuǎn jìn bù tóng zé huáng dào zhī guǐ jǐng gù suí ér qiān biàn yǐ
枢极之远近不同，则黄道之轨景固随而迁变矣。
zì cǐ wèi lǜ tuī zhī bǐ suì lǎng zhōu cè yǐng xià zhì zhǎng qī cùn qī fēn dōng zhì zhǎng yī zhàng wǔ cùn sān fēn chūn qiū fēn sì chǐ sān cùn qī fēn bàn
自此为率，推之比岁朗州测影，夏至长七寸七分，冬至长一丈五寸三分，春秋分四尺三寸七分半。
yǐ tú cè zhī dìng qì cháng sì chǐ sì cùn qī fēn
以图测之，定气长四尺四寸七分。
àn tú xié shì běi jí chū dì èr shí jiǔ dù bàn
按图斜视，北极出地二十九度半。
chà yáng chéng wǔ dù èr fēn
差阳城五度二分。
wèi zhōu héng yě jūn cè yǐng xià zhì zhǎng èr chǐ èr cùn jiǔ fēn dōng zhì zhǎng yī zhàng wǔ chǐ bā cùn jiǔ fēn chūn qiū fēn zhǎng liù chǐ sì cùn sì fēn bàn
蔚州横野军测影，夏至长二尺二寸九分，冬至长一丈五尺八寸九分，春秋分长六尺四寸四分半。
yǐ tú cè zhī dìng qì liù chǐ liù cùn sān fēn bàn
以图测之，定气六尺六寸三分半。
àn tú xié shì běi jí chū dì sì shí dù
按图斜视， 北极出地四十度。
chà yáng chéng wǔ dù èr fēn
差阳城五度二分。
fán nán běi zhī chà shí dù bàn qí jìng sān qiān liù bǎi bā shí lǐ jiǔ shí bù
凡南北之差十度半，其径三千六百八十里九十步。
zì yáng chéng zhì lǎng zhōu yī qiān bā bǎi èr shí liù lǐ bǎi jiǔ shí liù bù zì yáng chéng zhì wèi zhōu héng yě jūn yī qiān bā bǎi liù shí yī lǐ èr bǎi yī shí sì bù
自阳城至朗州，一千八百二十六里百九十六步，自阳城至蔚州横野军，一千八百六十一里二百一十四步。
běi zhì zhī guǐ chà yī chǐ wǔ cùn sān fēn zì yáng chéng zhì lǎng zhōu chà qī cùn èr fēn zì yáng chéng zhì héng yě jūn chà bā cùn
北至之晷，差一尺五寸三分，自阳城至朗州，差七寸二分，自阳城至横野军，差八寸。
nán zhì zhī guǐ chà wǔ chǐ sān cùn liù fēn
南至之晷，差五尺三寸六分。
zì yáng chéng zhì lǎng zhōu chà èr chǐ yī cùn bā fēn zì yáng chéng zhì héng yě jūn chà sān chǐ yī cùn bā fēn
自阳城至朗州，差二尺一寸八分，自阳城至横野军，差三尺一寸八分。
lǜ xià zhì yǔ nán fāng chà bù dōng zhì yǔ běi fāng chà duō
率夏至与南方差步，冬至与北方差多。
yòu yǐ tú xiào ān nán rì zài tiān dǐng běi èr dù sì fēn běi jí gāo èr shí dù sì fēn dōng zhì yǐng zhǎng qī chǐ jiǔ cùn sì fēn dìng chūn qiū fēn yǐng zhǎng èr chǐ jiǔ cùn sān fēn
又以图校安南，日在天顶北二度四分，北极高二十度四分，冬至影长七尺九寸四分，定春秋分影长二尺九寸三分。
chà yáng chéng shí sì dù sān fēn qí jìng wǔ qiān èr shí sān lǐ
差阳城十四度三分，其径五千二十三里。
zhì lín yì guó rì zài tiān dǐng běi liù dù liù fēn qiáng běi jí zhī gāo shí qī dù sì fēn zhōu yuán sān shí wǔ dù cháng jiàn bù yǐn
至林邑国，日在天顶北六度六分强，北极之高十七度四分，周圆三十五度，常见不隐。
dōng zhì yǐng zhǎng liù chǐ jiǔ cùn qí jìng liù qiān yī bǎi yī shí èr lǐ
冬至影长六尺九寸，其径六千一百一十二里。
jiǎ lìng jù yáng chéng ér běi zhì tiě lè zhī de yì shí qī dù sì fēn hé yǔ lín yì yǔ děng zé wǔ yuè rì zài tiān dǐng nán èr shí qī dù sì fēn běi jí zhī gāo wǔ shí èr dù zhōu yuán yī bǎi sì dù cháng jiàn bù yǐn
假令距阳城而北，至铁勒之地亦十七度四分，合与林邑与等，则五月日在天顶南二十七度四分，北极之高五十二度，周圆一百四度，常见不隐。
běi zhì zhī hé sì chǐ yī cùn sān fēn nán zhì zhī hé èr zhàng jiǔ jiù shí cùn liù fēn
北至之龁四尺一寸三分，南至之龁二丈九就十寸六分。
dìng chūn qiū fēn yǐng zhǎng jiǔ chǐ bā cùn qī fēn
定春秋分影长九尺八寸七分。
běi fāng qí mò dì cái shí wǔ dù yú hūn fú yú hài zhī zhèng xi chen jiàn yú chǒu zhī zhèng dōng yǐ lǐ shù tuī zhī yǐ zài huí hé zhī běi yòu nán jù luò yáng jiǔ qiān bā bǎi yī shí lǐ zé wǔ yuè jí zhǎng zhī rì qí xī cháng míng rán zé gǔ lì gàn yóu zài qí nán yǐ
北方其没地才十五度馀，昏伏于亥之正西，晨见于丑之正东，以里数推之，已在回纥之北，又南距洛阳九千八百一十里，则五月极长之日， 其夕常明，然则骨利干犹在其南矣。
yòu xiān rú yǐ nán dài rì xià wàn wǔ qiān lǐ wèi jù gǔ xié shè yáng chéng wèi xián kǎo zhōu jìng zhī lǜ yǐ kuí tiān dù dāng yī qiān sì bǎi liù lǐ èr shí sì bù yǒu yú
又先儒以南戴日下万五千里为句股，斜射阳城为弦，考周径之率以揆天度，当一千四百六里二十四步有馀。
jīn cè rì yǐng jù yáng chéng wǔ qiān yú lǐ yǐ jū dài rì zhī nán zé yí dù zhī guǎng jiē yi sān fēn qù èr jì nán běi jí xiāng qù cái bā wàn yú lǐ qí jìng wǔ wàn yú lǐ yǔ zhòu zhī guǎng qǐ ruò shì hu
今测日影，距阳城五千馀里，已居戴日之南，则一度之广，皆宜三分去二，计南北极相去才八万馀里， 其径五万馀里，宇宙之广，岂若是乎？
rán zé wáng fán suǒ chuán gài yǐ guǎn kuī tiān yǐ lǐ cè hǎi zhī yì yě
然则王蕃所传，盖以管窥天，以蠡测海之义也。
gǔ rén suǒ yǐ shì jù gǔ zhī shù wèi qí yǒu zhēng yú jìn shì
古人所以恃句股之术，谓其有征于近事。
gù wèi zhī mù shì bù néng yuǎn jìn chéng wēi fēn zhī chà qí chà bù yǐ suì yǔ shù cuò
顾未知目视不能远，浸成微分之差， 其差不已，遂与术错。
rú rén yóu yú dà hú guǎng bù yíng bǎi lǐ ér dǔ rì yuè zhāo xī chū rù hú zhōng
如人游于大湖，广不盈百里，而睹日月朝夕出入湖中。
jí qí fú yú jù hǎi bù zhī jǐ qiān wàn lǐ yóu dǔ rì yuè cháo chū qí zhōng xī rù qí zhōng
及其浮于巨海，不知几千万里，犹睹日月朝出其中，夕入其中。
ruò yú zhāo xī zhī jì jù shè zhòng chà ér wàng zhī bì jiāng xiǎo dà tóng shù ér bù kě fēn yǐ
若于朝夕之际，俱设重差而望之，必将小大同术而不可分矣。
fu héng jì yǒu zhī zòng yì yí rán
夫横既有之，纵亦宜然。
jiǎ lìng shè liǎng biǎo nán běi xiāng jù shí lǐ qí chóng jiē shù shí lǐ ruò zhì huǒ jù yú nán biǎo zhī duān ér zhí bā chǐ zhī mù yú qí xià zé dāng wú yǐng
假令设两表，南北相距十里，其崇皆数十里，若置火炬于南表之端，而植八尺之木于其下，则当无影。
shì cóng nán biǎo zhī xià yǎng wàng běi biǎo zhī duān bì jiāng jī wēi fēn zhī chà jiàn yǔ nán biǎo cān hé
试从南表之下，仰望北表之端， 必将积微分之差，渐与南表参合。
biǎo shǒu cān hé zé zhì jù yú qí shàng yì dāng wú yǐng yǐ
表首参合，则置炬于其上，亦当无影矣。
yòu zhì huǒ jù yú běi biǎo zhī duān ér zhí bā chǐ zhī mù yú qí xià zé dāng wú yǐng
又置火炬于北表之端，而植八尺之木于其下，则当无影。
shì cóng běi biǎo zhī xià yǎng wàng nán biǎo zhī duān yòu jiāng jī wēi fēn zhī chà jiàn yǔ běi biǎo cān hé
试从北表之下，仰望南表之端， 又将积微分之差，渐与北表参合。
biǎo shǒu cān hé zé zhì jù yú qí shàng yì dāng wú yǐng yǐ
表首参合，则置炬于其上，亦当无影矣。
fù yú èr biǎo zhī jiān xiāng jù gè wǔ lǐ gèng zhí bā chǐ zhī mù yǎng ér wàng zhī zé biǎo shǒu huán qū ér xiāng huì
复于二表之间，相距各五里，更植八尺之木，仰而望之，则表首环屈而相会。
ruò zhì huǒ jù yú liǎng biǎo zhī duān jiē dāng wú yǐng
若置火炬于两表之端，皆当无影。
fu shù shí lǐ zhī gāo yǔ shí lǐ zhī guǎng rán zé xié shè zhī yǐng yǔ yǎng wàng bù shū
夫数十里之高与十里之广，然则斜射之影与仰望不殊。
jīn yù qiú qí yǐng chà yǐ tuī yuǎn jìn gāo xià yóu shàng bù kě zhī yě
今欲求其影差以推远近高下，犹尚不可知也；
ér kuàng jī zhōu tiān jī lǐ zhī shù yú bù cè zhī zhōng yòu kě bì hu
而况稽周天积里之数于不测之中，又可必乎！
jiǎ lìng xué zhě yīn èr shí lǐ zhī gāo yǐ lì jù gǔ zhī shù shàng bù zhī qí suǒ yǐ rán kuàng bā chǐ zhī mù hu
假令学者因二十里之高以立句股之术，尚不知其所以然，况八尺之木乎！
yuán rén suǒ yǐ bù guī jǐng zhī yì jiāng yù jié xuān hé qì fǔ xiāng wù yí ér bù zài yú chén cì zhī zhōu jìng
原人所以步圭景之意，将欲节宣和气，辅相物宜，而不在于辰次之周径；
qí suǒ yǐ zhòng lì shǔ zhī yì jiāng yù jìng shòu rén shí qīn ruò qián xiàng ér bù zài yú hún gài zhī shì fēi
其所以重历数之意，将欲敬授人时，钦若乾象，而不在于浑、盖之是非。
ruò nǎi shù wú jī zhī tán yú shì tīng zhī suǒ bù jí zé jūn zǐ quē yí ér bù zhì zhòng ní shèn yán ér bù lùn yě
若乃述无稽之谈于视听之所不及，则君子阙疑而不质，仲尼慎言而不论也。
ér huò zhě gè shǒu suǒ chuán zhī qì yǐ shù tiān tǐ wèi hún yuán kě rèn shù ér cè dà xiàng kě yùn suàn ér kuī zhōng yǐ liù jiā zhī shuō dié wèi máo dùn
而或者各守所传之器以述天体， 谓浑元可任数而测，大象可运算而窥，终以六家之说，迭为矛盾。
jīn chéng yǐ wéi gài tiān zé nán fāng zhī dù jiàn xiá
今诚以为盖天， 则南方之度渐狭；
yǐ wéi hún tiān zé běi fāng zhī jí jìn gāo
以为浑天，则北方之极浸高。
cǐ èr zhě yòu hún gài zhī jiā wèi néng yǒu yǐ tōng qí shuō yě
此二者，又浑、盖之家未能有以通其说也。
yóu shì ér guān zé wáng zhòng rèn gé zhì chuān zhī tú qū qū yú yì tóng zhī biàn hé yì rén lún zhī huà zāi
由是而观，则王仲任、葛稚川之徒，区区于异同之辨，何益人伦之化哉！
yòu fán rì guǐ chà dōng xià zhì bù tóng nán běi yì yì ér xiān rú yī yǐ lǐ shù qí zhī sàng qí shì shí
又凡日晷差，冬夏至不同，南北亦异，而先儒一以里数齐之，丧其事实。
shā mén yī xíng yīn xiū dà yǎn tú gèng wéi fù ju tú zì dān xué yǐ jì yōu dōu zhī de fán wèi tú èr shí sì yǐ kǎo rì shí zhī fēn shù zhī yè lòu zhī duǎn cháng
沙门一行因修《大衍图》，更为《覆矩图》，自丹穴以暨幽都之地，凡为图二十四，以考日蚀之分数，知夜漏之短长。
jīn zài zhū zhōu cè jǐng chǐ cùn rú zuǒ
今载诸州测景尺寸如左：
lín yì guó běi jí gāo shí qī dù sì fēn
林邑国，北极高十七度四分。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi liù chǐ jiǔ cùn
冬至影在表北六尺九寸。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi èr chǐ bā cùn wǔ fēn xià zhì yǐng zài biǎo nán wǔ cùn qī fēn
定春秋分影在表北二尺八寸五分，夏至影在表南五寸七分。
ān nán dū hù fǔ běi jí gāo èr shí liù dù liù fēn
安南都护府，北极高二十六度六分。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi qī chǐ jiǔ cùn sì fēn
冬至影在表北七尺九寸四分。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi èr chǐ jiǔ cùn sān fēn xià zhì yǐng zài biǎo nán sān cùn sān fēn
定春秋分影在表北二尺九寸三分，夏至影在表南三寸三分。
lǎng zhōu wǔ líng xiàn běi jí gāo èr shí jiǔ dù wǔ fēn
朗州武陵县，北极高二十九度五分。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi yī zhàng wǔ cùn sān fēn
冬至影在表北一丈五寸三分。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi sì chǐ sān cùn qī fēn bàn xià zhì yǐng zài biǎo běi qī cùn qī fēn
定春秋分影在表北四尺三寸七分半，夏至影在表北七寸七分。
xiāng zhōu
襄州。
héng chūn fēn yǐng zài biǎo běi sì chǐ bā cùn
恒春分影在表北四尺八寸。
cài zhōu shàng cài xiàn wǔ jīn guǎn běi jí gāo sān shí sān dù bā fēn
蔡州上蔡县武津馆，北极高三十三度八分。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi yī zhàng èr chǐ sān cùn bā fēn
冬至影在表北一丈二尺三寸八分。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi wǔ chǐ èr cùn bā fēn xià zhì yǐng zài biǎo běi yī chǐ sān cùn liù fēn bàn
定春秋分影在表北五尺二寸八分，夏至影在表北一尺三寸六分半。
xǔ zhōu fú gōu běi jí gāo sān shí sì dù sān fēn
许州扶沟，北极高三十四度三分。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi yī zhàng èr chǐ wǔ cùn sān fēn
冬至影在表北一丈二尺五寸三分。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi wǔ chǐ sān cùn qī fēn xià zhì yǐng zài biǎo běi yī chǐ sì cùn sì fēn
定春秋分影在表北五尺三寸七分，夏至影在表北一尺四寸四分。
biàn zhōu jùn yí tài yuè tái běi jí gāo sān shí sì dù bā fēn
汴州浚仪太岳台，北极高三十四度八分。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi yī zhàng èr chǐ bā cùn wǔ fēn
冬至影在表北一丈二尺八寸五分。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi wǔ chǐ wǔ cùn xià zhì yǐng zài biǎo běi yī chǐ wǔ cùn sān fēn
定春秋分影在表北五尺五寸，夏至影在表北一尺五寸三分。
huá zhōu bái mǎ běi jí gāo sān shí wǔ dù sān fēn
滑州白马，北极高三十五度三分。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi yī zhàng sān chǐ
冬至影在表北一丈三尺。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi wǔ chǐ sān cùn liù fēn xià zhì yǐng zài biǎo běi yī chǐ wǔ cùn qī fēn
定春秋分影在表北五尺三寸六分，夏至影在表北一尺五寸七分。
tài yuán fǔ
太原府。
héng chūn fēn yǐng zài biǎo běi liù chǐ
恒春分影在表北六尺。
wèi zhōu héng yě jūn běi jí gāo sì shí dù
蔚州横野军， 北极高四十度。
dōng zhì yǐng zài biǎo běi yī zhàng wǔ chǐ bā cùn jiǔ fēn
冬至影在表北一丈五尺八寸九分。
dìng chūn qiū fēn yǐng zài biǎo běi liù chǐ liù cùn sān fēn xià zhì yǐng zài biǎo běi èr chǐ èr cùn jiǔ fēn
定春秋分影在表北六尺六寸三分， 夏至影在表北二尺二寸九分。