wǔ xíng
五行
xī yǔ de hé tú luò shū liù shí wǔ zì zhì shuǐ yǒu gōng yīn ér bǎo zhī
昔禹得《河图》、《洛书》六十五字，治水有功，因而宝之。
yīn tài shī jī zǐ rù zhōu wǔ wáng fǎng qí shì nǎi chén hóng fàn jiǔ chóu zhī fǎ qí yī yuē wǔ xíng
殷太师箕子入周， 武王访其事，乃陈《洪范》九畴之法，其一曰五行。
hàn xìng dǒng zhòng shū liú xiàng zhì chūn qiū lùn zāi yì nǎi yǐn jiǔ chóu zhī shuō fù yú èr bǎi sì shí èr nián xíng shì yī tuī jiù zhēng tiān rén zhī biàn
汉兴，董仲舒、刘向治《春秋》， 论灾异，乃引九畴之说，附于二百四十二年行事，一推咎征天人之变。
bān gù xù hàn shǐ cǎi qí shuō wǔ xíng zhì
班固叙汉史， 采其说《五行志》。
mián dài shǐ guān yīn ér zuǎn zhī
绵代史官，因而缵之。
jīn lüè jǔ dà duān yǐ míng biàn guài zhī běn
今略举大端，以明变怪之本。
jīng yuē shuǐ yuē rùn xià huǒ yuē yán shàng mù yuē qū zhí jīn yuē cóng gé tǔ yuán jià sè
《经》曰：“水曰润下，火曰炎上，木曰曲直，金曰从革，土爰稼穑。
yòu yuē jiàn yòng huáng jí
”又曰： “建用皇极。
chuán yuē tián liè bù shí yǐn shí bù xiǎng chū rù bù jié duó mín nóng shí jí yǒu jiān móu zé mù bù qū zhí
”《传》曰：“畋猎不时，饮食不享，出入不节，夺民农时，及有奸谋，则木不曲直。
qì fǎ lǜ zhú gōng chén shā tài zǐ yǐ qiè wèi qī zé huǒ bù yán shàng
弃法律，逐功臣，杀太子，以妾为妻，则火不炎上。
hǎo zhì gōng shì shì tái xiè nèi yín luàn fàn qīn qī wǔ fù xiōng zé jià sè bù chéng
好治宫室， 饰台榭，内淫乱，犯亲戚，侮父兄，则稼穑不成。
hào zhàn gōng qīng bǎi xìng shì chéng guō qīn biān jìng zé jīn bù cóng gé
好战功，轻百姓，饰城郭，侵边境，则金不从革。
jiǎn zōng miào bù dǎo cí fèi jì sì nì tiān shí zé shuǐ bù rùn xià
简宗庙，不祷祠，废祭祀，逆天时，则水不润下。
jīng yuē jìng yòng wǔ shì wèi mào yuē gōng yán yuē cóng shì yuē míng tīng yuē cōng sī yuē ruì
”《经》曰 “敬用五事”，谓“貌曰恭，言曰从，视曰明，听曰聪，思曰睿。
gōng zuò sù cóng zuò yì míng zuò zhé cōng zuò móu ruì zuò shèng
恭作肃，从作乂， 明作哲，聪作谋，睿作圣。
yòu yuē jiàn yòng huáng jí huáng jiàn qí yǒu jí
”又曰“建用皇极”，“皇建其有极”。
chuán yuē mào zhī bù gōng shì wèi bù sù jué jiù kuáng jué fá héng yǔ jué jí xiōng
《传》曰“貌之不恭，是谓不肃，厥咎狂，厥罚恒雨，厥极凶。
shí zé yǒu fú yāo shí zé yǒu guī niè shí zé yǒu jī huò shí zé yǒu xià tǐ shēng shàng zhī kē shí zé yǒu qīng shěng qīng xiáng
时则有服妖，时则有龟孽，时则有鸡祸，时则有下体生上之疴，时则有青眚青祥。
fán cǎo mù zhī lèi wèi zhī yāo chóng zhì zhī lèi wèi zhī niè liù chù wèi zhī huò jí rén wèi zhī kē shén zé yì wù shēng wèi zhī shěng shēn wài ér lái wèi zhī xiáng yě
凡草木之类谓之妖，虫豸之类谓之孽，六畜谓之祸，及人谓之疴，甚则异物生谓之眚，身外而来谓之祥也。
yán zhī bù cóng shì wèi bù yì jué jiù jiàn jué fá héng yáng jué jí yōu
言之不从，是谓不乂，厥咎僭，厥罚恒昜，厥极忧。
shí zé yǒu shī yāo shí zé yǒu jiè chóng zhī niè shí zé yǒu quǎn huò shí zé yǒu kǒu shé zhī kē shí zé yǒu bái shěng bái xiáng
时则有诗妖，时则有介虫之孽，时则有犬祸，时则有口舌之疴，时则有白眚白祥。
shì zhī bù míng shì wèi bù zhé jué jiù yù jué fá héng yù jué jí jí
视之不明，是谓不哲，厥咎豫，厥罚恒燠，厥极疾。
shí zé yǒu cǎo yāo shí zé yǒu luǒ chóng zhī niè shí zé yǒu yáng huò shí zé yǒu mù kē shí zé yǒu chì shěng chì xiáng
时则有草妖，时则有臝虫之孽，时则有羊祸，时则有目疴，时则有赤眚赤祥。
tīng zhī bù cōng shì wèi bù móu jué jiù jí jué fá héng hán jué jí pín
听之不聪，是谓不谋，厥咎急，厥罚恒寒，厥极贫。
shí zé yǒu gǔ yāo shí zé yǒu yú niè shí zé yǒu shǐ huò shí zé yǒu ěr kē shí zé yǒu hēi shěng hēi xiáng
时则有鼓妖，时则有鱼孽，时则有豕祸，时则有耳疴，时则有黑眚黑祥。
sī zhī bù ruì shì wèi bù shèng jué jiù méng jué fá héng fēng jué jí xiōng duǎn shé
思之不睿，是谓不圣，厥咎蒙，厥罚恒风，厥极凶短折。
shí zé yǒu zhī yè zhī yāo shí zé yǒu huá niè shí zé yǒu niú huò shí zé yǒu xīn fù zhī kē shí zé yǒu huáng shěng huáng xiáng
时则有脂夜之妖，时则有华孽，时则有牛祸，时则有心腹之疴，时则有黄眚黄祥。
huáng zhī bù jí shì wèi bù jiàn jué jiù mào jué fá héng yīn jué jí ruò
皇之不极，是谓不建，厥咎眊，厥罚恒阴，厥极弱。
shí zé yǒu shè yāo shí zé yǒu lóng shé zhī niè shí zé yǒu mǎ huò shí zé yǒu xià tǐ dài shàng zhī kē shí zé yǒu rì yuè luàn xíng xīng chén nì xíng
时则有射妖，时则有龙蛇之孽，时则有马祸，时则有下体代上之疴，时则有日月乱行、星辰逆行。
jiǔ chóu míng shù shí wǔ qí yào wǔ xíng huáng jí zhī shuō qián xián suǒ yǐ qióng zhì luàn zhī biàn tán tiān rén zhī jì gài běn yú sī
”九畴名数十五，其要五行、皇极之说，前贤所以穷治乱之变，谈天人之际，盖本于斯。
gù xiān lù qí yán yǐ chuán yú shì
故先录其言，以传于事。
jīng fáng yì zhuàn yuē chén shì suī zhèng zhuān bì dì zhèn
京房《易传》曰：“臣事虽正，专必地震。
qí zhèn yú shuǐ zé bō yú mù zé yáo yú wū zé wǎ luò dà jīng zài pì ér yì chén cí wèi yīn dòng
其震，于水则波，于木则摇，于屋则瓦落，大经在辟而易臣，兹谓阴动。
yòu yuē xiǎo rén bāo lú jué yāo shān bēng cí wèi yīn chéng yáng ruò shèng qiáng
” 又曰：“小人剥庐，厥妖山崩，兹谓阴乘阳，弱胜强。
liú xiàng yuē jīn mù shuǐ lì tǔ de suǒ yǐ zhèn
”刘向曰：“金木水沴土， 地所以震。
chūn qiū zāi yì xiān shū dì zhèn rì shí è yīn yíng yě
”《春秋》灾异，先书地震、日蚀，恶阴盈也。
zhēn guàn shí èr nián zhēng yuè èr shí èr rì sōng cóng èr zhōu dì zhèn huài rén lú shè
贞观十二年正月二十二日，松、丛二州地震，坏人庐舍。
èr shí nián jiǔ yuè shí wǔ rì líng zhōu dì zhèn yǒu shēng rú léi
二十年九月十五日， 灵州地震，有声如雷。
èr shí sān nián bā yuè yī rì jìn zhōu dì zhèn huài rén lú shè yā sǐ zhě wǔ shí yú rén
二十三年八月一日，晋州地震，坏人庐舍，压死者五十馀人。
sān rì yòu zhèn
三日，又震。
shí yī yuè wǔ rì yòu zhèn
十一月五日，又震。
yǒng huī yuán nián sì yuè yī rì yòu zhèn
永徽元年四月一日，又震。
liù yuè shí èr rì yòu zhèn
六月十二日，又震。
gāo zōng gù wèi shì chén yuē zhèn zhèng jiào bù míng shǐ jìn zhōu zhī de lǚ yǒu zhèn dòng
高宗顾谓侍臣曰：“朕政教不明，使晋州之地，屡有震动。
shì zhōng zhāng xíng chéng yuē tiān yáng yě
”侍中张行成曰：“天， 阳也；
de yīn yě
地，阴也。
yáng jūn xiàng
阳，君象；
yīn chén xiàng
阴，臣象。
jūn yi zhuàn dòng chén yi ān jìng
君宜转动，臣宜安静。
jīn jìn zhōu dì zhèn mí xún bù xiū chén jiāng kǒng nǚ yè yòng shì dà chén yīn móu
今晋州地震，弥旬不休，臣将恐女谒用事，大臣阴谋。
qiě jìn zhōu bì xià běn fēng jīn de lǚ zhèn yóu zhāng qí yīng
且晋州，陛下本封，今地屡震，尤彰其应。
fú yuàn shēn sī yuǎn lǜ yǐ dù qí méng
伏愿深思远虑，以杜其萌。
dì shēn rán zhī
”帝深然之。
kāi yuán èr shí èr nián èr yuè shí bā rì qín zhōu dì zhèn
开元二十二年二月十八日，秦州地震。
xiān shì qín zhōu bǎi xìng wén zhōu xī běi dì xià yīn yīn yǒu shēng é ér dì zhèn huài xiè yǔ jí jū rén lú shè shù qiān jiān de chāi ér fù hé zhèn jīng shí bù dìng yā sǐ bǎi yú rén
先是， 秦州百姓闻州西北地下殷殷有声，俄而地震，坏廨宇及居人庐舍数千间，地拆而复合，震经时不定，压死百馀人。
xuán zōng lìng yòu chéng xiàng xiāo sōng zhì jì shān chuān yòu qiǎn cāng bù yuán wài láng wéi bó yáng wǎng xuān wèi cún xù suǒ sǔn zhī jiā
玄宗令右丞相萧嵩致祭山川，又遣仓部员外郎韦伯阳往宣慰，存恤所损之家。
zhì dé yuán nián shí yī yuè xīn hài shuò hé xī dì zhèn yǒu shēng dì liè xiàn huài lú shè zhāng yè jiǔ quán yóu shén
至德元年十一月辛亥朔，河西地震有声，地裂陷，坏庐舍，张掖、酒泉尤甚。
zhì èr zài liù yuè shǐ zhǐ
至二载六月始止。
dà lì èr nián shí yī yuè rén shēn jīng shī dì zhèn yǒu shēng zì dōng běi lái rú léi zhě sān
大历二年十一月壬申，京师地震，有声自东北来，如雷者三。
sì nián èr yuè bǐng chén yè jīng shī dì zhèn yǒu shēng rú léi zhě sān
四年二月丙辰夜，京师地震，有声如雷者三。
zhēn yuán sān nián shí yī yuè jǐ mǎo yè jīng shī dì zhèn shì xī zhě sān cháo niǎo jiē jīng rén duō qù shì
贞元三年十一月己卯夜，京师地震，是夕者三，巢鸟皆惊，人多去室。
dōng dōu pú shǎn yì rán
东都、蒲、陕亦然。
sì nián zhēng yuè shuò rì dé zōng yù hán yuán diàn shòu cháo hè
四年正月朔日，德宗御含元殿受朝贺。
shì rì zhì míng diàn jiē jí lán kǎn sān shí yú jiān wú gù zì huài jiá shì sǐ zhě shí yú rén
是日质明，殿阶及栏槛三十馀间，无故自坏，甲士死者十馀人。
qí yè jīng shī dì zhèn
其夜，京师地震。
èr rì yòu zhèn sān rì yòu zhèn shí bā rì yòu zhèn shí jiǔ rì yòu zhèn èr shí rì yòu zhèn
二日又震，三日又震，十八日又震，十九日又震，二十日又震。
dì wèi zǎi chén yuē gài zhèn guǎ dé lǚ zhì hòu tǔ zhèn jīng dàn dāng xiū zhèng yǐ dá tiān qiǎn ěr
帝谓宰臣曰：“盖朕寡德，屡致后土震惊，但当修政，以答天谴耳。
èr shí sān rì yòu zhèn èr shí sì rì yòu zhèn èr shí wǔ rì yòu zhèn shí jīn fáng zhōu yóu shén jiāng yì shān liè wū yǔ duō huài rén jiē lù chǔ
”二十三日又震，二十四日又震，二十五日又震，时金、房州尤甚，江溢山裂，屋宇多坏，人皆露处。
zhì èr yuè sān rì rén wǔ yòu zhèn jiǎ shēn yòu zhèn yǐ yǒu yòu zhèn bǐng shēn yòu zhèn
至二月三日壬午，又震，甲申又震，乙酉又震，丙申又震。
sān yuè jiǎ yín yǐ zhèn jǐ wèi yòu zhèn gēng wǔ yòu zhèn xīn wèi yòu zhèn
三月甲寅，已震，己未又震，庚午又震，辛未又震。
jīng shī de shēng máo huò bái huò huáng yǒu zhǎng chǐ yú zhě
京师地生毛，或白或黄，有长尺馀者。
wǔ yuè dīng mǎo yòu zhèn
五月丁卯，又震。
bā yuè jiǎ chén yòu zhèn qí shēng rú léi
八月甲辰，又震，其声如雷。
jiǔ nián sì yuè xīn yǒu jīng shī yòu zhèn yǒu shēng rú léi
九年四月辛酉，京师又震，有声如雷。
hé zhōng yóu shén huài chéng lěi lú shè dì liè shuǐ yǒng
河中尤甚，坏城垒庐舍，地裂水涌。
shí nián sì yuè wù shēn yòu zhèn
十年四月戊申，又震。
shí sān nián shí yuè yǐ wèi rì wǔ shí zhèn cóng dōng lái xū yú ér zhǐ
十三年十月乙未日午时，震从东来， 须臾而止。
yuán hé qī nián bā yuè jīng shī dì zhèn
元和七年八月，京师地震。
xiàn zōng wèi shì chén yuē zuó dì zhèn cǎo shù jiē yáo hé xiáng yì yě
宪宗谓侍臣曰：“昨地震，草树皆摇，何祥异也？
zǎi chén li jiàng yuē xī zhōu shí dì zhèn sān chuān jié tài shǐ bó yáng fu wèi zhōu jūn yuē tiān dì zhī qì bù guò qí xù
” 宰臣李绛曰：“昔周时地震，三川竭，太史伯阳甫谓周君曰：‘天地之气，不过其序。
ruò guò qí xù rén luàn yě
若过其序，人乱也。
rén zhèng guāi cuò zé shàng gǎn yīn yáng zhī qì yáng fú ér bù néng chū yīn pò ér bù néng shēng yú shì yǒu dì zhèn
人政乖错，则上感阴阳之气，阳伏而不能出，阴迫而不能升，于是有地震。
yòu kǒng zǐ xiū chūn qiū suǒ jì zāi yì xiān dì zhèn rì shí gài dì zài wàn wù rì jūn xiàng zhèng yǒu gǎn shāng tiān dì jiàn shěng shū zhī shì jiè yòng jǐng hòu wáng
’又孔子修《春秋》，所纪灾异，先地震、日蚀，盖地载万物， 日君象，政有感伤，天地见眚，书之示戒，用儆后王。
fú yuàn bì xià tǐ lì qián gōng zhī chéng dòng yǐ lì wàn wù suí wàn fāng wèi niàn zé biàn yì zì xiāo xiū zhēng kě zhì
伏愿陛下体励虔恭之诚，动以利万物、绥万方为念，则变异自消，休征可致。
jiǔ nián sān yuè bǐng chén guī zhōu dì zhèn zhòu yè bā shí zhèn fāng zhǐ yā sǐ zhě bǎi yú rén
”九年三月丙辰，巂州地震，昼夜八十震方止，压死者百馀人。
dà hé jiǔ nián sān yuè yǐ mǎo jīng shī dì zhèn
大和九年三月乙卯，京师地震。
kāi chéng yuán nián èr yuè yǐ hài yè sì gēng jīng shī dì zhèn wū wǎ jiē zhuì hù yǒu zhī jiān yǒu shēng
开成元年二月乙亥夜四更，京师地震，屋瓦皆坠，户牖之间有声。
èr nián shí yī yuè yǐ chǒu yè de nán běi wēi zhèn
二年十一月乙丑夜，地南北微震。
dà zhōng sān nián shí yuè jīng shī dì zhèn zhèn wǔ tiān dé líng wǔ yán xià děng zhōu jiē zhèn huài jūn zhèn lú shè
大中三年十月，京师地震，振武、天德、灵武、盐、夏等州皆震，坏军镇庐舍。
wǔ dé liù nián qī yuè èr shí rì guī zhōu shān bēng chuān shuǐ yàn liú
武德六年七月二十日，巂州山崩，川水咽流。
zhēn guàn bā nián qī yuè qī rì lǒng yòu shān bēng dà shé lǚ jiàn
贞观八年七月七日，陇右山崩， 大蛇屡见。
tài zōng wèn mì shū jiān yú shì nán yuē shì hé zāi yì
太宗问秘书监虞世南曰：“是何灾异？
duì yuē chūn qiū shí liáng shān bēng jìn hóu zhào bó zōng ér wèn yān
”对曰：“春秋时梁山崩，晋侯召伯宗而问焉。
duì yuē guó zhǔ shān chuān gù shān bēng chuān jié jūn wèi zhī bù jǔ xiáng fú chū cì zhù bì yǐ lǐ yān
对曰：‘国主山川，故山崩川竭，君为之不举，降服出次，祝币以礼焉。
jìn hóu cóng zhī zú yì wú hài
’晋侯从之，卒亦无害。
hàn wén dì jiǔ nián qí chu de èr shí jiǔ shān tóng rì bēng
汉文帝九年，齐、楚地二十九山同日崩。
wén dì chū lìng jùn guó wú lái xiàn shī huì yú tiān xià yuǎn jìn huān qià yì bù wéi zāi
文帝出令， 郡国无来献，施惠于天下，远近欢洽，亦不为灾。
hòu hàn líng dì shí qīng shé jiàn yù zuò
后汉灵帝时，青蛇见御座。
jìn huì dì shí dà shé cháng sān bǎi bù jīng shì rù miào
晋惠帝时，大蛇长三百步，经市入庙。
jīn shé jiàn shān zé gài shēn shān dà zé shí shēng lóng shé yì bù zú guài yě
今蛇见山泽，盖深山大泽，实生龙蛇，亦不足怪也。
wéi xiū dé kě yǐ xiāo biàn
唯修德可以消变。
shàng rán zhī
”上然之。
shí qī nián bā yuè sì rì
十七年八月四日，
liáng zhōu chāng sōng xiàn hóng chí gǔ yǒu shí wǔ
凉州昌松县鸿池谷有石五，
qīng zhì bái wén
青质白文，
chéng zì yuē gāo huáng hǎi chū duō zǐ li yuán wáng bā shí nián tài píng tiān zǐ lǐ shì mín qiān nián tài zǐ lǐ zhì shū yān shān rén shì lè tài guó zhǔ shàng wāng tán jiǎng wén rén mài qiān gǔ dài wáng wǔ wáng liù wáng qī wáng shí máo cái zǐ qī fó bā pú sà jí shàng guǒ fú tián tiān zǐ wén wǔ zhēn guàn chāng dà shèng yán sì fāng shàng xià zhì shì xiào xian gē rù wéi shàn
成字曰“高皇海出多子李元王八十年太平天子李世民千年太子李治书燕山人士乐太国主尚汪谭奖文仁迈千古大王五王六王七王十ＮＯ毛才子七佛八菩萨及上果佛田天子文武贞观昌大圣延四方上下治示孝仙戈入为善。
liáng zhōu zòu
”凉州奏。
qí nián shí yī yuè sān rì qiǎn shǐ jì zhī yuē sì tiān zǐ mǒu zuò jì hóng yè jūn lín yǔ xiàn sù xīng gàn shí wú wàng yú zhèng dǎo dé qí lǐ kuì yú qián xiū
其年十一月三日，遣使祭之，曰：“嗣天子某，祚继鸿业，君临宇县，夙兴旰食，无忘于政， 导德齐礼，愧于前修。
tiān yǒu chéng mìng biǎo ruì zhēn shí wén zì zhāo rán lì shǔ wéi yǒng
天有成命，表瑞贞石，文字昭然，历数唯永。
jì jīng gāo miào zhī yè yòu xī miǎo shēn zhī zuò
既旌高庙之业， 又锡眇身之祚。
dài yú huáng tài zǐ zhì yì jiàng zhēn fú jù jì xìng shì liè yú shí yán
迨于皇太子治，亦降贞符，具纪姓氏，列于石言。
yǎng zhān ruì hàn kōng míng dà zào fu wéi guǎ bó mí zēng yín jù
仰瞻睿汉，空铭大造，甫惟寡薄，弥增寅惧。
gǎn yīn dà lǐ zhòng jiàn yù bó shàng xiè míng líng zhī kuàng yǐ shēn zhī xin lì zhī chéng
敢因大礼，重荐玉帛，上谢明灵之贶，以申祗忄栗之诚。
yǒng huī sì nián bā yuè èr shí rì yǔn shí shí bā yú tóng zhōu féng yì xiàn guāng yào yǒu shēng rú léi
永徽四年八月二十日，陨石十八于同州冯翊县，光曜，有声如雷。
shàng wèn yú zhì níng yuē cǐ hé xiáng yě
上问于志宁曰：“此何祥也？
dāng yóu zhèn zhèng zhī yǒu quē
当由朕政之有阙。
duì yuē àn chūn qiū yǔn shí yú sòng wǔ nèi shǐ guò yuē shì yīn yáng zhī shì fēi jí xiōng suǒ shēng
”对曰：“按《春秋》，陨石于宋五，内史过曰：‘是阴阳之事，非吉凶所生。
zì gǔ zāi biàn yǎo bù kě cè dàn kǒng wù zhī zì ěr wèi bì guān yú rén shì
’自古灾变，杳不可测，但恐物之自尔，未必关于人事。
bì xià fā shū jiè jù zé gōng zì xǐng wèi bì bù wéi fú yǐ
陛下发书诫惧，责躬自省，未必不为福矣。
yǒng chāng zhōng huá zhōu fū shuǐ diàn xī nán pō bái zhòu fēi sì wǔ lǐ zhí dǐ chì shuǐ qí pō shàng shù mù hé shǔ wǎn rán wú sǔn
”永昌中，华州敷水店西南坡， 白昼飞四五里，直抵赤水，其坡上树木禾黍，宛然无损。
zé tiān shí xīn fēng xiàn dōng nán lù tái xiāng yīn dà fēng yǔ báo zhèn yǒu shān yǒng chū gāo èr bǎi chǐ yǒu chí zhōu sān qǐng chí zhōng yǒu lóng fèng zhī xíng hé mài zhī yì
则天时，新丰县东南露台乡，因大风雨雹震，有山踊出，高二百尺，有池周三顷，池中有龙凤之形、禾麦之异。
zé tiān yǐ wéi xiū zhēng míng wéi qìng shān
则天以为休征，名为庆山。
jīng zhōu rén shù wén jùn yì què shàng shū yuē chén wén tiān qì bù hé ér hán shǔ gé rén qì bù hé ér yóu zhuì shēng dì qì bù hé ér duī fù chū
荆州人俞文俊诣阙上书曰：“臣闻天气不和而寒暑隔，人气不和而疣赘生，地气不和而堆阜出。
jīn bì xià yǐ nǚ zhǔ jū yáng wèi fǎn yì gāng róu gù dì qì gé sāi shān biàn wéi zāi
今陛下以女主居阳位，反易刚柔，故地气隔塞，山变为灾。
bì xià yǐ wéi qìng shān chén yǐ wéi fēi qìng yě
陛下以为庆山，臣以为非庆也。
chéng yi cè shēn xiū dé yǐ dá tiān qiǎn
诚宜侧身修德，以答天谴。
bù rán kǒng zāi huò zhì
不然，恐灾祸至。
zé tiān nù liú yú lǐng nán
”则天怒，流于岭南。
kāi yuán shí qī nián sì yuè wǔ rì dà fēng zhèn diàn lán tián shān kāi bǎi yú bù
开元十七年四月五日，大风震电，蓝田山开百馀步。
qián yuán èr nián liù yuè
乾元二年六月，
guó zhōu wén xiāng xiàn jiè huáng hé nèi nǚ wā mù
虢州閺乡县界黄河内女娲墓，
tiān bǎo shí sān zài yīn dà yǔ huì míng
天宝十三载因大雨晦冥，
shī qí suǒ zài
失其所在，
zhì jīn nián liù yuè yī rì yè
至今年六月一日夜，
hé bīn rén jiā hū wén fēng yǔ shēng
河滨人家忽闻风雨声，
xiǎo jiàn qí mù yǒng chū
晓见其墓踊出，
shàng yǒu shuāng liǔ shù
上有双柳树，
xià yǒu jù shí èr
下有巨石二，
liǔ gè zhǎng zhàng yú
柳各长丈馀。
jùn shǒu tú huà yǐ wén jīn hào fēng líng duī
郡守图画以闻，今号风陵堆。
dà lì shí sān nián chēn zhōu huáng qín shān bēng zhèn yā shā shù bǎi rén
大历十三年，郴州黄芩山崩震，压杀数百人。
jiàn zhōng chū wèi zhōu wèi xiàn xi sì shí lǐ hū rán tǔ zhǎng sì wǔ chǐ shù mǔ lǐ rén hài yì zhī
建中初，魏州魏县西四十里，忽然土长四五尺数亩，里人骇异之。
míng nián wèi bó tián yuè fǎn dé zōng mìng hé dōng mǎ suì lù zhōu li bào zhēn tǎo zhī yíng yú xíng shān
明年，魏博田悦反，德宗命河东马燧、潞州李抱真讨之，营于陉山。
yōu zhōu zhū tāo héng zhōu wáng wǔ jùn shuài bīng jiù tián yuè wáng shī tuì bǎo wèi xiàn xi
幽州朱滔、 恒州王武俊帅兵救田悦，王师退保魏县西。
zhū tāo wǔ jùn tián yuè yǐn jūn yǔ wáng shī duì lěi
朱滔、武俊、田悦引军与王师对垒。
sān nián shí yī yuè zhū tāo jiàn chēng jì wáng wǔ jùn chēng zhào wáng tián yuè chēng wèi wáng
三年十一月，朱滔僭称冀王，武俊称赵王，田悦称魏王。
yuè shí lěi zhèng dāng tǔ zhǎng zhī suǒ jí jiàn shǔ gào tiān nǎi yīn qí zhǎng tǔ wèi tán yǐ jì
悦时垒正当土长之所，及僭署告天，乃因其长土为坛以祭。
wèi zhōu gōng cáo wéi rěn wèi yì tǔ sòng yǐ mèi yuè
魏州功曹韦稔为《益土颂》以媚悦。
mǎ suì wén zhī xiào yuē tián yuè yì cháng zéi yě
马燧闻之，笑曰：“田悦异常贼也。
zhēn guàn shí yī nián qī yuè yī rì huáng qì jìng tiān dà yǔ gǔ shuǐ yì rù luò yáng gōng shēn sì chǐ huài zuǒ yè mén huǐ gōng sì yī shí jiǔ
贞观十一年七月一日，黄气竟天，大雨，谷水溢，入洛阳宫，深四尺，坏左掖门，毁宫寺一十九；
luò shuǐ bào zhǎng piào liù bǎi yú jiā
洛水暴涨，漂六百馀家。
dì yǐn jiù lìng qún chén zhí yán zhèng zhī dé shī
帝引咎，令群臣直言政之得失。
zhōng shū shì láng cén wén běn yuē fú wéi bì xià lǎn gǔ jīn zhī shì chá ān wēi zhī jī shàng yǐ shè jì wéi zhòng xià yǐ yì zhào wèi niàn
中书侍郎岑文本曰：“伏唯陛下览古今之事，察安危之机，上以社稷为重，下以亿兆为念。
míng xuǎn jǔ shèn shǎng fá jìn xián cái tuì bù xiào
明选举，慎赏罚，进贤才，退不肖。
wén guò jí gǎi cóng jiàn rú liú
闻过即改，从谏如流。
wéi shàn zài yú bù yí chū lìng qī yú bì xìn
为善在于不疑，出令期于必信。
yí shén yǎng xìng shěng tián yóu zhī yú
颐神养性，省畋游之娱；
qù shē cóng jiǎn jiǎn gōng yì zhī fèi
去奢从俭，减工役之费。
wu jìng fāng nèi bù qiú pì tǔ
务静方内，不求辟土；
zài tuó gōng shǐ ér wú wàng wǔ bèi
载橐弓矢，而无忘武备。
fán cǐ shù zhě yuàn bì xià xíng zhī bù dài bì dāng zhuǎn huò wéi fú huà jiù wèi xiáng
凡此数者，愿陛下行之不怠，必当转祸为福，化咎为祥。
kuàng shuǐ zhī wéi huàn yīn yáng cháng lǐ qǐ kě wèi zhī tiān qiǎn ér xì shèng xīn zāi
况水之为患，阴阳常理，岂可谓之天谴而系圣心哉！
shí sān rì zhào yuē bào yǔ wèi zāi dà shuǐ fàn yì jìng sī jué jiù zhèn shén jù yān
”十三日，诏曰：“暴雨为灾，大水泛溢，静思厥咎，朕甚惧焉。
wén wǔ bǎi liáo gè shàng fēng shì jí yán zhèn guò wú yǒu suǒ huì
文武百僚，各上封事，极言朕过，无有所讳。
zhū sī gòng jìn xī lìng jiǎn shěng
诸司供进，悉令减省。
fán suǒ lì yì liàng shì tíng fèi
凡所力役，量事停废。
zāo shuǐ zhī jiā cì bó yǒu chà
遭水之家，赐帛有差。
èr shí rì zhào fèi míng dé gōng jí fēi shān gōng zhī xuán pǔ yuàn fēn gěi hé nán luò yáng zāo shuǐ hù
”二十日， 诏废明德宫及飞山宫之玄圃院，分给河南、洛阳遭水户。
jiǔ yuè huáng hé fàn làn huài shǎn zhōu hé běi xiàn jí tài yuán cāng huǐ hé yáng zhōng shui dān tài zōng xìng bái mǎ bǎn yǐ guān zhī
九月，黄河泛滥，坏陕州河北县及太原仓，毁河阳中氵单，太宗幸白马坂以观之。
yǒng huī wǔ nián liù yuè héng zhōu dà yǔ zì èr rì zhì qī rì
永徽五年六月，恒州大雨，自二日至七日。
hū tuó hé shuǐ fàn yì sǔn wǔ qiān sān bǎi jiā
滹沱河水泛溢，损五千三百家。
zǒng zhāng èr nián qī yuè jì zhōu zòu liù yuè shí sān rì yè jiàng yǔ zhì èr shí rì shuǐ shēn wǔ chǐ qí yè bào shuǐ shēn yī zhàng yǐ shàng huài wū yī wàn sì qiān sān bǎi jiǔ shí qū hài tián sì qiān sì bǎi jiǔ shí liù qǐng
总章二年七月，冀州奏：六月十三日夜降雨，至二十日，水深五尺，其夜暴水深一丈已上，坏屋一万四千三百九十区，害田四千四百九十六顷。
jiǔ yuè shí bā rì kuò zhōu bào fēng yǔ hǎi shuǐ fān shàng huài yǒng jiā ān gù èr xiàn chéng bǎi xìng lú shè liù qiān bā bǎi sì shí sān qū shā rén jiǔ qiān qī shí niú wǔ bǎi tóu sǔn tián miáo sì qiān yī bǎi wǔ shí qǐng
九月十八日，括州暴风雨，海水翻上，坏永嘉、安固二县城百姓庐舍六千八百四十三区，杀人九千七十、 牛五百头，损田苗四千一百五十顷。
xián hēng yuán nián wǔ yuè shí sì rì lián rì shù yǔ shān shuǐ yì ruò sǐ wǔ qiān yú rén
咸亨元年五月十四日，连日澍雨，山水溢，溺死五千馀人。
yǒng chún yuán nián liù yuè shí èr rì lián rì dà yǔ zhì èr shí sān rì luò shuǐ dà zhǎng piào sǔn hé nán lì dé hóng jìng luò yáng jǐng xíng děng fang èr bǎi yú jiā huài tiān jīn qiáo jí zhōng qiáo duàn rén xíng lěi rì
永淳元年六月十二日，连日大雨，至二十三日，洛水大涨，漂损河南立德弘敬、洛阳景行等坊二百馀家，坏天津桥及中桥，断人行累日。
xiān shì dùn jiàng dà yǔ wò ruò xuán liú zhì shì ér fàn yì chōng tū yān
先是，顿降大雨，沃若悬流，至是而泛溢冲突焉。
xī jīng píng dì shuǐ shēn sì chǐ yǐ shàng mài yī shù zhǐ dé yī èr shēng mǐ yī dòu èr bǎi èr shí wén bù yī duān zhǐ dé yī bǎi wén
西京平地水深四尺已上，麦一束止得一二升， 米一斗二百二十文，布一端止得一百文。
guó zhōng dà jī pú tóng děng zhōu méi xǐ jiā kǒu bìng zhú liáng jī něi xiāng réng jiā yǐ jí yì zì shǎn zhì luò sǐ zhě bù kě shèng shǔ
国中大饥，蒲、同等州没徙家口并逐粮， 饥馁相仍，加以疾疫，自陕至洛，死者不可胜数。
xī jīng mǐ dòu sān bǎi yǐ xià
西京米斗三百已下。
èr nián sān yuè luò zhōu huáng hé shuǐ ruò hé yáng xiàn chéng shuǐ miàn gāo yú chéng nèi wǔ liù chǐ
二年三月， 洛州黄河水溺河阳县城，水面高于城内五六尺。
zì yán kǎn yǐ xià zhì xiàn shí lǐ shí huī bìng píng liú jīn qiáo nán běi dào wú bù suì pò
自盐坎已下至县十里石灰，并平流， 津桥南北道无不碎破。
wén míng yuán nián qī yuè wēn zhōu dà shuǐ piāo liú sì qiān yú jiā
文明元年七月，温州大水，漂流四千馀家。
cháng ān sān nián níng zhōu dà lín yǔ shān shuǐ bào zhǎng piāo liú èr qiān yú jiā nì sǐ zhě qiān yú rén liú shī dōng xià
长安三年，宁州大霖雨，山水暴涨，漂流二千馀家，溺死者千馀人，流尸东下。
shí qī rì jīng shī dà yǔ báo rén yǒu dòng sǐ zhě
十七日，京师大雨雹，人有冻死者。
sì nián zì jiǔ yuè zhì shí yuè zhòu yè yīn huì dà yǔ xuě
四年，自九月至十月，昼夜阴晦，大雨雪。
dōu zhōng rén chù yǒu è dòng sǐ zhě
都中人畜，有饿冻死者。
lìng kāi cāng zhèn xù
令开仓赈恤。
shén lóng yuán nián qī yuè èr shí qī rì luò shuǐ zhǎng huài bǎi xìng lú shè èr qiān yú jiā
神龙元年七月二十七日，洛水涨，坏百姓庐舍二千馀家。
zhào jiǔ pǐn yǐ shàng zhí yán jí jiàn yòu wèi qí cáo sòng wù guāng shàng shū yuē
诏九品已上直言极谏， 右卫骑曹宋务光上疏曰：
chén wén zì xī hòu wáng lè wén guò wǎng bù xīng
臣闻自昔后王，乐闻过，罔不兴；
jù zhōng jiàn wǎng bù luàn
拒忠谏，罔不乱。
hé zhě lè wén guò zé xià qíng tōng xià qíng tōng zé zhèng wú quē cǐ qí suǒ yǐ xìng yě
何者，乐闻过则下情通， 下情通则政无缺，此其所以兴也；
jù zhōng jiàn zé qún yì yōng qún yì yōng zé zhǔ gū lì cǐ qí suǒ yǐ luàn yě
拒忠谏则群议壅，群议壅则主孤立，此其所以乱也。
fú jiàn míng chì lìng wén wǔ jiǔ pǐn yǐ shàng zhí yán jí jiàn dà zāi dé yīn qí yáo shùn zhī yòng xīn yǔ tāng zhī zé jǐ yě
伏见明敕，令文武九品已上直言极谏，大哉德音，其尧、舜之用心，禹、汤之责己也！
chén cháng dú shū guān tiān rén xiāng yǔ zhī jì kǎo xiū jiù míng fú zhī zhào yǒu gǎn bì tōng qí jiān shén mì
臣尝读书，观天人相与之际，考休咎冥符之兆，有感必通，其间甚密。
shì yǐ zhèng shī yú cǐ biàn shēng yú bǐ yì yóu yǐng zhī xiàng xíng xiǎng zhī fù shēng dòng ér zhé suí gè yǐ lèi yīng
是以政失于此，变生于彼，亦犹影之像形，响之赴声，动而辄随，各以类应。
gù yì yuē tiān chuí xiàng jiàn jí xiōng shèng rén xiàng zhī
故《易》曰： “天垂象，见吉凶，圣人象之。
qiè jiàn zì xià yǐ lái shuǐ qì bèi lì tiān xià jùn guó duō lí qí zāi
”窃见自夏已来，水气悖戾，天下郡国，多罹其灾。
qù yuè èr shí qī rì luò shuǐ bào zhǎng piào sǔn bǎi xìng
去月二十七日，洛水暴涨，漂损百姓。
jǐn àn wǔ xíng chuán yuē jiǎn zōng miào fèi jì sì zé shuǐ bù rùn xià
谨按《五行传》曰：“简宗庙，废祭祀，则水不润下。
fu wáng zhě jí wèi bì jiāo sì tiān dì yán pèi zǔ zōng shì gù guǐ shén xīn xiǎng duō huò fú zhù
”夫王者即位，必郊祀天地，严配祖宗，是故鬼神歆飨，多获福助。
zì bì xià guāng lín bǎo jí mián lì yán liáng jiāo miào chí liú bù dé yīn jiàn shān chuān jì mò wèi yì huái róu
自陛下光临宝极，绵历炎凉，郊庙迟留，不得殷荐，山川寂寞，未议怀柔。
bào shuǐ zhī zāi dài yīn cǐ fā
暴水之灾， 殆因此发。
chén yòu àn shuǐ zhě yīn lèi chén qiè zhī dào
臣又按，水者阴类，臣妾之道。
yīn qì chéng mǎn zé shuǐ quán bèng yì
阴气盛满，则水泉迸溢。
jiā zhī hóng ní fēn cuò shǔ yǔ zhì yín suī dīng jué shí ér gǔ héng dù yì yīn shèng zhī lì yě
加之虹蜺纷错， 暑雨滞淫，虽丁厥时，而汩恒度，亦阴胜之沴也。
chén kǒng hòu tíng jìn xí huò yǒu lí zhōng kuì zhī zhí gàn wài cháo zhī zhèng
臣恐后庭近习，或有离中馈之职， 干外朝之政。
fú yuàn shēn sī tiān biàn dù jué qí méng
伏愿深思天变，杜绝其萌。
yòu zì chūn jí xià niú duō bìng sǐ yì qì jìn yín yú jīn wèi xi
又自春及夏，牛多病死，疫气浸淫，于今未息。
jǐn àn wǔ xíng chuán yuē sī zhī bù ruì shí zé yǒu niú huò
谨按《五行传》曰：“思之不睿，时则有牛祸。
yì zhě wàn jī zhī shì bì xià huò wèi gōng qīn hu
”意者万机之事，陛下或未躬亲乎？
xī tài wù yǒu yì mù shēng yú cháo yī zhì jiè yǐ xiū dé jué yāo yòng tiǎn
昔太戊有异木生于朝，伊陟戒以修德，厥妖用殄；
gāo zōng yǒu fēi zhì gòu yú dǐng zǔ jǐ chén yǐ zhèng shì yīn dào zài xīng
高宗有飞雉雊于鼎，祖己陈以政事，殷道再兴。
cǐ jiē shì lǚ kǎo xiáng zhuǎn huò wéi fú zhī míng jiàn yě
此皆视履考祥，转祸为福之明鉴也。
zhāo cuò yuē wǔ dì qí chén bù jí zé zì qīn zhī
晁错曰：“五帝其臣不及，则自亲之。
jīn zhāo tíng guài yì suī zé duō yǐ rán jiē yǎng zhī bì xià tiān guāng
”今朝廷怪异，虽则多矣，然皆仰知陛下天光。
fú yuàn qín sī dé róng shǎo níng dà huà yǐ wàn fāng wèi niàn bù yǐ shēng sè wèi yú yǐ bǎi xìng wèi yōu bù yǐ quǎn mǎ wéi lè
伏愿勤思德容， 少凝大化，以万方为念，不以声色为娱，以百姓为忧，不以犬马为乐。
zàn láo xiāo gàn yòng jī míng liáng qǐ bù xiū zāi
暂劳宵旰， 用缉明良，岂不休哉！
tiān xià xìng shèn
天下幸甚！
chén wén sān wáng zhī cháo bù néng miǎn yín kàng
臣闻三王之朝，不能免淫亢；
tài píng zhī shí bù néng wú xiǎo niè
太平之时，不能无小孽。
bèi yù zhī dào cún hū qí rén
备御之道，存乎其人。
ruò xì wēi zhī zāi tián ér bù guài jí huò biàn chéng xiàng hài ér tú zhī yóu shuǐ jué ér shàn fáng jí kùn ér qiú yào suī fù mǐn miǎn yì hé jiù zāi
若细微之灾，恬而不怪，及祸变成象，骇而图之，犹水决而缮防，疾困而求药，虽复黾勉，亦何救哉！
fu zāi biàn yìng tiān shí xì rén shì gù rì shí xiū dé yuè shí xiū xíng
夫灾变应天，实系人事，故日蚀修德，月蚀修刑。
ruò nǎi yǔ yáng huò qiān zé mào yán wèi jiù yú yǒng zhī fǎ zài yú lǐ diǎn
若乃雨旸或愆，则貌言为咎，雩禜之法，在于礼典。
jīn zàn féng lín yǔ jí bì fāng mén qì xiān shèng zhī míng xùn zūn hòu lái zhī qiǎn shù shí ǒu zhōng zhī ān zú shén yé
今暂逢霖雨，即闭坊门，弃先圣之明训， 遵后来之浅术，时偶中之，安足神耶？
gài dāng píng yì shōu jīn fēng lóng jí xiǎng zhī rì yě
盖当屏翳收津，丰隆戢响之日也。
qǐ yǒu yī fang yī shì suì néng gǎn zhào huáng líng
岂有一坊一市，遂能感召皇灵；
zàn bì zàn kāi biàn yù fā huī shén dào
暂闭暂开，便欲发挥神道。
bì bù rán yǐ hé qí miù zāi
必不然矣，何其谬哉！
zhì jīn xiàng yì jiē yán gòng hū fāng mén wèi zǎi xiàng wèi néng jié xuān fēng yǔ biàn lǐ yīn yáng
至今巷议街言，共呼坊门为宰相，谓能节宣风雨，变理阴阳。
fu rú shì zé hè hè shī yǐn biàn wèi xū shè
夫如是，则赫赫师尹，便为虚设；
yōu yōu cāng shēng fù hé suǒ wàng
悠悠苍生，复何所望？
zì shù nián yǐ lái gōng sī jù jié hù kǒu jiǎn hào
自数年已来，公私俱竭，户口减耗。
jiā wú jiē xīn zhī chǔ guó wú hou huāng zhī xù
家无接新之储，国无候荒之蓄。
bì xià bù chū dū yì jìn guān cháo shì zé yǐ wéi shuài tǔ zhī rén jì kāng qiě fù
陛下不出都邑，近观朝市，则以为率土之人，既康且富。
jí zhì jiàn lǘ mò shì xiāng tíng bǎi xìng yī niú mǎ zhī yī shí quǎn zhì zhī shí shí shì ér jiǔ kōng dīng zhuàng jǐn yú biān sài gū shuāng zhuǎn yú gōu hè měng lì yín wēi duó qí dú bào zhēng jí zhèng pò qí zī
及至践闾陌，视乡亭，百姓衣牛马之衣，食犬彘之食，十室而九空，丁壮尽于边塞，孤孀转于沟壑，猛吏淫威夺其毒， 暴征急政破其资。
mǎ kùn sī diē rén qióng nǎi zhà huò qǐ wèi jiān dào huò jìng wèi liú wáng cóng ér xíng zhī liáng kě bēi yě
马困斯跌，人穷乃诈，或起为奸盗，或竞为流亡，从而刑之，良可悲也！
chén guān jīn zhī méng sú lǜ duō qīng tiāo rén pín ér shē bù xī fǎ shè ér wěi bù zhǐ
臣观今之甿俗，率多轻佻，人贫而奢不息，法设而伪不止。
zhǎng lì tān mào xuǎn jǔ sī yè
长吏贪冒，选举私谒。
lè duō fán yín qì shàng fú qiǎo
乐多繁淫，器尚浮巧。
jià sè zhī rén shǎo shāng lǚ zhī rén duō
稼穑之人少，商旅之人多。
chéng yuàn tǎn rán gēng huà yǐ shēn xiān zhī duān běn chéng yuán dí xiá dàng huì
诚愿坦然更化，以身先之，端本澄源，涤瑕荡秽。
jiē diāo cán zhī hòu yi huǎn qí lì yì
接凋残之后，宜缓其力役；
dāng jiǔ bì zhī jí yi fǎ xun dūn páng
当久弊之极，宜法训敦庞。
liáng mù shù fēng xián zǎi chuí huà shí nián zhī wài shēng jù fāng zú sān dài zhī měi shù jī kě jí
良牧树风，贤宰垂化，十年之外，生聚方足，三代之美，庶几可及。
chén wén tài zǐ zhě jūn zhī èr guó zhī běn yì yǒu qí guà tiān yǒu qí xīng jīn gǔ xiāng xún lǜ yóu cí dào
臣闻太子者，君之贰，国之本，《易》有其卦，天有其星，今古相循，率由兹道。
bì xià zì dēng huáng jí wèi jiàn yuán liáng fēi suǒ yǐ shǒu qì chéng tiāo yǎng dé zàn yè
陛下自登皇极，未建元良，非所以守器承祧，养德赞业。
lí míng bù kě chuò yào zhèn wèi bù kě jiǔ xū fú yuàn zǎo zé xián néng yǐ guāng chǔ fù shàng ān shè jì xià wèi lí yuán
离明不可辍曜，震位不可久虚，伏愿早择贤能，以光储副，上安社稷，下慰黎元。
qiě yīn qī zhī jiān bàng yì suǒ jí jiǎ lìng hàn dì wú sī yú guǎng guó yuán guī qiē ràng yú zhōng shū tiān xià zhī rén ān kě hù shuō
且姻戚之间，谤议所集，假令汉帝无私于广国，元规切让于中书，天下之人，安可户说。
jī yí chéng huàn féng chǒng shēng zāi suǒ wèi ài zhī shì zú yǐ hài zhī
稽疑成患，冯宠生灾，所谓爱之适足以害之。
zhì rú wǔ sān sī děng chéng néng chuò qí jī wù shòu yǐ qīng xián hòu lù yǐ fù qí shēn fán xī yǐ jiǎng qí yì jiā guó jù tài qǐ bù yōu hu
至如武三思等，诚能辍其机务，授以清闲，厚禄以富其身，蕃锡以奖其意，家国俱泰，岂不优乎？
fu jué shǎng zhě jūn zhī zhòng bǐng
夫爵赏者，君之重柄。
chuán yuē wéi míng yǔ qì bù kě jiǎ rén
《传》曰：“惟名与器，不可假人。
zì qǐng guān shǎng pō yì guāi miù dà xūn wèi mǎn yú rén tīng gāo zhì yǐ yuè yú cháo lún tān tiān zhī gōng yǐ wéi jǐ lì
”自顷官赏，颇亦乖谬，大勋未满于人听，高秩已越于朝伦，贪天之功，以为己力。
mì shū jiān zhèng pǔ sī guó zǐ jì jiǔ yè jìng néng huò xié xiǎo dào yǐ dēng zhū zǐ huò yīn qiǎn shù yǐ qǔ yín huáng jì kuī guó jīng shí bèi tiān dào
秘书监郑普思、 国子祭酒叶静能，或挟小道以登朱紫，或因浅术以取银黄，既亏国经，实悖天道。
shū yuē zhì lǐ yú wèi luàn bǎo bāng yú wèi wēi
《书》曰：“制理于未乱，保邦于未危。
cǐ chéng lǐ luàn ān wēi zhī shí yě
”此诚理乱安危之时也。
fú yuàn qīn zǔ zōng zhī pī liè shāng wáng yè zhī jiān nán yuǎn nìng rén qīn yǒu dé rǔ bǎo zhī ài fēi zhǔ zhī jiā yǐ shí jiē jiàn wú lìng xiè dú
伏愿钦祖宗之丕烈，伤王业之艰难，远佞人，亲有德，乳保之爱，妃主之家，以时接见，无令媟渎。
fán cǐ shù zhě dāng jīn jí wù wéi bì xià liú shén cǎi nà yǒng bǎo kāng níng
凡此数者，当今急务，唯陛下留神采纳，永保康宁。
shū zòu bù xǐng
疏奏不省。
yòu pú yè táng xiū jǐng yǐ lín yǔ wéi hài jiù zài zhǔ sī shàng biǎo yuē chén wén tiān yùn qí gōng rén dài zhī ér wèi lǐ
右仆射唐休璟以霖雨为害，咎在主司，上表曰：“臣闻天运其工，人代之而为理；
shén xíng qí huà wéi zhèng zī zhī yǐ hé
神行其化，为政资之以和。
de qí lǐ zé yīn yáng yǐ diào shī qí hé zé zāi lì sī zuò
得其理则阴阳以调，失其和则灾沴斯作。
gù jǔ cái ér shòu dì wéi qí nán lùn dào yú bāng guān bù bì bèi
故举才而授，帝唯其难，论道于邦，官不必备。
qǐng zì zhōng xià jí hu shǒu qiū jùn guó shuǐ zāi lǚ wéi rén hài
顷自中夏，及乎首秋，郡国水灾，屡为人害。
fu shuǐ yīn qì yě chén shí zhǔ zhī
夫水，阴气也，臣实主之。
chén tiǎn zhí yòu shū zhì cǐ yīn lì bù néng tiáo lǐ qí qì ér nǎi kuàng jū qí guān
臣忝职右枢，致此阴沴，不能调理其气，而乃旷居其官。
suī yùn shǔ yáo nián zé wú zhì shuǐ zhī yòng
虽运属尧年，则无治水之用；
wèi móu yīn xiāng qiě quē jì chuān zhī gōng
位侔殷相，且阙济川之功。
yóu fù míng xíng zuò táo huáng qiǎn
犹负明刑，坐逃皇谴。
huáng ēn bù qì qí ruò tiān hé
皇恩不弃，其若天何？
xī hàn jiā gù shì chéng xiàng yǐ tiān zāi miǎn zhí
昔汉家故事，丞相以天灾免职。
chén qiè yù shèng shí qǐ gǎn xūn yán jū wèi
臣窃遇圣时，岂敢埙颜居位。
qǐ jiě suǒ rèn dài zuì sī mén jì yí yīn jiù zhī zhēng fù miǎn yè xíng zhī shěng
乞解所任，待罪私门，冀移阴咎之征，复免夜行之眚。
shén lóng èr nián sān yuè rén zǐ luò yáng dōng shí lǐ yǒu shuǐ yǐng yuè yú nǎi miè
神龙二年三月壬子，洛阳东十里有水影，月馀乃灭。
sì yuè luò shuǐ fàn làn huài tiān jīn qiáo piāo liú jū rén lú shè nì sǐ zhě shù qiān rén
四月，洛水泛滥，坏天津桥，漂流居人庐舍，溺死者数千人。
sān nián xià shān dōng hé běi èr shí yú zhōu dà hàn jī jǐn sǐ zhě èr qiān yú rén
三年夏，山东、河北二十馀州大旱，饥馑死者二千馀人。
jǐng lóng èr nián zhēng yuè cāng zhōu yǔ báo dà rú jī luǎn
景龙二年正月，沧州雨雹，大如鸡卵。
kāi yuán wǔ nián liù yuè shí sì rì gǒng xiàn bào yǔ lián rì shān shuǐ fàn zhǎng huài guō yì lú shè qī bǎi yú jiā rén sǐ zhě qī shí èr
开元五年六月十四日，巩县暴雨连日，山水泛涨，坏郭邑庐舍七百馀家，人死者七十二；
sì shuǐ tóng rì piào huài jìn hé bǎi xìng èr bǎi yú hù
汜水同日漂坏近河百姓二百馀户。
bā nián xià qì dān kòu yíng zhōu fā guān zhōng zú yuán zhī
八年夏，契丹寇营州，发关中卒援之。
jūn cì miǎn chí xiàn zhī què mén yě yíng gǔ shuǐ shàng
军次渑池县之阙门，野营谷水上。
yè bàn shān shuǐ bào zhì èr wàn yú rén jiē nì sǐ wéi xíng wǎng yì fū chū pú jué shuǐ zhì huò miǎn nì lǚ zhī jiā ruò sǐ sǐ rén piào rù yuàn zhōng rú jī
夜半，山水暴至，二万馀人皆溺死，唯行网役夫樗蒲，觉水至，获免逆旅之家，溺死死人漂入苑中如积。
qí nián liù yuè èr shí yī rì yè bào yǔ dōng dōu gǔ luò yì rù xī shàng yáng gōng gōng rén sǐ zhě shí qī bā
其年六月二十一日夜，暴雨，东都谷、洛溢，入西上阳宫， 宫人死者十七八。
jī nèi zhū xiàn tián jià lú shè dàng jǐn
畿内诸县，田稼庐舍荡尽。
zhǎng guān bīng shì fán nì sǐ zhě yī qiān yī bǎi sì shí bā rén
掌关兵士，凡溺死者一千一百四十八人。
jīng chéng xīng dào fang yī yè xiàn wèi chí yī fang wǔ bǎi yú jiā jù shī
京城兴道坊一夜陷为池，一坊五百馀家俱失。
qí nián dèng zhōu sān yā kǒu dà shuǐ sāi gǔ chū jiàn èr xiǎo r yǐ shuǐ xiàng po xū yú yǒu dà shé shí wéi yǐ shàng zhāng kǒu xiàng tiān rén huò zhuó shè zhī é ér bào léi yǔ piào ruò shù bǎi jiā
其年，邓州三鸦口大水塞谷，初见二小儿以水相泼，须臾，有大蛇十围已上，张口向天，人或斫射之，俄而暴雷雨， 漂溺数百家。
shí nián èr yuè sì rì yī shuǐ fàn zhǎng huǐ dū chéng nán lóng mén tiān zhú fèng xiān sì huài luó guō dōng nán jiǎo píng dì shuǐ shēn liù chǐ yǐ shàng rù cáo hé shuǐ cì wū shè shù mù dàng jǐn
十年二月四日，伊水泛涨，毁都城南龙门天竺、奉先寺，坏罗郭东南角，平地水深六尺已上，入漕河，水次屋舍，树木荡尽。
hé nán rǔ xǔ xian yù táng shān děng zhōu gè yán dà shuǐ hài qiū jià piào méi jū rén lú shè
河南汝、许、仙、豫、唐、 邓等州，各言大水害秋稼，漂没居人庐舍。
shí sì nián liù yuè wù wǔ dà fēng bá mù fà wū duān mén chī wěn jǐn luò dū chéng nèi jí sì guàn luò zhě yuē bàn
十四年六月戊午，大风拔木发屋，端门鸱吻尽落，都城内及寺观落者约半。
qī yuè shí sì rì chán shuǐ bào zhǎng liú rù luò cáo piào méi zhū zhōu zū chuán shù bǎi sōu nì sǐ zhě shén zhòng piào shī yáng shòu guāng hé lú kàng yíng dì zū mǐ yī shí qī wàn èr qiān bā bǎi jiǔ shí liù shí bìng qián juàn zá wù děng
七月十四日，瀍水暴涨，流入洛漕，漂没诸州租船数百艘，溺死者甚众，漂失杨、寿、光、和、庐、杭、瀛、棣租米一十七万二千八百九十六石，并钱绢杂物等。
yīn kāi dǒu mén jué yàn yǐn shuǐ nán rù luò cáo shuǐ zào jié yǐ sōu lù guān wù shí shōu sì wǔ yān
因开斗门决堰，引水南入洛，漕水燥竭，以搜漉官物，十收四五焉。
qī yuè jiǎ zǐ huái wèi zhèng huá biàn pú xǔ děng zhōu shù yǔ hé jí zhī chuān jiē yì rén jiē cháo zhōu yǐ jū sǐ zhě qiān jì zī chǎn miáo jià wú jié yí
七月甲子，怀、卫、郑、滑、汴、濮、许等州澍雨，河及支川皆溢，人皆巢舟以居，死者千计，资产苗稼无孑遗。
cāng zhōu dà fēng hǎi yùn chuán méi zhě shí yī èr shī píng lú jūn liáng wǔ qiān yú shí zhōu rén jiē sǐ
沧州大风，海运船没者十一二， 失平卢军粮五千馀石，舟人皆死。
rùn zhōu dà fēng cóng dōng běi hǎi tāo bēn shàng méi guā bù zhōu sǔn jū rén
润州大风从东北，海涛奔上，没瓜步洲，损居人。
shì qiū tiān xià bā shí wǔ zhōu yán hàn jí shuāng wǔ shí zhōu shuǐ hé nán hé běi yóu shén
是秋，天下八十五州言旱及霜，五十州水，河南、河北尤甚。
shí wǔ nián qī yuè jiǎ yín léi zhèn xīng jiào mén lóu liǎng chī wěn shāo lóu zhù liáng jiǔ nǎi miè
十五年七月甲寅，雷震兴教门楼两鸱吻，烧楼柱，良久乃灭。
èr shí rì fū zhōu yǔ luò shuǐ yì rù zhōu chéng píng dì zhàng yú sǔn jū rén lú shè nì sǐ zhě bù zhī qí shù
二十日，鄜州雨，洛水溢入州城，平地丈馀，损居人庐舍，溺死者不知其数。
èr shí yī rì tóng zhōu sǔn guō yì jí shì huǐ féng yì xiàn
二十一日，同州损郭邑及市，毁冯翊县。
bā yuè bā rì miǎn chí xiàn yè yǒu bào yǔ jiàn shuǐ gǔ shuǐ zhǎng hé huǐ guō yì bǎi yú jiā jí pǔ mén fó sì
八月八日，渑池县夜有暴雨，涧水、谷水涨合，毁郭邑百馀家及普门佛寺。
shì suì tiān xià liù shí sān zhōu dà shuǐ sǔn hé jià jū rén lú shè hé běi yóu shén
是岁，天下六十三州大水损禾稼、居人庐舍，河北尤甚。
shí bā nián liù yuè yǐ chǒu dōng dōu chán shuǐ bào zhǎng piào sǔn yáng chu zī dé děng zhōu zū chuán
十八年六月乙丑，东都瀍水暴涨，漂损扬、楚、淄、德等州租船。
rén wǔ dōng dōu luò shuǐ fàn zhǎng huài tiān jīn yǒng jì èr qiáo jí cáo qú dǒu mén piào sǔn tí xiàng mén wài zhù pù jí zhàng shè yòu sǔn jū rén lú shè qiān yú jiā
壬午，东都洛水泛涨，坏天津、永济二桥及漕渠斗门， 漂损提象门外助铺及仗舍，又损居人庐舍千馀家。
èr shí qī nián bā yuè dōng jīng gǎi zuò míng táng é yán guān qǔ xiǎo r mái yú míng táng xià yǐ wéi yā shèng
二十七年八月，东京改作明堂， 讹言官取小儿埋于明堂下，以为厌胜。
cūn yì tóng r cáng yú shān gǔ dū chéng sāo rán huò yán bīng zhì
村邑童儿藏于山谷，都城骚然，或言兵至。
xuán zōng è zhī qiǎn zhǔ kè láng zhōng wáng jí wǎng dōng dōu jí zhū zhōu xuān wèi bǎi xìng jiǔ zhī nǎi dìng
玄宗恶之，遣主客郎中王佶往东都及诸州宣慰百姓，久之乃定。
èr shí jiǔ nián bào shuǐ yī luò jí zhī chuān jiē yì sǔn jū rén lú shè qiū jià wú yí huài dōng dōu tiān jīn qiáo jí dōng xī cáo
二十九年，暴水， 伊、洛及支川皆溢，损居人庐舍，秋稼无遗，坏东都天津桥及东西漕；
hé nán běi zhū zhōu jiē duō piào ruò
河南北诸州， 皆多漂溺。
tiān bǎo shí zài guǎng líng jùn dà fēng jià hǎi cháo lún jiāng kǒu dà xiǎo chuán shù qiān sōu
天宝十载，广陵郡大风架海潮，沦江口大小船数千艘。
shí sān zài qiū jīng chéng lián yuè shù yǔ sǔn qiū jià
十三载秋，京城连月澍雨，损秋稼。
jiǔ yuè qiǎn bì fāng shì běi mén gài jǐng jìn fù rén rù jiē shì jì xuán míng dà shè yǒng mén
九月，遣闭坊市北门，盖井，禁妇人入街市，祭玄冥大社，禜门。
jīng chéng fāng shì qiáng yǔ bēng huài xiàng jǐn
京城坊市墙宇，崩坏向尽。
dōng fāng chán luò shuǐ yì dī xué chōng huài yī shí jiǔ fang
东方瀍、洛水溢堤穴，冲坏一十九坊。
shàng yuán èr nián jīng shī zì qī yuè lín yǔ bā yuè jǐn fāng zhǐ
上元二年，京师自七月霖雨， 八月尽方止。
jīng chéng gōng sì lú shè duō huài jiē shì gōu qú zhōng lù de xiǎo yú
京城宫寺庐舍多坏，街市沟渠中漉得小鱼。
yǒng tài yuán nián xiān hàn hòu shuǐ
永泰元年，先旱后水。
jiǔ yuè dà yǔ píng dì shuǐ shù chǐ gōu hé zhàng yì
九月，大雨，平地水数尺，沟河涨溢。
shí tǔ bō kòu jīng jī yǐ shuǐ zì kuì ér qù
时吐蕃寇京畿，以水，自溃而去。
èr nián xià luò yáng dà yǔ shuǐ huài èr shí yú fang jí sì guàn xiè shè
二年夏，洛阳大雨，水坏二十馀坊及寺观廨舍。
hé nán shù shí zhōu dà shuǐ
河南数十州大水。
dà lì sì nián qiū dà yǔ
大历四年秋，大雨。
shì suì zì sì yuè lín shù zhì jiǔ yuè
是岁， 自四月霖澍，至九月。
jīng shī mǐ dòu bā bǎi wén guān chū tài cāng mǐ jiàn tiào yǐ jiù jī rén
京师米斗八百文，官出太仓米贱粜以救饥人。
jīng chéng bì fāng shì běi mén mén zhì tǔ tái tái shàng zhì tán jí huáng fān yǐ qí qíng
京城闭坊市北门，门置土台，台上置坛及黄幡以祈晴。
qiū mò fāng zhǐ
秋末方止。
wǔ nián xià fù dà yǔ jīng chéng jī chū tài cāng mǐ jiǎn jià yǐ jiù rén
五年夏，复大雨，京城饥，出太仓米减价以救人。
shí èr nián qiū dà yǔ
十二年秋，大雨。
shì suì chūn xià hàn zhì qiū bā yuè yǔ hé nán yóu shén píng de shēn wǔ chǐ hé jué piào ruò tián jià
是岁，春夏旱，至秋八月雨，河南尤甚，平地深五尺，河决，漂溺田稼。
zhēn yuán èr nián xià jīng shī tōng qú shuǐ shēn shù chǐ
贞元二年夏，京师通衢水深数尺。
lì bù shì láng cuī zòng zì chóng yì lǐ xī mén wèi shuǐ piāo fú xíng shù shí bù jiē pù zú jiù zhī huò miǎn
吏部侍郎崔纵，自崇义里西门为水漂浮行数十步，街铺卒救之获免；
qí rì nì sǐ zhě shén zhòng
其日，溺死者甚众。
dōng dōu hé nán jīng nán huái nán jiāng hé fàn yì huài rén lú shè
东都、河南、荆南、淮南江河泛溢， 坏人庐舍。
sì nián bā yuè lián yǔ bà shuǐ bào yì ruò shā dù zhě bǎi yú rén
四年八月，连雨，灞水暴溢，溺杀渡者百馀人。
bā nián qiū dà yǔ hé nán hé běi shān nán jiāng huái fán sì shí yú zhōu dà shuǐ piào nì sǐ zhě èr wàn yú rén
八年秋，大雨，河南、 河北、山南、江淮凡四十馀州大水，漂溺死者二万馀人。
shí yōu zhōu qī yuè dà yǔ píng dì shuǐ shēn èr zhàng
时幽州七月大雨，平地水深二丈；
mào zhuō jì tán píng wǔ zhōu píng dì shuǐ shēn yī zhàng wǔ chǐ
鄚、涿、蓟、檀、平五州，平地水深一丈五尺。
yòu xú zhōu zòu zì wǔ yuè èr shí wǔ rì yǔ zhì qī yuè bā rì fāng zhǐ píng dì shuǐ shēn yī zhàng èr chǐ guō yì lú lǐ wū yǔ tián jià jiē jǐn bǎi xìng jiē dēng qiū zhǒng shān yuán yǐ bì zhī
又徐州奏：自五月二十五日雨，至七月八日方止，平地水深一丈二尺，郭邑庐里屋宇田稼皆尽，百姓皆登丘冢山原以避之。
yuán hé qī nián zhēng yuè zhèn wǔ jiè huáng hé yì huǐ dōng shòu xiáng chéng
元和七年正月，振武界黄河溢，毁东受降城。
wǔ yuè ráo fǔ qián jí xìn wǔ zhōu shān shuǐ bào zhǎng huài lú shè qián zhōu yóu shén shuǐ shēn chù sì zhàng yú
五月，饶、抚、虔、吉、信五州山水暴涨，坏庐舍，虔州尤甚，水深处四丈馀。
bā nián wǔ yuè xǔ zhōu zòu dà yǔ cuī dà wěi shān shuǐ liú chū nì sǐ zhě qiān yú rén
八年五月，许州奏：大雨摧大隗山， 水流出，溺死者千馀人。
liù yuè gēng yín jīng shī dà fēng yǔ huǐ wū yáng wǎ rén duō yā sǐ
六月庚寅，京师大风雨，毁屋扬瓦，人多压死。
shuǐ jī chéng nán shēn chù zhàng yú rù míng dé mén yóu jiàn chē fú
水积城南， 深处丈馀，入明德门，犹渐车辐。
xīn mǎo wèi shuǐ bào zhǎng huǐ sān wèi qiáo nán běi jué jì zhě yī yuè
辛卯，渭水暴涨，毁三渭桥，南北绝济者一月。
shí suǒ zài lín yǔ bǎi yuán jiē fā chuān dú bù yóu gù dào
时所在霖雨，百源皆发，川渎不由故道。
bǐng shēn fù píng dà fēng zhé shù yī qiān èr bǎi zhū
丙申，富平大风，折树一千二百株。
xīn chǒu chū gōng rén èr bǎi chē rén de qǔ nà yǐ shuǐ hài jiè yīn yíng yě
辛丑， 出宫人二百车，人得娶纳，以水害诫阴盈也。
jiǔ nián qiū huái nán xuān zhōu dà shuǐ
九年秋，淮南、宣州大水。
shí yī nián wǔ yuè jīng jī dà yǔ hài tián sì wàn qǐng zhāo yìng yóu shén piào ruò jū rén
十一年五月，京畿大雨，害田四万顷，昭应尤甚，漂溺居人。
qú zhōu shān shuǐ yǒng shēn sān zhàng huài zhōu chéng mín duō nì sǐ
衢州山水涌，深三丈，坏州城， 民多溺死。
fú liáng lè píng nì sǐ zhě yī bǎi qī shí rén wèi shuǐ piāo liú bù zhī suǒ zài zhě sì qiān qī bǎi hù
浮梁、乐平溺死者一百七十人，为水漂流不知所在者四千七百户。
rùn cháng hú chén xǔ děng zhōu gè sǔn tián wàn qǐng
润、 常、湖、陈、许等州各损田万顷。
shí èr nián qiū dà yǔ hé nán běi shuǐ hài jia
十二年秋，大雨，河南北水，害稼。
qí nián liù yuè jīng shī dà yǔ jiē shì shuǐ shēn sān chǐ huài lú shè èr qiān jiā hán yuán diàn yī zhù xiàn
其年六月， 京师大雨，街市水深三尺，坏庐舍二千家，含元殿一柱陷。
shí wǔ nián jiǔ yuè shí yī rì zhì shí sì rì dà yǔ jiān xuě jiē qú jìn yuàn shù wú fēng ér cuī shé lián gēn ér bá zhě bù zhī qí shù
十五年九月十一日至十四日，大雨兼雪，街衢禁苑树无风而摧折、连根而拔者不知其数。
réng lìng bì fāng shì běi mén yǐ ráng zhī
仍令闭坊市北门以禳之。
cāng zhōu dà shuǐ
沧州大水。
cháng qìng èr nián shí yuè hǎo zhì shān shuǐ fàn zhǎng piào sǔn jū rén sān bǎi yú jiā hé nán chén xǔ èr zhōu yóu shén
长庆二年十月，好畤山水泛涨，漂损居人三百馀家，河南陈、许二州尤甚。
zhào zhèn dài sù wǔ wàn dàn liàng rén hù jiā kǒu duō shǎo děng dì fēn gěi
诏赈贷粟五万石，量人户家口多少，等第分给。
dà hé sān nián sì yuè tóng guān bào shuǐ piào méi sān bǎi yú jiā
大和三年四月，同官暴水，漂没三百馀家。
liù nián xú zhōu zì liù yuè jiǔ rì dà yǔ zhì shí yī rì huài mín shè jiǔ bǎi jiā
六年，徐州自六月九日大雨至十一日，坏民舍九百家。
sì nián xià yùn cáo pú yǔ huài chéng guō tián lú xiàng jǐn
四年夏，郓、曹、濮雨，坏城郭田庐向尽。
sū hú èr zhōu shuǐ huài liù dī shuǐ rù jùn guō ruò lú jǐng
苏、湖二州水，坏六堤，水入郡郭，溺庐井。
xǔ zhōu zì wǔ yuè dà yǔ shuǐ shēn bā chǐ huài jùn guō jū mín dà bàn
许州自五月大雨，水深八尺，坏郡郭居民大半。
huì chāng yuán nián qī yuè xiāng zhōu hàn shuǐ bào yì huài zhōu guō
会昌元年七月，襄州汉水暴溢，坏州郭。
jūn zhōu yì rán
均州亦然。
zé tiān shí zōng qín kè yǐ nìng xìng wèi nèi shǐ shòu mìng zhī rì wú yún ér léi shēng zhèn liè wèi zhōu suì ér zhū
则天时，宗秦客以佞幸为内史，受命之日，无云而雷声震烈，未周岁而诛。
yán hé yuán nián liù yuè hé nán yǎn shī xiàn zhī li cái cūn yǒu pī lì shǎn rù rén jiā dì zhèn liè kuò zhàng yú zhǎng shí wǔ lǐ cè zhī wú dǐ
延和元年六月，河南偃师县之李材村，有霹雳闪入人家，地震裂，阔丈余，长十五里， 测之无底。
suǒ liè zhī chù jǐng cè xiāng tōng suǒ chōng zhī zhǒng guān jiù chū zhí píng dì wú sǔn jìng bù zhī qí gù
所裂之处，井厕相通，所冲之冢，棺柩出植平地无损，竟不知其故。
yí fèng sān shí nián yī yuè shí sì rì yǔ shuǐ bīng
仪凤三十年一月十四日，雨水冰。
kāi yuán shí wǔ nián qī yuè sì rì léi zhèn xìng jiào mén liǎng chī wěn lán kǎn jí zhù zāi
开元十五年七月四日，雷震兴教门两鸱吻，栏槛及柱灾。
èr shí jiǔ nián shí yī yuè èr shí èr rì yǔ mù bīng níng hán dòng liè shù rì bù jiě
二十九年十一月二十二日，雨木冰，凝寒冻冽，数日不解。
níng wáng jiàn ér tàn yuē yàn yún shù jià dá guān pà bì yǒu dà chén dāng zhī
宁王见而叹曰： “谚云‘树稼达官怕’，必有大臣当之。
qí yuè wáng hōng
”其月王薨。
qián yuán sān nián rùn sì yuè dà wù dà yǔ yuè yú
乾元三年闰四月，大雾，大雨月馀。
shì yuè shǐ sī míng zài xiàn dōng dōu jīng shī mǐ dòu bā bǎi wén rén xiāng shí bì hái bì de
是月，史思明再陷东都，京师米斗八百文，人相食，殍骸蔽地。
yǒng tài yuán nián èr yuè jiǎ zǐ yè léi diàn zhèn liè
永泰元年二月甲子夜，雷电震烈。
sān yuè jiàng shuāng wèi mù bīng
三月，降霜为木冰。
xīn hài dà fēng bá mù
辛亥，大风拔木。
dà lì èr nián sān yuè xīn hài yè jīng shī dà fēng fà wū
大历二年三月辛亥夜，京师大风发屋。
shí yī yuè fēn wù rú xuě cǎo mù bīng
十一月，纷雾如雪，草木冰。
shí nián sì yuè jiǎ shēn yè dà yǔ báo bào fēng bá shù piāo wū wǎ gōng sì chī wěn piāo shī zhě shí wǔ liù rén zhèn sǐ zhě shí èr sǔn jīng jī tián jià qī xiàn
十年四月甲申夜，大雨雹，暴风拔树，飘屋瓦，宫寺鸱吻飘失者十五六，人震死者十二，损京畿田稼七县。
qī yuè jǐ wèi yè háng zhōu dà fēng hǎi shuǐ fān cháo piāo dàng zhōu guō wǔ qiān yú jiā chuán qiān yú zhǐ quán jiā xiàn nì zhě bǎi yú hù sǐ zhě sì bǎi yú rén
七月己未夜，杭州大风，海水翻潮，飘荡州郭五千余家，船千馀只， 全家陷溺者百馀户，死者四百馀人；
sū hú yuè děng zhōu yì rán
苏、湖、越等州亦然。
zhēn yuán èr nián zhēng yuè dà yǔ xuě píng dì shēn chǐ yú
贞元二年正月，大雨雪， 平地深尺馀。
xuě shàng yǒu huáng sè zhuàng rú fú āi
雪上有黄色，状如浮埃。
sì nián zhēng yuè chén liú shí lǐ xǔ yǔ mù jiē dà rú zhǐ zhǎng cùn yú mù yǒu kǒng tōng zhōng suǒ xià lì zhě rú zhí
四年正月，陈留十里许雨木，皆大如指，长寸馀，木有孔通中，所下立者如植。
qí nián xuān zhōu bào yǔ zhèn diàn yǒu wù zhuì dì zhū shǒu shǒu jiǎo gè yǒu liǎng zhǐ zhí yī chì bān shé shí zhī
其年，宣州暴雨震电，有物坠地，猪首，手脚各有两指，执一赤斑蛇食之。
qūn xún hēi yún hé bú jiàn
逡巡，黑云合，不见。
bā nián èr yuè jīng shī yǔ tǔ
八年二月，京师雨土。
wǔ yuè jǐ wèi bào fēng pò wū bá shù tài miào wū jí zhū mén sì shǔ huài zhě bù kě shèng jì
五月己未，暴风破屋拔树，太庙屋及诸门寺署坏者不可胜计。
shí nián liù yuè xīn chǒu huì yǒu shuǐ niǎo jí yú zuǒ cáng kù
十年六月辛丑晦，有水鸟集于左藏库。
qí yè bào yǔ dà fēng bá shù shí qī nián èr yuè wǔ rì dà yǔ báo
其夜暴雨，大风拔树十七年二月五日，大雨雹。
qī rì dà shuāng
七日，大霜。
shí liù yè dà yǔ zhèn léi qiě diàn
十六夜， 大雨，震雷且电。
shí jiǔ rì dà yǔ xuě ér diàn
十九日，大雨雪而电。
yuán hé sān nián sì yuè rén shēn dà fēng huǐ hán yuán diàn xi quē lán kǎn èr shí qī jiān
元和三年四月壬申，大风毁含元殿西阙栏槛二十七间。
bā nián sān yuè bǐng zǐ dà fēng bá chóng líng shàng gōng yá diàn xi chī wěi bìng shàng gōng xi shén mén liù jǐ gān zhé xíng qiáng sì shí jiān mí huài
八年三月丙子，大风拔崇陵上宫衙殿西鸱尾，并上宫西神门六戟竿折， 行墙四十间醿坏。
cháng qìng yuán nián jiǔ yuè rén yín jīng shī zhèn diàn dà fēng yǔ
长庆元年九月壬寅，京师震电，大风雨。
sì nián wǔ yuè gēng chén dà fēng chuī huài yán xǐ jǐng fēng èr mén
四年五月庚辰，大风吹坏延喜、景风二门。
dà hé bā nián liù yuè guǐ wèi bào fēng léi yǔ huài cháng ān xiàn xiè jí jīng xíng sì tǎ
大和八年六月癸未，暴风雷雨坏长安县廨及经行寺塔。
tóng huá dà hàn
同、华大旱。
qī yuè xīn yǒu dìng líng tái dà fēng yǔ zhèn dōng kuò zhī xià dì liè yī bǎi sān shí chǐ qí shēn wǔ chǐ
七月辛酉， 定陵台大风雨，震，东廓之下地裂一百三十尺，其深五尺。
zhào zōng zhèng qīng li réng shū qǐ gào xiū zhī
诏宗正卿李仍叔启告修之。
jiǔ nián sì yuè èr shí liù rì yè dà fēng hán yuán diàn sì chī wěn jiē luò bá diàn qián shù sān huài jīn wú zhàng shè fèi lóu guàn nèi wài chéng mén shù chù guāng huà mén xi chéng qiáng huài qī shí qī bù
九年四月二十六日夜，大风，含元殿四鸱吻皆落，拔殿前树三，坏金吾仗舍， 废楼观内外城门数处，光化门西城墙坏七十七步。
shì rì fèi cháng shēng yuàn qǐ nèi dào chǎng qǔ li xùn yán shā tài sēng ní gù yě
是日，废长生院，起内道场，取李训言沙汰僧尼故也。
kāi chéng yuán nián xià liù yuè fèng xiáng lín yóu xiàn bào fēng yǔ piāo hài jiǔ chéng gōng zhèng diàn jí zī shàn sì fó shè huài bǎi xìng wū sān bǎi jiān sǐ zhě bǎi yú rén niú mǎ bù zhī qí shù
开成元年夏六月，凤翔、麟游县暴风雨，飘害九成宫正殿及滋善寺佛舍，坏百姓屋三百间，死者百馀人，牛马不知其数。
cháng ān sì nián jiǔ yuè hòu lín yǔ bìng xuě fán yīn yī bǎi wǔ shí yú rì zhì shén lóng yuán nián zhēng yuè wǔ rì zhū èr zhāng xiào hé fǎn zhèng fāng qíng jì
长安四年九月后，霖雨并雪，凡阴一百五十馀日，至神龙元年正月五日，诛二张，孝和反正，方晴霁。
xiān tiān èr nián sì yuè yīn zhì liù yuè yī bǎi yú rì zhì qī yuè sān rì zhū dòu huái zhēn děng yī shí qī jiā fāng qíng
先天二年四月，阴，至六月一百馀日，至七月三日，诛窦怀贞等一十七家，方晴。
jǐng lóng zhōng dōng dōu lín yǔ bǎi yú rì bì fāng shì běi mén jià chē zhě kǔ shén wū jiē zhōng yán yuē zǎi xiàng bù néng diào yīn yáng zhì cí héng yǔ lìng wǒ wū xíng
景龙中，东都霖雨百馀日，闭坊市北门，驾车者苦甚污，街中言曰：“宰相不能调阴阳，致兹恒雨，令我污行。
huì zhōng shū lìng yáng zài sī guò wèi zhī yuē yú lǐ zé rán yì qīng niú liè ěr
”会中书令杨再思过，谓之曰：“于理则然，亦卿牛劣耳。
zhēn yuán èr shí yī nián shùn zōng fēng jí shū wén yòng shì lián yuè lín yǔ bù jì
”贞元二十一年，顺宗风疾，叔文用事，连月霖雨不霁。
nǎi yǐ xiàn zōng wèi huáng tài zǐ zhì chū rì jí qíng
乃以宪宗为皇太子， 制出日即晴。
chuán suǒ wèi huáng zhī bù jí jué fá héng yīn jiē cǐ shù yě
《传》所谓“皇之不极，厥罚恒阴”，皆此数也。
zhēn guàn èr nián liù yuè jīng jī hàn huáng shí jia
贞观二年六月，京畿旱，蝗食稼。
tài zōng zài yuàn zhōng duó huáng zhòu zhī yuē rén yǐ gǔ wéi mìng ér rǔ hài zhī shì hài wú mín yě
太宗在苑中掇蝗，咒之曰：“人以谷为命， 而汝害之，是害吾民也。
bǎi xìng yǒu guò zài yú yī rén rǔ ruò tōng líng dàn dāng shí wǒ wú hài wú mín
百姓有过，在予一人，汝若通灵，但当食我，无害吾民。
jiāng tūn zhī shì chén kǒng shàng zhì jí jù jiàn zhǐ zhī
” 将吞之，侍臣恐上致疾，遽谏止之。
shàng yuē suǒ jì yí zāi zhèn gōng hé jí zhī bì
上曰：“所冀移灾朕躬，何疾之避？
suì tūn zhī
”遂吞之。
shì suì huáng bù wéi huàn
是岁蝗不为患。
kāi yuán sì nián wǔ yuè shān dōng míng huáng hài jia fēn qiǎn yù shǐ bǔ ér mái zhī
开元四年五月，山东螟蝗害稼，分遣御史捕而埋之。
biàn zhōu cì shǐ ní ruò shuǐ jù yù shǐ zhí zòu yuē huáng shì tiān zāi zì yí xiū dé
汴州刺史倪若水拒御史，执奏曰：“蝗是天灾，自宜修德。
liú cōng shí chú jì bù dé wéi hài zī shēn
刘聪时，除既不得，为害滋深。
zǎi xiāng yáo chóng dié bào zhī yuē liú cōng wěi zhǔ dé bù shèng yāo
”宰相姚崇牒报之曰：“刘聪伪主，德不胜妖；
jīn rì shèng cháo yāo bù shèng dé
今日圣朝，妖不胜德。
gǔ zhī liáng shǒu huáng chóng bì jìng ruò yán xiū dé kě miǎn bǐ qǐ wú dé zhì rán
古之良守，蝗虫避境，若言修德可免，彼岂无德致然。
jīn zuò kàn shí miáo rěn ér bù jiù yīn cǐ jī jǐn jiāng hé yǐ ān
今坐看食苗，忍而不救，因此饥馑，将何以安？
zú xíng mái yì zhī fǎ huò huáng yī shí sì wàn nǎi tóu zhī biàn hé liú zhě bù kě shèng shǔ
”卒行埋瘗之法，获蝗一十四万，乃投之汴河，流者不可胜数。
cháo yì xuān rán shàng fù yǐ wèn chóng chóng duì yuē fán shì yǒu wéi jīng ér hé dào fǎn dào ér shì quán zhě bǐ yōng rú bù zú yǐ zhī zhī
朝议喧然，上复以问崇，崇对曰：“凡事有违经而合道，反道而适权者，彼庸儒不足以知之。
zòng chú zhī bù jìn yóu shèng yǎng zhī yǐ chéng zāi
纵除之不尽，犹胜养之以成灾。
dì yuē shā chóng tài duō yǒu shāng hé qi gōng qí sī zhī
”帝曰：“杀虫太多，有伤和气，公其思之。
chóng yuē ruò jiù rén shā chóng zhì huò chén suǒ gān xīn
”崇曰： “若救人杀虫致祸，臣所甘心。
bā yuè sì rì chì hé nán hé běi jiǎn jiào bǔ huáng shǐ dí guāng sì kāng guàn jìng zhāo dào gāo chāng gǔ yàn xuán děng yi lìng dài chóng jǐn ér yì hé jiāng bì jí rù jīng zòu shì
”八月四日，敕河南、河北检校捕蝗使狄光嗣、康瓘、敬昭道、高昌、贾彦璇等，宜令待虫尽而刈禾将毕，即入京奏事。
jiàn yì dài fū hán sī fù shàng yán yuē fú wén hé běi huáng chóng qǐng rì yì chì jīng lì zhī chù miáo jià dōu jǐn
谏议大夫韩思复上言曰：“伏闻河北蝗虫，顷日益炽，经历之处，苗稼都尽。
chén wàng bì xià shěng jiù zé gōng fā shǐ xuān wèi sǔn bù jí zhī wù qù zhì rǒng zhī rén
臣望陛下省咎责躬，发使宣慰，损不急之务，去至冗之人。
shàng xià tóng xīn jūn chén yī dé chí cǐ zhì chéng yǐ dá xiū jiù
上下同心，君臣一德，持此至诚，以答休咎。
qián hòu bǔ huáng shǐ wàng bìng tíng zhī
前后捕蝗使望并停之。
shàng chū fú shū fù zhōng shū yáo chóng nǎi lìng sī fù wǎng shān dōng jiǎn shì chóng zāi zhī suǒ jí hái jù yǐ wén
”上出符疏付中书姚崇，乃令思复往山东检视虫灾之所，及还，具以闻。
èr shí wǔ nián bèi zhōu huáng shí miáo yǒu bái niǎo shù wàn qún fēi shí huáng yī xī ér jǐn
二十五年，贝州蝗食苗，有白鸟数万，群飞食蝗，一夕而尽。
míng nián yú lín guān yǒu zǐ fāng shí miáo qún què lái shí shù rì ér jǐn
明年，榆林关有虸蚄食苗，群雀来食，数日而尽。
tiān bǎo sān zài guì zhōu zǐ chóng shí miáo shí yǒu chì niǎo qún fēi zì dōng běi lái shí zhī
天宝三载，贵州紫虫食苗，时有赤鸟群飞，自东北来食之。
guǎng dé yuán nián qiū zǐ fāng shí miáo guān xī yóu shén mǐ dòu qiān qián
广德元年秋，虸蚄食苗，关西尤甚，米斗千钱。
xìng yuán yuán nián qiū guān fǔ dà huáng tián jià shí jǐn bǎi xìng jī bǔ huáng wèi shí zhēng pù qù yáng zú chì ér shí zhī
兴元元年秋，关辅大蝗，田稼食尽，百姓饥，捕蝗为食，蒸曝，去飏足翅而食之。
míng nián xià huáng yóu shén zì dōng hǎi xi jǐn hé lǒng qún fēi bì tiān xún rì bù xī
明年夏，蝗尤甚，自东海西尽河、陇，群飞蔽天，旬日不息。
jīng xíng zhī chù cǎo mù niú chù máo mǐ yǒu jié yí
经行之处，草木牛畜毛，靡有孑遗。
guān fǔ yǐ dōng gǔ dà guì è jǐn zhěn dào
关辅已东，谷大贵，饿馑枕道。
jīng shī dà luàn zhī hòu li huái guāng jù hé zhōng zhū jūn jìn tǎo guó yòng qìng jié
京师大乱之后，李怀光据河中，诸军进讨，国用罄竭。
yì guān zhī jiā duō yǒu piǎo fǒu zhě
衣冠之家，多有殍殕者。
hàn shén bà shuǐ jiāng jié jǐng jiē wú shuǐ
旱甚， 灞水将竭，井皆无水。
yǒu sī zòu guó yòng cái kě zhī qī xún
有司奏国用裁可支七旬。
dé zōng jiǎn shàn bù yù zhèng diàn
德宗减膳，不御正殿。
bǎi sī bù jí zhī fèi jiē jiǎn zhī
百司不急之费，皆减之。
yuán hé yuán nián xià zhèn jì huáng hài jia
元和元年夏，镇、冀蝗，害稼。
cháng qìng sān nián qiū hóng zhōu hàn míng huáng hài jia bā wàn qǐng
长庆三年秋，洪州旱，螟蝗害稼八万顷。
dà hé yuán nián qiū hàn ba xuǎn jǔ
大和元年秋，旱，罢选举。
kāi chéng èr nián hé nán hé běi hàn huáng hài jia
开成二年，河南、河北旱，蝗害稼；
jīng shī hàn yóu shén xǐ shì bì fang nán mén
京师旱尤甚， 徙市，闭坊南门。
sì nián liù yuè tiān xià hàn huáng shí tián dǎo qí wú xiào shàng yōu xíng yú sè
四年六月，天下旱，蝗食田，祷祈无效，上忧形于色。
zǎi chén yuē xīng guān zòu tiān shí dāng ěr qǐ bù guò láo shèng lǜ
宰臣曰： “星官奏天时当尔，乞不过劳圣虑。
wén zōng lǐn rán gǎi róng yuē zhèn wèi tiān xià zhǔ wú dé jí rén zhì cǐ zāi hàn
”文宗懔然改容曰：“朕为天下主，无德及人， 致此灾旱。
jīn yòu huì xīng zhé jiàn yú shàng ruò sān rì nèi bù yǔ dāng tuì guī nán nèi qīng děng zì xuǎn xián míng zhī jūn yǐ ān tiān xià
今又彗星谪见于上，若三日内不雨，当退归南内，卿等自选贤明之君以安天下。
zǎi chén wū yè liú tì bù néng yǐ
”宰臣呜咽流涕不能已。
shì suì hé nán fǔ jiè hēi chóng shí miáo
是岁，河南府界黑虫食苗。
hé nán hé běi huáng hài jia dōu jǐn
河南、河北蝗，害稼都尽。
zhèn dìng děng zhōu tián jià jì jǐn zhì yú yě cǎo shù yè xì zhī yì jǐn
镇、定等州，田稼既尽，至于野草树叶细枝亦尽。
huì chāng yuán nián shān nán shān táng děng zhōu huáng hài jia
会昌元年，山南邓、唐等州蝗，害稼。
zhēn guàn shí sān nián sì yuè èr shí jiǔ rì yún yáng shí rán fāng zhàng zhòu rú tàn yè zé guāng jiàn tóu cǎo mù yú qí shàng zé fén lì nián fāng zhǐ
贞观十三年四月二十九日，云阳石燃方丈，昼如炭，夜则光见，投草木于其上则焚，历年方止。
zhèng shèng yuán nián zhēng yuè shí liù rì yè míng táng huǒ yán jí tiān táng jīng chéng guāng zhào rú zhòu zhì shǔ bìng wèi huī jìn
证圣元年正月十六日夜，明堂火，延及天堂，京城光照如昼，至曙并为灰烬。
zé tiān yù bì diàn chè lè zǎi xiàng yáo shú yǐ wéi huǒ yīn má zhǔ rén hù bù jǐn fēi tiān zāi yě bù yi biǎn sǔn
则天欲避殿彻乐，宰相姚璹以为火因麻主，人护不谨，非天灾也，不宜贬损。
nǎi quàn zé tiān yù duān mén guān pú yǐn jiàn zhāng gù shì lìng xuē huái yì chóng zào míng táng yǐ yā shèng zhī
乃劝则天御端门观酺，引建章故事，令薛怀义重造明堂以厌胜之。
zé tiān shí jiàn chāng wáng wǔ yōu níng zhì nèi kù zhǎng wǔ bǎi bù èr bǎi yú jiān bié zhù cái wù yǐ qiú mèi
则天时， 建昌王武攸宁置内库，长五百步，二百馀间，别贮财物以求媚。
yī xī wèi tiān zāi suǒ fán wán hǎo bìng jǐn
一夕为天灾所燔， 玩好并尽。
jǐng lóng zhōng dōng dōu líng kōng guān zāi huǒ zì dōng běi lái qí jīn tóng zhū xiàng xiāo shuò bìng jǐn
景龙中，东都凌空观灾，火自东北来，其金铜诸像，销铄并尽。
kāi yuán wǔ nián hóng tán èr zhōu zāi huǒ yán shāo jùn shě
开元五年，洪、潭二州灾，火延烧郡舍。
jùn rén xiān jiàn huǒ jīng chì tūn tūn fēi lái xuán jí huǒ fā
郡人先见火精赤暾暾飞来，旋即火发。
shí wǔ nián héng zhōu zāi huǒ yán shāo sān sì bǎi jiā
十五年， 衡州灾，火延烧三四百家。
jùn rén jiàn wù dà rú wèng chì rú zhú lóng cǐ wù suǒ zhì jí huǒ fā
郡人见物大如瓮，赤如烛笼，此物所至，即火发。
shí bā nián èr yuè shí bā rì dà yǔ xuě é yòu léi zhèn fēi lóng jiù zāi
十八年二月十八日，大雨雪，俄又雷震，飞龙厩灾。
tiān bǎo èr nián liù yuè qī rì dōng dōu yìng tiān mén guān zāi yán shāo zuǒ yòu yán fú mén jīng rì bù jiǎn
天宝二年六月七日，东都应天门观灾，延烧左右延福门，经日不减。
jiǔ zài sān yuè huá yuè miào zāi
九载三月，华岳庙灾。
shí zài zhēng yuè dà fēng shǎn zhōu yùn chuán shī huǒ shāo èr bǎi yī shí wǔ zhǐ sǔn mǐ yī bǎi wàn dàn zhōu rén sǐ zhě liù bǎi rén yòu shāo shāng rén chuán yī bǎi zhǐ
十载正月，大风，陕州运船失火，烧二百一十五只，损米一百万石，舟人死者六百人，又烧商人船一百只。
qí nián bā yuè liù rì wǔ kù zāi shāo èr shí bā jiān shí jiǔ jià bīng qì sì shí qī wàn jiàn
其年八月六日，武库灾，烧二十八间十九架，兵器四十七万件。
bǎo yìng yuán nián shí yī yuè huí hé fén dōng dōu yí chūn yuàn yán jí míng táng jiǎ zǐ rì ér jǐn
宝应元年十一月， 回纥焚东都宜春院，延及明堂，甲子日而尽。
guǎng dé yuán nián shí èr yuè èr shí wǔ yè è zhōu shī huǒ shāo chuán sān qiān sōu yán jí àn shàng jū rén èr qiān yú jiā sǐ zhě sì wǔ qiān rén
广德元年十二月二十五夜，鄂州失火， 烧船三千艘，延及岸上居人二千馀家，死者四五千人。
dà lì shí nián èr yuè zhuāng yán sì fó tú zāi
大历十年二月，庄严寺佛图灾。
chū yǒu jí fēng zhèn léi báo jī é ér huǒ cóng fó tú zhōng chū sì sēng shù bǎi rén jí jiù zhī nǎi zhǐ dòng yǔ wú sǔn
初有疾风，震雷薄击，俄而火从佛图中出，寺僧数百人急救之，乃止，栋宇无损。
zhēn yuán qī nián sū zhōu huǒ
贞元七年，苏州火。
shí jiǔ nián sì yuè jiā lìng sì huǒ
十九年四月，家令寺火。
èr shí nián sì yuè kāi yè sì huǒ
二十年四月，开业寺火。
yuán hé sì nián yù shǐ tái shě huǒ
元和四年，御史台舍火。
qī nián zhèn zhōu jiǎ zhàng kù yī shí sān jiān zāi jié dù shǐ wáng chéng zōng shā zhǔ shǒu zuò sǐ zhě bǎi yú rén
七年，镇州甲仗库一十三间灾，节度使王承宗杀主守，坐死者百馀人。
chéng zōng fāng jù tiān jūn ér bīng zhàng wèi zāi suǒ fén tiān yì jí è yě
承宗方拒天军，而兵仗为灾所焚，天意嫉恶也。
shí nián sì yuè hé yīn zhuǎn yùn yuàn huǒ
十年四月，河阴转运院火。
shí yī yuè xiàn líng qǐn gōng yǒng xiàng huǒ
十一月，献陵寝宫永巷火。
shí yī nián shí èr yuè wèi yāng gōng jí fēi lóng cǎo chǎng huǒ jiē wáng chéng zōng li shī dào móu náo yòng bīng yīn qiǎn dào zòng huǒ yě
十一年十二月，未央宫及飞龙草场火，皆王承宗、李师道谋挠用兵，阴遣盗纵火也。
shí li shī dào yú yùn zhōu qǐ gōng diàn yù móu jiàn luàn
时李师道于郓州起宫殿，欲谋僭乱。
jì chéng shì suì wèi zāi bìng jǐn é ér zú miè
既成，是岁为灾并尽，俄而族灭。
dà hé yuán nián shí yuè jiǎ chén zhāo dé gōng huǒ yán shāo zhì xuān zhèng dōng yuán jí mén xià shěng zhì bū fāng xi
大和元年十月甲辰，昭德宫火，延烧至宣政东垣及门下省，至晡方息。
bā nián shí èr yuè zhāo chéng gōng huǒ
八年十二月，昭成宫火。
jiǔ nián liù yuè yǐ hài shuò xī shì huǒ
九年六月乙亥朔，西市火。
huì chāng sān nián liù yuè wàn nián xiàn dōng shì huǒ shāo wū yǔ huò cái bù zhī qí shù
会昌三年六月，万年县东市火，烧屋宇货财不知其数。
yòu xī nèi shén lóng gōng huǒ
又西内神龙宫火。
dà shùn èr nián qī yuè biàn zhōu xiàng guó sì fó gé zāi
大顺二年七月，汴州相国寺佛阁灾。
shì rì wǎn wēi yǔ zhèn diàn sì sēng jiàn chì kuài zài sān mén lóu téng wǎng zhōng zhōu rào yī zā ér huǒ zuò
是日晚，微雨，震电，寺僧见赤块在三门楼藤网中，周绕一匝而火作。
liáng jiǔ chì kuài běi fēi yuè qián diàn fēi rù fó gé wǎng zhōng rú sān mén zhōu rào zhuǎn ér huǒ zuò
良久， 赤块北飞，越前殿飞入佛阁网中，如三门周绕转而火作。
rú shì sān rì bù xī qì wèi huī jìn
如是三日不息，讫为灰烬。
zhēn guàn chū bái què cháo yú diàn tíng zhī huái shù qí cháo hé huān rú yāo gǔ zuǒ yòu chēng hè
贞观初，白鹊巢于殿庭之槐树，其巢合欢如腰鼓，左右称贺。
tài zōng yuē wú cháng xiào suí wén dì hǎo yán xiáng duān
太宗曰：“吾常笑隋文帝好言祥端。
ruì zài de xián bái què zi hé yì yú shì
瑞在得贤，白鹊子何益于事？
mìng duó zhī sòng yú yě
”命掇之，送于野。
gāo zōng wén míng hòu tiān xià pín zòu cí zhì huà wèi xióng huò bàn huà wèi huà jiān yǐ xiàn zhī zé tiān lín cháo zhī zhào
高宗文明后， 天下频奏雌雉化为雄，或半化未化，兼以献之，则天临朝之兆。
diào lù yuán nián tū jué wēn fu děng wèi pàn shí yǒu míng duò qún fēi rù sāi xiāng jì bì yě biān rén xiāng jīng yuē tū jué què nán fēi tū jué fàn sāi zhī zhào yě
调露元年，突厥温傅等未叛时，有鸣鵽群飞入塞，相继蔽野，边人相惊曰：“突厥雀南飞，突厥犯塞之兆也。
zhì èr nián zhēng yuè hái fù běi fēi zhì líng xià yǐ běi xī zhuì dì ér sǐ shì zhī jiē wú tóu
”至二年正月，还复北飞，至灵夏已北，悉坠地而死，视之，皆无头。
péi xíng jiǎn wèn yòu shǐ miáo shén kè yuē niǎo shòu zhī xiáng nǎi yìng rén shì hé yě
裴行俭问右史苗神客曰：“鸟兽之祥，乃应人事，何也？
duì yuē rén suī zuì líng ér bǐng xìng hán qì tóng yú wàn lèi gù jí xiōng zhào yú bǐ ér huò fú yīng yú cǐ
”对曰：“人虽最灵，而禀性含气，同于万类，故吉凶兆于彼，而祸福应于此。
shèng wáng shòu mìng lóng fèng wèi jiā ruì zhě hé qì tóng yě
圣王受命，龙凤为嘉瑞者，和气同也。
gù hàn zǔ zhǎn shé ér yàn qín zhī bì wáng zhòng ní gǎn lín ér zhī jǐ zhī jiāng sǐ
故汉祖斩蛇而验秦之必亡，仲尼感麟而知己之将死。
yí yáng zài mù yīn zhòu yǐ miè
夷羊在牧，殷纣已灭。
jù yù lái cháo lǔ zhāo chū bēn
瞿鹆来巢，鲁昭出奔。
shǔ wǔ duān mén yàn là zhū sǐ
鼠舞端门，燕剌诛死。
dà niǎo fēi jí chāng yì yǐ bài
大鸟飞集，昌邑以败。
shì gù jūn zǐ qián gōng yín wèi dòng bì sī yì suī zài yōu dú rú chéng dà shì zhī shén míng zhī zhào lín jù huàn nàn zhī jí jǐ
是故君子虔恭寅畏，动必思义，虽在幽独，如承大事，知神明之照临，惧患难之及己。
zhì shēng dǐng ěr yīn zōng cè shēn yǐ xiū dé fú zhǐ zuò yú jiǎ shēng zuò fù yǐ xù mìng
雉升鼎耳，殷宗侧身以修德，𫛳止坐隅，贾生作赋以叙命。
zú yǐ wú huàn zhě dé shèng yāo yě
卒以无患者，德胜妖也。
dà lì bā nián sì yuè wù shēn qián líng shàng xiān guān tiān zūn diàn yǒu shuāng que xián ní jí chái bǔ diàn zhī xì huài fán shí wǔ chù
大历八年四月戊申，乾陵上仙观天尊殿，有双鹊衔泥及柴，补殿之隙坏，凡十五处。
qí nián jiǔ yuè dà niǎo jiàn yú wǔ gōng xiàn qún niǎo suí ér zào zhī
其年九月，大鸟见于武功县，群鸟随而噪之。
shén cè jiāng jūn zhāng rì fēn shè de zhī ròu chì hú shǒu sì zú zú yǒu zhǎo qí guǎng sì chǐ sān cùn qí máo sè chì xíng lèi biān fú
神策将军张日芬射得之，肉翅狐首，四足，足有爪，其广四尺三寸，其毛色赤，形类蝙蝠。
shí yī nián wèi zhōu huò chì wū
十一年，渭州获赤乌。
shí sān nián wǔ yuè zuǒ yǔ lín jūn jù yù rǔ què
十三年五月，左羽林军瞿鹆乳雀。
zhēn yuán sān nián sān yuè zhōng shū shěng wú tóng shù yǒu que yǐ ní wèi cháo
贞元三年三月，中书省梧桐树有鹊以泥为巢。
sì nián xià biàn zhèng èr zhōu qún niǎo jiē fēi rù tián xù li nà jìng nèi xián mù wèi chéng gāo èr sān chǐ fāng shí lǐ
四年夏，汴、郑二州群鸟皆飞入田绪、李纳境内，衔木为城，高二三尺，方十里。
xù nà è zhī mìng fén zhī xìn sù ér fù niǎo kǒu jiē liú xiě
绪、纳恶之，命焚之，信宿而复，鸟口皆流血。
shí nián sì yuè yǒu dà niǎo fēi jí gōng zhōng shí zá gǔ shù rì huò zhī bù shí ér sǐ
十年四月，有大鸟飞集宫中，食杂骨数日，获之，不食而死。
liù yuè xīn wèi huì shuǐ niǎo jí zuǒ cáng kù
六月辛未晦，水鸟集左藏库。
shí sì nián qiū yǒu niǎo sè qīng lèi jiū que xi yú sòng jiāo suǒ zhǐ zhī chù qún niǎo yì wèi zhāo xī xián dào liáng yǐ bǔ zhī
十四年秋，有鸟色青，类鸠鹊，息于宋郊，所止之处，群鸟翼卫，朝夕嗛稻粱以哺之。
suī yáng zhī rén shì yě jù guān zhě xún rì rén bù zhī qí míng jùn rén lǐ áo jiàn zhī yuē cǐ luán yě fèng zhī cì
睢阳之人适野聚观者旬日，人不知其名，郡人李翱见之曰：“此鸾也，凤之次。
cháng qìng yuán nián liù yuè pú zhōu léi zé xiàn rén zhāng xiàn jiā yú shù niǎo cháo yīn fēng duò èr chú bié shù que yǐn èr niǎo chú yú cháo bǔ zhī
”长庆元年六月，濮州雷泽县人张宪家榆树鸟巢，因风堕二雏，别树鹊引二鸟雏于巢哺之。
kāi chéng èr nián liù yuè zhēn xīng mén wài yě què cháo yú gǔ zhǒng
开成二年六月， 真兴门外野鹊巢于古冢。
yǒng huī zhōng hēi chǐ cháng zhī shù hé yuán jūn yǒu láng sān tóu bái zhòu rù jūn mén shè zhī bì
永徽中，黑齿常之戍河源军，有狼三头，白昼入军门，射之毙。
cháng zhī jù qiú dài
常之惧，求代。
jiāng jūn li jǐn dài cháng zhī jūn yuè yú zú
将军李谨代常之军，月馀卒。
xiān tiān chū luò yáng shì rén qiān yī yáng zuǒ lèi xià yǒu rén shǒu zhǎng chǐ xǔ yǐ zhī qǐ gài
先天初，洛阳市人牵一羊，左肋下有人手，长尺许， 以之乞丐。
kāi yuán èr nián sháo zhōu shǔ hài jia qiān wàn wèi qún
开元二年，韶州鼠害稼，千万为群。
sān nián yǒu xióng bái zhòu rù guǎng líng chéng yuè yú dū du li chù jiàn zú
三年，有熊白昼入广陵城，月馀， 都督李处鉴卒。
yǒng tài èr nián shí yī yuè qián líng chì tù jiàn
永泰二年十一月，乾陵赤兔见。
dà lì èr nián sān yuè hé zhōng xiàn xuán hú
大历二年三月，河中献玄狐。
sì nián jiǔ yuè jǐ mǎo hǔ rù jīng chéng cháng shòu fang yuán zài sī miào jiāng jūn zhōu hào gé shā zhī
四年九月己卯，虎入京城长寿坊元载私庙，将军周皓格杀之。
liù nián bā yuè dīng chǒu tài jí diàn nèi kuò xià huò bái tù
六年八月丁丑，太极殿内廓下获白兔。
bā nián qī yuè bái shǔ chū nèi shì
八年七月，白鼠出内侍。
shí èr nián liù yuè yuàn nèi huò bái shǔ
十二年六月，苑内获白鼠。
shí sān nián liù yuè wù xū lǒng yòu qiān yuán xiàn jūn shì zhào guì jiā māo shǔ tóng rǔ bù xiāng hài jié dù shǐ zhū cǐ lóng zhī yǐ xiàn
十三年六月戊戌，陇右汧源县军士赵贵家，猫鼠同乳，不相害，节度使朱泚笼之以献。
zǎi xiàng cháng gǔn lǜ bǎi liáo bài biǎo hè zhōng shū shè rén cuī yòu fu yuē cǐ wù zhī shī xìng yě
宰相常衮率百僚拜表贺，中书舍人崔祐甫曰：“此物之失性也。
tiān shēng wàn wù gāng róu yǒu xìng shèng rén yīn zhī chuí xùn zuò zé
天生万物，刚柔有性，圣人因之，垂训作则。
lǐ yíng māo wèi shí tián shǔ yě
礼，迎猫，为食田鼠也。
rán māo zhī shí shǔ zài zài sì diǎn yǐ qí néng chú hài lì rén suī wēi bì lù
然猫之食鼠，载在祀典，以其能除害利人，虽微必录。
jīn cǐ māo duì shǔ hé yì fǎ lì bù qín chù yá jiāng lì bù qín hàn dí
今此猫对鼠，何异法吏不勤触邪，疆吏不勤捍敌？
jù lǐ bù shì lù sān ruì wú māo bù shí shǔ zhī mù
据礼部式录三瑞，无猫不食鼠之目。
yǐ cǐ chēng qìng lǐ suǒ wèi xiáng
以此称庆，理所未详。
yǐ liú xiàng wǔ xíng chuán yán zhī kǒng xū shēn mìng xiàn sī chá tīng tān lì jiè zhū biān jìng wú shī jǐng xún zé māo néng zhì gōng shǔ bù wéi hài
以刘向《五行传》言之，恐须申命宪司，察听贪吏，诫诸边境，无失儆巡，则猫能致功，鼠不为害。
dì shēn rán zhī
”帝深然之。
jiàn zhōng sì nián wǔ yuè huá zhōu mǎ shēng jiǎo
建中四年五月，滑洲马生角。
zhēn yuán sì nián èr yuè tài pú sì jiāo niú shēng dú liù zú tài pú qīng zhōu hào bái zǎi xiàng li mì qǐng shàng wén mì xiào ér bù dá
贞元四年二月，太仆寺郊牛生犊，六足，太仆卿周皓白宰相李泌，请上闻，泌笑而不答。
yòu jīng shī rén jiā shǐ shēng zǐ liǎng shǒu sì zú yǒu sī yǐ bái yù shǐ zhōng chéng dòu cān qǐng shàng wén cān qǐn ér bù zòu
又京师人家豕生子，两首四足，有司以白御史中丞窦参，请上闻，参寝而不奏。
sān yuè guǐ chǒu lù rù jīng shī xī shì mén zhòng shā zhī
三月癸丑，鹿入京师西市门，众杀之。
yuán hé qī nián shí yī yuè lóng zhōu wǔ ān chuān shē tián zhōng jiā hé shēng yǒu lín shí zhī fù shēng
元和七年十一月，龙州武安川畲田中嘉禾生，有麟食之，复生。
lín zhī lái yī lù yǐn zhī qún lù suí zhī guāng huá bù kě zhèng shì
麟之来，一鹿引之，群鹿随之，光华不可正视。
shǐ huà gōng tú lín jí jiā hé lái xiàn
使画工图麟及嘉禾来献。
bā nián sì yuè cháng ān xī shì mén jiā shǐ shēng zǐ sān ěr bā zú zì wěi fēn wéi èr
八年四月，长安西市门家豕生子， 三耳八足，自尾分为二。
dà hé jiǔ nián bā yuè yì dìng jiān jūn xiǎo jiàng jiā mǎ yīn yǐn shuǐ tǔ chū bǎo zhū yī xiàn zhī
大和九年八月，易定监军小将家马，因饮水吐出宝珠一， 献之。
zhēn guàn zhōng fén zhōu yán qīng lóng jiàn tǔ wù zài kōng zhōng yǒu guāng míng rú huǒ
贞观中，汾州言青龙见，吐物在空中，有光明如火。
zhuì dì dì xiàn jué zhī de xuán jīn guǎng chǐ zhǎng qī cùn
坠地，地陷，掘之得玄金， 广尺，长七寸。
dà zú yuán nián qián zhōu bié jià de liù yǎn guī yī xī ér shī
大足元年，虔州别驾得六眼龟，一夕而失。
shén lóng zhōng wèi hé yǒu há má dà rú yī shí dǐng lǐ rén jù guān shù rì ér shī
神龙中，渭河有蛤蟆， 大如一石鼎，里人聚观，数日而失。
shì suì dà shuǐ piào ruò jīng chéng shù bǎi jiā shāng zhōu shuǐ rù chéng mén xiāng yáng shuǐ zhì shù miǎo
是岁，大水漂溺京城数百家，商州水入城门， 襄阳水至树杪。
xiān tiān èr nián liù yuè xī jīng cháo táng zhuān jiē wú gù zì huài
先天二年六月，西京朝堂砖阶，无故自坏。
zhuān xià yǒu dà shé zhǎng zhàng yú há ma dà rú pán miàn mù chì rú huǒ xiāng xiàng dòu
砖下有大蛇长丈馀，蛤蟆大如盘，面目赤如火，相向斗。
é ér shé rù dà shù há má rù yú cǎo
俄而蛇入大树，蛤蟆入于草。
qí nián qī yuè sān rì xuán zōng zhū dòu huái zhēn cén xī děng shí qī jiā
其年七月三日，玄宗诛窦怀贞、岑羲等十七家。
kāi yuán sì nián liù yuè chēn zhōu mǎ lǐng shān xià yǒu bái shé zhǎng liù qī chǐ hēi shé zhǎng zhàng yú
开元四年六月，郴州马岭山下，有白蛇长六七尺，黑蛇长丈馀。
liǎng shé dòu bái shé tūn hēi shé zhì cū chù kǒu yǎn liú xiě hēi shé tóu chuān bái shé fù chū é ér jù sǐ
两蛇斗，白蛇吞黑蛇，至粗处，口眼流血，黑蛇头穿白蛇腹出，俄而俱死。
xún rì nèi guì yáng dà yǔ shān shuǐ bào yì piào wǔ bǎi jiā shā sān bǎi yú rén
旬日内桂阳大雨，山水暴溢，漂五百家，杀三百馀人。
tiān bǎo zhōng luò yáng yǒu jù shé gāo zhàng yú zhǎng bǎi chǐ chū yú máng shān xià
天宝中，洛阳有巨蛇，高丈馀，长百尺，出于芒山下。
hú sēng wú wèi jiàn zhī tàn yuē cǐ yù jué shuǐ zhù luò chéng
胡僧无畏见之，叹曰： “此欲决水注洛城。
jí yǐ tiān zhú fǎ zhòu zhī shù rì shé sǐ
”即以天竺法咒之，数日蛇死。
lù shān xiàn luò zhī zhào yě
禄山陷洛之兆也。
li kuí zuò xiāng qián yī yuè yǒu dà há má rú chuáng jiàn shì zhī zhōng é shī suǒ zài
李揆作相前一月，有大蛤蟆如床，见室之中，俄失所在。
zhàn zhě yǐ wéi ma tiān shǐ yě yǒu fú qìng zhī shì
占者以为蟆天使也，有福庆之事。
qián yuán èr nián jiǔ yuè tōng zhōu sān gāng xiàn fàng shēng chí zhōng rì qì xià zhào shuǐ téng bō yǒng shàng yǒu huáng lóng yuè chū gāo zhàng yú yòu yú lóng páng shù chù fú chū míng zhū
干元二年九月，通州三冈县放生池中，日气下照，水腾波涌上，有黄龙跃出，高丈馀， 又于龙旁数处，浮出明珠。
dà lì bā nián jīng shī jīn tiān mén wài shuǐ qú huò máo guī
大历八年，京师金天门外水渠获毛龟。
zhēn yuán sān nián li nà xiàn máo guī
贞元三年，李纳献毛龟。
yuán hé qī nián sì yuè shū zhōu tóng chéng xiàn yǒu huáng qīng bái sān lóng gè yī yì fēng léi zì méi tiān bēi qǐ yuē gāo èr bǎi chǐ fán liù lǐ jiàng yú fú táng pō
元和七年四月，舒州桐城县有黄、青、白三龙各一，翼风雷自梅天陂起， 约高二百尺，凡六里，降于浮塘坡。
jiǔ nián sì yuè dào zhōu èr qīng lóng jiàn yú jiāng zhōng
九年四月，道州二青龙见于江中。
dà hé èr nián liù yuè qī rì mì zhōu bēi chǎn shān běi miàn yǒu lóng xiàn
大和二年六月七日，密州卑产山北面有龙见。
chū chì lóng cóng xi lái xù yǒu qīng lóng huáng lóng cóng nán lái hòu yǒu bái lóng hēi lóng cóng shān běi lái bìng xíng zhuàng fēn míng
初，赤龙从西来，续有青龙、黄龙从南来，后有白龙、黑龙从山北来，并形状分明。
zì shēn zhì xū fāng sàn qù
自申至戌，方散去。
tiān bǎo chū lín chuān jùn rén li jiā yìn suǒ jū zhù shàng shēng zhī cǎo zhuàng rú tiān zūn xiàng tài shǒu zhāng jǐng fu bá zhù yǐ xiàn
天宝初，临川郡人李嘉胤所居柱上生芝草，状如天尊像，太守张景夫拔柱以献。
shàng yuán èr nián qī yuè jiǎ chén yán yīng diàn yù zuò shēng bái zhī yī jīng sān huā
上元二年七月甲辰，延英殿御座生白芝，一茎三花。
sù zōng zhì yù líng zhī shī sān piān qún chén jiē hè
肃宗制《玉灵芝诗》三篇，群臣皆贺。
zhàn yuē bái zhī zhǔ sāng
占曰：“白芝主丧。
míng nián shàng huáng sù zōng jù bēng
”明年，上皇、肃宗俱崩。
èr nián jiǔ yuè hán huī yuàn shēng jīn zhī
二年九月，含辉院生金芝。
yǒng tài èr nián èr yuè jīng chéng huái shù yǒu chóng shí yè qí xíng lèi cán
永泰二年二月，京城槐树有虫食叶，其形类蚕。
qí nián liù yuè tài miào dì èr shì zhī cǎo shēng
其年六月，太庙第二室芝草生。
dà lì sì nián sān yuè rùn zhōu shàng yuán xiàn zhī cǎo shēng yī jīng sì yè gāo qī cùn
大历四年三月，润州上元县芝草生，一茎四叶，高七寸。
bā nián lú zhōu lú jiāng xiàn zǐ zhī shēng gāo yī zhàng wǔ chǐ
八年，庐州庐江县紫芝生， 高一丈五尺。
jiǔ nián jiǔ yuè jìn zhōu shén shān xiàn qìng táng guān guì shù yǐ kū zhòng róng
九年九月，晋州神山县庆唐观桧树已枯重荣。
shí èr nián wǔ yuè jiǎ zǐ chéng dū fǔ rén guō yuǎn yīn qiáo huò ruì mù yī jīng yǒu wén yuē tiān xià tài píng sì zì qí nián shí yī yuè cài zhōu rǔ yáng xiàn zhī cǎo shēng zǐ jīng huáng gài
十二年五月甲子，成都府人郭远，因樵获瑞木一茎，有文曰“天下太平”四字，其年十一月，蔡州汝阳县芝草生，紫茎黄盖。
xìng yuán yuán nián bā yuè bó zhōu zhēn yuán xiàn dà kōng sì sēng yuàn lǐ shù zhǒng lái shí sì nián cái zhǎng yī zhàng bā chǐ jīn chūn zhī hū shàng sǒng gāo liù chǐ zhōu wéi shì gài jiǔ chǐ yú
兴元元年八月，亳州真源县大空寺僧院李树，种来十四年，才长一丈八尺，今春枝忽上耸，高六尺，周围似盖，九尺馀。
yòu xiān tiān tài hòu mù huái shù shàng yǒu líng quán lòu chū jīn nián liù yuè qí shàng yǒu yún qì wǔ sè yòu huáng lóng zài jiàn yú quán shàng
又先天太后墓槐树上有灵泉漏出，今年六月，其上有云气五色，又黄龙再见于泉上。
yuán hé shí yī nián shí èr yuè léi táo lǐ jù huā
元和十一年十二月雷， 桃李俱花。
cháng qìng sān nián shí èr yuè shuǐ bù bīng cǎo méng yá rú zhèng èr yuè zhī hou
长庆三年十二月，水不冰，草萌芽，如正二月之候。
shén lóng èr nián sān yuè luò yáng dōng qī lǐ yǒu shuǐ yǐng cè jìn shù mù chē mǎ zhī yǐng lì lì jiàn shuǐ yǐng zhōng yuè yú fāng miè
神龙二年三月，洛阳东七里有水影，侧近树木车马之影，历历见水影中，月馀方灭。
qián yuán èr nián qī yuè lán zhōu hé hé guān huáng hé shuǐ sì shí lǐ jiān qīng rú jǐng shuǐ jīng sì rì ér hòu fù
乾元二年七月，岚州合河关黄河水，四十里间，清如井水，经四日而后复。
bǎo yìng yuán nián jiǔ yuè jiǎ wǔ huá zhōu zhì shǎn zhōu èr bǎi yú lǐ huáng hé qīng chéng chè jiàn dǐ
宝应元年九月甲午，华州至陕州二百馀里，黄河清，澄澈见底。
dà lì èr nián lǐ quán chū yuè yáng yù jí
大历二年，醴泉出栎阳，愈疾。
zhēn yuán sì nián qī yuè zì shǎn zhōu zhì hé yīn hé shuǐ sè rú mò liú rù biàn hé zhǐ yú biàn zhōu chéng xià yī xiǔ ér fù
贞元四年七月，自陕州至河阴，河水色如墨，流入汴河，止于汴州城下，一宿而复。
bǎo lì èr nián bó zhōu yán chū shèng shuǐ yù bìng
宝历二年，亳州言出圣水愈病。
jiāng huái yǐ nán yuǎn lái bēn còu qiú shuǐ
江淮已南，远来奔凑求水。
zhè xi guān chá shǐ lǐ dé yù zòu lùn qí yāo
浙西观察使李德裕奏论其妖。
zǎi xiàng péi dù pàn biàn zhōu suǒ shēn zhuàng yuē yāo yóu rén xīng shuǐ bù zì zuò
宰相裴度判汴州所申状曰：“妖由人兴，水不自作。
dié biàn zhōu guān chá shǐ tián sāi qì shēn
”牒汴州观察使填塞讫申。
xuán zōng chū jí wèi dōng dōu bái mǎ sì tiě xiàng tóu wú gù zì luò yú diàn mén wài
玄宗初即位，东都白马寺铁像头无故自落于殿门外。
hòu yáo chóng bǐng zhèng yǐ sēng huì fàn fù tài píng luàn zhèng móu tài sēng ní lìng bài fù mǔ wǔ hòu bù chū yuàn qí fǎ pō jùn
后姚崇秉政，以僧惠范附太平乱政，谋汰僧尼，令拜父母，午后不出院，其法颇峻。
dà lì shí sān nián èr yuè tài pú sì xiè yǒu fó táng táng nèi xiǎo tuō kōng jīn gāng zuǒ bì shàng hū yǒu hēi hàn dī xià yǐ zhǐ chéng sè sè jí xuè yě
大历十三年二月，太仆寺廨有佛堂，堂内小脱空金刚左臂上忽有黑汗滴下，以纸承色，色即血也。
míng nián wǔ yuè dài zōng bēng
明年五月，代宗崩。
shàng yuán sān nián chǔ zhōu cì shǐ cuī shēn xiàn dìng guó bǎo shí sān yī yuē xuán huáng tiān fú xíng rú hù zhǎng bā cùn yǒu kǒng pì rén jiān bīng yì
上元三年，楚州刺史崔侁献定国宝十三：一曰玄黄天符，形如笏，长八寸，有孔，辟人间兵疫；
èr yuē yù jī máo bái yù yě yǐ xiào lǐ tiān xià zé jiàn
二曰玉鸡毛，白玉也，以孝理天下则见；
sān yuē gǔ bì bái yù yě sù lì wú diāo juān zhī jī wáng zhě de zhī wǔ gǔ fēng shú
三曰谷璧，白玉也，粟粒，无雕镌之迹，王者得之，五谷丰熟；
sì yuē xī wáng mǔ bái huán èr suǒ zài chù wài guó guī fú
四曰西王母白环二，所在处外国归伏；
wǔ yuē bì sè bǎo yuán ér yǒu guāng
五曰碧色宝，圆而有光；
liù yuē rú yì bǎo zhū dà rú jī luǎn
六曰如意宝珠，大如鸡卵；
qī yuē hóng sè mò hé dà rú jù lì
七曰红色靺鞨，大如巨栗；
bā yuē láng gān zhū èr
八曰琅玕珠二；
jiǔ yuē yù jué xíng rú yù huán sì fēn quē yī
九曰玉玦，形如玉环，四分缺一；
shí yuē yù yìn dà rú bàn shǒu lǐ rú lù xíng xiàn rù yìn zhōng
十曰玉印，大如半手，理如鹿形，陷入印中；
shí yī yuē huáng hòu cǎi sāng gōu rú zhù qū qí mò
十一曰皇后采桑钩，如箸，屈其末；
shí èr yuē léi gōng shí fǔ wú kǒng
十二曰雷公石斧，无孔；
shí sān quē
十三缺。
fán shí sān bǎo
凡十三宝。
zhì zhī rì zhōng bái qì lián tiān
置之日中，白气连天。
chū chǔ zhōu yǒu ní yuē zhēn rú hū yǒu rén jiē zhī shēng tiān tiān dì wèi zhī yuē xià fāng yǒu zāi lìng dì èr bǎo zhèn zhī
初，楚州有尼曰真如，忽有人接之升天，天帝谓之曰：“下方有灾，令第二宝镇之。
jí yǐ shí sān bǎo fù zhēn rú
”即以十三宝付真如。
shí sù zōng fāng bù yù yǐ wéi ruì nǎi gǎi yuán bǎo yìng réng chuán wèi huáng tài zǐ cǐ jìn bái xiáng yě
时肃宗方不豫，以为瑞， 乃改元宝应，仍传位皇太子，此近白祥也。
bǎo lì èr nián wǔ yuè shén cè jūn xiū yuàn nèi gǔ hàn gōng jué de bái yù chuáng qí zhǎng liù chǐ yǐ xiàn
宝历二年五月，神策军修苑内古汉宫， 掘得白玉床，其长六尺，以献。
dà lì shí nián èr yuè jīng zhào shén cè zhāo yìng fù rén zhāng shì chǎn yī nán èr nǚ
大历十年二月，京兆神策昭应妇人张氏，产一男二女。
zhēn yuán bā nián èr yuè xǔ zhōu rén li gǒu r chí zhàng shàng hán yuán diàn jī lán kǎn yòu jī shā suǒ qín zú zhū zhī
贞元八年二月，许州人李狗儿持杖上含元殿，击栏槛，又击杀所擒卒，诛之。
shí nián sì yuè jù rén jī jiàn cháng zhōu
十年四月，巨人迹见常州。
yuán hé èr nián kāi hóng yá yě yì fū jiāng huà wèi hǔ zhòng yǐ shuǐ wò zhī huà ér bù guǒ
元和二年，开红崖冶役夫将化为虎，众以水沃之，化而不果。
cháng qìng sì nián sì yuè shí qī rì rǎn fáng zuò rén zhāng sháo yǔ bǔ zhě sū xuán míng yú chái cǎo chē nèi cáng bīng zhàng rù gōng zuò luàn èr rén duì shí yú qīng sī diàn
长庆四年四月十七日， 染坊作人张韶与卜者苏玄明，于柴草车内藏兵仗，入宫作乱，二人对食于清思殿。
shì rì jìn jūn zhū zhāng sháo děng sān shí qī rén
是日，禁军诛张韶等三十七人。
bǎo lì èr nián shí èr yuè yán zhōu rén hè wén qī chǎn sān nán
宝历二年十二月，延州人贺文妻产三男。
dà hé jiǔ nián jīng shī é yán zhèng zhù wéi zhǔ shàng hé jīn dān xū xiǎo r xīn gān mì zhǐ bǔ xiǎo r
大和九年， 京师讹言郑注为主上合金丹，须小儿心肝，密旨捕小儿。
huò xiāng gào yún mǒu chù shī jǐ r
或相告云，某处失几儿。
rén jiā jiōng suǒ xiǎo r shén mì
人家扃锁小儿甚密。
shàng kǒng qiǎn zhōng shǐ yù zhī nǎi zhǐ
上恐，遣中使喻之，乃止。
kāi chéng èr nián shí èr yuè èr shí bā rì kuáng rén liú dé guǎng rù hán yuán diàn zhào fù jīng zhào fǔ zhàng shā zhī
开成二年十二月二十八日，狂人刘德广入含元殿，诏付京兆府杖杀之。
suí mò yǒu yáo yún táo lǐ zi hóng shuǐ rào yáng shān
隋末有谣云：“桃李子，洪水绕杨山。
yáng dì yí lǐ shì yǒu shòu mìng zhī fú gù zhū li jīn cái
”炀帝疑李氏有受命之符，故诛李金才。
hòu li mì jù luò kǒu cāng yǐ yīng qí chèn
后李密据洛口仓以应其谶。
duò wén shí zì cháng ān gù chéng dōng nán yí yú táng xìng cūn zhì xīn dū jīn xī nèi chéng tiān mén zhèng dāng táng xìng cūn mén
隋文时，自长安故城东南移于唐兴村置新都，今西内承天门正当唐兴村门。
jīn yǒu dà huái shù kē zhī sēn yù jí cūn mén shù yě
今有大槐树，柯枝森郁，即村门树也。
yǒu sī yǐ háng liè bù zhèng jiāng qù zhī wén dì yuē gāo zǔ cháng zuò cǐ shù xià bù kě qù yě
有司以行列不正，将去之，文帝曰：“高祖尝坐此树下，不可去也。
diào lù zhōng gāo zōng yù fēng sōng shān lèi cǎo yí zhù yǒu shì bù xíng
”调露中，高宗欲封嵩山，累草仪注， 有事不行。
yǒu yáo yuē bù wèi dēng bù dé dàn kǒng bù dé dēng
有谣曰：“不畏登不得，但恐不得登。
sān dù zhēng bīng mǎ páng dào dǎ téng téng
三度征兵马，旁道打腾腾。
gāo zōng zhì shān xià gòu jí hái gōng ér bēng
”高宗至山下遘疾，还宫而崩。
yǒng huī mò lǐ gē yǒu sāng tiáo wéi yě nǚ shí wéi yě lè
永徽末，里歌有《桑条韦也》、《女时韦也》乐。
jí shén lóng zhōng wéi hòu yòng shì zhèng yīn zuò sāng tiáo gē shí piān shàng zhī
及神龙中，韦后用事，郑愔作《桑条歌》十篇上之。
lóng shuò zhōng sú zhōng yǐn jiǔ lìng yuē zǐ mǔ qù lí lián tái lóng ǎo dào
龙朔中，俗中饮酒令，曰：“子母去离，连台龙抝倒。
sú wèi bēi pán wèi zǐ mǔ yòu míng pán wèi tái jí zhōng zōng fèi yú fáng zhōu zhī yīng yě
”俗谓杯盘为子母，又名盘为台，即中宗废于房州之应也。
shí lǐ gē yǒu tū jué yán jí zé tiān qiǎn shàng shū yán zhī wēi sòng wǔ yán xiù lì zhī wēi wèi kè hán xié zhī rù kòu
时里歌有《突厥盐》，及则天遣尚书阎知微送武延秀，立知微为可汗，挟之入寇。
rú yì chū lǐ gē yún huáng zhāng huáng zhāng cǎo lǐ cáng wān gōng shè ěr shāng
如意初，里歌云：“黄麞黄麞草里藏，弯弓射尔伤。
hòu qì dān li wàn róng pàn xiàn yíng zhōu zé tiān lìng zǒng guǎn cáo rén shī wáng xiào jié děng jiàng bīng bǎi wàn tǎo zhī dà bài yú huáng zhāng gǔ qì dān chéng shèng zhì zhào jùn
”后契丹李万荣叛，陷营州，则天令总管曹仁师、王孝杰等将兵百万讨之，大败于黄麞谷，契丹乘胜至赵郡。
chuí gǒng yǐ hòu dōng dōu yǒu qì bì r gē jiē yín yàn zhī cí
垂拱已后，东都有《契苾儿歌》，皆淫艳之词。
hòu zhāng yì zhī xiōng dì yǒu nèi bì yì zhī xiǎo zì qì bì
后张易之兄弟有内嬖，易之小字契苾。
yuán hé xiǎo r yáo yún dǎ mài dǎ mài sān sān sān nǎi zhuǎn shēn yuē wǔ le yě
元和小儿谣云：“打麦打麦三三三”，乃转身曰：“舞了也。
jí wǔ yuán héng wèi dào suǒ hài shì yuán hé shí nián liù yuè sān rì
”及武元衡为盗所害， 是元和十年六月三日。
wǔ xíng chuán suǒ wèi shī yāo jiē cǐ lèi yě
《五行传》所谓诗妖，皆此类也。
shàng yuán zhōng wèi fú lìng jiǔ pǐn yǐ shàng pèi dāo lì děng dài fēn shuì wéi yú xíng jié bó zuò zhī wéi yú xiàng lǐ qiáng zhī yì yě
上元中为服令，九品已上佩刀砺等袋，纷帨为鱼形，结帛作之，为鱼像鲤，强之意也。
zé tiān shí cǐ zhì suì jué jǐng yún hòu yòu pèi zhī
则天时此制遂绝，景云后又佩之。
zhāng yì zhī wèi mǔ ā zāng wèi qī bǎo zhàng yǒu yú lóng luán fèng zhī xíng réng wèi xiàng chuáng xī diàn
张易之为母阿臧为七宝帐，有鱼龙鸾凤之形，仍为象床、犀簟。
zé tiān lìng fèng gé shì láng li jiǒng xiù qī zhī jiǒng xiù bù huò yǐ rán xīn è qí lǎo báo zhī
则天令凤阁侍郎李迥秀妻之，迥秀不获已，然心恶其老，薄之。
ā zāng nù chū jiǒng xiù wèi dìng zhōu cì shǐ
阿臧怒，出迥秀为定州刺史。
zhōng zōng nǚ ān lè gōng zhǔ yǒu shàng fāng zhī chéng máo qún hé bǎi niǎo máo zhèng kàn wèi yī sè páng kàn wèi yī sè rì zhōng wèi yī sè yǐng zhōng wèi yī sè bǎi niǎo zhī zhuàng bìng jiàn qún zhōng
中宗女安乐公主，有尚方织成毛裙，合百鸟毛，正看为一色，旁看为一色，日中为一色，影中为一色，百鸟之状，并见裙中。
fán zào liǎng yāo yī xiàn wéi shì jì jià bǎi wàn
凡造两腰，一献韦氏，计价百万。
yòu lìng shàng fāng qǔ bǎi shòu máo wèi jiān miàn shì zhī gè jiàn běn shòu xíng
又令尚方取百兽毛为鞯面，视之各见本兽形。
wéi hòu yòu jí niǎo máo wèi jiān miàn
韦后又集鸟毛为鞯面。
ān lè chū chū jiàng wǔ yán xiù shǔ chuān xiàn dān sī bì luō lóng qún lǚ jīn wèi huā niǎo xì rú sī fà niǎo zi dà rú shǔ mǐ yǎn bí zuǐ jiǎ jù chéng míng mù zhě fāng jiàn zhī
安乐初出降武延秀，蜀川献单丝碧罗笼裙，缕金为花鸟，细如丝发，鸟子大如黍米，眼鼻嘴甲俱成，明目者方见之。
zì ān lè gōng zhǔ zuò máo qún bǎi guān zhī jiā duō xiào zhī
自安乐公主作毛裙，百官之家多效之。
jiāng lǐng qí qín yì shòu máo yǔ cǎi zhī dài jìn
江岭奇禽异兽毛羽，采之殆尽。
kāi yuán chū yáo sòng zhí zhèng lǚ yǐ shē mí wèi jiàn xuán zōng xī mìng gōng zhōng chū qí fú fén zhī yú diàn tíng bù xǔ shì shù fú jǐn xiù zhū cuì zhī fú
开元初，姚、宋执政，屡以奢靡为谏，玄宗悉命宫中出奇服，焚之于殿廷， 不许士庶服锦绣珠翠之服。
zì shì cǎi bǔ jiàn xi fēng jiào rì chún
自是采捕渐息，风教日淳。
wéi shù rén mèi qī yí jià jiāng jūn féng tài hé quán qīng rén zhǔ cháng wèi bào tóu zhěn yǐ bì xié bái zé zhěn yǐ pì mèi fú xióng zhěn yǐ yí nán
韦庶人妹七姨，嫁将军冯太和，权倾人主，尝为豹头枕以辟邪，白泽枕以辟魅， 伏熊枕以宜男。
tài hé sǐ
太和死。
zài jià sì guó wáng
再嫁嗣虢王。
jí xuán zōng zhū wéi hòu guó wáng zhǎn qī yí shǒu yǐ xiàn
及玄宗诛韦后，虢王斩七姨首以献。