wáng shì chōng dòu jiàn dé
○王世充窦建德
wáng shì chōng zì xíng mǎn běn xìng zhī xī yù hú rén yě
王世充，字行满，本姓支，西域胡人也。
yù jū xīn fēng
寓居新丰。
zǔ zhī tuí nòu zǎo sǐ
祖支颓耨，早死。
fù shōu suí mǔ jià bà chéng wáng shì yīn mào xìng yān shì zhì biàn zhōu zhǎng shǐ
父收， 随母嫁霸城王氏，因冒姓焉，仕至汴州长史。
shì chōng pō shè jīng shǐ yóu hǎo bīng fǎ jí guī cè tuī bù zhī shù
世充颇涉经史，尤好兵法及龟策、推步之术。
kāi huáng zhōng yǐ jūn gōng bài yí tóng lèi zhuǎn bīng bù yuán wài láng
开皇中，以军功拜仪同，累转兵部员外郎。
shàn fū zòu míng xí fǎ lǜ rán wǔ nòng wén fǎ gāo xià qí xīn
善敷奏，明习法律，然舞弄文法，高下其心。
huò yǒu bó nán zhī zhě shì chōng lì kǒu shì fēi cí yì fēng qǐ zhòng suī zhī qí bù kě ér mò néng qū
或有驳难之者，世充利口饰非，辞议锋起，众虽知其不可而莫能屈。
dà yè zhōng lèi qiān jiāng dū chéng jiān lǐng jiāng dū gōng jiān
大业中，累迁江都丞，兼领江都宫监。
shí yáng dì shù xìng jiāng dū shì chōng shàn hòu rén zhǔ yán sè ē yú shùn zhǐ měi rù yán shì dì bì chēng shàn
时炀帝数幸江都，世充善候人主颜色， 阿谀顺旨，每入言事，帝必称善。
nǎi diāo shì chí tái yīn zòu yuǎn fāng zhēn wù yǐ mèi yú dì yóu shì yì nì zhī
乃雕饰池台，阴奏远方珍物，以媚于帝，由是益昵之。
shì chōng zhī duò zhèng jiāng luàn yīn jié háo jùn duō shōu qún xīn yǒu xì yù dǐ zuì jiē wǎng fǎ chū zhī yǐ shù sī ēn
世充知隋政将乱，阴结豪俊，多收群心，有系狱抵罪，皆枉法出之，以树私恩。
jí yáng xuán gǎn zuò luàn wú rén zhū xiè jìn líng rén guǎn chóng qǐ bīng jiāng nán yǐ yīng zhī zì chēng jiāng jūn yōng zhòng shí yú wàn
及杨玄感作乱，吴人朱燮、晋陵人管崇起兵江南以应之，自称将军，拥众十余万。
duò qiǎn jiàng jūn tǔ wàn xù yú jù luō děng tǎo zhī bù kè
隋遣将军吐万绪、鱼俱罗等讨之，不克。
shì chōng wèi qí piān jiàng mù jiāng dū wàn yú rén pín jī pò zhī
世充为其偏将，募江都万余人，频击破之。
měi yǒu kè jié bì guī gōng yú xià suǒ huò jūn shí jiē tuī yǔ shì zú yóu cǐ rén zhēng wèi yòng gōng zuì jū duō
每有克捷，必归功于下，所获军实，皆推与士卒，由此人争为用，功最居多。
shí nián qí jùn zéi shuài mèng ràng zì cháng bái shān kòu lüě zhū jùn zhì xū yí yǒu zhòng shí yú wàn
十年，齐郡贼帅孟让自长白山寇掠诸郡，至盱眙，有众十余万。
shì chōng yǐ bīng jù zhī bǎo dōu liáng shān wèi wǔ zhà xiāng chí bù zhàn nǎi chàng yán bīng zǒu léi shī shì ruò
世充以兵拒之， 保都梁山，为五栅，相持不战，乃倡言兵走，羸师示弱。
ràng xiào yuē wáng shì chōng wén fǎ xiǎo lì ān néng lǐng bīng
让笑曰：“王世充文法小吏，安能领兵？
wú lìng shēng fù qǔ zhī gǔ xíng ér rù jiāng dū
吾令生缚取之，鼓行而入江都。
shí bǎi xìng jiē rù bì yě wú suǒ lüè zéi zhòng jiàn něi yòu kǔ zhà dāng qí dào bù dé nán qīn jí fēn bīng wéi wǔ zhà
”时百姓皆入壁，野无所掠，贼众渐馁，又苦栅当其道，不得南侵，即分兵围五栅。
shì chōng měi rì jī zhī yáng bù lì zǒu hái rù zhà
世充每日击之，阳不利，走还入栅。
rú shì shù rì ràng yì qīng zhī nǎi shāo fēn rén yú nán fāng chāo liú bīng cái zú yǐ wéi zhà
如是数日，让益轻之，乃稍分人于南方抄，留兵才足以围栅。
shì chōng zhī qí xiè nǎi yú yíng zhōng yí zào chè mù tóu fāng zhèn sì miàn wài xiàng huǐ zhà ér chū fèn jī dà pò zhī ràng yǐ shù shí qí dùn qù zhǎn shǒu wàn yú jí fú lǔ shí yú wàn rén
世充知其懈，乃于营中夷灶撤幕，投方阵，四面外向，毁栅而出，奋击，大破之，让以数十骑遁去， 斩首万余级，俘虏十余万人。
yáng dì yǐ shì chōng yǒu jiàng shuài cái lüè fù qiǎn lǐng bīng tǎo zhū xiǎo dào suǒ xiàng jǐn píng
炀帝以世充有将帅才略，复遣领兵讨诸小盗，所向尽平。
shí yī nián tū jué wéi yáng dì yú yàn mén
十一年，突厥围炀帝于雁门。
shì chōng jǐn fā jiāng dū rén jiāng wǎng fù nàn zài jūn zhōng péng shǒu gòu miàn bēi qì wú dù xiǎo yè bù jiě jiǎ jiè cǎo ér wò
世充尽发江都人将往赴难，在军中蓬首垢面，悲泣无度，晓夜不解甲，藉草而卧。
yáng dì wén zhī yǐ wéi zhōng yì xìn rèn zhī
炀帝闻之，以为忠，益信任之。
shí èr nián qiān jiāng dū tōng shǒu
十二年，迁江都通守。
shí yàn cì rén gé qiān wèi dào shù nián bīng shí yú wàn zài dòu zi zhōng wèi tài pú qīng yáng yì chén suǒ shā shì chōng shuài shī jī qí yú zhòng pò zhī
时厌次人格谦为盗数年，兵十余万在豆子中，为太仆卿杨义臣所杀，世充帅师击其余众，破之。
yòu jī lú míng yuè yú nán yáng lǔ huò shù wàn
又击卢明月于南阳，虏获数万。
hòu hái jiāng dū yáng dì dà yuè zì zhí bēi jiǔ yǐ cì zhī
后还江都，炀帝大悦，自执杯酒以赐之。
jí li mì gōng xiàn luò kǒu cāng jìn bī dōng dōu yáng dì tè zhào shì chōng dà fā bīng yú luò kǒu jù mì qián hòu bǎi yú zhàn wèi yǒu shèng fù
及李密攻陷洛口仓，进逼东都，炀帝特诏世充大发兵，于洛口拒密， 前后百余战，未有胜负。
yòu qiǎn jiù jūn bài shì chōng wèi jiāng jūn qù lìng pò zéi
又遣就军拜世充为将军，趣令破贼。
shì chōng yǐn jūn dù luò shuǐ yǔ li mì zhàn shì chōng jūn bài jì nì sǐ zhě wàn yú rén nǎi lǜ yú zhòng guī hé yáng
世充引军渡洛水，与李密战，世充军败绩，溺死者万余人，乃率余众归河阳。
shí tiān hán dà xuě bīng shì zài dào dòng sǐ zhě yòu shù wàn rén bǐ zhì hé yáng cái yǐ qiān shù
时天寒大雪，兵士在道冻死者又数万人，比至河阳，才以千数。
shì chōng zì xì yù qǐng zuì yuè wáng tōng qiǎn shǐ shè zhī zhēng hái luò yáng zhì yíng yú hán jiā cāng chéng shōu hé wáng sàn fù de wàn yú rén
世充自系狱请罪，越王侗遣使赦之，征还洛阳，置营于含嘉仓城，收合亡散，复得万余人。
é ér yǔ wén huà jí zuò nán tài fǔ qīng yuán wén dōu wǔ wèi jiāng jūn huáng fǔ wú yì yòu sī láng zhōng lú chu fèng yuè wáng tōng sì wèi yú dōng dōu bài shì chōng wèi lì bù shàng shū fēng zhèng guó gōng
俄而宇文化及作难，太府卿元文都、武卫将军皇甫无逸、右司郎中卢楚，奉越王侗嗣位于东都，拜世充为吏部尚书，封郑国公。
wén dōu wèi chu děng yuē jīn huà jí shì nì chóu chǐ wèi bào wú suī zhì zài zhěn gē ér lì suǒ bù jí
文都谓楚等曰：“今化及弑逆， 仇耻未报，吾虽志在枕戈，而力所不及。
wèi guó jì zhě mò rú yǐ zūn guān chǒng li mì yǐ kù wù quán dàn zhī shǐ jī huà jí lìng liǎng zéi zì dòu huà jí jì pò ér mì zhī bīng gù yì pí yǐ
为国计者，莫如以尊官宠李密，以库物权啖之，使击化及，令两贼自斗，化及既破，而密之兵固亦疲矣。
yòu qí shì zú de wǒ zhī shǎng jū wǒ zhī guān nèi wài xiāng qīn yì wèi fǎn jiàn wǒ shī yǎng lì yǐ chéng qí bì zé mì yì kě tú yě
又其士卒得我之赏， 居我之官，内外相亲，易为反间，我师养力以乘其弊，则密亦可图也。
chu děng yǐ wéi rán
”楚等以为然。
jí rì qiǎn shǐ bài mì wèi tài wèi shàng shū lìng lìng tǎo huà jí
即日遣使拜密为太尉、尚书令，令讨化及。
mì suì chēng chén fèng zhì yǐ bīng jù huà jí yú lí yáng
密遂称臣奉制，以兵拒化及于黎阳。
měi zhàn shèng zé qiǎn shǐ gào jié zhòng jiē yuè
每战胜，则遣使告捷，众皆悦。
shì chōng dú wèi qí huī xià zhū jiāng yuē wén dōu zhī bèi dāo bǐ lì ěr wú guān qí shì bì wèi li mì suǒ qín
世充独谓其麾下诸将曰：“文都之辈，刀笔吏耳， 吾观其势，必为李密所擒。
qiě wú jūn rén měi yǔ mì zhàn shā qí fù xiōng zǐ dì qián hòu yǐ duō yī dàn wèi zhī xià wú shǔ wú lèi yǐ
且吾军人每与密战，杀其父兄子弟，前后已多，一旦为之下，吾属无类矣！
chū yán yǐ jī nù qí zhòng
”出言以激怒其众。
wén dōu zhī ér dà jù yǔ chu děng móu yīn shì chōng rù nèi fú jiǎ ér shā zhī qī yǒu rì yǐ
文都知而大惧，与楚等谋，因世充入内， 伏甲而杀之，期有日矣。
nà yán duàn dá yōng nuò kǒng shì bù guǒ qiǎn qí nǚ xù zhāng zhì yǐ chu děng móu gào shì chōng
纳言段达庸懦，恐事不果，遣其女婿张志以楚等谋告世充。
qí yè lè bīng wéi gōng chéng jiāng jūn fèi yào tián dū děng jù zhàn yú dōng tài yáng mén wài yào jūn bài shì chōng suì gōng mén ér rù wú yì yǐ dān qí dùn zǒu huò chu shā zhī
其夜，勒兵围宫城，将军费曜、田阇等拒战于东太阳门外，曜军败，世充遂攻门而入，无逸以单骑遁走，获楚杀之。
shí gōng mén bì shì chōng qiǎn rén kòu mén yán yú tōng yuē yuán wén dōu děng yù zhí huáng dì jiàng yú li mì duàn dá zhī ér gào chén chén fēi gǎn fǎn zhū fǎn zhě ěr
时宫门闭，世充遣人扣门言于侗曰：“元文都等欲执皇帝降于李密，段达知而告臣，臣非敢反，诛反者耳。
chū wén dōu wén biàn rù fèng tōng yú qián yáng diàn chén bīng wèi zhī lìng jiàng shuài chéng chéng yǐ jù nán
”初，文都闻变，入奉侗于干阳殿，陈兵卫之，令将帅乘城以拒难。
duàn dá jiáo tōng mìng zhí wén dōu sòng yú shì chōng zhì zé luàn jī ér sǐ
段达矫侗命，执文都送于世充，至则乱击而死。
dá yòu jiáo tōng mìng kāi mén yǐ nà shì chōng
达又矫侗命，开门以纳世充。
shì chōng xī qiǎn rén dài sù wèi zhě rán hòu rù yè chén xiè yuē wén dōu děng wú zhuàng móu xiāng tú hài shì jí wèi cǐ bù gǎn bèi guó
世充悉遣人代宿卫者，然后入谒陈谢曰： “文都等无状，谋相屠害，事急为此，不敢背国。
tōng yǔ zhī méng
”侗与之盟。
qí rì jìn bài shàng shū zuǒ pú yè zǒng dū nèi wài zhū jūn shì
其日，进拜尚书左仆射，总督内外诸军事。
shì chōng qù hán jiā chéng yí jū shàng shū shěng zhuān zǎi cháo zhèng
世充去含嘉城，移居尚书省，专宰朝政。
yǐ qí xiōng shì yùn wèi nèi shǐ lìng rù jū jìn zhōng zǐ dì xián yōng bīng mǎ zhèn zhū chéng yì
以其兄世恽为内史令，入居禁中，子弟咸拥兵马，镇诸城邑。
wèi jǐ li mì pò huà jí hái qí jìn bīng liáng mǎ duō zhàn sǐ shì zú pí juàn
未几，李密破化及还，其劲兵良马多战死，士卒疲倦。
shì chōng yù chéng qí bì ér jī zhī kǒng rén xīn bù yī nǎi jiǎ tuō guǐ shén yán mèng jiàn zhōu gōng
世充欲乘其弊而击之， 恐人心不一，乃假托鬼神，言梦见周公。
nǎi lì cí yú luò shuǐ qiǎn wū xuān yán zhōu gōng yù lìng pú shè jí tǎo li mì dāng yǒu dà gōng bù zé bīng jiē yì sǐ
乃立祠于洛水，遣巫宣言周公欲令仆射急讨李密，当有大功，不则兵皆疫死。
shì chōng bīng duō chu rén sú xìn yāo yán zhòng jiē qǐng zhàn
世充兵多楚人，俗信妖言，众皆请战。
shì chōng jiǎn liàn jīng yǒng dé èr wàn yú rén mǎ èr qiān yú pǐ jūn yú luò shuǐ nán
世充简练精勇，得二万余人，马二千余匹，军于洛水南。
mì jūn yǎn shī běi shān shàng
密军偃师北山上。
shí mì xīn pò huà jí yǒu qīng shì chōng zhī xīn bù shè bì lěi
时密新破化及， 有轻世充之心，不设壁垒。
shì chōng yè qiǎn sān bǎi yú qí qián rù běi shān fú xī gǔ zhōng lìng jūn rén mò mǎ rù shí chí míng ér báo mì
世充夜遣三百余骑潜入北山，伏溪谷中，令军人秣马蓐食，迟明而薄密。
mì chū bīng yīng zhī chén wèi chéng liè ér liǎng jūn hé zhàn
密出兵应之，陈未成列而两军合战。
qí fú bīng fā chéng gāo ér xià chí yā mì yíng yòu zòng huǒ fén qí lú shè mì jūn kuì jiàng qí jiāng zhāng tóng rén chén zhì lüè jìn xià yǎn shī mì zǒu bǎo luò kǒu
其伏兵发，乘高而下，驰压密营，又纵火焚其庐舍，密军溃，降其将张童仁、陈智略，进下偃师，密走保洛口。
chū shì chōng xiōng shì wěi jí zi xuán yīng suí huà jí zhì dōng jùn mì de ér qiú zhī yú chéng zhōng zhì shì jǐn huò zhī
初，世充兄世伟及子玄应随化及至东郡，密得而囚之于城中，至是尽获之。
yòu zhí mì zhǎng shǐ bǐng yuán zhēn qī zǐ sī mǎ zhèng qián xiàng zhī mǔ jí zhū jiāng zǐ dì jiē fǔ wèi zhī gè lìng qián hū qí fù xiōng
又执密长史邴元真妻子、司马郑虔象之母及诸将子弟，皆抚慰之，各令潜呼其父兄。
shì chōng jìn bīng cì luò kǒu bǐng yuán zhēn zhèng qián xiàng děng jǔ cāng chéng yǐ yīng zhī
世充进兵，次洛口，邴元真、郑虔象等举仓城以应之。
mì yǐ shù shí qí zǒu hé yáng lǜ yú zhòng rù cháo
密以数十骑走河阳，率余众入朝。
shì chōng jǐn shōu qí zhòng zhèn lǚ ér hái
世充尽收其众，振旅而还。
tōng jìn bài shì chōng tài wèi yǐ shàng shū shěng wèi qí fǔ bèi zhì guān shǔ
侗进拜世充太尉，以尚书省为其府，备置官属。
shì chōng lì sān bǎng yú fǔ mén zhī wài yī qiú wén cái xué shí kān jì shì wu zhě yī qiú wǔ yì jué rén cuī fēng xiàn zhèn zhě yī qiú néng lǐ yuān wǎng yōng yì bù shēn zhě
世充立三榜于府门之外：一求文才学识堪济世务者，一求武艺绝人摧锋陷阵者，一求能理冤枉拥抑不申者。
yú shì shàng shū chén shì rì yǒu shù bǎi shì chōng jiē gōng zì xǐng lǎn yīn qín wèi láo
于是上书陈事，日有数百，世充皆躬自省览，殷勤慰劳。
hǎo xíng xiǎo huì xià zhì jūn yíng qí shì jiē shì cí yǐ yòu zhī
好行小惠，下至军营骑士，皆饰辞以诱之。
dāng shí yǒu shí zhě jiàn qí xīn kǒu xiāng wéi pō yǐ huái èr
当时有识者见其心口相违，颇以怀贰。
shì chōng cháng yú tōng qián cì shí huán jiā dà ǒu tù yí yù dú suǒ zhì zì shì bù fù cháo qǐng yǔ tōng jué yǐ
世充尝于侗前赐食，还家大呕吐，疑遇毒所致，自是不复朝请，与侗绝矣。
qiǎn yún dìng xīng duàn dá rù zòu yú tōng qǐng jiā jiǔ cì zhī lǐ
遣云定兴、段达入奏于侗，请加九锡之礼。
èr nián sān yuè suì cè shòu xiàng guó zǒng bǎi kuí fēng zhèng wáng jiā jiǔ cì bèi wù
二年三月，遂策授相国，总百揆，封郑王，加九锡备物。
yǒu dào shì huán fǎ sì zhě zì yán jiě tú chèn nǎi shàng kǒng zǐ bì fáng jì huà zuò zhàng fū chí yī gān yǐ qū yáng
有道士桓法嗣者，自言解图谶，乃上《孔子闭房记》，画作丈夫持一竿以驱羊。
shì yún duò yáng xìng yě
释云：“隋，杨姓也。
gàn yī zhě wáng zì yě
干一者，王字也。
wáng jū yáng hòu míng xiàng guó dài duò wèi dì yě
王居羊后，明相国代隋为帝也。
yòu qǔ zhuāng zi rén jiān shì dé chōng fú èr piān shàng zhī fǎ sì shì yuē shàng piān yán shì xià piān yán chōng cǐ jí xiàng guó míng yǐ míng dāng dé bèi rén jiān ér yìng fú mìng wèi tiān zǐ yě
”又取 《庄子人间世》、《德充符》二篇上之，法嗣释曰：“上篇言‘世’，下篇言‘充’， 此即相国名矣，明当德被人间，而应符命为天子也。
shì chōng dà yuè yuē cǐ tiān mìng yě
”世充大悦曰：“此天命也。
zài bài shòu zhī jí yǐ fǎ sì wèi jiàn yì dài fū
” 再拜受之，即以法嗣为谏议大夫。
shì chōng yòu luó qǔ zá niǎo shū bó xì qí jǐng zì yán fú mìng ér sàn fàng zhī
世充又罗取杂鸟，书帛系其颈，自言符命而散放之。
yǒu tán shè de niǎo lái ér xiàn zhě yì bài guān jué
有弹射得鸟来而献者，亦拜官爵。
duàn dá yún dìng xīng děng rù jiàn yú tōng yuē tiān mìng bù cháng zhèng wáng gōng dé shén shèng yuàn bì xià yī ràng gào chán zūn táng yú zhī jī
段达、云定兴等入见于侗曰：“天命不常， 郑王功德甚盛，愿陛下揖让告禅，遵唐、虞之迹。
tōng nù yuē tiān xià zhě gāo zǔ zhī tiān xià ruò duò dé wèi shuāi cǐ yán bù kě fā bì tiān mìng yǒu gǎi yì hé lùn yú shàn ràng
”侗怒曰：“天下者，高祖之天下，若隋德未衰，此言不可发，必天命有改，亦何论于禅让？
gōng děng jiē shì xiān cháo jiù chén hū yǒu sī yán zhèn fù dāng hé suǒ wàng
公等皆是先朝旧臣， 忽有斯言，朕复当何所望！
duàn dá děng mò bù liú tì
”段达等莫不流涕。
shì chōng yòu shǐ rén wèi yuē jīn hǎi nèi wèi dìng xū de zhǎng jūn dài sì fāng yì ān fù zǐ míng bì
世充又使人谓曰：“今海内未定， 须得长君，待四方乂安，复子明辟。
bì ruò qián méng yì bù wéi fù
必若前盟，义不违负。
sì yuè jiǎ wèi tōng zhào cè chán wèi qiǎn xiōng shì yùn fèi tōng yú hán liáng diàn shì chōng jiàn jí huáng dì wèi jiàn yuán yuē kāi míng guó hào zhèng
”四月，假为侗诏策禅位，遣兄世恽废侗于含凉殿，世充僭即皇帝位，建元曰开明，国号郑。
xiān fēng tóng xìng wáng lóng wèi huái yáng wáng zhěng wèi dōng jùn wáng jiè wèi féng yì wáng sù wéi lè ān wáng
先封同姓王隆为淮阳王，整为东郡王，楷为冯翊王，素为乐安王。
cì fēng shū qióng wèi chén wáng xiōng shì héng wèi qín wáng shì wěi wèi chǔ wáng shì yùn wèi qí wáng
次封叔琼为陈王，兄世衡为秦王，世伟为楚王，世恽为齐王。
yòu fēng qióng zi biàn wèi qǐ wáng héng zi qián shòu wèi cài wáng wěi zi hóng liè wèi wèi wáng xíng běn wèi jīng wáng wǎn wèi dài wáng
又封琼子辩为杞王，衡子虔寿为蔡王，伟子弘烈为魏王，行本为荆王，琬为代王；
yùn zi rén zé wèi táng wáng dào chéng wèi wèi wáng dào xún wèi zhào wáng dào líng wèi yàn wáng
恽子仁则为唐王，道诚为卫王，道询为赵王，道 夌为燕王；
xiōng shì shī zǐ tài wèi sòng wáng jūn dù wèi yuè wáng
兄世师子太为宋王，君度为越王。
lì zǐ xuán yīng wèi huáng tài zǐ fēng zǐ xuán shù wèi hàn wáng
立子玄应为皇太子，封子玄恕为汉王。
shì chōng měi tīng cháo bì yīn qín huì yù yán cí chóng fù qiān duān wàn xù bǎi sī fèng shì pí yú tīng shòu
世充每听朝，必殷勤诲谕，言辞重复，千端万绪，百司奉事，疲于听受。
huò qīng qí yóu lì jiē qú yì bù qīng dào bǎi xìng dàn bì lù ér yǐ àn pèi xú xíng wèi bǎi xìng yuē xī shí tiān zǐ shēn zuò jiǔ zhòng zài xià shì qíng wú yóu wén chè
或轻骑游历街衢，亦不清道，百姓但避路而已，按辔徐行，谓百姓曰：“昔时天子深坐九重，在下事情，无由闻彻。
shì chōng fēi tān bǎo wèi běn yù jiù shí jīn dāng rú yī zhōu cì shǐ měi shì qīn lǎn dāng yǔ shì shù gòng píng cháo zhèng
世充非贪宝位，本欲救时，今当如一州刺史，每事亲览，当与士庶共评朝政。
kǒng mén jìn yǒu xiàn lǜ zhì yōng sè jīn zhǐ shùn tiān mén wài zhì zuò tīng cháo
恐门禁有限，虑致壅塞，今止顺天门外置座听朝。
yòu lìng xī cháo táng shòu yì qū dōng cháo táng shòu zhí jiàn
”又令西朝堂受抑屈，东朝堂受直谏。
yú shì xiàn shū shàng shì rì yǒu shù bǎi tiáo shū jì fán xǐng lǎn nán biàn shù rì hòu bù fù gèng chū
于是献书上事，日有数百，条疏既烦，省览难遍， 数日后不复更出。
wǔ yuè shì chōng lǐ bù shàng shū péi rén jī jí qí zi zuǒ fǔ dà jiàng jūn xíng yǎn shàng shū zuǒ chéng yǔ wén rú tóng děng shù shí rén móu zhū shì chōng fù zūn lì tōng
五月，世充礼部尚书裴仁基及其子左辅大将军行俨、尚书左丞宇文儒童等数十人谋诛世充，复尊立侗。
shì xiè jiē jiàn hài yí qí sān zú
事泄，皆见害，夷其三族。
liù yuè shì yùn yīn quàn shì chōng hài tōng yǐ jué zhòng wàng
六月，世恽因劝世充害侗，以绝众望。
shì chōng qiǎn qí zhí xíng běn zhèn shā tōng shì yuē gōng huáng dì
世充遣其侄行本鸩杀侗，谥曰恭皇帝。
qí jiāng jūn luō shì xìn lǜ qí zhòng qiān yú rén lái jiàng
其将军罗士信率其众千余人来降。
shí yuè shì chōng lǜ zhòng dōng xùn dì zhì yú huá zhōu réng yǐ bīng lín lí yáng
十月，世充率众东徇地，至于滑州，仍以兵临黎阳。
shí yī yuè dòu jiàn dé rù shì chōng zhī yīn zhōu shā lüě jū rén fén shāo jī jù yǐ bào lí yáng zhī yì
十一月，窦建德入世充之殷州， 杀掠居人，焚烧积聚，以报黎阳之役。
sān nián èr yuè shì chōng diàn zhōng jiān dòu lú dá lái jiàng
三年二月，世充殿中监豆卢达来降。
shì chōng jiàn zhòng xīn rì lí nǎi yán xíng jùn zhì jiā yī rén táo zhě wú shào zhǎng jiē zuò wèi lù fù zǐ xiōng dì fū qī xǔ qí xiāng gào ér miǎn zhī
世充见众心日离，乃严刑峻制，家一人逃者，无少长皆坐为戮，父子、兄弟、夫妻许其相告而免之。
yòu lìng wǔ jiā xiāng bǎo yǒu quán jiā pàn qù ér lín rén bù jué zhě zhū jí sì lín
又令五家相保，有全家叛去而邻人不觉者，诛及四邻。
shā rén xiāng jì qí táo wáng yì shén
杀人相继，其逃亡益甚。
zhì yú qiáo cǎi zhī rén chū rù jiē yǒu xiàn shù gōng sī jiǒng jí jiē bù liáo shēng
至于樵采之人，出入皆有限数，公私窘急，皆不聊生。
yòu yǐ gōng chéng wèi dà yù yì yǒu suǒ jì jí shōu xì qí rén jí jiā shǔ yú gōng zhōng
又以宫城为大狱，意有所忌，即收系其人及家属于宫中。
yòu měi shǐ zhū jiāng chū wài yì shōu qí qīn shǔ zhì yú gōng nèi
又每使诸将出外，亦收其亲属质于宫内。
qiú zhě xiāng cì bù jiǎn wàn kǒu jì jiān shí něi sǐ zhě rì shù shí rén
囚者相次，不减万口，既艰食，馁死者日数十人。
shì chōng tún bīng bù sàn cāng sù rì jǐn chéng zhōng rén xiāng shí
世充屯兵不散，仓粟日尽，城中人相食。
huò wò tǔ zhì wèng zhōng yòng shuǐ táo tài shā shí chén xià qǔ qí shàng fú ní tóu yǐ mǐ xiè zuò bǐng ěr ér shí zhī rén jiē tǐ zhǒng ér jiǎo ruò zhěn yǐ yú dào lù
或握土置瓮中，用水淘汰， 沙石沉下，取其上浮泥，投以米屑，作饼饵而食之，人皆体肿而脚弱，枕倚于道路。
qí shàng shū láng lú jūn yè guō zi gāo děng jiē sǐ yú gōu hè
其尚书郎卢君业、郭子高等皆死于沟壑。
qī yuè qín wáng lǜ bīng gōng zhī shī zhì xīn ān shì chōng zhèn bǎo xiāng cì lái jiàng
七月，秦王率兵攻之，师至新安，世充镇堡相次来降。
bā yuè qín wáng chén bīng yú qīng chéng gōng shì chōng xī bīng lái jù gé jiàn ér yán yuē suí mò sāng luàn tiān xià fēn bēng cháng ān luò yáng gè yǒu fèn de shì chōng wéi yuàn zì shǒu bù gǎn xi qīn
八月，秦王陈兵于青城宫，世充悉兵来拒，隔涧而言曰：“隋末丧乱， 天下分崩，长安、洛阳，各有分地，世充唯愿自守，不敢西侵。
jì xióng gǔ èr zhōu xiāng qù fēi yuǎn ruò yù qǔ zhī qǐ fēi dù nèi
计熊、谷二州，相去非远，若欲取之，岂非度内？
jì dūn lín hǎo suǒ yǐ bù rán
既敦邻好，所以不然。
wáng nǎi shèng xiāng qīn yì yuǎn rù wú de sān xiáo zhī dào qiān lǐ kuì liáng yǐ cǐ chū shī wèi jiàn qí kě
王乃盛相侵轶，远入吾地， 三崤之道，千里馈粮，以此出师，未见其可。
tài zōng wèi yuē sì hǎi zhī nèi jiē chéng zhēng shuò wéi gōng zhí mí dú zǔ shēng jiào
”太宗谓曰：“四海之内，皆承正朔， 唯公执迷，独阻声教。
dōng dōu shì shù jí qǐng wáng shī guān zhōng yì yǒng gǎn ēn zhì lì
东都士庶，亟请王师，关中义勇，感恩致力。
zhì zūn zhòng wéi zhòng yuàn yǒu sī diào fá
至尊重违众愿， 有斯吊伐。
ruò zhuǎn huò lái jiàng zé fù guì kě bǎo
若转祸来降，则富贵可保；
rú yù xiāng kàng wú jiǎ duō yán
如欲相抗，无假多言。
shì chōng wú yǐ bào
”世充无以报。
tài zōng fēn qiǎn zhū jiāng gōng qí chéng zhèn suǒ zhì zhé xià
太宗分遣诸将攻其城镇，所至辄下。
jiǔ yuè wáng jūn kuò gōng bá shì chōng zhī huán yuán xiàn dōng xùn dì zhì guǎn chéng ér hái yú shì hé nán zhōu xiàn xiāng cì jiàng fù
九月，王君廓攻拔世充之轘辕县，东徇地至管城而还，于是河南州县相次降附。
dòu jiàn dé zì qīn yīn zhōu zhī hòu yǔ shì chōng suì jié shēn xì xìn shǐ duàn jué
窦建德自侵殷州之后，与世充遂结深隙，信使断绝。
shí yī yuè dòu jiàn dé yòu qiǎn rén jié hǎo bìng chén jiù yuán zhī yì
十一月，窦建德又遣人结好，并陈救援之意。
shì chōng nǎi qiǎn qí xiōng zi wǎn jí nèi shǐ lìng zhǎng sūn ān shì bào pìn qiě qǐ shī
世充乃遣其兄子琬及内史令长孙安世报聘，且乞师。
sì nián èr yuè shì chōng lǜ bīng chū fāng zhū mén yǔ wáng shī xiāng kàng shì chōng jūn bài
四年二月，世充率兵出方诸门，与王师相抗，世充军败。
yīn chéng shèng zhuī zhī zhūn qí chéng mén
因乘胜追之，屯其城门。
shì chōng bù zú bù dé rù jīng sàn nán zǒu zhuī zhǎn shù qiān jí lǔ wǔ qiān yú rén
世充步卒不得入，惊散南走，追斩数千级，虏五千余人。
shì chōng cóng cǐ bù fù gǎn chū dàn yīng chéng zì shǒu yǐ dài jiàn dé zhī yuán
世充从此不复敢出， 但婴城自守，以待建德之援。
sān yuè qín wáng qín jiàn dé bìng wáng wǎn zhǎng sūn ān shì děng yú wǔ láo huí zhì dōng dōu chéng xià yǐ shì zhī qiě qiǎn ān shì rù chéng shǐ yán bài zhuàng
三月，秦王擒建德并王琬、长孙安世等于武牢，回至东都城下以示之，且遣安世入城，使言败状。
shì chōng huáng huò bù zhī suǒ wéi jiāng kuì wéi ér chū nán zǒu xiāng yáng móu yú zhū jiāng jiē bù dá nǎi lǜ qí jiāng lì yì jūn mén qǐng xiáng
世充惶惑，不知所为，将溃围而出， 南走襄阳，谋于诸将，皆不答，乃率其将吏诣军门请降。
yú shì shōu qí fǔ kù bān cì jiàng shì
于是收其府库，颁赐将士。
shì chōng huáng mén shì láng xuē dé yīn yǐ wén xí bù xùn xiān zhū zhī cì shōu shì chōng dǎng yǔ duàn dá yáng zhù shàn xióng xìn yáng gōng qīng guō shì héng guō shén zhù dǒng jùn zhāng tóng rén zhū càn děng shí yú rén jiē lù yú luò zhǔ zhī shàng
世充黄门侍郎薛德音以文檄不逊，先诛之，次收世充党与段达、杨注、单雄信、杨公卿、郭士衡、郭什柱、董浚、张童仁、朱粲等十余人，皆戮于洛渚之上。
qín wáng yǐ shì chōng zhì cháng ān gāo zǔ shù qí zuì shì chōng duì yuē jì chén zhī zuì chéng bù róng zhū dàn bì xià ài zǐ qín wáng xǔ chén bù sǐ
秦王以世充至长安，高祖数其罪，世充对曰：“计臣之罪，诚不容诛，但陛下爱子秦王许臣不死。
gāo zǔ nǎi shì zhī
”高祖乃释之。
yǔ xiōng bǐng qī zi tóng xǐ yú shǔ jiāng xíng wèi chóu rén dìng zhōu cì shǐ dú gū xiū suǒ shā
与兄苪、妻、子同徙于蜀，将行，为仇人定州刺史独孤修所杀。
zi xuán yīng jí xiōng shì wěi děng zài lù móu pàn fú zhū
子玄应及兄世伟等在路谋叛，伏诛。
shì chōng zì cuàn wèi fán sān nián ér miè
世充自篡位，凡三年而灭。
dòu jiàn dé bèi zhōu zhāng nán rén yě
窦建德，贝州漳南人也。
shǎo shí pō yǐ rán nuò wéi shì
少时，颇以然诺为事。
cháng yǒu xiāng rén sàng qīn jiā pín wú yǐ zàng shí jiàn dé gēng yú tián zhōng wén ér tàn xī jù chuò gēng niú wǎng gěi sāng shì yóu shì dà wéi xiāng dǎng suǒ chēng
尝有乡人丧亲，家贫无以葬， 时建德耕于田中，闻而叹息，遽辍耕牛，往给丧事，由是大为乡党所称。
chū wèi lǐ zhǎng fàn fǎ wáng qù huì shè de guī
初，为里长，犯法亡去，会赦得归。
fù zú sòng zàng zhě qiān yú rén fán yǒu suǒ zèng jiē ràng ér bù shòu
父卒，送葬者千余人，凡有所赠，皆让而不受。
dà yè qī nián mù rén tǎo gāo lí běn jùn xuǎn yǒng gǎn yóu yì zhě yǐ chōng xiǎo shuài suì bǔ jiàn dé wèi èr bǎi rén zhǎng
大业七年，募人讨高丽，本郡选勇敢尤异者以充小帅，遂补建德为二百人长。
shí shān dōng dà shuǐ rén duō liú sàn tóng xiàn yǒu sūn ān zǔ jiā wèi shuǐ suǒ piào qī zǐ něi sǐ
时山东大水，人多流散，同县有孙安祖，家为水所漂，妻子馁死。
xiàn yǐ ān zǔ xiāo yǒng yì xuǎn zài háng zhōng
县以安祖骁勇， 亦选在行中。
ān zǔ cí pín bái yán zhāng nán lìng lìng nù chī zhī
安祖辞贫，白言漳南令，令怒笞之。
ān zǔ cì shā lìng wáng tóu jiàn dé jiàn dé shě zhī
安祖刺杀令，亡投建德，建德舍之。
shì suì shān dōng dà jī jiàn dé wèi ān zǔ yuē wén huáng dì shí tiān xià yīn shèng fā bǎi wàn zhī zhòng yǐ fá liáo dōng shàng wèi gāo lí suǒ bài
是岁，山东大饥，建德谓安祖曰：“文皇帝时，天下殷盛，发百万之众以伐辽东，尚为高丽所败。
jīn shuǐ lǎo wèi zāi lí shù qióng kùn ér zhǔ shàng bù xù qīn jià lín liáo jiā yǐ wǎng suì xi zhēng chuāng yí wèi fù bǎi xìng pí bì lěi nián zhī yì xíng zhě bù guī jīn zhòng fā bīng yì kě yáo dòng
今水潦为灾，黎庶穷困，而主上不恤，亲驾临辽，加以往岁西征，疮痍未复，百姓疲弊，累年之役，行者不归，今重发兵，易可摇动。
zhàng fū bù sǐ dāng lì dà gōng qǐ kě wèi táo wáng zhī lǔ yě
丈夫不死， 当立大功，岂可为逃亡之虏也？
wǒ zhī gāo jī pō zhōng guǎng dà shù bǎi lǐ guān pú zǔ shēn kě yǐ táo nàn chéng jiān ér chū lǔ lüě zú yǐ zì zī
我知高鸡泊中广大数百里，莞蒲阻深，可以逃难， 承间而出，虏掠足以自资。
jì dé jù rén qiě guān shí biàn bì yǒu dà gōng yú tiān xià yǐ
既得聚人，且观时变，必有大功于天下矣。
ān zǔ rán qí jì
”安祖然其计。
jiàn dé zhāo yòu táo bīng jí wú chǎn yè zhě de shù bǎi rén lìng ān zǔ lǜ zhī rù pō zhōng wèi qún dào ān zǔ zì chēng jiāng jūn
建德招诱逃兵及无产业者，得数百人，令安祖率之，入泊中为群盗，安祖自称将军。
shū rén zhāng jīn chēng yì jié jù de bǎi rén zài hé zǔ zhōng
鄃人张金称亦结聚得百人，在河阻中。
tiáo rén gāo shì dá yòu qǐ bīng de qiān yú rén zài qīng hé jiè zhōng
蓚人高士达又起兵得千余人，在清河界中。
shí zhū dào wǎng lái zhāng nán zhě suǒ guò jiē shā lüě jū rén fén shāo shě zhái dú bù rù jiàn dé zhī lǘ
时诸盗往来漳南者，所过皆杀掠居人，焚烧舍宅，独不入建德之闾。
yóu shì jùn xiàn yì jiàn dé yǔ zéi tú jiāo jié shōu xì jiā shǔ wú shào zhǎng jiē shā zhī
由是郡县意建德与贼徒交结，收系家属，无少长皆杀之。
jiàn dé wén qí jiā bèi tú miè lǜ huī xià èr bǎi rén wáng guī
建德闻其家被屠灭，率麾下二百人亡归。
shì dá zì chēng dōng hǎi gōng yǐ jiàn dé wèi sī bīng
士达自称东海公，以建德为司兵。
hòu ān zǔ wèi zhāng jīn chēng suǒ shā qí bīng shù qiān rén yòu jǐn guī yú jiàn dé
后安祖为张金称所杀，其兵数千人又尽归于建德。
zì cǐ jiàn shèng bīng zhì wàn yú rén yóu wǎng lái gāo jī pō zhōng
自此渐盛，兵至万余人，犹往来高鸡泊中。
měi qīng shēn jiē wù yǔ shì zú jūn zhí qín kǔ yóu shì néng zhì rén zhī sǐ lì
每倾身接物，与士卒均执勤苦，由是能致人之死力。
shí èr nián zhuō jùn tōng shǒu guō xuàn lǜ bīng wàn yú rén lái tǎo shì dá
十二年，涿郡通守郭绚率兵万余人来讨士达。
shì dá zì yǐ zhì lüè bù jí jiàn dé nǎi jìn wèi jūn sī mǎ xián yǐ bīng shòu yān
士达自以智略不及建德，乃进为军司马，咸以兵授焉。
jiàn dé jì chū dǒng zhòng yù lì qí gōng yǐ wēi qún zéi qǐng shì dá shǒu zī zhòng zì jiǎn jīng bīng qī qiān rén yǐ jù xuàn zhà wèi yǔ shì dá yǒu xì ér pàn zhī
建德既初董众，欲立奇功以威群贼，请士达守辎重，自简精兵七千人以拒绚，诈为与士达有隙而叛之。
shì dá yòu xuān yán jiàn dé bèi wáng ér qǔ lǔ huò fù rén dài wèi jiàn dé qī zǐ yú jūn zhōng shā zhī
士达又宣言建德背亡，而取虏获妇人绐为建德妻子，于军中杀之。
jiàn dé wěi qiǎn rén yí xuàn shū qǐng xiáng yuàn wèi qián qū pò shì dá yǐ zì xiào
建德伪遣人遗绚书请降，愿为前驱，破士达以自效。
yuē xìn zhī jí yǐn bīng cóng jiàn dé zhì cháng hé jiè qī yǔ wèi méng gòng tú shì dá
约信之，即引兵从建德至长河界，期与为盟，共图士达。
xuàn bīng yì xiè ér bù bèi jiàn dé xí zhī dà pò xuàn jūn shā lüè shù qiān rén huò mǎ qiān yú pǐ xuàn yǐ shù shí qí dùn zǒu qiǎn jiàng zhuī jí yú píng yuán zhǎn qí shǒu yǐ xiàn shì dá
绚兵益懈而不备，建德袭之， 大破绚军，杀略数千人，获马千余匹，绚以数十骑遁走，遣将追及于平原，斩其首以献士达。
yóu shì jiàn dé zhī shì yì zhèn
由是建德之势益振。
duò qiǎn tài pú qīng yáng yì chén lǜ bīng wàn yú rén tǎo zhāng jīn chēng pò zhī yú qīng hé suǒ huò zéi zhòng jiē tú miè yú sàn zài cǎo zé jiān zhě fù xiāng jù ér tóu jiàn dé
隋遣太仆卿杨义臣率兵万余人讨张金称，破之于清河，所获贼众皆屠灭，余散在草泽间者复相聚而投建德。
yì chén chéng shèng zhì píng yuán yù rù gāo jī pō zhōng jiàn dé wèi shì dá yuē lì guān duò jiāng shàn yòng bīng zhě wéi yì chén ěr
义臣乘胜至平原，欲入高鸡泊中，建德谓士达曰： “历观隋将，善用兵者，唯义臣耳。
xīn pò jīn chēng yuǎn lái xí wǒ qí fēng bù kě dāng
新破金称，远来袭我，其锋不可当。
qǐng yǐn bīng bì zhī lìng qí yù zhàn bù dé kōng yán suì yuè jiàng shì pí juàn chéng biàn xí jī kě yǒu dà gōng
请引兵避之，令其欲战不得，空延岁月，将士疲倦，乘便袭击，可有大功。
jīn yǔ zhēng fēng kǒng gōng bù néng dí yě
今与争锋，恐公不能敌也。
shì dá bù cóng qí yán yīn liú jiàn dé shǒu bì zì lǜ jīng bīng nì jī yì chén
”士达不从其言，因留建德守壁，自率精兵逆击义臣。
zhàn xiǎo shèng ér zòng jiǔ gāo yàn yǒu qīng yì chén zhī xīn
战小胜，而纵酒高宴，有轻义臣之心。
jiàn dé wén zhī yuē dōng hǎi gōng wèi néng pò zéi ér zì jīn dà cǐ huò zhì bù jiǔ yǐ
建德闻之曰：“东海公未能破贼而自矜大，此祸至不久矣。
duò bīng chéng shèng bì cháng qū zhì cǐ rén xīn jīng hài wú kǒng bù quán
隋兵乘胜，必长驱至此，人心惊骇，吾恐不全。
suì liú rén shǒu bì zì lǜ jīng ruì bǎi yú jù xiǎn yǐ fáng shì dá zhī bài
”遂留人守壁，自率精锐百余据险， 以防士达之败。
hòu wǔ rì yì chén guǒ dà pò shì dá yú zhèn zhǎn zhī chéng shì zhuī bēn jiāng wéi jiàn dé
后五日，义臣果大破士达，于阵斩之，乘势追奔，将围建德。
shǒu bīng jì shǎo wén shì dá bài zhòng jiē kuì sàn
守兵既少，闻士达败，众皆溃散。
jiàn dé lǜ bǎi yú qí wáng qù xíng zhì ráo yáng guān qí wú shǒu bèi gōng xiàn zhī fǔ xún shì zhòng rén duō yuàn cóng yòu de sān qiān yú bīng
建德率百余骑亡去，行至饶阳，观其无守备，攻陷之， 抚循士众，人多愿从，又得三千余兵。
chū yì chén jì shā shì dá yǐ wéi jiàn dé bù zú yōu
初，义臣既杀士达，以为建德不足忧。
jiàn dé fù huán píng yuán shōu shì dá bài bīng zhī sǐ zhě xī shōu zàng yān
建德复还平原，收士达败兵之死者，悉收葬焉。
wèi shì dá fā sāng sān jūn jiē gǎo sù
为士达发丧，三军皆缟素。
zhāo jí wáng zú de shù qiān rén jūn fù dà zhèn shǐ zì chēng jiāng jūn
招集亡卒， 得数千人，军复大振，始自称将军。
chū qún dào de duò guān jí shān dōng shì zǐ jiē shā zhī wéi jiàn dé měi huò shì rén bì jiā ēn yù
初，群盗得隋官及山东士子皆杀之，唯建德每获士人，必加恩遇。
chū de ráo yáng xiàn zhǎng sòng zhèng běn yǐn wéi shàng kè yǔ cān móu yì
初得饶阳县长宋正本，引为上客，与参谋议。
cǐ hòu duò jùn zhǎng lì shāo yǐ chéng jiàng zhī jūn róng yì shèng shèng bīng shí yú wàn rén
此后隋郡长吏稍以城降之，军容益盛，胜兵十余万人。
shí sān nián zhēng yuè zhù tán chǎng yú hé jiān lè shòu jiè zhōng zì chēng cháng lè wáng nián hào dīng chǒu shǔ zhì guān shǔ
十三年正月，筑坛场于河间乐寿界中，自称长乐王，年号丁丑，署置官属。
qī yuè duò qiǎn yòu yì wèi jiāng jūn xuē shì xióng lǜ bīng sān wàn lái tǎo zhī zhì hé jiān chéng nán yíng yú qī lǐ jǐng
七月，隋遣右翊卫将军薛世雄率兵三万来讨之，至河间城南，营于七里井。
jiàn dé wén shì xióng zhì xuǎn jīng bīng shù qiān rén fú hé jiān nán jiè zé zhōng xī bá zhū chéng wěi dùn yún wáng rù dòu zi zhōng
建德闻世雄至，选精兵数千人伏河间南界泽中，悉拔诸城伪遁，云亡入豆子中。
shì xióng yǐ wéi jiàn dé wèi jǐ nǎi bù shè bèi
世雄以为建德畏己，乃不设备。
jiàn dé chān zhī zhī zì lǜ gǎn sǐ shì yī qiān rén xí jī shì xióng
建德觇知之，自率敢死士一千人袭击世雄。
huì yún wù zhòu huì liǎng jūn bù biàn duò jūn dà kuì zì xiāng tà jiè sǐ zhě wàn yú shì xióng yǐ shù bǎi qí ér dùn yú jūn xī xiàn
会云雾昼晦，两军不辨，隋军大溃，自相踏藉，死者万余，世雄以数百骑而遁，余军悉陷。
yú shì jiàn dé jìn gōng hé jiān pín zhàn bù xià
于是建德进攻河间，频战不下。
qí hòu chéng zhōng shí jǐn yòu wén yáng dì bèi shì jùn chéng wáng cóng lǜ shì lì fā sāng jiàn dé qiǎn shǐ diào zhī cóng yīn shǐ zhě qǐng xiáng jiàn dé tuì shè jù zhuàn yǐ dài yān
其后城中食尽，又闻炀帝被弑，郡丞王琮率士吏发丧，建德遣使吊之，琮因使者请降，建德退舍具馔以待焉。
cóng lǜ guān shǔ sù fú miàn fù yì jūn mén jiàn dé qīn jiě qí fù yǔ yán duò wáng zhī shì cóng fǔ fú péi āi jiàn dé yì wèi zhī qì
琮率官属素服面缚诣军门，建德亲解其缚，与言隋亡之事，琮俯伏裴哀，建德亦为之泣。
zhū zéi shuài huò jìn yán yuē
诸贼帅或进言曰；
cóng jù wǒ jiǔ shā shāng shén zhòng jì qióng fāng chū jīn qǐng pēng zhī
“琮拒我久，杀伤甚众，计穷方出，今请烹之。
jiàn dé yuē cǐ yì shì yě
”建德曰：“此义士也。
fāng jiā zhuó yòng yǐ lì shì jūn zhě ān kě shā zhī
方加擢用，以励事君者，安可杀之！
wǎng zài pō zhōng gòng wèi xiǎo dào róng kě zì yì shā rén jīn yù ān bǎi xìng yǐ dìng tiān xià hé de hài zhōng liáng hu
往在泊中共为小盗，容可恣意杀人，今欲安百姓以定天下， 何得害忠良乎？
yīn lìng jūn zhōng yuē xiān yǔ wáng cóng yǒu xì zhě jīn gǎn dòng yáo zuì sān zú
”因令军中曰：“先与王琮有隙者，今敢动摇，罪三族。
jí rì shòu cóng yíng zhōu cì shǐ
”即日授琮瀛州刺史。
shǐ dōu lè shòu hào yuē jīn chéng gōng zì shì jùn xiàn duō xià zhī
始都乐寿，号曰金城宫，自是郡县多下之。
wǔ dé yuán nián dōng zhì rì yú jīn chéng gōng shè huì yǒu wǔ dà niǎo jiàng yú lè shòu qún niǎo shù wàn cóng zhī jīng rì ér qù yīn gǎi nián wèi wǔ fèng
武德元年冬至日，于金城宫设会，有五大鸟降于乐寿，群鸟数万从之，经日而去，因改年为五凤。
yǒu zōng chéng rén xiàn xuán guī yī méi jǐng chéng chéng kǒng dé shào yuē xī xià yǔ yīng lù tiān xī xuán guī
有宗城人献玄珪一枚，景城丞孔德绍曰：“昔夏禹膺箓，天锡玄珪。
jīn ruì yǔ yǔ tóng yí chēng xià guó
今瑞与禹同，宜称夏国。
jiàn dé cóng zhī
”建德从之。
xiān shì yǒu shàng gǔ zéi shuài wáng xū bá zì hào màn tiān yōng zhòng shù wàn rù lüè yōu zhōu zhōng liú shǐ ér sǐ
先是，有上谷贼帅王须拔自号漫天， 拥众数万，入掠幽州，中流矢而死。
qí yà jiāng wèi dāo r dài lǐng qí zhòng zì hào lì shān fēi rù jù shēn zé yǒu tú shí wàn
其亚将魏刀儿代领其众，自号历山飞，入据深泽，有徒十万。
jiàn dé yǔ zhī hé dāo r yīn chí shǒu bèi jiàn dé xí pò zhī yòu jǐn bìng qí de
建德与之和，刀儿因弛守备，建德袭破之，又尽并其地。
èr nián yǔ wén huà jí jiàn hào yú wèi xiàn jiàn dé wèi qí nà yán sòng zhèng běn nèi shǐ shì láng kǒng dé shào yuē wú wèi duò zhī bǎi xìng shù shí nián yǐ duò wèi wú jūn èr dài yǐ
二年，宇文化及僭号于魏县，建德谓其纳言宋正本、内史侍郎孔德绍曰：“吾为隋之百姓数十年矣，隋为吾君二代矣。
jīn huà jí shā zhī dà nì wú dào cǐ wú chóu yǐ qǐng yǔ zhū gōng tǎo zhī hé rú
今化及杀之，大逆无道，此吾仇矣，请与诸公讨之，何如？
dé shào yuē jīn hǎi nèi wú zhǔ yīng xióng jìng zhú dài wáng yǐ bù yī ér qǐ zhāng pǔ duò jùn xiàn guān rén mò bù zhēng guī fù zhě yǐ dài wáng zhàng shùn ér dòng yì ān tiān xià yě
”德绍曰：“今海内无主，英雄竞逐，大王以布衣而起漳浦，隋郡县官人莫不争归附者，以大王仗顺而动，义安天下也。
yǔ wén huà jí yǔ guó lián yīn fù zǐ xiōng dì shòu ēn suí dài shēn jū bù yí zhī de ér xíng shì nì zhī huò cuàn duò zì dài nǎi tiān xià zhī zéi yě
宇文化及与国连姻，父子兄弟受恩隋代，身居不疑之地，而行弑逆之祸，篡隋自代，乃天下之贼也。
cǐ ér bù zhū ān yòng méng zhǔ
此而不诛，安用盟主！
jiàn dé chēng shàn
”建德称善。
jí rì yǐn bīng tǎo huà jí lián zhàn dà pò zhī
即日引兵讨化及，连战，大破之。
huà jí bǎo liáo chéng jiàn dé zòng zhuàng chē pāo shí jī qiǎo jué miào sì miàn gōng chéng xiàn zhī
化及保聊城，建德纵撞车抛石，机巧绝妙，四面攻城，陷之。
jiàn dé rù chéng xiān yè duò xiāo huáng hòu yǔ yǔ chēng chén
建德入城，先谒隋萧皇后，与语称臣。
xī shōu shì yáng dì yuán móu zhě yǔ wén zhì jí yáng shì lǎn yuán wǔ dá xǔ hóng rén mèng jǐng jí duò wén wǔ guān duì ér zhǎn zhī xiāo shǒu yuán mén zhī wài
悉收弑炀帝元谋者宇文智及、杨士览、元武达、许弘仁、孟景，集隋文武官，对而斩之，枭首辕门之外。
huà jí bìng qí èr zi tóng zǎi yǐ jiàn chē zhì dà lù xiàn zhǎn zhī
化及并其二子同载以槛车，至大陆县斩之。
jiàn dé měi píng chéng pò zhèn suǒ de zī cái bìng sàn shǎng zhū jiāng yī wú suǒ qǔ
建德每平城破阵，所得资财，并散赏诸将，一无所取。
yòu bù dàn ròu cháng shí wéi yǒu cài shū tuō sù zhī fàn
又不啖肉，常食唯有菜蔬、脱粟之饭。
qí qī cáo shì bù yī wán qǐ suǒ shǐ bì qiè cái shí shù rén
其妻曹氏不衣纨绮，所使婢妾才十数人。
zhì cǐ de gōng rén yǐ qiān shù bìng yǒu róng sè yìng shí fàng sàn
至此，得宫人以千数，并有容色，应时放散。
de duò wén wǔ guān jí xiāo guǒ shàng qiě yī wàn yì fàng sàn tīng qí suǒ qù
得隋文武官及骁果尚且一万，亦放散，听其所去。
yòu yǐ duò huáng mén shì láng péi ju wèi shàng shū zuǒ pú yè
又以隋黄门侍郎裴矩为尚书左仆射，
bīng bù shì láng cuī jūn sù wèi shì zhōng
兵部侍郎崔君肃为侍中，
shào fǔ lìng hé chóu wèi gōng bù shàng shū
少府令何稠为工部尚书，
zì yú suí cái bài shòu
自余随才拜授，
wěi yǐ zhèng shì
委以政事，
qí yǒu yù wǎng guān zhōng jí dōng dōu zhě yì zì tīng zhī
其有欲往关中及东都者亦恣听之，
réng gěi qí yī liáng
仍给其衣粮，
yǐ bīng yuán zhī
以兵援之，
sòng chū qí jìng
送出其境。
gōng xiàn míng zhōu lǔ cì shǐ yuán zi gàn
攻陷洺州，虏刺史袁子干。
qiān dū yú míng zhōu hào wàn chūn gōng
迁都于洺州，号万春宫。
qiǎn shǐ wǎng guàn jīn cí dòu qīng zhī mù zhì shǒu zhǒng èr shí jiā
遣使往灌津，祠窦青之墓，置守冢二十家。
yòu yǔ wáng shì chōng jié hǎo qiǎn shǐ cháo duò yuè wáng tōng yú luò yáng
又与王世充结好，遣使朝隋越王侗于洛阳。
hòu shì chōng fèi tōng zì lì nǎi jué zhī shǐ zì zūn dà jiàn tiān zǐ jīng qí chū jǐng rù bì xià shū yán zhào
后世充废侗自立， 乃绝之，始自尊大，建天子旌旗，出警入跸，下书言诏。
zhuī shì suí yáng dì wèi mǐn dì fēng qí wáng jiǎn zi zhèng dào wèi yún gōng
追谥隋炀帝为闵帝，封齐王暕子政道为郧公。
rán yóu yī yǐ tū jué
然犹依倚突厥。
duò yì chéng gōng zhǔ xiān jià tū jué jí shì qiǎn shǐ yíng xiāo huáng hòu jiàn dé lè bīng qiān yú qí sòng zhī rù fán yòu chuán huà jí shǒu yǐ xiàn gōng zhǔ
隋义城公主先嫁突厥，及是遣使迎萧皇后，建德勒兵千余骑送之入蕃，又传化及首以献公主。
jì yǔ tū jué xiāng lián bīng fēng yì shèng
既与突厥相连，兵锋益盛。
jiǔ yuè nán qīn xiāng zhōu hé běi dà shǐ huái ān wáng shén tōng bù néng jù tuì bēn lí yáng
九月，南侵相州，河北大使淮安王神通不能拒，退奔黎阳。
xiāng zhōu xiàn shā cì shǐ lǚ mín
相州陷，杀刺史吕珉。
yòu jìn gōng wèi zhōu xiàn lí yáng zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn li shì jī huáng mèi tóng ān cháng gōng zhǔ jí shén tōng bìng wèi suǒ lǔ
又进攻卫州，陷黎阳，左武卫大将军李世𪟝、皇妹同安长公主及神通并为所虏。
huá zhōu cì shǐ wáng guǐ wèi nú suǒ shā xié qí shǒu yǐ bēn jiàn dé yuē nú shā zhǔ wèi dà nì wǒ hé kě nà zhī
滑州刺史王轨为奴所杀，携其首以奔建德，曰：“奴杀主为大逆，我何可纳之！
mìng lì zhǎn nú ér fǎn guǐ shǒu yú huá zhōu
” 命立斩奴，而返轨首于滑州。
lì rén gǎn zhī jí rì ér jiàng
吏人感之，即日而降。
qí jì èr zhōu jí yǎn zhōu zéi shuài xú yuán lǎng jiē wén fēng ér xià
齐、济二州及兖州贼帅徐圆朗皆闻风而下。
jiàn dé shì li shì jī shǐ qí lǐng bīng yǐ zhèn lí zhōu
建德释李世𪟝，使其领兵以镇黎州。
sān nián zhēng yuè shì jī shě qí fù ér táo guī zhí fǎ zhě qǐng zhū zhī jiàn dé yuē jī běn táng chén wèi wǒ suǒ lǔ bù wàng qí zhǔ táo huán běn cháo cǐ zhōng chén yě qí fù hé zuì
三年正月，世𪟝舍其父而逃归，执法者请诛之，建德曰：“𪟝本唐臣，为我所虏，不忘其主，逃还本朝，此忠臣也，其父何罪！
jìng bù zhū
”竟不诛。
shě tóng ān cháng gōng zhǔ jí shén tōng yú bié guǎn dài yǐ kè lǐ
舍同安长公主及神通于别馆，待以客礼。
gāo zǔ qiǎn shǐ yǔ zhī lián hé jiàn dé jí qiǎn gōng zhǔ yǔ shǐ jù guī
高祖遣使与之连和，建德即遣公主与使俱归。
cháng pò zhào zhōu zhí cì shǐ zhāng áng xíng zhōu cì shǐ chén jūn bīn dà shǐ zhāng dào yuán děng yǐ qīn yì qí jìng jiàn dé jiāng lù zhī
尝破赵州，执刺史张昂、邢州刺史陈君宾、大使张道源等，以侵轶其境，建德将戮之。
qí guó zǐ jì jiǔ lìng jìng jìn yuē fu quǎn gè fèi fēi qí zhǔ jīn lín rén jiān shǒu lì qū jiù qín cǐ nǎi zhōng què shì yě
其国子祭酒凌敬进曰：“夫犬各吠非其主，今邻人坚守，力屈就擒，此乃忠确士也。
ruò jiā kù hài hé yǐ quàn dài wáng zhī chén hu
若加酷害， 何以劝大王之臣乎？
jiàn dé shèng nù yuē wǒ zhì chéng xià yóu mí bù jiàng láo wǒ shī lǚ zuì hé kě shè
”建德盛怒曰：“我至城下，犹迷不降，劳我师旅，罪何可赦？
jìng yòu yuē jīn dài wáng shǐ dà jiàng jūn gāo shì xìng yú yì shuǐ kàng yù luō yì bīng cái zhì shì xìng jí jiàng dài wáng zhī yì fù wèi kě bù
” 敬又曰：“今大王使大将军高士兴于易水抗御罗艺，兵才至，士兴即降，大王之意复为可不？
jiàn dé nǎi wù jí mìng shì zhī
”建德乃悟，即命释之。
qí kuān hòu cóng jiàn duō cǐ lèi yě
其宽厚从谏，多此类也。
yòu qiǎn shì xìng jìn wéi yōu zhōu gōng zhī bù kè tuì jūn lǚ lóng huǒ chéng wèi yì suǒ xí shì xìng dà kuì
又遣士兴进围幽州， 攻之不克，退军旅笼火城，为艺所袭，士兴大溃。
xiān shì qí dà jiàng wáng fú bǎo duō yǒng lüè gōng guān děng lún qún shuài jí zhī
先是，其大将王伏宝多勇略，功冠等伦，群帅嫉之。
huò yán qí fǎn jiàn dé jiāng shā zhī fú bǎo yuē wǒ wú zuì yě dài wáng hé tīng chán yán zì zhǎn zuǒ yòu shǒu hu
或言其反，建德将杀之，伏宝曰：“我无罪也，大王何听谗言， 自斩左右手乎？
jì shā zhī hòu yòng bīng duō bù lì
”既杀之，后用兵多不利。
jiǔ yuè jiàn dé zì shuài shī wéi yōu zhōu yì chū bīng yǔ zhàn dà pò zhī zhǎn shǒu qiān èr bǎi jí
九月，建德自帅师围幽州，艺出兵与战，大破之，斩首千二百级。
yì bīng pín shèng ér jiāo jìn xí qí yíng jiàn dé liè zhèn yú yíng zhōng tián qiàn ér chū jī yì bài zhī
艺兵频胜而骄，进袭其营，建德列阵于营中，填堑而出，击艺败之。
jiàn dé báo qí chéng bù kè suì guī míng zhōu
建德薄其城，不克，遂归洺州。
qí nà yán sòng zhèng běn hǎo zhí jiàn jiàn dé yòu tīng chán yán shā zhī
其纳言宋正本好直谏，建德又听谗言杀之。
shì hòu rén yǐ wéi jiè wú fù jìn yán zhě yóu cǐ zhèng jiào yì shuāi
是后人以为诫，无复进言者，由此政教益衰。
xiān cáo zhōu jì yīn rén mèng hǎi gōng yōng jīng bīng sān wàn jù zhōu qiáo chéng yǐ lüè hé nán zhī de
先，曹州济阴人孟海公拥精兵三万，据周桥城以掠河南之地。
qí nián shí yī yuè jiàn dé zì lǜ bīng dù hé yǐ jī zhī
其年十一月，建德自率兵渡河以击之。
shí qín wáng gōng wáng shì chōng yú luò yáng jiàn dé zhōng shū shè rén liú bīn shuō jiàn dé yuē jīn táng yǒu guān nèi zhèng yǒu hé nán xià jū hé běi cǐ dǐng zú xiāng chí zhī shì yě
时秦王攻王世充于洛阳，建德中书舍人刘斌说建德曰：“今唐有关内，郑有河南，夏居河北，此鼎足相持之势也。
wén táng bīng xī zhòng gōng zhèng shǒu wěi èr nián zhèng shì rì cù ér táng bīng bù jiě
闻唐兵悉众攻郑，首尾二年， 郑势日蹙而唐兵不解。
táng qiáng zhèng ruò qí shì bì pò zhèng zhèng pò zé xià yǒu chǐ hán zhī yōu
唐强郑弱，其势必破郑，郑破则夏有齿寒之忧。
wèi dài wáng jì zhě mò ruò jiù zhèng zhèng jù qí nèi xià gōng qí wài pò zhī bì yǐ
为大王计者， 莫若救郑，郑拒其内，夏攻其外，破之必矣。
ruò què táng quán zhèng cǐ cháng bǎo sān fēn zhī shì yě
若却唐全郑，此常保三分之势也。
ruò táng jūn pò hòu ér zhèng kě tú zé yīn ér miè zhī zǒng èr guó zhī zhòng chéng táng jūn zhī bài cháng qū xi rù jīng shī kě de ér yǒu cǐ tài píng zhī jī yě
若唐军破后而郑可图，则因而灭之，总二国之众，乘唐军之败，长驱西入，京师可得而有，此太平之基也。
jiàn dé dà yuè yuē cǐ liáng cè yǐ
”建德大悦曰：“此良策矣。
shì huì shì chōng qiǎn shǐ qǐ shī yú jiàn dé jí qiǎn qí zhí fāng shì láng wèi chù huì rù cháo qǐng jiě shì chōng zhī wéi
”适会世充遣使乞师于建德， 即遣其职方侍郎魏处绘入朝，请解世充之围。
sì nián èr yuè jiàn dé kè zhōu qiáo lǔ hǎi gōng liú qí jiāng fàn yuàn shǒu cáo zhōu xī fā hǎi gōng jí xú yuán lǎng zhī zhòng lái jiù shì chōng
四年二月，建德克周桥，虏海公，留其将范愿守曹州，悉发海公及徐圆朗之众来救世充。
jūn zhì huá zhōu shì chōng xíng tái pú yè hán hóng kāi chéng nà zhī suì jìn bī yuán zhōu liáng zhōu guǎn zhōu jiē xiàn zhī zhūn yú xíng yáng
军至滑州，世充行台仆射韩洪开城纳之，遂进逼元州、梁州、管州，皆陷之，屯于荥阳。
sān yuè qín wáng rù wǔ láo jìn báo qí yíng duō suǒ shāng shā bìng qín qí jiāng yīn qiū shí zàn
三月，秦王入武牢，进薄其营，多所伤杀，并擒其将殷秋、石瓒。
shí shì chōng dì shì biàn wèi xú zhōu xíng tái qiǎn qí jiāng guō shì héng lǐng bīng shù qiān rén cóng zhī hé zhòng shí yú wàn hào wèi sān shí wàn jūn cì chéng gāo zhù gōng yú bǎn zhǔ yǐ shì bì zhàn
时世充弟世辨为徐州行台，遣其将郭士衡领兵数千人从之，合众十余万，号为三十万，军次成皋，筑宫于板渚，以示必战。
yòu qiǎn jiàn shǐ yuē shì chōng gòng wèi biǎo lǐ
又遣间使约世充共为表里。
jīng èr yuè pò yú wǔ láo bù dé jìn
经二月，迫于武牢，不得进。
qín wáng qiǎn jiàng jūn wáng jūn kuò lǐng qīng jì qiān yú chāo qí liáng yùn huò qí dà jiàng zhāng qīng tè lǔ huò shén zhòng
秦王遣将军王君廓领轻骑千余抄其粮运，获其大将张青特，虏获甚众。
jiàn dé shù bù lì rén qíng wēi hài jiàng shuài yǐ xià pò mèng hǎi gōng jiē yǒu suǒ huò sī guī míng zhōu
建德数不利，人情危骇，将帅已下破孟海公，皆有所获，思归洺州。
lìng jìng jìn shuō yuē yi xī bīng jì hé gōng qǔ huái zhōu hé yáng shǐ zhòng jiāng jū shǒu
凌敬进说曰：“宜悉兵济河，攻取怀州河阳，使重将居守。
gèng lǜ zhòng míng gǔ jiàn qí yú tài xíng rù shàng dǎng xiān shēng hòu shí chuán xí ér dìng
更率众鸣鼓建旗，逾太行，入上党，先声后实，传檄而定。
jiàn qū hú kǒu shāo hài pú jīn shōu hé dōng zhī de cǐ cè zhī shàng yě
渐趋壶口，稍骇蒲津，收河东之地，此策之上也。
xíng cǐ bì yǒu sān lì yī zé rù wú rén zhī jìng shī yǒu wàn quán
行此必有三利：一则入无人之境，师有万全；
èr zé tuò tǔ de bīng
二则拓土得兵；
sān zé zhèng wéi zì jiě
三则郑围自解。
jiàn dé jiāng cóng zhī ér shì chōng zhī shǐ cháng sūn ān shì yīn jī jīn yù dàn qí zhū jiāng yǐ luàn qí móu
”建德将从之，而世充之使长孙安世阴赍金玉，啖其诸将，以乱其谋。
zhòng xián jìn jiàn yuē lìng jìng shū shēng ěr qǐ kě yǔ yán zhàn hu
众咸进谏曰：“凌敬， 书生耳，岂可与言战乎？
jiàn dé cóng zhī tuì ér xiè jìng yuē jīn zhòng xīn shén ruì cǐ tiān zàn wǒ yǐ
”建德从之，退而谢敬曰：“今众心甚锐，此天赞我矣。
yīn cǐ jué zhàn bì jiāng dà jié
因此决战，必将大捷。
yǐ yī zhòng yì bù dé cóng gōng yán yě
已依众议，不得从公言也。
jìng gù zhēng jiàn dé nù fú chū yān
”敬固争，建德怒，扶出焉。
qí qī cáo shì yòu yán yú jiàn dé yuē jì jiǔ zhī yán kě cóng dài wáng hé bù nà yě
其妻曹氏又言于建德曰：“祭酒之言可从，大王何不纳也？
qǐng zì fǔ kǒu zhī dào chéng táng guó zhī xū lián yíng jiàn jìn yǐ qǔ shān běi yòu yīn tū jué xi chāo guān zhōng táng bì hái shī yǐ zì jiù cǐ zé zhèng wéi jiě yǐ
请自滏口之道，乘唐国之虚，连营渐进，以取山北，又因突厥西抄关中，唐必还师以自救，此则郑围解矣。
jīn dùn bīng wǔ láo zhī xià rì yuè yān jiǔ tú wèi zì kǔ shì kǒng wú gōng
今顿兵武牢之下，日月淹久，徒为自苦，事恐无功。
jiàn dé yuē cǐ fēi nǚ zǐ suǒ zhī yě
”建德曰：“此非女子所知也。
qiě zhèng guó xuán mìng zhāo mù yǐ dài wú lái jì xǔ jiù zhī qǐ kě jiàn nán ér tuì shì tiān xià yǐ bù xìn yě
且郑国悬命朝暮，以待吾来，既许救之，岂可见难而退，示天下以不信也？
yú shì xī zhòng jìn bī wǔ láo guān jūn àn jiǎ cuò qí ruì
”于是悉众进逼武牢，官军按甲挫其锐。
jí jiàn dé jié zhèn yú sì shuǐ qín wáng qiǎn qí tiāo zhī jiàn dé jìn jūn ér zhàn dòu kàng dāng zhī
及建德结阵于汜水，秦王遣骑挑之，建德进军而战，窦抗当之。
jiàn dé shǎo què qín wáng chí qí shēn rù fǎn fù sì wǔ hé rán hòu dà pò zhī
建德少却，秦王驰骑深入，反复四五合，然后大破之。
jiàn dé zhòng qiāng cuàn yú niú kǒu zhǔ chē qí jiāng jūn bái shì ràng yáng wǔ wēi shēng huò zhī
建德中枪， 窜于牛口渚，车骑将军白士让、杨武威生获之。
xiān shì jūn zhōng yǒu tóng yáo yuē dòu rù niú kǒu shì bù dé jiǔ
先是，军中有童谣曰：“豆入牛口， 势不得久。
jiàn dé xíng zhì niú kǒu zhǔ shén è zhī guǒ bài yú cǐ de
”建德行至牛口渚，甚恶之，果败于此地。
jiàn dé suǒ lǐng bīng zhòng yī shí bēn kuì qī cáo shì jí qí zuǒ pú yè qí shàn xíng jiāng shù bǎi qí dùn yú míng zhōu
建德所领兵众，一时奔溃， 妻曹氏及其左仆射齐善行将数百骑遁于洺州。
yú dǎng yù lì jiàn dé yǎng zǐ wéi zhǔ shàn xíng yuē xià wáng píng dìng hé shuò shì mǎ jīng qiáng yī zhāo bèi qín rú cǐ qǐ fēi tiān mìng yǒu suǒ guī yě
余党欲立建德养子为主，善行曰： “夏王平定河朔，士马精强，一朝被擒如此，岂非天命有所归也？
bù rú wěi xīn qǐng mìng wú wéi tú tàn shēng rén
不如委心请命， 无为涂炭生人。
suì yǐ fǔ kù cái wù xī fēn shì zú gè lìng sàn qù
”遂以府库财物悉分士卒，各令散去。
shàn xíng nǎi yǔ jiàn dé yòu pú yè péi ju xíng tái cáo dàn jí jiàn dé qī lǜ wěi guān shǔ jǔ shān dōng zhī de fèng chuán guó děng bā xǐ lái jiàng
善行乃与建德右仆射裴矩、 行台曹旦及建德妻率伪官属，举山东之地，奉传国等八玺来降。
qī yuè qín wáng fú jiàn dé zhì jīng shī zhǎn yú cháng ān shì nián sì shí jiǔ
七月，秦王俘建德至京师，斩于长安市，年四十九。
zì qǐ jūn zhì miè fán liù suì hé běi xī píng
自起军至灭，凡六岁，河北悉平。
qí nián liú hēi tà fù dào jù shān dōng
其年，刘黑闼复盗据山东。
shǐ chén yuē shì chōng jiān rén zāo féng hūn zhǔ shàng zé yú nìng guǐ sú yǐ qǔ róng míng xià zé qiáng biàn shì fēi yǐ zhì qún lùn
史臣曰：世充奸人，遭逢昏主，上则谀佞诡俗以取荣名，下则强辩饰非以制群论。
zhōng xíng cuàn nì zì zì lù liáng ān rěn shā rén jiáo qíng yù zhòng fán suǒ wěi rèn duō shì pàn wáng chū jiàng qín wáng bù zhì xiǎn lù qí wèi xìng yě duō yǐ
终行篡逆，自恣陆梁，安忍杀人，矫情驭众，凡所委任，多是叛亡，出降秦王， 不致显戮，其为幸也多矣。
jiàn dé yì fú xiāng lǘ dào jù hé shuò fǔ yù shì zú zhāo jí xián liáng
建德义伏乡闾，盗据河朔，抚驭士卒，招集贤良。
zhōng jué shì chōng zhōng zhǎn huà jí bù shā xú gài shēng huán shén tōng chén jī yīng duàn mǐ bù yǒu chū
中绝世充，终斩化及，不杀徐盖，生还神通，沉机英断，靡不有初。
jí sòng zhèng běn wáng fú bǎo bèi chán jiàn hài lìng jìng cáo shì chén móu bù xíng suì zhì wáng miè xiǎn kè yǒu zhōng yǐ
及宋正本、王伏宝被谗见害，凌敬、曹氏陈谋不行，遂至亡灭，鲜克有终矣。
rán tiān mìng yǒu guī rén móu bù jí
然天命有归，人谋不及。
zàn yuē shì chōng cuàn nì jiàn dé bì jiàn èr xiōng jí zhū zhōng yuán mǐ luàn
赞曰：世充篡逆，建德愎谏，二凶即诛，中原弭乱。