hòu fēi xià
后妃下
xuán zōng yuán xiàn huáng hòu yáng shì sù zōng zhāng huáng hòu sù zōng wéi fēi sù zōng zhāng jìng huáng hòu wú shì dài zōng cuī fēi dài zōng ruì zhēn huáng hòu chén shì dài zōng zhēn yì huáng hòu dú gū shì dé zōng zhāo dé huáng hòu wáng shì dé zōng wéi fēi shùn zōng zhuāng xiàn huáng hòu wáng shì xiàn zōng yì ān huáng hòu guō shì xiàn zōng xiào míng huáng hòu zhèng shì nǚ xué shì shàng gōng sòng shì mù zōng gōng xī huáng hòu wáng shì jìng zōng guō guì fēi mù zōng zhēn xiàn huáng hòu xiāo shì mù zōng xuān yì huáng hòu wéi shì wǔ zōng wáng xián fēi xuān zōng yuán zhāo huáng hòu zhāo shì yì zōng huì ān huáng hòu wáng shì zhāo zōng jī shàn huáng hòu hé shì
○玄宗元献皇后杨氏肃宗张皇后肃宗韦妃肃宗章敬皇后吴氏代宗崔妃代宗睿真皇后沈氏代宗贞懿皇后独孤氏德宗昭德皇后王氏德宗韦妃顺宗庄宪皇后王氏宪宗懿安皇后郭氏宪宗孝明皇后郑氏女学士尚宫宋氏穆宗恭僖皇后王氏敬宗郭贵妃穆宗贞献皇后萧氏穆宗宣懿皇后韦氏武宗王贤妃宣宗元昭皇后晁氏懿宗惠安皇后王氏昭宗积善皇后何氏
xuán zōng yuán xiàn huáng hòu yáng shì hóng nóng huá yīn rén
玄宗元献皇后杨氏，弘农华阴人。
zēng zǔ shì dá duò nà yán tiān shòu zhōng yǐ zé tiān mǔ zú zhuī fēng shì dá wèi zhèng wáng zèng tài wèi
曾祖士达，隋纳言，天授中，以则天母族， 追封士达为郑王，赠太尉。
fù zhī qìng zuǒ qiān niú jiāng jūn zèng tài wèi zhèng guó gōng
父知庆，左千牛将军，赠太尉、郑国公。
hòu jǐng yún yuán nián bā yuè xuǎn rù tài zǐ gōng
后景云元年八月选入太子宫。
shí tài píng gōng zhǔ yòng shì yóu jì dōng gōng
时太平公主用事，尤忌东宫。
gōng zhōng zuǒ yòu chí liǎng duān ér qián fù tài píng zhě bì yīn sì chá shì suī xiān jiè jiē wén yú shàng tài zǐ xīn bù zì ān
宫中左右持两端，而潜附太平者，必阴伺察，事虽纤芥，皆闻于上，太子心不自安。
hòu shí fāng shēn tài zǐ mì wèi zhāng shuō yuē yòng shì zhě bù yù wú duō xī yìn kǒng huò jí cǐ fù rén qí rú zhī hé
后时方娠，太子密谓张说曰：“用事者不欲吾多息胤，恐祸及此妇人，其如之何？
mì lìng shuō huái qù tāi yào ér rù
”密令说怀去胎药而入。
tài zǐ yú qū shì gōng zì zhǔ yào xūn rán shì mèi mèng shén rén fù dǐng
太子于曲室躬自煮药，醺然似寐，梦神人复鼎。
jì wù rú mèng rú shì zhě sān
既寤如梦，如是者三。
tài zǐ yì zhī gào shuō
太子异之，告说。
shuō yuē tiān mìng yě wú yi tā lǜ
说曰：“天命也，无宜他虑。
jì ér tài píng zhū hòu guǒ shēng sù zōng
”既而太平诛，后果生肃宗。
tài zǐ fēi wáng shì wú zi hòu bān zài xià hòu bù gǎn mǔ sù zōng
太子妃王氏无子，后班在下，后不敢母肃宗。
wáng fēi fǔ jū cí shén suǒ shēng
王妃抚鞠，慈甚所生。
kāi yuán zhōng sù zōng wèi zhōng wáng hòu wèi fēi yòu shēng níng qīn gōng zhǔ
开元中，肃宗为忠王，后为妃，又生宁亲公主。
zhāng shuō yǐ jiù ēn tè chéng chǒng yì shuō yì qí zhōng wáng yí biǎo xīn zhī yùn lì suǒ zhōng gù níng qīn gōng zhǔ jiàng shuō zi jì
张说以旧恩特承宠异，说亦奇忠王仪表，心知运历所钟，故宁亲公主降说子垍。
kāi yuán shí qī nián hòu hōng zàng xì liǔ yuán xuán zōng mìng shuō wèi zhì wén qí míng yún shí shòu sè xī lǜ tái nián sù cǎo cán xī bái lù zhān
开元十七年，后薨，葬细柳原，玄宗命说为志文，其铭云：“石兽涩兮绿苔黏， 宿草残兮白露沾。
yuán qǐn bì xī zhī fěn nì bù zhī hé nián kāi jìng lián
园寝闭兮脂粉腻，不知何年开镜奁。
èr shí sì nián zhōng wáng lì wèi huáng tài zi
”二十四年，忠王立为皇太子。
zhì dé yuán nián sù zōng jí wèi yú líng wǔ
至德元年，肃宗即位于灵武。
èr zài wǔ yuè xuán zōng zài shǔ gào yuē shèng rén chuí fàn shì tuī gù fù zhī ēn
二载五月，玄宗在蜀，诰曰：“圣人垂范，是推顾复之恩；
wáng zhě jiàn jí yì yǒu zhuī zūn zhī lǐ
王者建极，抑有追尊之礼。
gài mǔ yǐ zǐ guì dé yǐ shì zūn
盖母以子贵，德以谥尊。
gù fēi hóng nóng yáng shì tè bǐng kūn líng jiǔ lí yīn jiào
故妃弘农杨氏，特禀坤灵，久厘阴教。
wǎng yǐ xù tú shān zhī qìng jiàng huá zhǔ zhī xiáng
往以续涂山之庆，降华渚之祥。
dàn fā yì tú zài guāng dì yè
诞发异图，载光帝业。
ér cè mìng yóu quē yōu líng shàng dǐ
而册命犹阙，幽灵尚牴。
xià wáng jì tǒng fāng zhěn yáng chéng zhī ēn
夏王继统，方轸阳城之恩；
hàn hòu bāo róng zhù xié zhāo líng zhī chēng
汉后褒荣，庶协昭灵之称。
yí yú bǐ zhuī cè wèi yuán xiàn tài hòu
宜于彼追册为元献太后。
bǎo yìng èr nián zhēng yuè fù zàng tài líng
”宝应二年正月，祔葬泰陵。
sù zōng zhāng huáng hòu běn nán yáng xī è rén hòu xǐ jiā zhāo yìng
肃宗张皇后，本南阳西鄂人，后徙家昭应。
zǔ mǔ dòu shì xuán zōng mǔ zhāo chéng huáng tài hòu zhī mèi yě
祖母窦氏，玄宗母昭成皇太后之妹也。
zhāo chéng wéi tiān hòu suǒ shā xuán zōng yòu shī suǒ shì wèi dòu yí jū yǎng
昭成为天后所杀，玄宗幼失所恃，为窦姨鞠养。
jǐng yún zhōng fēng shān guó fū rén ēn wò shén lóng
景云中，封邓国夫人，恩渥甚隆。
qí zi qù huò qù yí qù shē qù yì huáng yí dì yě jiē zhì dà guān
其子去惑、去疑、去奢、去逸，皇姨弟也，皆至大官。
qù yíng shàng xuán zōng nǚ cháng fēn gōng zhǔ
去盈尚玄宗女常芬公主。
qù yì shēng hòu tiān bǎo zhōng xuǎn rù tài zǐ gōng wèi liáng dì
去逸生后，天宝中，选入太子宫为良娣。
hòu dì qīng yòu shàng dà níng jùn zhǔ
后弟清，又尚大宁郡主。
hòu biàn huì fēng shuò qiǎo zhōng shàng zhǐ
后辩惠丰硕，巧中上旨。
lù shān zhī luàn xuán zōng xìng shǔ tài zǐ yǔ liáng dì jù cóng chē jià dù wèi bǎi xìng zhē dào qǐng liú tài zǐ shōu fù cháng ān
禄山之乱，玄宗幸蜀，太子与良娣俱从，车驾渡渭， 百姓遮道请留太子收复长安。
sù zōng xìng rén xiào yǐ shàng huáng bō yuè bù yù wéi lí zuǒ yòu
肃宗性仁孝，以上皇播越，不欲违离左右。
huàn zhě lǐ jìng zhōng qǐ tài zǐ qǐng liú liáng dì zàn chéng zhī bái yú xuán zōng
宦者李靖忠启太子请留，良娣赞成之，白于玄宗。
tài zǐ rú líng wǔ shí zéi yǐ xiàn jīng shī cóng guān dān liáo dào lù duō yú
太子如灵武，时贼已陷京师，从官单寮， 道路多虞。
měi tài zǐ cì shè sù zhǐ liáng dì bì jū qí qián
每太子次舍宿止，良娣必居其前。
tài zǐ yuē hàn yù fēi fù rén zhī shì hé yǐ jū qián
太子曰：“捍御非妇人之事，何以居前？
liáng dì yuē jīn dà jiā bá lǚ xiǎn nán bīng wèi fēi duō kǒng yǒu cāng cù qiè zì dāng zhī dà jiā kě yóu hòu ér chū shù jī wú huàn
”良娣曰：“今大家跋履险难，兵卫非多，恐有仓卒，妾自当之，大家可由后而出，庶几无患。
jí zhì líng wǔ chǎn zǐ sān rì qǐ fèng zhàn shì yī
”及至灵武，产子，三日起，缝战士衣。
tài zǐ láo zhī yuē chǎn jì zuò láo ān kě róng yì
太子劳之曰：“产忌作劳，安可容易？
hòu yuē cǐ fēi qiè zì yǎng zhī shí xū bàn dà jiā shì
”后曰：“此非妾自养之时，须办大家事。
sù zōng jí wèi cè wèi shū fēi
”肃宗即位，册为淑妃。
zèng fù tài pú qīng qù yì zuǒ pú yè mǔ dòu shì fēng yì zhāng xiàn zhǔ zǐ li yù qī fēng qīng hé jùn fū rén mèi shī shī fēng chéng guó fū rén
赠父太仆卿去逸左仆射，母窦氏封义章县主，姊李昙妻封清河郡夫人，妹师师封郕国夫人。
qián yuán yuán nián sì yuè cè wèi huáng hòu
乾元元年四月，册为皇后。
dì fù mǎ dū wèi qīng jiā tè jìn tài cháng qīng tóng zhèng fēng fàn yáng jùn gōng
弟驸马都尉清加特进、太常卿，同正，封范阳郡公。
huáng hòu chǒng yù zhuān fáng yǔ zhōng guān li fǔ guó chí quán jìn zhōng gàn yù zhèng shì qǐng yè guò dāng dì pō bú yuè wú rú zhī hé
皇后宠遇专房，与中官李辅国持权禁中，干预政事，请谒过当，帝颇不悦， 无如之何。
hòu yú guāng shùn mén shòu wài mìng fù cháo qīn cán yuàn zhōng nèi wài mìng fù xiāng jiàn yí zhù shén shèng
后于光顺门受外命妇朝，亲蚕苑中，内外命妇相见，仪注甚盛。
xiān zài líng wǔ shí tài zǐ dì jiàn níng wáng tán wèi hòu wū zèn ér sǐ
先在灵武时，太子弟建宁王倓为后诬谮而死。
zì shì tài zǐ yōu jù cháng kǒng hòu zhī gòu huò nǎi yǐ gōng xùn qǔ róng hòu yǐ jiàn níng zhī xì cháng yù wēi zhī
自是太子忧惧，常恐后之构祸，乃以恭逊取容，后以建宁之隙，常欲危之。
zhāng hòu shēng èr zi xīng wáng zhāo dìng wáng tōng
张后生二子：兴王佋、定王侗。
xīng wáng zǎo hōng tōng yòu hái yòu gù chǔ wèi huò ān
兴王早薨，侗又孩幼，故储位获安。
bǎo yìng yuán nián sì yuè sù zōng dà jiàn hòu yǔ nèi guān zhū huī guāng mǎ yīng jùn dàn tíng yáo chén xian fu děng móu lì yuè wáng xì jiǎo zhào zhào tài zǐ rù shì jí
宝应元年四月，肃宗大渐，后与内官朱辉光、马英俊、啖廷瑶、陈仙甫等谋立越王系，矫诏召太子入侍疾。
zhōng guān chéng yuán zhèn li fǔ guó zhī qí móu jí tài zǐ rù èr rén yǐ nán gào qǐng tài zǐ zài fēi lóng jiù
中官程元振、李辅国知其谋，及太子入，二人以难告， 请太子在飞龙厩。
yuán zhèn lǜ jìn jūn shōu yuè wáng bǔ zhū huī guāng děng
元振率禁军收越王，捕朱辉光等。
é ér sù zōng bēng tài zǐ jiān guó suì yí hòu yú bié diàn yōu bēng
俄而肃宗崩，太子监国，遂移后于别殿，幽崩。
zhū mǎ yīng jùn nǚ dào shì xǔ líng sù pèi liú shān rén shēn dà zhī cì sǐ fù mǎ dū wèi qīng biǎn xiá zhōu sī mǎ dì yán hé jùn zhǔ xù hóng lú qīng qián biǎn chēn zhōu sī mǎ jiù hóng lú qīng dòu lǚ xìn biǎn dào zhōu cì shǐ
诛马英俊，女道士许灵素配流，山人申大芝赐死，驸马都尉清贬硖州司马，弟延和郡主婿鸿胪卿潜贬郴州司马，舅鸿胪卿窦履信贬道州刺史。
sù zōng wéi fēi
肃宗韦妃。
fù yuán guī yǎn zhōu dū dū
父元珪，兖州都督。
sù zōng wèi zhōng wáng shí nà wèi rú rén jí shēng chǔ wèi wèi tài zǐ fēi shēng yǎn wáng xiàn jiàng wáng quán yǒng hé gōng zhǔ yǒng mù gōng zhǔ
肃宗为忠王时，纳为孺人，及升储位，为太子妃，生兖王僴、绛王佺、永和公主、永穆公主。
tiān bǎo zhōng zǎi xiàng lǐ lín fǔ bù lì yú tài zǐ fēi xiōng jiān wèi xíng bù shàng shū lín fu luó zhī qǐ liǔ jī zhī yù jiān lián zuò dé zuì xiōng dì bìng cì sǐ
天宝中，宰相李林甫不利于太子， 妃兄坚为刑部尚书，林甫罗织，起柳𪟝之狱，坚连坐得罪，兄弟并赐死。
tài zǐ jù shàng biǎo zì lǐ yán yǔ fēi qíng yì bù mù qǐng lí hūn xuán zōng wèi fǔ zhī tīng lí
太子惧， 上表自理，言与妃情义不睦，请离婚，玄宗慰抚之，听离。
fēi suì xuē fà bèi ní fú jū jìn zhōng fó shè
妃遂削发被尼服，居禁中佛舍。
xī jīng shī shǒu fēi yì xiàn zéi
西京失守，妃亦陷贼。
zhì dé èr nián hōng yú jīng chéng
至德二年，薨于京城。
sù zōng zhāng jìng huáng hòu wú shì zuò fù shì mò rù yè tíng
肃宗章敬皇后吴氏，坐父事没入掖庭。
kāi yuán èr shí sān nián xuán zōng xìng zhōng wáng dǐ jiàn wáng fú yù xiāo rán bàng wú yìng shì mìng jiāng jūn gāo lì shì xuǎn yè tíng gōng rén yǐ cì zhī ér wú hòu zài jí zhōng
开元二十三年，玄宗幸忠王邸，见王服御萧然，傍无媵侍，命将军高力士选掖庭宫人以赐之，而吴后在籍中。
róng zhǐ duān lì xìng duō qiān yì chǒng yù yì lóng
容止端丽， 性多谦抑，宠遇益隆。
míng nián shēng dài zōng huáng dì
明年，生代宗皇帝。
èr shí bā nián hōng zàng yú chūn míng mén wài
二十八年薨，葬于春明门外。
dài zōng jí wèi zhī nián shí èr yuè qún chén yǐ sù zōng shān líng yǒu qī zhǔn lǐ yǐ xiān tài hòu fù líng miào
代宗即位之年十二月，群臣以肃宗山陵有期，准礼以先太后祔陵庙。
zǎi chén guō zi yí děng shàng biǎo yuē
宰臣郭子仪等上表曰：
lì chén jí zhě yǔn guī yú shū dé
俪宸极者，允归于淑德；
shì huī hào zhě bì fù yú hóng míng
谥徽号者，必副于鸿名。
dāng lǚ yùn ér chéng tiān zé yīn xīn ér zhuī wǎng cǐ xiān wáng zhī míng xùn shèng rén zhī mào diǎn yě
当履运而承天，则因心而追往，此先王之明训，圣人之茂典也。
fú wéi xiān tài hòu yuán jīng tǐng zhì fāng zhī bǐng xiù
伏惟先太后圆精挺质，方祗禀秀。
zhēn fú xié yú sì xīng diǎn lǐ dūn yú wàn guó de yuán hé zhī zhèng qì yùn xiāo hàn zhī qīng yīng
祯符协于四星，典礼敦于万国，得元和之正气，韫霄汉之清英。
gù shǐ qiú zhēn dào xiān yú hú zé
顾史求箴，道先于壶则；
zǒng qiān shuài lǐ jiào bèi yú zhōng wéi
捴谦率礼，教备于中闱。
tài yīn wú zè tiǎo zhī zhēng bǐng diàn yǒu zhù yán zhī qìng
太阴无昃朓之征，丙殿有祝延之庆。
zūn jìng shī fū pèi fú lǐ jīng qín yú píng zǎo zhī jiàn wǎng guì háng huáng zhī shì
尊敬师傅，佩服礼经，勤于苹藻之荐，罔贵珩璜之饰。
huī yīn yǔn mù jiā qìng yù zhāng xiàn dù fǔ zuǒ zhī láo jī xī xuán mò zhī huà zú yǐ guāng zhāo zōng sì zuò pèi zǐ wēi
徽音允穆，嘉庆聿彰，宪度辅佐之劳，缉熙玄默之化， 足以光昭宗祀，作配紫微。
qǐ zōu yú zhī fēng xíng yú jiāng hàn zhī yù
岂《驺虞》之风，行于江、汉之域；
gé tán zhī yǒng qǐ zì qí yáng zhī xià
《葛覃》之咏，起自岐阳之下。
yuán yīng lì shù zuò qǐ shèng míng dà zhěng jiān nán yǒng qīng yí xià
爰膺历数，作启圣明，大拯艰难，永清夷夏。
suī fù wén mǔ chéng zhōu wáng zhī yè qìng dōu dàn dì yáo zhī shèng yì dài tóng fú bǐ duō cán dé
虽复文母成周王之业， 庆都诞帝尧之圣，异代同符，彼多惭德。
hào cāng bù diào shèng shàn cháng wéi
昊苍不吊，圣善长违。
dāng yuán pò zhī chéng yù yīng zǎo luò
当圆魄之成，玉英早落；
yǒu kūn yí zhī měi xiàng fú wèi jiā
有坤仪之美，象服未加。
bēi huái yú xiān yuǎn zhī chén gǎn tòng yú yì míng zhī rì
悲怀于先远之辰，感恸于易名之日。
fú yǐ shān líng zhēn zhào liáng jí yǒu qī yú fù zhī yí shì zī pèi xiǎng
伏以山陵贞兆， 良吉有期，虞祔之仪，式资配享。
lǜ yóu gù shí jìng fèng jiā míng
率由故实，敬奉嘉名。
jǐn àn shì fǎ jìng shèn gāo míng yuē zhāng fǎ dù míng dà yuē zhāng sù xīng yè mèi yuē jìng zhāi zhuāng zhōng zhèng yuē jìng
谨按谥法：“敬慎高明曰章，法度明大曰章，夙兴夜寐曰敬，齐庄中正曰敬。
gǎn zūn xiān diǎn yǎng tú yì dé jǐn shàng zūn shì yuē zhāng jìng huáng hòu
”敢遵先典，仰图懿德，谨上尊谥曰章敬皇后。
èr nián sān yuè fù zàng jiàn líng
二年三月，祔葬建陵。
qǐ chūn míng mén wài jiù lǒng hòu róng zhuàng rú shēng fěn dài rú gù ér yī jiē zhě huáng sè jiàn zhě hài yì yǐ wéi shèng zǐ fú zhào zhī xiān
启春明门外旧垄，后容状如生，粉黛如故，而衣皆赭黄色，见者骇异，以为圣子符兆之先。
hòu fù lìng guī bǎo yìng chū zèng tài wèi
后父令珪，宝应初赠太尉；
mǔ lǐ shì zèng qín guó fū rén
母李氏，赠秦国夫人。
shū lìng yáo bài tài zǐ jiā lìng fēng féng yì jùn gōng
叔令瑶，拜太子家令，封冯翊郡公；
lìng yú tài zǐ yòu yù dé fēng jì yīn jùn gōng
令瑜，太子右谕德，封济阴郡公。
hòu xiōng xù hóng lú shǎo qīng fēng juàn chéng xiàn gōng
后兄溆，鸿胪少卿，封鄄城县公；
chéng tài zǐ bīn kè pú yáng xiàn gōng
澄， 太子宾客，濮阳县公；
còu tài zǐ zhān shì lín pú xiàn gōng
凑，太子詹事，临濮县公；
bìng jiā kāi fǔ yí tóng sān sī
并加开府仪同三司。
xù wèi zhōng jīn wú dà jiàng jūn còu wèi zhōng jīng zhào yǐn jiàn wài qī chuán
溆位终金吾大将军，凑位终京兆尹，见《外戚传》。
dài zōng ruì zhēn huáng hòu chén shì wú xīng rén shì wèi guàn zú
代宗睿真皇后沈氏，吴兴人，世为冠族。
fù yì zhí mì shū jiān
父易直，秘书监。
kāi yuán mò yǐ liáng jiā zǐ xuǎn rù dōng gōng cì tài zǐ nán guǎng píng wáng
开元末，以良家子选入东宫，赐太子男广平王。
tiān bǎo yuán nián shēng dé zōng huáng dì
天宝元年，生德宗皇帝。
lù shān zhī luàn xuán zōng xìng shǔ zhū wáng fēi zhǔ cóng xìng bù jí zhě duō xiàn yú zéi hòu bèi jū yú dōng dōu yè tíng
禄山之乱，玄宗幸蜀，诸王、 妃、主从幸不及者，多陷于贼，后被拘于东都掖庭。
jí dài zōng pò zéi shōu dōng dōu jiàn zhī liú yú gōng zhōng fāng jīng lüè běi zhēng wèi xiá yíng guī cháng ān
及代宗破贼，收东都，见之， 留于宫中，方经略北征，未暇迎归长安。
é ér shǐ sī míng zài xiàn hé luò
俄而史思明再陷河洛。
jí cháo yì bài fù shōu dōng dōu shī hòu suǒ zài mò cè cún wáng
及朝义败，复收东都，失后所在，莫测存亡。
dài zōng qiǎn shǐ qiú fǎng shí yú nián jì wú suǒ wén
代宗遣使求访，十余年寂无所闻。
dé zōng jí wèi xià zhào yuē wáng zhě shì fù xiào gù shì tiān míng
德宗即位，下诏曰： “王者事父孝，故事天明；
shì mǔ xiào gù shì de chá
事母孝，故事地察。
zé shì tiān mò xiān yú yán fù shì de mò shèng yú zūn qīn
则事天莫先于严父，事地莫盛于尊亲。
zhèn gōng chéng tiān mìng yǐ zhǔ shè jì zhí guī bì yǐ shì shàng dì zǔ zōng kè pèi yuán qǐn yǒng zhōng
朕恭承天命，以主社稷，执珪璧以事上帝，祖宗克配，园寝永终。
ér nèi cháo xū wèi quē wèn ān zhī lǐ xián bēi nèi cè yōu liàn zhōng suì
而内朝虚位， 阙问安之礼，衔悲内恻，忧恋终岁。
sī yù lì zhōu chē zhī lù yǐ tīng qiú yīn wèn ér zhǔ cí zhòng qì mò fěi shēn āi
思欲历舟车之路，以听求音问，而主兹重器， 莫匪深哀。
shì yòng yǎng jī jiù yí jìng chóng dà hào jǔ cí lǐ mìng shì zūn qián diǎn
是用仰稽旧仪，敬崇大号，举兹礼命，式遵前典。
yi lìng gōng qīng dài fū jī dù qián xun shàng huáng tài hòu zūn hào
宜令公卿大夫稽度前训，上皇太后尊号。
jiàn zhōng yuán nián shí yī yuè yáo zūn shèng mǔ chén shì wèi huáng tài hòu chén lǐ yú hán yuán diàn tíng rú zhèng zhì zhī yí
建中元年十一月，遥尊圣母沈氏为皇太后，陈礼于含元殿庭，如正至之仪。
shàng gǔn miǎn chū zì dōng xù mén
上衮冕出自东序门，
lì yú dōng fāng
立于东方，
cháo chén bān yú wèi
朝臣班于位，
cè yuē sì huáng dì chén míng yán ēn mò zhòng yú gù fù
册曰：“嗣皇帝臣名言：恩莫重于顾复，
lǐ mò guì yú huī hào
礼莫贵于徽号，
shàng yǐ zhǎn ài jìng zhī dào
上以展爱敬之道，
xià yǐ zhèng chūn qiū zhī yì
下以正《春秋》之义，
zé zǔ zōng zhī suǒ bǐng mìng
则祖宗之所禀命，
chén zǐ zhī suǒ jìn xīn
臣子之所尽心，
zūn zūn qīn qīn
尊尊亲亲，
cǐ yān ér zài
此焉而在。
liǎng hàn ér xià dì wáng sì wèi chóng fèng zūn chēng jué yǒu jiù zhāng
两汉而下，帝王嗣位，崇奉尊称，厥有旧章。
yǒng wéi pī liè gǎn zhuì qián diǎn chén míng jǐn shàng zūn hào yuē huáng tài hòu
永惟丕烈，敢坠前典，臣名谨上尊号曰皇太后。
dì zài bài xū xī bù zì shèng zuǒ yòu jiē qì xià
”帝再拜，歔唏不自胜，左右皆泣下。
réng yǐ mù wáng shù wèi fèng yíng huáng tài hòu shǐ gōng bù shàng shū qiáo lín fù zhī hou tài hòu wèn zhì shēng píng gōng zhǔ yi bèi qǐ jū
仍以睦王述为奉迎皇太后使，工部尚书乔琳副之，候太后问至，升平公主宜备起居。
yú shì fēn mìng shǐ chén zhōu xíng tiān xià
于是分命使臣，周行天下。
míng nián èr yuè jí wèn zhì qún chén chēng hè jì ér zhà wàng
明年二月，吉问至，群臣称贺，既而诈妄。
zì shì zhà chēng tài hòu zhě shù sì jiē bù zhī zuì zhōng zhēn yuán zhī shì wú wén yān
自是诈称太后者数四，皆不之罪，终贞元之世无闻焉。
dé zōng dūn chóng wài zú zèng tài hòu fù yì zhí tài shī yì zhí zi kù bù yuán wài láng jiè fú zèng tài fù jiè fú zi dé zhōu cì shǐ shì héng zèng tài bǎo yì zhí dì èr zi mì shū shǎo jiān zhèn zèng tài wèi
德宗敦崇外族，赠太后父易直太师，易直子库部员外郎介福赠太傅，介福子德州刺史士衡赠太保，易直第二子秘书少监震赠太尉；
shí chén shì fēng zèng bài jué zhě bǎi yú rén
时沈氏封赠拜爵者百余人。
zhēn yuán qī nián zhào wài zēng zǔ duò shǎn lìng chén lín zèng sī tú zhuī fēng xú guó gōng yǔ wài zǔ zèng tài shī yì zhí děng lì wǔ miào yǐ lín wèi shǐ yuán cí miào suǒ xū guān gěi
贞元七年，诏外曾祖隋陕令沈琳赠司徒，追封徐国公，与外祖赠太师易直等立五庙， 以琳为始，缘祠庙所须，官给。
hòu wú jìn shǔ wéi zú zǐ fáng wèi jìn dé zōng yòng wèi jīn wú jiāng jūn zhǔ chén shì zhī sì
后无近属，惟族子房为近，德宗用为金吾将军，主沈氏之祀。
xiàn zōng jí wèi zhī nián jiǔ yuè lǐ yí shǐ zòu tài hòu chén shì yàn dài dēng zhēn yú jīn èr shí qī zài dà xíng huáng dì zhì xiào wéi shēn āi sī wǎng jí
宪宗即位之年九月，礼仪使奏：“太后沈氏厌代登真，于今二十七载，大行皇帝至孝惟深，哀思罔极。
jiàn zhōng zhī chū yǐ fā míng zhào zhōu chē suǒ zhì mǐ bù zhōu biàn suì yuè zī shēn yíng fǎng lǐ jué
建中之初，已发明诏，舟车所至，靡不周遍，岁月滋深， 迎访理绝。
àn jìn yǔ wèi zhī yì xún qiú sān nián zhī hòu yòu sì zhōng shòu ér fú zhī
按晋庾蔚之议，寻求三年之后，又俟中寿而服之。
jīn cān xiáng lǐ lì fú qǐng yǐ dà xíng huáng dì qǐ zǎn gōng rì bǎi guān jǔ āi yú sù zhāng mén nèi zhī zhèng diàn xiān lìng yǒu sī zào yī yī yī fù fā āi rì lìng nèi guān yǐ yī yī zhì yú wò
今参详礼例，伏请以大行皇帝启攒宫日，百官举哀于肃章门内之正殿，先令有司造祎衣一副，发哀日令内官以祎衣置于幄。
zì hòu gōng rén zhāo xī shàng shí xiān qǐ gào yuán líng cì gào tiān de zōng miào zhāo dé huáng hòu miào
自后宫人朝夕上食，先启告元陵，次告天地宗庙、昭德皇后庙。
tài huáng tài hòu shì cè zào shén zhǔ zé rì fù yú dài zōng miào
太皇太后谥册，造神主，择日祔于代宗庙。
qí yī yī bèi fǎ jià fèng yíng yú yuán líng cí fù zhì yú dài zōng huáng dì gǔn yī zhī yòu
其祎衣备法驾奉迎于元陵祠，复置于代宗皇帝衮衣之右。
biàn yǐ fā āi rì wèi guó jì
便以发哀日为国忌。
zhào rú zòu
”诏如奏。
qí nián shí yī yuè cè shì yuē ruì zhēn huáng hòu fèng shén zhǔ fù yú dài zōng zhī shì
其年十一月，册谥曰睿真皇后， 奉神主祔于代宗之室。
dài zōng cuī fēi bó líng ān píng rén
代宗崔妃，博陵安平人。
fù xún mì shū shǎo jiān
父峋，秘书少监。
mǔ yáng shì hán guó fū rén
母杨氏，韩国夫人。
tiān bǎo zhōng yáng guì fēi chǒng xìng jí fēi zhī yí mǔ yě
天宝中，杨贵妃宠幸，即妃之姨母也。
shí hán guó guó guó zhī chǒng guān yú qī lǐ
时韩国、虢国之宠，冠于戚里。
shí dài zōng wèi guǎng píng wáng gù xuán zōng xuǎn hán guó zhī nǚ pín yú guǎng píng dǐ lǐ yí shén shèng
时代宗为广平王，故玄宗选韩国之女，嫔于广平邸，礼仪甚盛。
shēng zhào wáng cāi
生召王偲。
chū fēi xié mǔ shì zhī shì xìng pō dù hàn jí xī jīng xiàn zéi mǔ dǎng jiē zhū fēi cóng wáng zhì líng wǔ ēn gù jiàn báo dá jīng ér hōng
初，妃挟母氏之势，性颇妒悍， 及西京陷贼，母党皆诛，妃从王至灵武，恩顾渐薄，达京而薨。
dài zōng zhēn yì huáng hòu dú gū shì fù yǐng zuǒ wēi wèi lù shì cān jūn yǐ hòu guì zèng gōng bù shàng shū
代宗贞懿皇后独孤氏，父颖，左威卫录事参军，以后贵，赠工部尚书。
hòu yǐ měi lì rù gōng bì xìng zhuān fáng gù cháng qiū xū wèi zhū jī hǎn suǒ jìn yù
后以美丽入宫，嬖幸专房，故长秋虚位，诸姬罕所进御。
hòu shǐ cè wèi guì fēi shēng hán wáng jiǒng huá yáng gōng zhǔ
后始册为贵妃，生韩王迥、华阳公主。
huá yáng cōng wù guò rén néng hou shàng yán sè fā yán bì suí xǐ yùn
华阳聪悟过人，能候上颜色，发言必随喜愠。
shàng zhī suǒ shǎng zé yīn ér měi zhī
上之所赏，则因而美之；
shàng zhī suǒ è zé qū yǐ quán zhī yóu shì zhōng ài tè yì
上之所恶，则曲以全之，由是钟爱特异。
dà lì jiǔ nián gōng zhǔ hōng shàng jiē dào guò shēn shù rì bù shì cháo
大历九年，公主薨，上嗟悼过深，数日不视朝。
zǎi chén děng yīn zhōng shǐ wú chéng qiàn fù zòu yán xiū duǎn cháng lǐ yǐ shè jì zhī zhòng yi jié āi shì shì
宰臣等因中使吴承倩附奏，言修短常理，以社稷之重，宜节哀视事。
chū gōng zhǔ jí shàng lìng zōng shī dào jiào míng yuē qióng huá zhēn rén
初，公主疾， 上令宗师道教，名曰琼华真人。
jí jí jí shàng qīn zì lín shì zhǔ kuàng zhī jì niè shāng shàng zhǐ qí ài niàn rú cǐ
及疾亟，上亲自临视，属纩之际，啮伤上指，其爱念如此。
shàng jì wèi tīng cháo zǎi chén děng jiàn yuē gōng zhǔ sù chéng shén wù rén juàn tè zhōng cháng dǎo bì qīn yǐ chéng jiǎn shàn yōu míng jù jiān bèi zhěn cí zhōng
上既未听朝，宰臣等谏曰：“公主夙成神悟，仁眷特钟，尝祷必亲，已承减膳，幽明遽间，倍轸慈衷。
chén děng wēi chéng wú yóu gǎn dá
臣等微诚，无由感达。
fú wéi bì xià shǒu lèi shèng zhī gōng qì yù qún shēng zhī zhòng chù yí bǎi zhàn zhī jiān huàn fǔ sì hǎi zhī shāng cán
伏惟陛下守累圣之公器，御群生之重畜，夷百战之艰患，抚四海之伤残。
lǔ hou wèi yú róng shī jìn jǐng yī yán wàn wu cái chéng shèng xīn dé shī miù yú háo lí ān wēi cún yú guǐ kè
虏候为虞，戎师近警，一言万务，裁成圣心，得失谬于毫厘，安危存于晷刻。
fú lǜ gù huái yóu qiè shén zhì wèi hé zhòng qíng yǐ zhī bù níng chén zǐ yǐ zhī jīng jì
伏虑顾怀犹切，神志未和，众情以之不宁， 臣子以之兢悸。
fú yuàn yì zhōu sàng zhī sī tòng jūn pǐn wù yú zhì gōng xià wèi qián lí shàng ān zōng shè
伏愿抑周丧之私痛，均品物于至公，下慰黔黎，上安宗社。
shàng shǐ tīng cháo
”上始听朝。
dà lì shí nián wǔ yuè guì fēi hōng zhuī shì yuē zhēn yì huáng hòu bìn yú nèi diàn lěi nián bù rěn chū gōng
大历十年五月，贵妃薨，追谥曰贞懿皇后，殡于内殿，累年不忍出宫。
shí sān nián shí yuè fāng zàng mìng zǎi chén cháng gǔn wèi āi cè yuē
十三年十月方葬，命宰臣常衮为哀册曰：
wéi dà lì shí nián suì zài xīn mǎo shí yuè xīn yǒu shuò
维大历十年，岁在辛卯，十月辛酉朔。
liù rì bǐng yín guì fēi dú gū shì hōng
六日丙寅，贵妃独孤氏薨。
yuè míng rì zhuī shì yuē zhēn yì huáng hòu bìn yú nèi diàn zhī xī jiē
粤明日，追谥曰贞懿皇后，殡于内殿之西阶。
shí sān nián shí yuè guǐ yǒu nǎi mìng mén xià shì láng tóng píng zhāng shì cháng gǔn chí jié cè mìng
十三年十月癸酉，乃命门下侍郎、同平章事常衮持节册命。
yǐ qí yuè èr shí wǔ rì dīng yǒu qiān zuò yú zhuāng líng lǐ yě
以其月二十五日丁酉，迁座于庄陵，礼也。
sù shā liè wèi fǔ yì zhōu tíng lù shēng yù zhui xuān zhū líng
素纱列位，黼奕周庭，辂升玉缀，轩珠棂。
huáng dì dào luán yè yǐ zhuī huái gǎn lín jī ér zēng tòng bèi bǎi lǐ yǐ yīn qiǎn mìng liù gōng ér āi sòng
皇帝悼鸾掖以追怀，感麟迹而增恸，备百礼以殷遣，命六宫而哀送。
zōng zhù jiàn gào sī yí jiàng shōu yuán zhào shì chén jì chuí hóng xiū
宗祝荐告，司仪降收，爰诏侍臣，纪垂鸿休。
qí cí yuē
原文写道：
zuò zhǐ yōu jiǔ chǒng líng dàn shòu yuán wèi qi fān zhōu duò dì hòu
祚祉悠久，宠灵诞受，元魏戚籓，周、隋帝后。
wǔ hòu dié xīng qī guì jū yòu zhào qǐ huáng yùn guāng yīng wén mǔ
五侯迭兴，七贵居右，肇启皇运，光膺文母。
zuǎn nǚ shì yīn yǐ gāng dà lún shēng zhī yīn jiào yù wǒ zhēng rén
缵女是因，以纲大伦，生知阴教，育我蒸人。
ruì yún chéng cǎi yáo xīng jiàng shén cōng míng ruì zhì wǎn lì zhēn rén
瑞云呈彩，瑶星降神， 聪明睿智，婉丽贞仁。
wéi xī tiān jiàn sōu qiú cái shū lóng dé zài tián gé tán yú gǔ
惟昔天监，搜求才淑，龙德在田，葛覃于谷。
zhōu jiāng xū yǔ hàn hòu tuī gǔ wáng yè wéi jiān pín fēng yǐ mù
周姜胥宇，汉后推毂，王业惟艰，嫔风已穆。
jì wén chuán shèng sì huī kè lìng bù yào qí guāng nǎi zhōng yǒu qìng
继文传圣，嗣徽克令，不曜其光，乃终有庆。
zhī fèng yuán qǐn sù gōng líng mìng yuè zài āi qióng yù zhuī xiào jìng
祗奉园寝，肃恭灵命，越在哀茕，聿追孝敬。
wén zhī sī zǔ zhū lǜ xuán huáng shàng gòng jì fú yǐ sì míng táng
文织丝组，朱绿玄黄，上供祭服，以祀明堂。
fǎ dù yǒu jié bù dài háng huáng piān xun zhī zhì zì yíng jiān xiāng
法度有节，不待珩璜，篇训之制，自盈缣缃。
xù wǒ bāng zú fēng yú tiān xià shǐ yú yōu qín xié chéng wáng huà
叙我邦族，风于天下，始于忧勤， 协成王化。
cí hòu zhū nǚ chǒng lín xià jià dēng jìn xián cái láo qiān rì yè
慈厚诸女，宠临下嫁，登进贤才，劳谦日夜。
fú zēng shì jiǎn tuō zān shēn jiè fǎng wèn hòu yán yàn yóu sù tuì
服缯示俭，脱簪申诫，访问后言，宴游夙退。
nèi jiā qún dì dòng yǒu qín huì
内加群娣，动有矜诲；
wài mù zhū qīn qì cí fēng bài
外睦诸亲，泣辞封拜。
quē zhái yǒu rì qīn cán sì shí hū guī qīng hàn yán fù fāng zhī
阙翟有日，亲蚕俟时，忽归清汉，言复方祗。
wàn shèng dào huái qún chén mù sī yù yī zhuī qìng jīn diàn tóng yí
万乘悼怀，群臣慕思，玉衣追庆，金钿同仪。
wū hū āi zāi
呜呼哀哉！
qù zhāo yáng xī yǎo rán chéng yún jià xī hé zài
去昭阳兮窅然，乘云驾兮何在？
rén dài wǎn xī rú jiù yán liáng shū xī yǐ gǎi
人代宛兮如旧，炎凉倏兮已改。
cuì bǎo sēn yǐ chéng liè sù qí yǎn ér xiāng dài
翠葆森以成列， 素旗俨而相待。
yán cóng yù zhào zhī zhēn yǒng dǐ yáo huá zhī cǎi
言从玉兆之贞，永牴瑶华之彩。
bié cháng qiū zhī xī yuàn guò wàng chūn xī nán dēng zhāo dì zǐ yú běi zhǔ cóng mǔ hòu yú dōng líng
别长秋之西苑，过望春兮南登，招帝子于北渚，从母后于东陵。
xià tǔ qīng xī dòng jīn cuì wài wú xiàng xī zhōng yǒu féng hé xiāo wǎn yǐ zǎn yàn jié yún yǔ zhī qī níng
下土清兮动金翠，外无像兮中有冯，合箫挽以攒咽， 结云雨之凄凝。
wú jūn gǎn yú yōu qī fǔ céng tíng ér wàng sī cǎn pín yuàn yǐ yán chuō jí róng wèi yǐ jǐn shí
吾君感于幽期，俯层亭而望思，惨嫔媛以延踔，极容卫以尽时。
yáo jīn mèi xī yuǎn jué gé xuān kǎn xī qún bēi bù fù jiàn xī huí yù niǎn shāng rú hé xī zhěn ruì cí
摇巾袂兮远诀，隔轩槛兮群悲，不复见兮回御辇，伤如何兮轸睿慈。
xià lán gāo xī bèi zhǐ yáng jīng yōu yōu xī yě cāng cāng dài bái huā xī yǎn lèi yī xuán fēn xī duàn cháng
下兰皋兮背芷阳， 旌悠悠兮野苍苍，带白花兮掩泪，衣玄帉兮断肠。
dāng shèng míng xī gòng lè hū yōu chù xī dú shāng qù gù tíng xī rì yuǎn jí xīn gōng xī yè zhǎng
当盛明兮共乐，忽幽处兮独伤， 去故廷兮日远，即新宫兮夜长。
suì wú wén xiù zhī shì qì wú zhū bèi zhī cáng gài zì wǒ zhī lì zhì xíng yǒu guó zhī dà fāng
襚无文绣之饰，器无珠贝之藏，盖自我之立制，刑有国之大方。
wū hū āi zāi
多么悲痛啊！
jiàn sòng wǎng zhī kōng guī tàn zhōng yān zhī rú cǐ fāng shì shén xī shì yǔ fēi gān quán huà xī yí fù shì
见送往之空归，叹终焉之如此，方士神兮是与非，甘泉画兮疑复似。
yí yīn zài yú yù tiàn chén jì liú yú jīn suǒ xiàn wàn shòu xī wú qī cún èr nán zhī yú měi
遗音在于玉瑱，陈迹留于金所，献万寿兮无期，存《二南》之余美。
dì zhuī sī bù yǐ měi shì yù jí āi qíng
帝追思不已，每事欲极哀情。
cháng gǔn dāng dài cái chén zhào wèi āi cí wén zhǐ qī dào lǎn zhī zhě cè rán
常衮当代才臣，诏为哀词，文旨凄悼，览之者恻然。
huá yáng gōng zhǔ xiān zàng yú chéng dōng de bēi shī zhì shì xǐ zàng fù yú zhuāng líng zhī yuán gù āi cí yún zhāo dì zi yú běi zhǔ cóng mǔ hòu yú dōng líng
华阳公主先葬于城东，地卑湿，至是徙葬，祔于庄陵之园，故哀词云：“招帝子于北渚，从母后于东陵。
nǎi zhào cháng cān guān wèi wǎn gē shàng zì xuǎn qí shāng qiè zhě lìng wǎn shì gē zhī
”乃诏常参官为挽歌，上自选其伤切者，令挽士歌之。
dà lì chū hòu chǒng yù wú shuāng yǐ ēn zé guān qí zōng shǔ shū tài cháng shǎo qīng zhuō wèi shào fǔ jiān hòu xiōng liáng zuǒ tài zǐ zhōng yǔn
大历初，后宠遇无双，以恩泽官其宗属，叔太常少卿卓为少府监，后兄良佐太子中允。
dé zōng zhāo dé huáng hòu wáng shì fù yù guān zhì mì shū jiān
德宗昭德皇后王氏，父遇，官至秘书监。
dé zōng wèi lǔ wáng shí nà hòu wèi pín
德宗为鲁王时，纳后为嫔。
shàng yuán èr nián shēng shùn zōng huáng dì tè chéng chǒng yì
上元二年， 生顺宗皇帝，特承宠异。
dé zōng jí wèi cè wèi shū fēi
德宗即位，册为淑妃。
zhēn yuán èr nián fēi bìng
贞元二年，妃病。
shí yī yuè jiǎ wǔ cè wèi huáng hòu shì rì bēng yú liǎng yí diàn
十一月甲午，册为皇后，是日崩于两仪殿。
lín bì sù fú shì shì
临毕，素服视事。
jì dà liàn chéng fú bǎi liáo fú sān rì ér shì yòng jìn wén míng hòu bēng tiān xià fā āi sān rì zhǐ zhī yì shàng fú fán qī rì ér shì
既大殓成服，百僚服三日而释，用晋文明后崩天下发哀三日止之义，上服凡七日而释。
shì yuē zhāo dé
谥曰昭德。
chū lìng bīng bù shì láng li shū zhuàn shì cè wén jì jìn dì yǐ shū wén wèi huáng hòu yuē dà háng huáng hòu fēi lǐ liú zhōng bù chū
初，令兵部侍郎李纾撰谥册，文既进，帝以纾文谓皇后曰“大行皇后”非礼，留中不出。
zhào hàn lín xué shì wú tōng xuán wèi zhī tōng xuán yòu yún zī hòu wáng shì yì zhě yì yǐ wéi fēi
诏翰林学士吴通玄为之，通玄又云“咨后王氏”，议者亦以为非。
zhī lǐ zhě yǐ zhēn guàn zhōng cén wén běn zhuàn wén dé huáng hòu shì cè yuē huáng hòu zhǎng sūn shì sī de zhī yǐ
知礼者以贞观中岑文本撰文德皇后谥册曰“皇后长孙氏”，斯得之矣。
wǔ yuè zàng yú jìng líng
五月，葬于靖陵。
hòu mǔ chéng guó fū rén zhèng shì qǐng shè jì zhào yuē jì yán bù kě yòng jiǎ huā guǒ yù jì zhě cóng zhī
后母郕国夫人郑氏请设祭，诏曰：“祭筵不可用假花果，欲祭者从之。
zì shì zōng shì zhū qīn jí li shèng hún jiān shén cè liù jūn dà jiàng jiē shè jì
”自是宗室诸亲，及李晟、浑瑊、 神策六军大将皆设祭。
zì qǐ zǎn hòu rì shù jì zhì fā yǐn fāng zhǐ
自启攒后，日数祭，至发引方止。
zǎi chén hán huàng wèi āi cè
宰臣韩滉为哀册。
yòu mìng zǎi xiāng zhāng yán shǎng liǔ hún zhuàn zhāo dé huáng hòu miào lè zhāng jì jìn shàng yǐ cí jù fēi gōng liú zhōng bù xià lìng xué shì wú tōng xuán bié zhuàn jìn
又命宰相张延赏、柳浑撰《昭德皇后庙乐章》，既进，上以词句非工，留中不下，令学士吴通玄别撰进。
chū hòu wèi shū fēi dé zōng zèng hòu fù yù yáng zhōu dà dū dū yù zi guǒ méi zhōu sī mǎ shēng zhí bài guān zhě èr shí yú rén
初，后为淑妃，德宗赠后父遇扬州大都督，遇子果眉州司马，甥侄拜官者二十余人。
yǒng zhēn yuán nián shí yī yuè xǐ jìng líng fù zàng yú chóng líng
永贞元年十一月，徙靖陵，祔葬于崇陵。
dé zōng wéi xián fēi bù zhī shì zú suǒ chū chū wèi liáng dì zhēn yuán èr nián cè wèi xián fēi
德宗韦贤妃，不知氏族所出，初为良娣，贞元二年，册为贤妃。
xìng mǐn huì yán wú gǒu róng dòng bì yóu lǐ dé zōng shēn zhòng zhī liù gōng shī qí dé xíng
性敏惠，言无苟容，动必由礼，德宗深重之，六宫师其德行。
jí dé zōng bēng qǐng yú chóng líng zhōng sàng jì yīn shì yú qǐn yuán
及德宗崩，请于崇陵终丧纪，因侍于寝园。
yuán hé sì nián hōng
元和四年薨。
shùn zōng zhuāng xiàn huáng hòu wáng shì láng yá rén
顺宗庄宪皇后王氏，琅邪人。
zēng zǔ sī jìng shì tài zǐ bīn kè
曾祖思敬，试太子宾客；
zǔ nán de zèng lù zhōu dū dū fēng láng yá jùn gōng
祖难得，赠潞州都督， 封琅邪郡公；
fù yán jīn zǐ guāng lù dài fu wèi wèi qīng
父颜，金紫光禄大夫、卫尉卿。
hòu yòu yǐ liáng jiā zǐ xuǎn rù gōng wèi cái rén shùn zōng zài fān shí dài zōng yǐ cái rén cì zhī shí nián shí sān
后幼以良家子选入宫为才人，顺宗在籓时，代宗以才人赐之，时年十三。
dà lì shí sān nián shēng xiàn zōng huáng dì lì wèi xuān wáng rú rén
大历十三年，生宪宗皇帝，立为宣王孺人。
shùn zōng shēng chǔ cè wèi liáng dì
顺宗升储，册为良娣。
hòu yán róng gōng jǐn gōng zhōng chēng qí dé xíng
后言容恭谨，宫中称其德行。
shùn zōng jí wèi jí yàng wèi píng hòu gòng shì yī yào bù lí zuǒ yòu
顺宗即位，疾恙未平，后供侍医药，不离左右。
shǔ dì bù néng yán cè lǐ jiāng xíng fù zhǐ
属帝不能言，册礼将行复止。
jí yǒng zhēn nèi shàn cè wèi tài shàng huáng hòu
及永贞内禅，册为太上皇后。
yuán hé yuán nián zhēng yuè shùn zōng yàn jià wǔ yuè zūn tài shàng huáng hòu wèi huáng tài hòu cè lǐ bì xiàn zōng yù zǐ chén diàn xuān shè
元和元年正月，顺宗晏驾，五月，尊太上皇后为皇太后，册礼毕，宪宗御紫宸殿宣赦。
tài hòu jū xīng qìng gōng
太后居兴庆宫。
hòu xìng rén hé gōng xùn shēn yì wài qī wú sī háo jiǎ dài xùn lì nèi zhí yǒu mǔ yí zhī fēng yān
后性仁和恭逊，深抑外戚，无丝毫假贷，训厉内职，有母仪之风焉。
yuán hé shí yī nián sān yuè bēng yú nán nèi zhī xián níng diàn shì yuē zhuāng xiàn huáng hòu
元和十一年三月，崩于南内之咸宁殿，谥曰庄宪皇后。
chū tài cháng shǎo qīng wéi xūn jìn shì yì gōng qīng shǔ dìng yù gào tiān de zōng miào
初，太常少卿韦𫄸进谥议，公卿署定，欲告天地宗庙。
lǐ yuàn zòu yì yuē jǐn àn zēng zǐ wèn jiàn bù lěi guì yòu bù lěi zhǎng lǐ yě
礼院奏议曰：“谨按 《曾子问》：‘贱不诔贵，幼不诔长，礼也。
gǔ zhě tiān zǐ chēng tiān yǐ lěi zhī huáng hòu zhī shì zé dú yú miào
’古者天子称天以诔之，皇后之谥， 则读于庙。
jiāng dū jí lǐ yǐn bái hǔ tōng yuē huáng hòu hé suǒ shì zhī yǐ wéi yú miào
《江都集礼》引《白虎通》曰：‘皇后何所谥之，以为于庙。
yòu yuē huáng hòu wú wài shì wú wéi yú jiāo
’又曰： ‘皇后无外事，无为于郊。
chuán yuē gù suī tiān zǐ bì yǒu zūn yě
’《传》曰：‘故虽天子，必有尊也。
zhǔn lǐ jiàn bù dé lěi guì zi bù dé jué mǔ
’准礼，贱不得诔贵，子不得爵母。
suǒ yǐ bì shì yú miào zhě shì yi shòu chéng yú zǔ zōng
所以必谥于庙者，谥宜受成于祖宗；
gù tiān zǐ shì chéng yú jiāo hòu fēi shì chéng yú miào
故天子谥成于郊，后妃谥成于庙。
jīn qǐng zhǔn lǐ jí bǎi guān lián shǔ shì zhuàng qì dú yú tài miào rán hòu shàng shì yú liǎng yí diàn
今请准礼，集百官连署谥状讫，读于太庙，然后上谥于两仪殿。
jì fú gù shì yǔn hé lǐ jīng
既符故事， 允合礼经。
cóng zhī
晋侯听从了他的建议。
chū chēng shì bìng yún zhuāng xiàn huáng tài hòu lǐ yí shǐ zhèng yīn zòu yì zòu hàn yǐ lái tiān zi zhī hòu chēng huáng hòu mǔ chēng huáng tài hòu zǔ mǔ chēng tài huáng tài hòu bēng yì rú zhī
初称谥并云庄宪皇太后，礼仪使郑𬘡奏议：“奏、汉已来，天子之后称皇后，母称皇太后，祖母称太皇太后，崩亦如之。
jiā tài zì zhě suǒ yǐ bié zūn chēng yě
加‘太’字者，所以别尊称也。
guó cháo diǎn lǐ jiē yī jiù zhì
国朝典礼，皆依旧制。
kāi yuán liù nián zhēng yuè tài cháng zòu zhāo chéng huáng tài hòu shì hào yǐ dié lǐ bù lǐ bù fēi zhī
开元六年正月，太常奏昭成皇太后谥号，以牒礼部， 礼部非之。
tài cháng bào yuē rù miào chēng hòu yì xì yú fu
太常报曰：‘入庙称后，义系于夫；
zài cháo chēng tài hòu yì xì yú zi
在朝称太后，义系于子。
cǐ zài yú shǐ cè chuí zhī bù kān
’此载于史册，垂之不刊。
jīn bǎi sī yí dié jí zòu zhuàng cān xiáng diǎn gù kǒng bù hé chú tài zì
今百司移牒及奏状，参详典故，恐不合除‘太’字；
rú shì cè rù líng shén zhǔ rù miào jí dāng qù zhī
如谥册入陵， 神主入庙，即当去之。
qí nián bā yuè fù zàng yú fēng líng
”其年八月，祔葬于丰陵。
hòu shēng fú wáng wǎn hàn yáng yún ān suì ān sān gōng zhǔ
后生福王绾，汉阳、云安、遂安三公主。
hòu zhī zǔ fù mǔ dì jiàn wài qī chuán
后之祖、父、母、弟见《外戚传》。
xiàn zōng yì ān huáng hòu guō shì shàng fǔ zi yí zhī sūn zèng zuǒ pú yè fù mǎ dū wèi ài zhī nǚ
宪宗懿安皇后郭氏，尚父子仪之孙，赠左仆射、驸马都尉暧之女。
mǔ dài zōng cháng nǚ shēng píng gōng zhǔ
母代宗长女升平公主。
xiàn zōng wèi guǎng líng wáng shí nà hòu wèi fēi
宪宗为广陵王时，纳后为妃。
yǐ mǔ guì fù zǔ yǒu dà xūn yú wáng shì shùn zōng shēn chǒng yì zhī
以母贵，父、祖有大勋于王室，顺宗深宠异之。
zhēn yuán shí yī nián shēng mù zōng huáng dì
贞元十一年，生穆宗皇帝。
yuán hé yuán nián bā yuè cè wèi guì fēi
元和元年八月，册为贵妃。
bā nián shí èr yuè bǎi liáo bài biǎo qǐng lì guì fēi wèi huáng hòu fán sān shàng zhāng
八年十二月，百僚拜表请立贵妃为皇后，凡三上章。
shàng yǐ suì mù lái nián yǒu zǐ wǔ zhī jì qiě zhǐ
上以岁暮，来年有子午之忌，且止。
dì hòu tíng duō sī ài yǐ hòu mén zú huá shèng lǜ zhèng wèi zhī hòu bù róng bì xìng yǐ shì cè bài hòu shí
帝后庭多私爱， 以后门族华盛，虑正位之后，不容嬖幸，以是册拜后时。
yuán hé shí wǔ nián zhēng yuè mù zōng sì wèi rùn zhēng yuè cè wèi huáng tài hòu chén yí xuān zhèng diàn tíng cè yuē
元和十五年正月，穆宗嗣位，闰正月，册为皇太后，陈仪宣政殿庭，册曰：
sì huáng dì chén míng zài bài yán fú yǐ zhèng kūn yuán mǔ tiān xià fú zhì dé yǐ shēng dà hào yīn jìn yùn ér shì hóng huī huàn hu qián wén zhuō bǐ gǔ xùn yǐ jí zūn zūn qīn qīn zhī yì míng yīn tiān shì de zhī jīng yǒu zì lái yǐ
嗣皇帝臣名再拜言：伏以正坤元，母天下，符至德以升大号，因晋运而饰鸿徽， 焕乎前闻，焯彼古训，以极尊尊亲亲之义，明因天事地之经，有自来矣。
fú wéi dà xíng huáng dì guì fēi dà hóng yù qìng jì yuè pī xiáng dǎo líng pài yú zhāo huí yī shū rén yú qì mǔ fàn wéi bǎi xíng biǎo chì liù gōng yuè zài zhōng wéi liú xuān yīn jiào fǔ zuǒ xiān shèng qín láo shù gōng
伏惟大行皇帝贵妃，大虹毓庆，霁月披祥，导灵派于昭回，揖殊仁于气母，范围百行，表饬六宫，粤在中闱，流宣阴教，辅佐先圣，勤劳庶工。
gù yǐ chōng miǎo zāo lí mǐn xiōng hé chéng mìng yú shǒu qì zhī shí fèng bǎo tú yú zhù dǐng zhī rì āi chán yì yuè tòng jù zhōng tiān
顾以冲眇，遭罹闵凶，荷成命于守器之时，奉宝图于铸鼎之日，哀缠易月，痛钜终天。
ér sì hǎi wú yú wàn bāng yǒu jié yǎng wéi gù fù zhī dé gǎn yáng shèng shàn zhī fēng jǐn shàng zūn hào yuē huáng tài hòu
而四海无虞，万邦有截， 仰惟顾复之德，敢扬圣善之风，谨上尊号曰皇太后。
shì rì bǎi liáo chēng qìng wài mìng fù fèng hè guāng shùn mén
是日，百僚称庆，外命妇奉贺光顺门。
zhào huáng tài hòu zēng zǔ zèng tài bǎo zhuī fēng qí guó gōng jìng zhī zèng tài fù tài hòu fù fù mǎ dū wèi ài zèng tài wèi mǔ guó guó dà cháng gōng zhǔ zèng qí guó dà zhǎng gōng zhǔ hòu xiōng sī nóng qīng zhāo wèi xíng bù shàng shū cōng wèi jīn wú dà jiàng jūn
诏皇太后曾祖赠太保，追封岐国公敬之， 赠太傅，太后父驸马都尉暧赠太尉，母虢国大长公主赠齐国大长公主，后兄司农卿钊为刑部尚书、𫓩为金吾大将军。
tài hòu jū xīng qìng gōng dì měi yuè shuò wàng cān bài sān cháo qìng hè dì zì lǜ bǎi guān yì mén shàng shòu
太后居兴庆宫，帝每月朔望参拜，三朝庆贺，帝自率百官诣门上寿。
huò yù liáng chén měi jǐng liù gōng mìng fù qī lǐ qīn shǔ chē qí pián yē yú nán nèi luán pèi zhī yīn qiāng rú jiǔ zòu
或遇良辰美景，六宫命妇，戚里亲属，车骑骈噎于南内，銮佩之音，锵如九奏。
mù zōng yì pō shē zòng zhāo xī gòng yù yóu wéi huá chǐ
穆宗意颇奢纵，朝夕供御，尤为华侈。
tài hòu cháng xìng lí shān dēng shí wèng sì shàng mìng jǐng wáng lǜ jìn jūn shì cóng dì zì yú zhāo yìng fèng yíng yóu yù xíng lè shù rì fāng hái
太后尝幸骊山，登石瓮寺，上命景王率禁军侍从，帝自于昭应奉迎，游豫行乐，数日方还。
jìng zōng jí wèi zūn wèi tài huáng tài hòu
敬宗即位，尊为太皇太后
jí bǎo lì jì nián xiōng tú qiè fā zhāo mǐn bào yǔn nèi wài zhèn hài
及宝历季年，凶徒窃发，昭愍暴殒，内外震骇。
huàn guān yíng jiàng wáng jiān guó xún yòu jiā hài
宦官迎绛王监国，寻又加害。
tài huáng tài hòu xià lìng yuē dà xíng huáng dì ruì zhé duō néng duì yuè tiān mìng yi hé jiǔ miào zhī zhòng yǒng xiǎng yì nián zhī zuò
太皇太后下令曰：“大行皇帝睿哲多能，对越天命，宜荷九庙之重，永享亿年之祚。
qǐ wèi jiān yāo qiè fā jiáo zhuān shén qì gǔ huò zhōng wài shàn yòu qún qíng hài dòng shén rén xìn shēn xiāo jìng
岂谓奸妖窃发，矫专神器，蛊惑中外，扇诱群情，骇动神人，衅深枭镜。
zī ěr jiāng wáng cōng zhé jīng cuì qīng míng zài gōng zhì suàn jī xián xuán móu léi fā gōng lǜ yì yǒng dà qīng chǒu lèi yǔn yīng dāng bì zhī fú yuán shū zhěn gē zhī fèn jì jiān jù nì dāng xiǎng fēng fú
咨尔江王， 聪哲精粹，清明在躬，智算机闲，玄谋雷发，躬率义勇，大清丑类，允膺当璧之符， 爰摅枕戈之愤，既歼巨逆，当享丰福。
shì mìng ěr zhì yú yuán hòu yi lìng sī kōng píng zhāng shì jìn guó gōng dù fèng cè jí huáng dì wèi
是命尔陟于元后，宜令司空、平章事、晋国公度奉册即皇帝位。
wén zōng xiào ér qiān jǐn fèng zǔ mǔ yǒu lǐ
”文宗孝而谦谨，奉祖母有礼。
shàn xiū zhēn guǒ mán yí qí gòng xiàn jiāo miào zhī hòu jí sān gōng ér hòu jìn yù
膳羞珍果，蛮夷奇贡，献郊庙之后，及三宫而后进御。
wǔ zōng jí wèi yǐ hòu zǔ mǔ zhī zūn mén dì sù guì fèng zhī yì lóng
武宗即位，以后祖母之尊，门地素贵，奉之益隆。
jì ér xuān zōng jì tǒng jí hòu zhī zhū zǐ yě ēn lǐ yù yì yú qián cháo
既而宣宗继统，即后之诸子也，恩礼愈异于前朝。
dà zhōng nián bēng yú xīng qìng gōng shì yuē yì ān huáng tài hòu fù zàng yú jǐng líng
大中年崩于兴庆宫，谥曰懿安皇太后， 祔葬于景陵。
hòu lì wèi qī cháo wǔ jū tài mǔ zhī zūn rén jūn háng zǐ sūn zhī lǐ fú shòu lóng guì sì shí yú nián suī hàn zhī mǎ shān wú yǐ jiā yān
后历位七朝，五居太母之尊，人君行子孙之礼，福寿隆贵，四十余年， 虽汉之马、邓，无以加焉。
shí zhě yǐ wéi fén yáng shè jì zhī gōng wèi mǐn fù zhōng qìng yú yì ān yān
识者以为汾阳社稷之功未泯，复钟庆于懿安焉。
xiàn zōng xiào míng huáng hòu zhèng shì xuān zōng zhī mǔ yě
宪宗孝明皇后郑氏，宣宗之母也。
gài nèi zhí yù nǚ zhī liè jiù shǐ cán quē wèi jiàn zú xìng suǒ chū rù gōng zhī yóu
盖内职御女之列，旧史残缺，未见族姓所出、 入宫之由。
xuān zōng wèi guāng wáng shí hòu wèi wáng tài fēi
宣宗为光王时，后为王太妃。
jì jí wèi zūn wèi huáng tài hòu
既即位，尊为皇太后。
huì chāng liù nián hòu dì guāng mèng chē zhōng zài rì yuè guāng máng zhú liù hé zhàn zhě yuē bì bào guì
会昌六年，后弟光梦车中载日月，光芒烛六合，占者曰：“必暴贵。
yuè yú wǔ zōng bēng xuān zōng jí wèi guāng yǐ yuán jiù zhī zūn jiǎn jiào hù bù shàng shū zhū wèi jiāng jūn chū wèi píng lú jié dù shǐ
”月余，武宗崩，宣宗即位，光以元舅之尊，检校户部尚书、诸卫将军，出为平卢节度使。
hòu dà zhōng mò bēng shì yuē xiào míng
后大中末崩，谥曰孝明。
nǚ xué shì shàng gōng sòng shì zhě míng ruò zhāo bèi zhōu qīng yáng rén
女学士、尚宫宋氏者，名若昭，贝州清阳人。
fù tíng fēn shì wèi rú xué zhì tíng fēn yǒu cí zǎo
父庭芬，世为儒学，至庭芬有词藻。
shēng wǔ nǚ jiē cōng huì tíng fēn shǐ jiào yǐ jīng yì jì ér kè wèi shī fù nián wèi jí jī jiē néng zhǔ wén
生五女，皆聪惠，庭芬始教以经艺，既而课为诗赋，年未及笄，皆能属文。
zhǎng yuē ruò shēn cì yuē ruò zhāo ruò lún ruò xiàn ruò xún
长曰若莘，次曰若昭、若伦、若宪、若荀。
ruò shēn ruò zhāo wén yóu dàn lì xìng fù zhēn sù xián yǎ bù shàng fēn huá zhī shì
若莘、若昭文尤淡丽，性复贞素闲雅，不尚纷华之饰。
cháng bái fù mǔ shì bù cóng rén yuàn yǐ yì xué yáng míng xiǎn qīn
尝白父母，誓不从人，愿以艺学扬名显亲。
ruò shēn jiào huì sì mèi yǒu rú yán shī
若莘教诲四妹，有如严师。
zhe nǚ lún yǔ shí piān qí yán mó fǎng lún yǔ yǐ wéi chěng mǔ xuān wén jūn sòng shì dài zhòng ní yǐ cáo dà gū děng dài yán mǐn qí jiān wèn dá xī yǐ fù dào suǒ shàng
著《女论语》十篇，其言模仿《论语》，以韦逞母宣文君宋氏代仲尼，以曹大家等代颜、闵，其间问答，悉以妇道所尚。
ruò zhāo zhù jiě jiē yǒu lǐ zhì
若昭注解，皆有理致。
zhēn yuán sì nián zhāo yì jié dù shǐ li bào zhēn biǎo jiàn yǐ wén
贞元四年，昭义节度使李抱真表荐以闻。
dé zōng jù zhào rù gōng shì yǐ shī fù jiān wèn jīng shǐ zhōng dà yì shēn jiā shǎng tàn
德宗俱召入宫，试以诗赋，兼问经史中大义，深加赏叹。
dé zōng néng shī yǔ shì chén chàng hè xiāng zhǔ yì lìng ruò shēn zǐ mèi yìng zhì
德宗能诗，与侍臣唱和相属，亦令若莘姊妹应制。
měi jìn yù wú bù chēng shàn
每进御，无不称善。
jiā qí jié gài bù qún bù yǐ gōng qiè yù zhī hū wéi xué shì xiān shēng
嘉其节概不群， 不以宫妾遇之，呼为学士先生。
tíng fēn qǐ jiā shòu ráo zhōu sī mǎ xí yì guǎn nèi chì cì dì yī qū gěi fèng liào
庭芬起家受饶州司马，习艺馆内，敕赐第一区，给俸料。
yuán hé mò ruò shēn zú zèng hé nèi jùn jūn
元和末，若莘卒，赠河内郡君。
zì zhēn yuán qī nián yǐ hòu gōng zhōng jì zhù bù jí ruò shēn zhǎng qí shì
自贞元七年已后，宫中记注簿籍，若莘掌其事。
mù zōng fù lìng ruò zhāo dài sī qí zhí bài shàng gōng
穆宗复令若昭代司其职，拜尚宫。
zǐ mèi zhōng ruò zhāo yóu tōng xiǎo rén shì zì xiàn mù jìng sān dì jiē hū wèi xiān shēng liù gōng pín yuàn zhū wáng gōng zhǔ fù mǎ jiē shī zhī wèi zhī zhì jìng
姊妹中，若昭尤通晓人事，自宪、穆、敬三帝， 皆呼为先生，六宫嫔媛、诸王、公主、驸马皆师之，为之致敬。
jìn fēng liáng guó fū rén
进封梁国夫人。
bǎo lì chū zú jiāng zàng zhào suǒ sī gōng lǔ bù
宝历初卒，将葬，诏所司供卤簿。
jìng zōng fù lìng ruò xiàn dài sī gōng jí
敬宗复令若宪代司宫籍。
wén zōng hǎo wén yǐ ruò xiàn shàn zhǔ wén néng lùn yì zòu duì yóu zhòng zhī
文宗好文，以若宪善属文， 能论议奏对，尤重之。
dà hé zhōng shén cè zhōng wèi wáng shǒu chéng yòng shì wěi xìn yì chéng yī rén zhèng zhù zéi chén li xun gàn qiè shí quán
大和中，神策中尉王守澄用事，委信翼城医人郑注、贼臣李训，干窃时权。
xun zhù è zǎi xiàng li zōng mǐn lǐ dé yù gòu zōng mǐn xiān xié wèi lì bù shì láng shí lìng fù mǎ dū wèi chén tōng lù yú ruò xiàn qiú wèi zǎi xiàng
训、 注恶宰相李宗闵、李德裕，构宗闵𪫺邪，为吏部侍郎时，令驸马都尉沈通赂于若宪，求为宰相。
wén zōng nù biǎn zōng mǐn wèi cháo zhōu sī hù liǔ zhōu sī mǎ yōu ruò xiàn yú wài dì cì sǐ
文宗怒，贬宗闵为潮州司户，柳州司马，幽若宪于外第，赐死。
ruò xiàn dì zhí nǚ xù děng lián zuò zhě shí sān rén jiē liú lǐng biǎo
若宪弟侄女婿等连坐者十三人，皆流岭表。
li xun bài wén zōng wù qí wū gòu shēn xī qí cái
李训败，文宗悟其诬构，深惜其才。
ruò lún ruò xún zǎo zú
若伦、若荀早卒。
mù zōng gōng xī huáng hòu wáng shì yuè rén
穆宗恭僖皇后王氏，越人。
fù shào qīng wù zhōu jīn huá lìng
父绍卿，婺州金华令。
hòu shǎo rù tài zǐ gōng yuán hé sì nián shēng jìng zōng
后少入太子宫，元和四年生敬宗。
mù zōng huáng dì lì wèi fēi
穆宗皇帝立为妃。
cháng qìng sì nián èr yuè zūn wèi huáng tài hòu
长庆四年二月，尊为皇太后。
zhāo mǐn chóng zhòng mǔ zú zèng shào qīng sī kōng hòu mǔ zhāng shì zèng zhào guó fū rén
昭愍崇重母族，赠绍卿司空， 后母张氏赠赵国夫人。
wén zōng jí wèi zhī chū hào bǎo lì tài hòu
文宗即位之初，号宝历太后。
dà hé bā nián zhào fú yǐ huáng tài hòu yǔ bǎo lì tài hòu měi yǒu sī xíng qiǎn chēng hào wèi fēn lǐ shì fēi biàn jī zhū qián dài zhào lìng suǒ shī bù chì yán tài hòu yǐ gōng míng wéi chēng
大和八年诏：“伏以皇太后与宝历太后，每有司行遣，称号未分，礼式非便，稽诸前代，诏令所施，不斥言太后， 以宫名为称。
jīn bǎo lì tài hòu jū yì ān diàn yi zhǔn gù shì chēng yì ān tài hòu
今宝历太后居义安殿，宜准故事称义安太后。
jìng zōng guō guì fēi fù yì yòu wēi wèi jiāng jūn
敬宗郭贵妃，父义，右威卫将军。
cháng qìng mò yǐ zī mào xuǎn rù tài zǐ gōng
长庆末，以姿貌选入太子宫。
jìng zōng jí wèi wèi cái rén shēng jìn wáng pǔ
敬宗即位，为才人，生晋王普。
dì yǐ shào nián yǒu zi fù yǐ cái rén róng dé guàn jué tè chǒng yì zhī
帝以少年有子，复以才人容德冠绝，特宠异之。
zèng qí fù lǐ bù shàng shū yòu yǐ xiōng huán wèi shào fǔ shǎo jiān cì dì yī qū
赠其父礼部尚书， 又以兄环为少府少监，赐第一区。
é cè wèi guì fēi
俄册为贵妃。
jí zhāo mǐn yù dào gōng wéi biàn qǐ wén zōng jí wèi yóu lián jìn wáng yǒu ruò jǐ zi gù guì fēi lǐ yù bù shuāi
及昭愍遇盗，宫闱变起，文宗即位， 尤怜晋王，有若己子，故贵妃礼遇不衰。
dà hé èr nián jìn wáng hōng dì shēn jiē xī zèng yuē dào huái tài zi
大和二年晋王薨，帝深嗟惜，赠曰悼怀太子。
mù zōng zhēn xiàn huáng hòu xiāo shì fú jiàn rén
穆宗贞献皇后萧氏，福建人。
chū rù shí liù zhái wèi jiàn ān wáng shì zhě yuán hé sì nián shí yuè shēng wén zōng huáng dì
初，入十六宅为建安王侍者，元和四年十月，生文宗皇帝。
bǎo lì sān nián zhēng yuè jìng zōng yù shì zhōng wèi wáng shǒu chéng lǜ bīng tǎo zéi yíng jiāng wáng jí wèi
宝历三年正月，敬宗遇弑，中尉王守澄率兵讨贼，迎江王即位。
wén zōng jiàn zuò zhī rì fèng cè yuē sì huáng dì chén míng yán gǔ xiān zhé wáng zhī yǒu tiān xià yě bì yǐ xiào jìng fèng yú shàng cí huì jiā yú xià jí chéng yì yǐ hòu rén lún sī yóu jìn yǐ jí yuǎn gù zì jiā ér xíng guó
文宗践祚之日，奉册曰：“嗣皇帝臣名言：古先哲王之有天下也，必以孝敬奉于上，慈惠浃于下，极诚意以厚人伦，思由近以及远，故自家而刑国。
yǐ chén fèng yán cí zhī xun chéng jiào fǔ zhī rén ér cháng lè shàng yù qí hóng míng nèi cháo wèi chóng yú zhèng wèi zé shuài tǔ chén zǐ qín qín kěn kěn yán jǐng qǐ zhǒng hé yǐ sāi qí xīn hu
以臣奉严慈之训，承教抚之仁，而长乐尚郁其鸿名，内朝未崇于正位，则率土臣子，勤勤恳恳，延颈企踵， 曷以塞其心乎！
shì yòng tè jǔ yí zhāng shì zūn jiù diǎn qǐ shǒu zài bài jǐn shàng mù zōng ruì wén huì xiào huáng dì fēi zūn hào yuē huáng tài hòu
是用特举彝章，式遵旧典，稽首再拜，谨上穆宗睿文惠孝皇帝妃尊号曰皇太后。
fú wéi yǔ tiān hé dé yì shēn xī qìng yǔn lí yīn jiào zhī xiū nèi zé
伏惟与天合德，义申锡庆，允厘阴教，祗修内则。
guǎng liù gōng zhī jiào cān shí luàn zhī gōng yí shén bǎo hé hóng fù wàn yǒu
广六宫之教，参十乱之功，颐神保和，弘覆万有。
hòu yīn luàn qù xiāng lǐ zì rù wáng dǐ bù tōng jiā wèn bié shí fù mǔ yǐ sàng yǒu mǔ dì yī rén
后因乱去乡里，自入王邸，不通家问，别时父母已丧，有母弟一人。
wén zōng yǐ mǔ zú xiān qīn wéi jiù dú cún zhào mǐn yuè lián lǜ yú gù lǐ qiú fǎng
文宗以母族鲜亲，惟舅独存，诏闽、越连率于故里求访。
yǒu hù bù chá gāng yì rén xiāo hóng zì yán yǒu zǐ liú luò
有户部茶纲役人萧洪，自言有姊流落。
gū rén zhào zhěn yǐn hóng jiàn hòu zǐ xú guó fū rén nǚ xù lǚ zhāng fū rén yì bù néng shěng rèn jù jiàn tài hòu wū yè bù zì shèng
估人赵缜引洪见后姊徐国夫人女婿吕璋，夫人亦不能省认，俱见太后，呜咽不自胜。
shàng yǐ wéi fù de yuán jiù suì bài jīn wú jiāng jūn jiǎn jiào hù bù shàng shū hé yáng huái jié dù shǐ qiān jiǎn jiào zuǒ pú yè fū fang jié dù shǐ
上以为复得元舅，遂拜金吾将军、检校户部尚书、河阳怀节度使，迁检校左仆射、鄜坊节度使。
xiān shì yǒu zì shén cè liǎng jūn chū wèi fāng zhèn zhě jūn zhōng duō zī qí xíng zhuāng zhì zhèn sān bèi cháng zhī
先是，有自神策两军出为方镇者，军中多资其行装，至镇三倍偿之。
shí yǒu zì zuǒ jūn chū wèi fū fang zhě zī qián wèi cháng ér zú yú zhèn nǎi zhēng qián yú hóng
时有自左军出为鄜坊者，资钱未偿而卒于镇，乃征钱于洪。
zǎi xiàng li xùn yǎ zhī hóng zhà chēng guó jiù hóng jù qǐng xùn xiōng zhòng jīng wèi fū fang cóng shì yǐ mí féng zhī
宰相李训雅知洪诈称国舅，洪惧，请训兄仲京为鄜坊从事以弥缝之。
hóng shì yǔ xun jiāo bù yǔ suǒ cháng
洪恃与训交，不与所偿；
yòu zhēng yú zú zhě zhī zǐ hóng bǐ qí zi jiē su yú zǎi xiàng li xun pàn jué zhī
又征于卒者之子，洪俾其子接诉于宰相，李训判绝之。
zuǒ jūn zhōng wèi chóu shì liáng shēn xián zhī
左军中尉仇士良深衔之。
shí yǒu mǐn rén xiāo běn zhě fù chēng tài hòu dì shì liáng yǐ běn shàng wén fā hóng zhà jiǎ zì fū fang zhuī hóng xià yù yù shǐ tái àn jū jù fú qí wěi zhào cháng liú huān zhōu cì sǐ yú lù zhào zhěn lǚ zhāng yì cóng zuò
时有闽人萧本者，复称太后弟，士良以本上闻，发洪诈假，自鄜坊追洪下狱，御史台按鞠， 具服其伪，诏长流驩州，赐死于路，赵缜、吕璋亦从坐。
hóng yǐ wěi bài wèi běn wéi zhēn nǎi bài zàn shàn dài fū cì fēi guī réng zhuī fēng qí zēng zǔ lèng wèi tài bǎo zǔ cōng wèi tài fù fù jùn wèi tài shī cì yǔ jù wàn jì
洪以伪败，谓本为真，乃拜赞善大夫，赐绯龟，仍追封其曾祖倰为太保，祖聪为太傅，父俊为太师，赐与钜万计。
běn fú jiàn rén tài hòu yǒu zhēn mǔ dì chán ruò bù néng zì dá běn jiù zhī de qí jiā dài jí nèi wài zú shǔ míng huì fù shì liáng bǎo rèn zhī shàng yì bù yí zhà wàng
本，福建人，太后有真母弟，孱弱不能自达，本就之，得其家代及内外族属名讳，复士良保任之，上亦不疑诈妄。
běn lì wèi wèi shǎo qīng zuǒ jīn wú jiāng jūn
本历卫尉少卿、左金吾将军。
kāi chéng èr nián fú jiàn guān chá shǐ táng fú zòu de quán zhōu jìn jiāng xiàn lìng xiāo hóng zhuàng zì chēng shì huáng tài hòu qīn dì sòng fù quē tíng zhào sòng yù shǐ tái àn wèn shì jiē wěi wàng zhào zhú huán běn guàn
开成二年，福建观察使唐扶奏，得泉州晋江县令萧弘状，自称是皇太后亲弟，送赴阙庭，诏送御史台按问，事皆伪妄，诏逐还本贯。
kāi chéng sì nián zhāo yì jié dù shǐ liú cóng jiàn shàng zhāng lùn xiāo běn wěi chēng tài hòu dì yún jīn zì shàng jí xià yì kǒu tóng yīn jiē yán xiāo hóng shì zhēn xiāo běn shì wěi
开成四年，昭义节度使刘从谏上章，论萧本伪称太后弟，云：“今自上及下，异口同音，皆言萧弘是真，萧本是伪。
qǐng zhuī xiāo hóng fù quē yǔ běn zhèng míng
请追萧弘赴阙，与本证明。
ruò hán gòu yú yī shí zhōng qǔ xiào yú qiān gǔ
若含垢于一时，终取笑于千古。
suì zhào yù shǐ zhōng chéng gāo yuán yù xíng bù shì láng sūn jiǎn dà lǐ qīng cuī xún sān sī àn hóng běn zhī yù jù bìng wěi
”遂诏御史中丞高元裕、刑部侍郎孙简、大理卿崔郇三司按弘、本之狱，具，并伪。
zhào yuē
诏曰：
gōng yǐ huáng tài hòu zú wàng chéng qí liáng zhī hòu qiáo yù liú zhì jiǔ zài mǐn zhōng
恭以皇太后族望，承齐、梁之后，侨寓流滞，久在闽中。
qìng líng zhōng jí zǎo guī jiāo yè zhōng xiān xiōng dì cháng suǒ zī jiē
庆灵钟集，早归椒掖， 终鲜兄弟，常所咨嗟。
zhèn zì lín yù yǐ lái biàn qiǎn xún fǎng jì de zhū jiù yǐ wèi cí yán
朕自临御已来，便遣寻访，冀得诸舅，以慰慈颜。
ér jiān làn zhī tú tàn wǒ qíng bào yīn yuán zhōu lǐ zhī jìn fù huì zǔ xiān zhī míng jì xìng wǒ guó ēn jiǎ tuō wǒ wài zú
而奸滥之徒，探我情抱，因缘州里之近，附会祖先之名，觊幸我国恩，假托我外族。
xiāo hóng zhī è jì wèi yuǎn xiāo běn zhī fù zhé xiāng xún hóng zhī běn mò yóu gèng guāi lì
萧洪之恶迹未远，萧本之覆辙相寻，弘之本末，尤更乖戾。
sān sī tuī jū céng wú sì shì zhī zōng
三司推鞫，曾无似是之踪；
zǎi chén cān yàn jiàn qí nán róng zhī zhuàng
宰臣参验，见其难容之状。
wén kuǎn jì rù liú zhōng jiǔ zhī
文款继入，留中久之。
zhèn yú shì shàn zhī shí pín yǒu zī bǐng gōng wén chù fēn wéi zài zhēn shí
朕于视膳之时，频有咨禀，恭闻处分，惟在真实。
gài mù duò sāng jì wú kě yàn
丐沐堕桑，既无可验；
záo kōng zuò wěi qǐ de gèng róng
凿空作伪，岂得更容？
jù qí zuì zhuàng hé dāng jí fǎ shàng wèi hán rěn tóu zhī huāng yì
据其罪状，合当极法， 尚为含忍，投之荒裔。
xiāo běn chú míng cháng liú ài zhōu
萧本除名，长流爱州；
xiāo hóng pèi liú dān zhōu
萧弘配流儋州。
chū xiāo hóng zhà chēng guó jiù shí shù nián liǎng shòu máo yuè chǒng guì chóng yú tiān xià
初，萧洪诈称国舅十数年，两授旄钺，宠贵崇于天下。
xiāo běn yīn shì liáng xiāng dǎo fā hóng zhī zhà lián lì xiǎn róng
萧本因士良乡导，发洪之诈，联历显荣。
jí cóng jiàn zòu lùn wěi jì nán yǎn ér tài hòu zhōng bù huò zhēn dì
及从谏奏论，伪迹难掩，而太后终不获真弟。
wén zōng xiào yì tiān rán dà hé zhōng tài huáng tài hòu jū xīng qìng gōng bǎo lì tài hòu jū yì ān diàn huáng tài hòu jū dà nèi shí hào sān gōng tài hòu
文宗孝义天然，大和中，太皇太后居兴庆宫，宝历太后居义安殿，皇太后居大内，时号“三宫太后”。
shàng wǔ rì cān bài sì jié xiàn hè jiē yóu fù dào xìng nán nèi cháo chén mìng fù yì gōng mén qǐ jū shàng yóu zhí lǐ zào cì bù shī
上五日参拜，四节献贺，皆由复道幸南内，朝臣命妇诣宫门起居，上尤执礼，造次不失。
yǒu sī cháng xiàn xīn guā yīng táo mìng xiàn líng qǐn zōng miào zhī hòu zhōng shǐ fēn sòng sān gōng shí zhái
有司尝献新瓜、樱桃，命献陵寝宗庙之后，中使分送三宫、十宅。
chū yǒu sī sòng sān gōng wù yī lì chēng cì
初，有司送三宫物，一例称赐。
dì yuē wù shàng sān gōng ān dé míng cì
帝曰：“物上三宫，安得名赐？
jù qǔ bǐ tu jí gǎi cì wèi fèng
” 遽取笔涂籍，改“赐”为“奉”。
kāi chéng zhōng zhèng yuè wàng yè dì yú xián tài diàn chén dēng zhú zòu xiān sháo lè sān gōng tài hòu jù jí fèng shāng xiàn shòu rú jiā rén lǐ zhū qīn wáng gōng zhǔ fù mǎ qī shǔ jiē shì yàn
开成中正月望夜，帝于咸泰殿陈灯烛，奏《仙韶乐》，三宫太后俱集，奉觞献寿，如家人礼，诸亲王、公主、驸马、戚属皆侍宴。
shàng xìng gōng jiǎn yán ān gōng zhǔ yī jū kuān dà jí shí qiǎn hái fá fù mǎ dòu huàn liǎng yuè cì qián
上性恭俭，延安公主衣裾宽大，即时遣还，罚驸马窦浣两月赐钱。
wǔ zōng jí wèi gōng yǎng mí jǐn
武宗即位，供养弥谨。
xiāo tài hòu xǐ jū jī qìng diàn hào jī qìng tài hòu
萧太后徙居积庆殿，号积庆太后。
huì chāng zhōng bēng shì yuē zhēn xiàn
会昌中崩，谥曰贞献。
mù zōng xuān yì huáng hòu wéi shì wǔ zōng zhāo sù huáng dì zhī mǔ yě
穆宗宣懿皇后韦氏，武宗昭肃皇帝之母也。
shì quē
事阙
wǔ zōng wáng xián fēi
武宗王贤妃。
shì quē
事阙
xuān zōng yuán zhāo huáng hòu zhāo shì yì zōng huáng dì zhī mǔ yě
宣宗元昭皇后晁氏，懿宗皇帝之母也。
shì quē
事阙
yì zōng huì ān huáng hòu wáng shì xī zōng huáng dì zhī mǔ yě
懿宗惠安皇后王氏，僖宗皇帝之母也。
shì quē
事阙
zhāo zōng jī shàn huáng hòu hé shì dōng shǔ rén
昭宗积善皇后何氏，东蜀人。
rù shì shòu wáng dǐ wǎn lì duō zhì tè chéng ēn gù shēng dé wáng huī wáng
入侍寿王邸，婉丽多智，特承恩顾，生德王、辉王。
zhāo zōng jí wèi lì wèi shū fēi
昭宗即位，立为淑妃。
qián níng zhōng chē jià zài huá zhōu cè wèi huáng hòu
干宁中，车驾在华州，册为皇后。
guó jiā zì qián fú yǐ hòu dào mǎn tiān xià yāo shēng jiǔ zhòng gōng miào zhēn wú bēn bō bù xiá
国家自干符已后，盗满天下，妖生九重，宫庙榛芜，奔播不暇。
jǐng fú zhī jì jiān chén nèi wǔ hòu yú meng chen báo shòu zhī zhōng cháng shàn yù wǔ bù lí zuǒ yòu
景福之际，奸臣内侮，后于蒙尘薄狩之中，尝膳御侮，不离左右。
zuǒ guān yòu fǔ zhī xìng shí shì wēi pò hòu xiāo xī fǔ yù zhōng huò bǎo quán
左关、右辅之幸，时事危迫，后消息抚御，终获保全。
zì qí xià hái jīng cuī yìn jǐn zhū huáng mén huàn guān měi xuān yù zǎi chén dàn lìng gōng pín lái wǎng
自岐下还京，崔胤尽诛黄门宦官，每宣谕宰臣，但令宫嫔来往。
shì shí guó mìng duó yú zhū shì zuǒ yòu qián hòu jiē shì biàn rén gōng zhōng dòng xī suī xiān jiè bì wén yú zhū quán zhōng
是时国命夺于朱氏， 左右前后，皆是汴人，宫中动息，虽纤芥必闻于朱全忠。
gōng rén cháng huái zhuì chù dì hòu chuí qì xiāng shì
宫人常怀惴怵，帝后垂泣相视。
tiān yòu chū quán zhōng bī qiān yú jià dōng xìng luò yáng
天祐初，全忠逼迁舆驾，东幸洛阳。
qí nián bā yuè zhāo zōng yù shì
其年八月，昭宗遇弑。
yì rì zǎi xiàng liǔ càn dú gū sǔn děng zhà xuān huáng hòu lìng yún dì wèi gōng rén hài huī wáng zuò yi shēng dì wèi
翌日，宰相柳璨、 独孤损等诈宣皇后令云：“帝为宫人害，辉王祚宜升帝位。
réng zūn hòu wèi huáng tài hòu
”仍尊后为皇太后。
zāo lí biàn gǔ pò yǐ xiōng wēi gōng zhōng kū qì bù gǎn shēng wén yú wài
遭罹变故，迫以凶威，宫中哭泣，不敢声闻于外。
míng nián shí èr yuè quán zhōng jiāng jiàn wèi xiān xíng jiǔ xī rán hòu shòu shàn
明年十二月，全忠将僭位，先行九锡，然后受禅。
quán zhōng yá jiāng jiǎng xuán huī zài luò yáng gōng zhī shū mì yǔ tài cháng qīng zhāng tíng fàn sī yì yún shān xī hé běi wèi píng shàn dài wú lì qǐng sì dàng dìng
全忠牙将蒋玄晖在洛阳宫知枢密，与太常卿张廷范私议云：“山西、 河北未平，禅代无利，请俟荡定。
yù yǒu zī jiàn
”欲有咨谏。
xuān huī fù shǐ zhào yīn héng sù yǔ zhāng jiǎng bù xié qiě yù dài zhī shū mì shì yīn shǐ yú liáng wū gào yún xuán huī sī yú hé tài hòu xiāng yǔ méng zǔ shì fù táng shì bù yù wáng shòu jiǔ cì
宣徽副使赵殷衡素与张、蒋不协， 且欲代知枢密事，因使于梁，诬告云：“玄晖私于何太后，相与盟诅，誓复唐室， 不欲王受九锡。
quán zhōng dà nù jí rì qiǎn shǐ zhì luò yáng zhū xuán huī tíng fàn liǔ càn děng tài hòu yì bèi hài yú jī shàn gōng yòu shā gōng rén ā qiū ā qián réng fèi tài hòu wèi shù rén
”全忠大怒，即日遣使至洛阳，诛玄晖、廷范、柳璨等，太后亦被害于积善宫，又杀宫人阿秋、阿虔，仍废太后为庶人。
zàn yuē kūn dé jì guǐ tóng guǎn yǒu wěi
赞曰：坤德既轨，彤管有炜。
wéi wǔ sàng bāng dú móu shé huī
韦、武丧邦，毒侔蛇虺。
yīn jiào sī pì pín fēng jìn huǐ
阴教斯僻，嫔风浸毁。
xián zāi zhǎng sūn mǔ yí hé wěi
贤哉长孙，母仪何伟。