xuē jǔ zi rén gǎo
○薛举子仁杲
li guǐ liú wǔ zhōu yuàn jūn zhāng fù
李轨刘武周苑君璋附
gāo kāi dào hēi tà xú yuán lǎng
高开道黑闼徐圆朗
xuē jǔ hé dōng fén yīn rén yě
薛举，河东汾阴人也。
qí fù wāng xǐ jū jīn chéng
其父汪，徙居金城。
jǔ róng mào guī wěi xiōng hàn shàn shè xiāo wǔ jué lún jiā chǎn jù wàn jiāo jié háo huá xióng yú biān shuò
举容貌瑰伟，凶悍善射，骁武绝伦， 家产巨万，交结豪猾，雄于边朔。
chū wèi jīn chéng fǔ xiào wèi
初，为金城府校尉。
dà yè mò lǒng xī qún dào fēng qǐ bǎi xìng jī něi jīn chéng lìng hǎo yuàn mù de shù qiān rén shǐ jǔ tǎo bǔ
大业末，陇西群盗蜂起，百姓饥馁，金城令郝瑗，募得数千人，使举讨捕。
shòu jiǎ yú jùn zhōng lì rén xián jí zhì jiǔ yǐ xiǎng shì
授甲于郡中，吏人咸集，置酒以飨士。
jǔ yǔ qí zi rén gǎo jí tóng móu zhě shí sān rén yú zuò zhōng jié yuàn jiǎo chēng shōu bǔ fǎn zhě yīn fā bīng qiú jùn xiàn guān kāi cāng yǐ zhèn pín fá
举与其子仁杲及同谋者十三人，于座中劫瑗，矫称收捕反者，因发兵囚郡县官， 开仓以赈贫乏。
zì chēng xī qín bà wáng jiàn yuán wèi qín xìng fēng rén gǎo wèi qí gōng shǎo zǐ rén yuè wèi jìn gōng
自称西秦霸王，建元为秦兴，封仁杲为齐公，少子仁越为晋公。
yǒu zōng luō zhě xiān jù dǎng wèi qún dào zhì shì shuài zhòng huì zhī fēng wèi yì xīng gōng yú jiē yǐ cì fēng bài
有宗罗者，先聚党为群盗，至是帅众会之，封为义兴公，余皆以次封拜。
lüè guān shōu mǎ zhāo jí qún dào bīng fēng shén ruì suǒ zhì jiē xià
掠官收马， 招集群盗，兵锋甚锐，所至皆下。
duò jiāng huáng fǔ wǎn tún bīng yī wàn zài fú hǎn jǔ xuǎn jīng ruì èr qiān rén xí zhī yǔ wǎn jūn yù yú chì àn chén bīng wèi zhàn é ér fēng yǔ bào zhì
隋将皇甫绾屯兵一万在枹罕，举选精锐二千人袭之，与绾军遇于赤岸，陈兵未战，俄而风雨暴至。
chū fēng nì jǔ zhèn ér wǎn bù jī zhī
初，风逆举阵，而绾不击之；
hū fǎn fēng zhèng nì wǎn zhèn qì sè hūn mèi jūn zhōng rǎo luàn
忽返风，正逆绾阵，气色昏昧，军中扰乱。
jǔ cè mǎ xiān dēng zhòng jūn cóng zhī duò jūn dà kuì suì xiàn fú hǎn
举策马先登，众军从之，隋军大溃，遂陷枹罕。
shí qiāng shǒu zhōng lì sú yōng bīng èr wàn zài mín shān jiè jǐn yǐ zhòng jiàng jǔ bīng suì dà zhèn
时羌首钟利俗拥兵二万在岷山界，尽以众降举，兵遂大振。
jìn rén gǎo wèi qí wáng shòu dōng dào xíng jūn yuán shuài
进仁杲为齐王， 授东道行军元帅；
rén yuè wèi jìn wáng jiān hé zhōu cì shǐ
仁越为晋王，兼河州刺史；
luō wèi yì xīng wáng yǐ fù rén gǎo
罗为义兴王，以副仁杲。
zǒng bīng lüè dì yòu kè shàn kuò èr zhōu shù rì jiān jǐn yǒu lǒng xī zhī de zhòng zhì shí sān wàn
总兵略地， 又克鄯、廓二州，数日间，尽有陇西之地，众至十三万。
shí sān nián qiū qī yuè jǔ jiàn hào yú lán zhōu yǐ qī jū shì wèi huáng hòu mǔ wèi huáng tài hòu qǐ fén yíng zhì líng yì lì miào yú chéng nán
十三年秋七月，举僭号于兰州，以妻鞠氏为皇后，母为皇太后，起坟茔，置陵邑，立庙于城南。
qí yuè jǔ chén bīng shù wàn chū bài mù lǐ bì dà huì
其月，举陈兵数万，出拜墓，礼毕大会。
rén gǎo jìn bīng wéi qín zhōu
仁杲进兵围秦州。
rén yuè bīng qū jiàn kǒu zhì hé chí jùn tài shǒu xiāo yǔ jù tuì zhī
仁越兵趋剑口，至河池郡，太守萧瑀拒退之。
jǔ mìng qí jiāng cháng zhòng xìng dù hé jī li guǐ yǔ guǐ jiāng li yūn dà zhàn yú chāng sōng zhòng xìng bài jì quán jūn xiàn yú guǐ
举命其将常仲兴渡河击李轨，与轨将李赟大战于昌松，仲兴败绩，全军陷于轨。
jí rén gǎo kè qín zhōu jǔ zì lán zhōu qiān dū zhī
及仁杲克秦州，举自兰州迁都之。
qiǎn rén gǎo yǐn jūn kòu fú fēng jùn qiān yuán zéi shuài táng bì lǜ zhòng jù zhī bīng bù dé jìn
遣仁杲引军寇扶风郡，汧源贼帅唐弼率众拒之，兵不得进。
chū bì qǐ fú fēng lì lǒng xī li hóng zhī wèi tiān zǐ yǒu tú shí wàn
初，弼起扶风，立陇西李弘芝为天子，有徒十万。
jǔ qiǎn shǐ zhāo bì bì shā hóng zhī yǐn jūn cóng jǔ
举遣使招弼，弼杀弘芝，引军从举。
rén gǎo yīn bì chí bèi xí pò zhī bìng yǒu qí zhòng bì yǐ shù bǎi qí dùn miǎn
仁杲因弼弛备，袭破之，并有其众，弼以数百骑遁免。
jǔ shì yì zhāng jūn hào sān shí wàn jiāng tú jīng shī
举势益张，军号三十万，将图京师。
huì yì bīng dìng guān zhōng suì liú gōng fú fēng
会义兵定关中，遂留攻扶风。
tài zōng shuài shī tǎo bài zhī zhǎn shǒu shù qiān jí zhuī bēn zhì lǒng dǐ ér hái
太宗帅师讨败之，斩首数千级，追奔至陇坻而还。
jǔ yòu jù tài zōng yú lǒng zhuī zhī nǎi wèn qí zhòng yuē gǔ lái tiān zǐ yǒu jiàng shì fǒu
举又惧太宗逾陇追之， 乃问其众曰：“古来天子有降事否？
wěi huáng mén shì láng zhě liàng yuē xī yuè dì zhào tuó zú guī hàn zǔ shǔ zhǔ liú shàn yì shì jìn cháo jìn dài xiāo cóng zhì jīn yóu guì
”伪黄门侍郎褚亮曰：“昔越帝赵佗卒归汉祖， 蜀主刘禅亦仕晋朝，近代萧琮，至今犹贵。
zhuǎn huò wéi fú zì gǔ yǒu zhī
转祸为福，自古有之。
qí wèi wèi qīng hǎo yuàn qū ér jìn yuē huáng dì shī wèn
”其卫尉卿郝瑗趋而进曰：“皇帝失问。
zhě liàng zhī yán yòu hé bèi yě
褚亮之言，又何悖也！
xī hàn zǔ lǚ jīng bài jì shǔ xiān zhǔ jí wáng qī zǐ zhàn zhī lì hài hé dài wú zhī
昔汉祖屡经败绩，蜀先主亟亡妻子， 战之利害，何代无之？
ān dé yī zhàn bù jié ér wèi wáng guó zhī jì yě
安得一战不捷，而为亡国之计也！
jǔ yì huǐ zhī dá yuē liáo fā cǐ wèn shì jūn děng ěr
”举亦悔之，答曰：“聊发此问，试君等耳。
nǎi hòu shǎng yuàn yǐn wèi móu zhǔ
”乃厚赏瑗，引为谋主。
yuàn yòu quàn jǔ lián jié liáng shī dōu gòng wèi shēng shì hòu lù tū jué ěr qí róng mǎ hé zòng bìng lì jìn bī jīng shī
瑗又劝举连结梁师都，共为声势，厚赂突厥，饵其戎马，合从并力，进逼京师。
jǔ cóng qí yán yǔ tū jué mò hè duō shè móu qǔ jīng shī
举从其言，与突厥莫贺咄设谋取京师。
mò hè duō shè xǔ yǐ bīng suí zhī qī yǒu rì yǐ
莫贺咄设许以兵随之，期有日矣。
huì dōu shuǐ jiān yǔ wén xīn shǐ yú tū jué xīn shuō mò hè duō shè zhǐ qí chū bīng gù jǔ móu bù xíng
会都水监宇文歆使于突厥，歆说莫贺咄设，止其出兵，故举谋不行。
wǔ dé yuán nián fēng zhōu zǒng guǎn zhāng zhǎng xùn jìn jī zōng luō jǔ xī zhòng lái yuán jūn tún gāo zhí zòng bīng lǔ lüě zhì yú bīn qí zhī de
武德元年，丰州总管张长逊进击宗罗，举悉众来援，军屯高墌，纵兵虏掠， 至于豳、岐之地。
tài zōng yòu lǜ zhòng jī zhī jūn cì gāo zhí chéng dù qí liáng shǎo yì zài sù zhàn nǎi mìng shēn gōu jiān bì yǐ lǎo qí shī
太宗又率众击之，军次高墌城，度其粮少，意在速战，乃命深沟坚壁，以老其师。
wèi jí yǔ zhàn huì tài zōng bù yù xíng jūn zhǎng shǐ liú wén jìng yīn kāi shān qǐng guān bīng yú gāo zhí xī nán shì zhòng bù shè bèi wèi jǔ bīng yǎn chéng qí hòu
未及与战，会太宗不豫，行军长史刘文静、殷开山请观兵于高墌西南，恃众不设备，为举兵掩乘其后。
tài zōng wén zhī zhī qí bì bài jù yǔ shū zé zhī
太宗闻之，知其必败，遽与书责之。
wèi zhì liǎng jūn hé zhàn jìng wèi jǔ suǒ bài sǐ zhě shí wǔ liù dà jiàng mù róng luō lǐ ān yuǎn liú hóng jī jiē xiàn yú zhèn
未至， 两军合战，竟为举所败，死者十五六，大将慕容罗、李安远、刘弘基皆陷于阵。
tài zōng guī yú jīng shī jǔ jūn qǔ gāo zhí yòu qiǎn rén gǎo jìn wéi níng zhōu
太宗归于京师，举军取高墌，又遣仁杲进围宁州。
hǎo yuàn yán yú jǔ yuē jīn táng bīng xīn pò jiàng shuài bìng qín jīng shī sāo dòng kě chéng shèng zhí qǔ cháng ān
郝瑗言于举曰：“今唐兵新破， 将帅并擒，京师骚动，可乘胜直取长安。
jǔ rán zhī
”举然之。
lín fā ér jǔ jí zhào wū shì zhī wū yán táng bīng wèi suì jǔ è zhī wèi jǐ ér sǐ
临发而举疾，召巫视之，巫言唐兵为祟，举恶之，未几而死。
jǔ měi pò zhèn suǒ huò shì zú jiē shā zhī shā rén duō duàn shé gē bí huò duì dǎo zhī
举每破阵，所获士卒皆杀之，杀人多断舌、割鼻， 或碓捣之。
qí qī xìng yòu kù bào hǎo biān tà qí xià jiàn rén bù shèng tòng ér wǎn zhuǎn yú de zé mái qí zú cái lù fù bèi ér chuí zhī
其妻性又酷暴，好鞭挞其下，见人不胜痛而宛转于地，则埋其足，才露腹背而捶之。
yóu shì rén xīn bù fù
由是人心不附。
rén gǎo dài dǒng qí zhòng wěi shì jǔ wèi wǔ huáng dì wèi zàng ér rén gǎo miè
仁杲代董其众，伪谥举为武皇帝，未葬而仁杲灭。
rén gǎo jǔ zhǎng zǐ yě duō lì shàn qí shè jūn zhōng hào wèi wàn rén dí
仁杲，举长子也，多力善骑射，军中号为万人敌。
rán suǒ zhì duō shā rén nà qí qī qiè
然所至多杀人，纳其妻妾。
huò yǔ xìn zi lì nù qí bù jiàng zhé yú měng huǒ zhī shàng jiàn gē yǐ dàn jūn shì
获庾信子立，怒其不降，磔于猛火之上，渐割以啖军士。
chū bá qín zhōu xī zhào fù rén dào xuán zhī yǐ cù guàn bí huò yì qí xià qiào yǐ qiú jīn bǎo
初，拔秦州，悉召富人倒悬之，以醋灌鼻，或杙其下窍，以求金宝。
jǔ měi jiè zhī yuē rǔ zhì lüè zòng héng zú bàn wǒ jiā shì ér shāng yú kē nüè yǔ wù wú ēn zhōng dāng fù wǒ zōng shè
举每诫之曰：“汝智略纵横，足办我家事，而伤于苛虐，与物无恩，终当覆我宗社。
jǔ sǐ rén gǎo lì yú zhé zhí chéng yǔ zhū jiàng shuài sù duō yǒu xì jí sì wèi zhòng xián cāi jù
”举死，仁杲立于折墌城，与诸将帅素多有隙，及嗣位，众咸猜惧。
hǎo yuàn kū jǔ bēi sī yīn bìng bù qǐ zì cǐ bīng shì rì shuāi
郝瑗哭举悲思，因病不起，自此兵势日衰。
zì liú wén jìng wèi jǔ suǒ bài hòu gāo zǔ mìng tài zōng lǜ zhū jūn yǐ jī rén gǎo shī cì gāo zhí ér jiān bì bù dòng
自刘文静为举所败后，高祖命太宗率诸军以击仁杲，师次高墌，而坚壁不动。
zhū jiāng xián qǐng zhàn tài zōng yuē wǒ shì zú xīn bài ruì qì yóu shǎo
诸将咸请战，太宗曰：“我士卒新败，锐气犹少。
zéi yǐ shèng zì jiāo bì qīng dí hào dòu gù qiě bì bì yǐ zhé zhī
贼以胜自骄，必轻敌好斗，故且闭壁以折之。
dài qí qì shuāi ér hòu fèn jī kě yī zhàn ér pò cǐ wàn quán jì yě
待其气衰而后奋击，可一战而破，此万全计也。
nǎi lìng jūn zhōng yuē gǎn yán zhàn zhě zhǎn
”乃令军中曰：“敢言战者斩。
xiāng chí zhě jiǔ zhī
”相持者久之。
rén gǎo yǒng ér wú móu jiān liáng kuì bù shǔ jiàng shì shāo lí qí nèi shǐ lìng dí zhǎng sūn yǐ qí zhòng lái jiàng rén gǎo mèi fū wěi zuǒ pú yè zhōng jù chóu yǐ hé zhōu guī guó
仁杲勇而无谋，兼粮馈不属，将士稍离，其内史令翟长孙以其众来降，仁杲妹夫伪左仆射钟俱仇以河州归国。
tài zōng zhī qí kě jī qiǎn jiàng jūn páng yù jī zéi jiāng zōng luō yú qiǎn shuǐ yuán
太宗知其可击，遣将军庞玉击贼将宗罗于浅水原。
liǎng jūn hān zhàn tài zōng yǐ jìn bīng chū zéi bù yì fèn jī dà pò zhī
两军酣战，太宗以劲兵出贼不意，奋击大破之。
chéng shèng jìn báo qí zhé zhí chéng rén gǎo qióng cù lǜ wěi bǎi guān kāi mén jiàng tài zōng nà zhī
乘胜进薄其折墌城，仁杲穷蹙，率伪百官开门降，太宗纳之。
wáng shī zhèn lǚ yǐ rén gǎo guī yú jīng shī jí qí shǒu shuài shù shí rén jiē zhǎn zhī
王师振旅，以仁杲归于京师， 及其首帅数十人皆斩之。
jǔ fù zi xiāng jì wěi wèi zhì miè fán wǔ nián lǒng xī píng
举父子相继伪位至灭，凡五年，陇西平。
li guǐ zì chù zé wǔ wēi gū zāng rén yě
李轨，字处则，武威姑臧人也。
yǒu jī biàn pō kuī shū jí jiā fù yú cái zhèn qióng jì fá rén yì chēng zhī
有机辩，颇窥书籍，家富于财，赈穷济乏，人亦称之。
dà yè mò wèi yīng yáng fǔ sī mǎ
大业末，为鹰扬府司马。
shí xuē jǔ zuò luàn yú jīn chéng guǐ yǔ tóng jùn cáo zhēn guān jǐn liáng shuò li yūn ān xiū rén děng móu yuē xuē jǔ cán bào bì lái qīn rǎo jùn guān yōng qiè wú yǐ yù zhī
时薛举作乱于金城，轨与同郡曹珍、关谨、梁硕、 李赟、安修仁等谋曰：“薛举残暴，必来侵扰，郡官庸怯，无以御之。
jīn yi tóng xīn lù lì bǎo jù hé yòu yǐ guān tiān xià zhī shì qǐ kě shù shǒu yú rén qī zǐ fēn sǎn
今宜同心戮力，保据河右，以观天下之事，岂可束手于人，妻子分散！
nǎi móu gòng jǔ bīng jiē xiāng ràng mò kěn wéi zhǔ
”乃谋共举兵，皆相让， 莫肯为主。
cáo zhēn yuē cháng wén tú chèn yún lǐ shì dāng wáng
曹珍曰：“常闻图谶云‘李氏当王’。
jīn guǐ zài móu zhōng qǐ fēi tiān mìng yě
今轨在谋中，岂非天命也？
suì bài hè zhī tuī yǐ wéi zhǔ
”遂拜贺之，推以为主。
guǐ lìng xiū rén yè lǜ zhū hú rù nèi yuàn chéng jiàn qí dà hū guǐ yú guō xià jù zhòng yīng zhī zhí fù duò hǔ bēn láng jiàng xiè tǒng shī jùn chéng wéi shì zhèng
轨令修仁夜率诸胡入内苑城，建旗大呼，轨于郭下聚众应之， 执缚隋虎贲郎将谢统师、郡丞韦士政。
guǐ zì chēng hé xī dà liáng wáng jiàn yuán ān lè shǔ zhì guān shǔ bìng nǐ kāi huáng gù shì
轨自称河西大凉王，建元安乐，署置官属， 并拟开皇故事。
chū tū jué hé suō nà kè hán lǜ zhòng nèi shǔ qiǎn dì quē dá dù quē shè lǐng bù luò zài huì níng chuān zhōng yǒu èr qiān yú qí zhì shì zì chēng kè hán lái jiàng yú guǐ
初，突厥曷娑那可汗率众内属，遣弟阙达度阙设领部落在会宁川中， 有二千余骑，至是自称可汗，来降于轨。
wǔ dé yuán nián dōng guǐ jiàn chēng zūn hào yǐ qí zi bó yù wèi huáng tài zǐ zhǎng shǐ cáo zhēn wèi zuǒ pú yè
武德元年冬，轨僭称尊号，以其子伯玉为皇太子，长史曹珍为左仆射。
jǐn děng yì yù jǐn shā duò guān fēn qí jiā chǎn guǐ yuē zhū rén jiàn bī wéi zhǔ biàn xū bǐng wú chǔ fèn
谨等议欲尽杀隋官，分其家产，轨曰：“诸人见逼为主，便须禀吾处分。
yì bīng zhī qǐ yì zài jiù fén jīn shā rén qǔ wù shì wèi kuáng zéi
义兵之起，意在救焚，今杀人取物，是为狂贼。
lì jì rú cǐ hé yǐ qiú jì hu
立计如此，何以求济乎！
nǎi shǔ tǒng shī tài pū qīng shì zhèng tài fǔ qīng xuē jǔ qiǎn bīng qīn guǐ guǐ qiǎn qí jiāng li yūn jī bài yú chāng sōng zhǎn shǒu èr qiān jí jǐn lǔ qí zhòng fù yì fàng hái zhī
”乃署统师太仆卿，士政太府卿，薛举遣兵侵轨，轨遣其将李赟击败于昌松，斩首二千级，尽虏其众，复议放还之。
yūn yán yú guǐ yuē jīn jié lì zhàn shèng fú lǔ zéi bīng yòu zòng fàng zhī hái shǐ zī dí bù rú jǐn kēng zhī
赟言于轨曰：“今竭力战胜，俘虏贼兵，又纵放之，还使资敌，不如尽坑之。
guǐ yuē bù rán
”轨曰：“不然。
ruò yǒu tiān mìng zì qín qí zhǔ cǐ bèi shì zú zhōng wèi wǒ yǒu
若有天命，自擒其主，此辈士卒，终为我有。
ruò shì bù chéng liú cǐ hé yì
若事不成，留此何益？
suì qiǎn zhī
于是就放了他。
wèi jǐ gōng xiàn zhāng yè tún huáng xī píng fú hǎn jǐn yǒu hé xī wǔ jùn zhī de
未几，攻陷张掖、炖煌、西平、枹罕，尽有河西五郡之地。
qí nián guǐ shā qí lì bù shàng shū liáng shuò
其年，轨杀其吏部尚书梁硕。
chū guǐ zhī qǐ yě shuò wèi móu zhǔ shén yǒu zhì lüè zhòng xián dàn zhī
初，轨之起也，硕为谋主，甚有智略，众咸惮之。
shuò jiàn zhū hú zhǒng luò fán shèng nǎi yīn quàn guǐ yi jiā fáng chá yǔ qí hù bù shàng shū ān xiū rén yóu shì yǒu xì
硕见诸胡种落繁盛，乃阴劝轨宜加防察，与其户部尚书安修仁由是有隙。
yòu guǐ zi zhòng yǎn huái hèn xíng yú cí sè xiū rén yīn zhī gòu chéng shuò zuì gèng zèn huǐ zhī yún qí yù fǎn guǐ lìng jī zhèn jiù zhái shā yān
又轨子仲琰怀恨，形于辞色，修仁因之构成硕罪，更谮毁之，云其欲反，轨令赍鸩就宅杀焉。
shì hòu gù rén duō yí jù zhī xīn lǚ cóng cǐ shāo lí
是后，故人多疑惧之，心膂从此稍离。
shí gāo zǔ fāng tú xuē jǔ qiǎn shǐ qián wǎng liáng zhōu yǔ zhī xiāng jié xià xǐ shū wèi zhī wéi cóng dì
时高祖方图薛举，遣使潜往凉州与之相结， 下玺书，谓之为从弟。
guǐ dà yuè qiǎn qí dì mào rù cháo xiàn fāng wù
轨大悦，遣其弟懋入朝，献方物。
gāo zǔ shòu mào dà jiàng jūn qiǎn hái liáng zhōu
高祖授懋大将军，遣还凉州。
yòu lìng hóng lú shǎo qīng zhāng hóu dé chí jié cè bài wèi liáng zhōu zǒng guǎn fēng liáng wáng gěi yǔ bǎo gǔ chuī yī bù
又令鸿胪少卿张侯德持节，册拜为凉州总管，封凉王，给羽葆鼓吹一部。
guǐ zhào qún liáo tíng yì yuē jīn wú cóng xiōng yīng shòu tú lù jù yǒu jīng yì tiān mìng kě zhī yī xìng bù yí jìng lì jīn qù dì hào shòu cè kě hu
轨召群僚廷议曰：“今吾从兄膺受图箓，据有京邑，天命可知，一姓不宜竞立，今去帝号受册可乎？
cáo zhēn jìn yuē duò shī tiān xià yīng xióng jìng zhú chēng wáng hào dì dǐng zhì guā fēn
”曹珍进曰：“隋失天下，英雄竞逐，称王号帝，鼎峙瓜分。
táng guó zì jù guān zhōng dà liáng zì chǔ hé yòu jǐ wèi tiān zǐ nài hé shòu rén guān jué
唐国自据关中，大凉自处河右，己为天子，奈何受人官爵？
ruò yù yǐ xiǎo shì dà yi yī xiāo chá gù shì zì chēng liáng dì ér chēng chén yú zhōu
若欲以小事大，宜依萧察故事， 自称梁帝而称臣于周。
guǐ cóng zhī
”轨从之。
èr nián qiǎn qí shàng shū zuǒ chéng shān xiǎo suí shǐ zhě rù cháo biǎo chēng huáng cóng dì dà liáng huáng dì chén guǐ ér bù shòu guān
二年，遣其尚书左丞邓晓随使者入朝，表称皇从弟大凉皇帝臣轨而不受官。
shí yǒu hú wū huò zhī yuē shàng dì dāng qiǎn yù nǚ cóng tiān ér jiàng
时有胡巫惑之曰：“上帝当遣玉女从天而降。
suì zhēng bīng zhù tái yǐ hou yù nǚ duō suǒ mí fèi bǎi xìng huàn zhī
”遂征兵筑台以候玉女，多所糜费，百姓患之。
yòu shǔ nián jī rén xiāng shí guǐ qīng jiā zhèn zhī sī jiā qìng jìn bù néng zhōu biàn
又属年饥，人相食，轨倾家赈之，私家罄尽，不能周遍。
yòu yù kāi cāng gěi sù zhào zhòng yì zhī
又欲开仓给粟， 召众议之。
zhēn děng duì yuē guó yǐ rén wéi běn běn jì bù lì guó jiāng qīng wēi ān kě xī cǐ cāng sù ér zuò guān bǎi xìng zhī sǐ hu
珍等对曰：“国以人为本，本既不立，国将倾危，安可惜此仓粟，而坐观百姓之死乎？
qí gù rén jiē yún gěi sù wèi biàn
”其故人皆云，给粟为便。
xiè tǒng shī děng duò jiù guān rén wèi guǐ suǒ huò suī bèi rèn shǐ qíng yóu bù fù
谢统师等隋旧官人，为轨所获，虽被任使，情犹不附。
měi yǔ qún hú xiāng jié yǐn jìn péng dǎng pái guǐ jiù rén yīn qí dà něi yù lí qí zhòng
每与群胡相结，引进朋党，排轨旧人，因其大馁，欲离其众。
nǎi gòu zhēn yuē bǎi xìng è zhě zì shì ruò rén yǒng zhuàng zhī shì zhōng bù kěn kùn guó jiā cāng sù xū bèi bù yú qǐ kě sàn zhī yǐ gōng xiǎo ruò
乃诟珍曰：“百姓饿者自是弱人，勇壮之士终不肯困，国家仓粟须备不虞，岂可散之以供小弱？
pú yè gǒu yuè rén qíng shū fēi guó jì
仆射苟悦人情，殊非国计。
guǐ yǐ wéi rán yóu shì shì shù yuàn fèn duō yù pàn zhī
”轨以为然，由是士庶怨愤，多欲叛之。
chū ān xiū rén zhī xiōng xìng guì xiān zài cháng ān biǎo qǐng yì liáng zhōu zhāo wèi guǐ
初，安修仁之兄兴贵先在长安，表请诣凉州招慰轨。
gāo zǔ wèi yuē li guǐ jù hé xī zhī de lián hǎo tǔ yù hún jié yuán yú tū jué xīng bīng tǎo jī shàng yǐ wéi nán qǐ dān shǐ suǒ néng zhì yě
高祖谓曰：“李轨据河西之地，连好吐谷浑，结援于突厥，兴兵讨击，尚以为难，岂单使所能致也？
xìng guì duì yuē li guǐ xiōng qiáng chéng rú shèng zhǐ
”兴贵对曰：“李轨凶强，诚如圣旨。
jīn ruò yù zhī yǐ nì shùn xiǎo zhī yǐ huò fú bǐ zé píng gù fù yuǎn bì bú jiàn cóng
今若谕之以逆顺，晓之以祸福，彼则凭固负远，必不见从。
hé zé
为什么呢？
chén yú liáng zhōu yì dài háo wàng fán jué shì shù mǐ bù yī fù
臣于凉州，奕代豪望，凡厥士庶，靡不依附。
chén zhī dì wèi guǐ suǒ xìn rèn zhí diǎn shū mì zhě shù shí rén yǐ cǐ hou xì tú zhī yì yú fǎn zhǎng wú bù jì yǐ
臣之弟为轨所信任， 职典枢密者数十人，以此候隙图之，易于反掌，无不济矣。
gāo zǔ cóng zhī
”高祖从之。
xìng guì zhì liáng zhōu
兴贵至凉州，
guǐ shòu yǐ zuǒ yòu wèi dà jiàng jūn
轨授以左右卫大将军，
yòu wèn yǐ zì ān zhī shù
又问以自安之术，
xìng guì yù zhī yuē liáng zhōu pì yuǎn
兴贵谕之曰：“凉州僻远，
rén wù diāo cán
人物凋残，
shèng bīng suī yú shí wàn
胜兵虽余十万，
kāi dì bù guò qiān lǐ
开地不过千里，
jì wú xiǎn gù
既无险固，
yòu jiē fán róng
又接蕃戎，
róng dí chái láng
戎狄豺狼，
fēi wǒ zú lèi
非我族类，
cǐ ér kě jiǔ
此而可久，
shí yòng wèi yí
实用为疑。
jīn dà táng jù yǒu jīng yì lüè dìng zhōng yuán gōng bì qǔ zhàn bì shèng shì tiān suǒ qǐ fēi rén lì yān
今大唐据有京邑，略定中原，攻必取，战必胜，是天所启，非人力焉。
jīn ruò jǔ hé xī zhī dì wěi zhì shì zhī jí hàn jiā dòu róng wèi zú wéi bǐ
今若举河西之地委质事之，即汉家窦融，未足为比。
guǐ mò rán bù dá jiǔ zhī wèi xìng guì yuē xī wú bì yǐ jiāng zuǒ zhī bīng yóu chēng jǐ wèi dōng dì
”轨默然不答，久之， 谓兴贵曰：“昔吴濞以江左之兵，犹称己为‘东帝’；
wǒ jīn yǐ hé yòu zhī zhòng qǐ de bù wéi xī dì
我今以河右之众，岂得不为 ‘西帝’？
bǐ suī qiáng dà qí rú dì hé
彼虽强大，其如帝何？
jūn yǔ táng wèi jì yòu yǐn yú wǒ chou bǐ ēn yù ěr
君与唐为计，诱引于我，酬彼恩遇耳。
xìng guì jù nǎi wěi xiè yuē qiè wén fù guì bù zài gù xiāng yǒu rú yì jǐn yè xíng
”兴贵惧， 乃伪谢曰：“窃闻富贵不在故乡，有如衣锦夜行。
jīn hé jiā zǐ dì bìng méng xìn rèn róng qìng shí zài yī mén qǐ gǎn xīng xīn gèng huái tā zhì
今合家子弟并蒙信任，荣庆实在一门，岂敢兴心，更怀他志？
xìng guì zhī guǐ bù kě dòng nǎi yǔ xiū rén děng qián móu yǐn zhū hú zhòng qǐ bīng tú guǐ jiāng wéi qí chéng guǐ lǜ bù qí qiān yú chū chéng jù zhàn
”兴贵知轨不可动，乃与修仁等潜谋，引诸胡众起兵图轨，将围其城，轨率步骑千余出城拒战。
xiān shí yǒu xuē jǔ zhù guó xī dào yi lǜ qiāng bīng sān bǎi rén wáng bēn yú guǐ jì xǔ qí cì shǐ ér bù shòu zhī lǐ yù yòu báo shēn huái fèn yuàn
先时，有薛举柱国奚道宜，率羌兵三百人亡奔于轨，既许其刺史而不授之，礼遇又薄，深怀愤怨。
dào yi lǜ suǒ bù gòng xiū rén jī guǐ guǐ bài rù chéng yǐn bīng dēng pí jì yǒu wài jiù
道宜率所部共修仁击轨， 轨败入城，引兵登陴，冀有外救。
xìng guì xuān yán yuē dà táng shǐ wǒ lái shā li guǐ bù cóng zhě zhū jí sān zú
兴贵宣言曰：“大唐使我来杀李轨，不从者诛及三族！
yú shì zhū chéng lǎo yòu jiē chū yì xiū rén
”于是诸城老幼皆出诣修仁。
guǐ tàn yuē rén xīn qù yǐ tiān wáng wǒ hu
轨叹曰：“人心去矣，天亡我乎！
xié qī zǐ shàng yù nǚ tái zhì jiǔ wéi bié xiū rén zhí zhī yǐ wén
”携妻子上玉女台，置酒为别，修仁执之以闻。
shí shān xiǎo shàng zài cháng ān wén guǐ bài wǔ dǎo chēng qìng
时邓晓尚在长安，闻轨败，舞蹈称庆。
gāo zǔ shù zhī yuē rǔ wěi zhì yú rén wèi shǐ lái cǐ wén guǐ lún xiàn céng wú cù róng gǒu yuè zhèn qíng wàng wéi qìng yuè
高祖数之曰：“汝委质于人，为使来此，闻轨沦陷，曾无蹙容，苟悦朕情，妄为庆跃。
jì bù néng liú xīn yú li guǐ hé néng jìn jié yú zhèn hu
既不能留心于李轨，何能尽节于朕乎？
jìng fèi ér bù chǐ
”竟废而不齿。
guǐ xún fú zhū zì qǐ zhì miè sān zài hé xi xī píng
轨寻伏诛，自起至灭三载，河西悉平。
zhào shòu xìng guì yòu wǔ hou dà jiàng jūn shàng zhù guó fēng liáng guó gōng shí shí fēng liù bǎi hù cì bó wàn duàn
诏授兴贵右武候大将军、上柱国，封凉国公，食实封六百户，赐帛万段；
xiū rén zuǒ wǔ hou dà jiàng jūn fēng shēn guó gōng bìng gěi tián zhái shí shí fēng liù bǎi hù
修仁左武候大将军，封申国公，并给田宅，食实封六百户。
liú wǔ zhōu hé jiān jǐng chéng rén
刘武周，河间景城人。
fù kuāng xǐ jiā mǎ yì
父匡，徙家马邑。
kuāng cháng yǔ qī zhào shì yè zuò tíng zhōng hū jiàn yī wù zhuàng rú xióng jī liú guāng zhú de fēi rù zhào shì huái zhèn yī wú suǒ jiàn yīn ér yǒu shēn suì shēng wǔ zhōu
匡尝与妻赵氏夜坐庭中，忽见一物， 状如雄鸡，流光烛地，飞入赵氏怀，振衣无所见，因而有娠，遂生武周。
xiāo yǒng shàn shè jiāo tōng háo xiá
骁勇善射， 交通豪侠。
qí xiōng shān bó měi jiè zhī yuē rǔ bù zé jiāo yóu zhōng dāng miè wú zú yě
其兄山伯每诫之曰：“汝不择交游，终当灭吾族也。
shù lì rǔ zhī
”数詈辱之。
wǔ zhōu yīn qù jiā rù luò wèi tài pú yáng yì chén zhàng nèi mù zhēng liáo dōng yǐ jūn gōng shòu jiàn jié xiào wèi
武周因去家入洛，为太仆杨义臣帐内，募征辽东，以军功授建节校尉。
huán jiā wèi yīng yáng fǔ xiào wèi
还家，为鹰扬府校尉。
tài shǒu wáng rén gōng yǐ qí zhōu lǐ zhī xióng shén jiàn qīn yù měi lìng lǜ yú hòu zhūn yú gé xià
太守王仁恭以其州里之雄，甚见亲遇，每令率虞候屯于阁下。
yīn yǔ rén gōng shì r sī tōng kǒng shì xiè yòu jiàn tiān xià yǐ luàn yīn huái yì jì nǎi xuān yán yú jùn zhōng yuē jīn bǎi xìng jī è sǐ rén xiāng zhěn yú yě wáng fǔ yǐn bì cāng bù xù qǐ yōu bǎi xìng zhī yì hu
因与仁恭侍儿私通，恐事泄，又见天下已乱，阴怀异计，乃宣言于郡中曰：“今百姓饥饿，死人相枕于野，王府尹闭仓不恤，岂忧百姓之意乎！
yǐ cǐ jī nù zhòng rén jiē fā fèn yuàn
”以此激怒众人，皆发愤怨。
wǔ zhōu zhī zhòng xīn yáo dòng yīn chēng jí bù qǐ xiāng lǘ háo jié duō lái hòu wèn suì zhuī niú zòng jiǔ dà yán yuē dào zéi ruò cǐ zhuàng shì shǒu zhì bìng sǐ gōu hè
武周知众心摇动，因称疾不起，乡闾豪杰多来候问，遂椎牛纵酒大言曰：“盗贼若此， 壮士守志，并死沟壑。
jīn cāng nèi jī sù jiē làn shuí néng yǔ wǒ qǔ zhī
今仓内积粟皆烂，谁能与我取之？
zhū háo jié jiē xǔ nuò
”诸豪杰皆许诺。
yǔ tóng jùn zhāng wàn suì děng shí yú rén hou rén gōng shì shì wǔ zhōu shàng yè wàn suì zì hòu ér rù zhǎn rén gōng yú jùn chí qí shǒu chū xùn jùn zhōng wú gǎn dòng zhě
与同郡张万岁等十余人候仁恭视事，武周上谒，万岁自后而入，斩仁恭于郡，持其首出徇郡中，无敢动者。
yú shì kāi lǐn yǐ zhèn qióng fá chí xí jìng nèi qí shǔ chéng jiē guī zhī de bīng wàn yú rén
于是开廪以赈穷乏，驰檄境内，其属城皆归之，得兵万余人。
wǔ zhōu zì chēng tài shǒu qiǎn shǐ fù yú tū jué
武周自称太守，遣使附于突厥。
duò yàn mén jùn chéng chén xiào yì hǔ bēn jiāng wáng zhì biàn hé bīng tǎo zhī wéi qí sāng qián zhèn
隋雁门郡丞陈孝意、虎贲将王智辩合兵讨之， 围其桑干镇。
huì tū jué dà zhì yǔ wǔ zhōu gòng jī zhì biàn duò shī bài jì
会突厥大至，与武周共击智辩，隋师败绩。
xiào yì bēn hái yàn mén bù rén shā zhī yǐ chéng jiàng yú wǔ zhōu
孝意奔还雁门，部人杀之， 以城降于武周。
yú shì xí pò lóu fán jùn jìn qǔ fén yáng gōng huò suí gōng rén yǐ lù tū jué shǐ bì kè hán yǐ mǎ bào zhī bīng wēi yì zhèn
于是袭破楼烦郡，进取汾阳宫，获隋宫人以赂突厥，始毕可汗以马报之，兵威益振。
jí gōng xiàn dìng xiāng fù guī yú mǎ yì
及攻陷定襄，复归于马邑。
tū jué lì wǔ zhōu wèi dìng yáng kè hán yí yǐ láng tóu dào
突厥立武周为定杨可汗，遗以狼头纛。
yīn jiàn chēng huáng dì yǐ qī jū shì wèi huáng hòu jiàn yuán wèi tiān xìng
因僭称皇帝，以妻沮氏为皇后，建元为天兴。
yǐ wèi shì yáng fú niàn wèi zuǒ pú yè mèi xù tóng xiàn rén yuàn jūn zhāng wèi nèi shǐ lìng
以卫士杨伏念为左仆射，妹婿同县人苑君璋为内史令。
xiān shì shàng gǔ rén sòng jīn gāng yǒu zhòng wàn yú rén zài yì zhōu jiè wèi qún dào dìng zhōu zéi shuài wèi dāo r yǔ xiāng biǎo lǐ
先是，上谷人宋金刚有众万余人，在易州界为群盗，定州贼帅魏刀儿与相表里。
hòu dāo r wèi dòu jiàn dé suǒ miè jīn gāng jiù zhī zhàn bài lǜ yú zhòng sì qiān rén bēn wǔ zhōu
后刀儿为窦建德所灭，金刚救之，战败，率余众四千人奔武周。
wǔ zhōu wén jīn gāng shàn yòng bīng de zhī shén xǐ hào wèi sòng wáng wěi yǐ jūn shì zhōng fēn jiā chǎn yí zhī
武周闻金刚善用兵，得之甚喜，号为宋王，委以军事，中分家产遗之。
jīn gāng yì shēn zì jié nà suì chū qí qī qǐng pìn wǔ zhōu zhī mèi
金刚亦深自结纳，遂出其妻，请聘武周之妹。
yòu shuō wǔ zhōu rù tú jìn yáng nán xiàng yǐ zhēng tiān xià
又说武周入图晋阳，南向以争天下。
wǔ zhōu shòu jīn gāng xi nán dào dà xíng tái lìng lǜ bīng èr wàn rén qīn bìng zhōu jūn huáng shé zhèn
武周授金刚西南道大行台，令率兵二万人侵并州，军黄虵镇。
yòu yǐn tū jué zhī zhòng bīng fēng shén shèng xí pò yú cì xiàn jìn xiàn jiè zhōu
又引突厥之众，兵锋甚盛，袭破榆次县，进陷介州。
gāo zǔ qiǎn tài cháng shǎo qīng li zhòng wén lǜ zhòng tǎo zhī wèi zéi suǒ zhí yī jūn quán méi
高祖遣太常少卿李仲文率众讨之，为贼所执，一军全没。
zhòng wén hòu de táo hái
仲文后得逃还。
fù qiǎn yòu pú yè péi jì jù zhī zhàn yòu bài jì
复遣右仆射裴寂拒之，战又败绩。
wǔ zhōu jìn bī zǒng guǎn qí wáng yuán jí wěi chéng dùn zǒu wǔ zhōu suì jù tài yuán
武周进逼，总管齐王元吉委城遁走，武周遂据太原。
qiǎn jīn gāng jìn gōng jìn zhōu liù rì chéng xiàn yòu xiāo wèi dà jiàng jūn liú hóng jī méi yú zéi
遣金刚进攻晋州，六日，城陷，右骁卫大将军刘弘基没于贼。
jìn qǔ huì zhōu shǔ xiàn xī xià
进取浍州，属县悉下。
xià xiàn rén lǚ chóng mào shā xiàn lìng zì hào wèi wáng yǐ yīng zéi
夏县人吕崇茂杀县令，自号魏王，以应贼。
hé dōng zéi shuài wáng xíng běn yòu mì yǔ jīn gāng lián hé guān zhōng dà hài
河东贼帅王行本又密与金刚连和， 关中大骇。
gāo zǔ mìng tài zōng yì bīng jìn tǎo zhūn yú bǎi bì xiāng chí zhě jiǔ zhī
高祖命太宗益兵进讨，屯于柏壁，相持者久之。
yòu mìng yǒng ān wáng xiào jī shǎn zhōu zǒng guǎn yú yún gōng bù shàng shū dú gū huái ēn nèi shǐ shì láng táng jiǎn jìn qǔ xià xiàn bù néng kè jūn yú chéng nán
又命永安王孝基、陕州总管于筠、工部尚书独孤怀恩、内史侍郎唐俭进取夏县，不能克，军于城南。
chóng mào yǔ zéi jiàng wèi chí jìng dé xí pò xiào jī yíng zhū jūn bìng xiàn sì jiāng jù méi
崇茂与贼将尉迟敬德袭破孝基营，诸军并陷，四将俱没。
jìng dé hái huì zhōu tài zōng yāo jī yú měi liáng chuān dà pò zhī
敬德还浍州，太宗邀击于美良川，大破之。
jìng dé yǔ zéi jiāng xún xiāng yòu yuán wáng xíng běn yú pú zhōu tài zōng fù pò zhī yú pú zhōu
敬德与贼将寻相又援王行本于蒲州，太宗复破之于蒲州。
gāo zǔ qīn xìng pú jīn guān tài zōng zì bǎi bì qīng jì yè gāo zǔ yú xíng zài suǒ
高祖亲幸蒲津关，太宗自柏壁轻骑谒高祖于行在所。
sòng jīn gāng suì wéi jiàng zhōu
宋金刚遂围绛州。
jí tài zōng hái jīn gāng jù ér yǐn tuì
及太宗还，金刚惧而引退。
wǔ zhōu fù gōng li zhòng wén yú hào zhōu pín zhàn jiē bài yòu kuì yùn bù shǔ zéi zhòng dà něi yú shì jīn gāng suì dùn
武周复攻李仲文于浩州，频战皆败，又馈运不属，贼众大馁，于是金刚遂遁。
tài zōng fù zhuī jí jīn gāng yú què shǔ gǔ yī rì bā zhàn jiē pò zhī fú zhǎn shù wàn rén huò zī zhòng qiān yú liǎng
太宗复追及金刚于雀鼠谷，一日八战，皆破之，俘斩数万人，获辎重千余两。
jīn gāng zǒu rù jiè zhōu wáng shī bī zhī
金刚走入介州，王师逼之。
jīn gāng shàng yǒu zhòng èr wàn chū qí xī mén bèi chéng ér zhèn tài zōng yǔ zhū jiāng lì zhàn pò zhī jīn gāng qīng jì dùn zǒu
金刚尚有众二万，出其西门，背城而阵，太宗与诸将力战破之，金刚轻骑遁走。
qí xiāo jiàng yù chí jìng dé xún xiāng zhāng wàn suì shōu qí jīng bīng jǔ jiè zhōu jí yǒng ān lái jiàng
其骁将尉迟敬德、寻相、张万岁收其精兵，举介州及永安来降。
wǔ zhōu dà jù lǜ wǔ bǎi qí qì bīng zhōu běi zǒu zì qián zhú gǔ wáng bēn tū jué
武周大惧，率五百骑弃并州北走，自干烛谷亡奔突厥。
jīn gāng fù shōu qí wáng sàn yǐ jù guān jūn rén mò zhī cóng yǔ bǎi yú qí fù bēn tū jué
金刚复收其亡散以拒官军， 人莫之从，与百余骑复奔突厥。
tài zōng jìn píng bīng zhōu xī fù gù de
太宗进平并州，悉复故地。
wèi jǐ jīn gāng bèi tū jué ér wáng jiāng hái shàng gǔ wèi zhuī qí suǒ huò yāo zhǎn zhī
未几，金刚背突厥而亡， 将还上谷，为追骑所获，腰斩之。
wǔ zhōu yòu yù móu guī mǎ yì shì xiè wèi tū jué suǒ shā
武周又欲谋归马邑，事泄，为突厥所杀。
wǔ zhōu zì chū qǐ zhì sǐ fán liù zài
武周自初起至死，凡六载。
chū wǔ zhōu yǐn bīng nán qīn yuàn jūn zhāng shuō yuē táng zhǔ jǔ yī zhōu zhī bīng dìng sān fǔ zhī de jùn xiàn yǐng fù suǒ xiàng fēng mǐ cǐ gù tiān mìng qǐ yuē rén móu
初，武周引兵南侵，苑君璋说曰：“唐主举一州之兵，定三辅之地，郡县影附，所向风靡，此固天命，岂曰人谋？
qiě bìng zhōu yǐ nán dì xíng xiǎn zǔ ruò xuán jūn shēn rù kǒng hòu wú suǒ jì bù rú lián hé tū jué jié yuán táng cháo nán miàn chēng gū zú wéi shàng cè
且并州已南，地形险阻，若悬军深入，恐后无所继，不如连和突厥，结援唐朝，南面称孤，足为上策。
wǔ zhōu bù tīng qiǎn jūn zhāng shǒu shuò zhōu suì qīn fén jìn
”武周不听，遣君璋守朔州，遂侵汾、晋。
jí bài qì wèi jūn zhāng yuē hèn bù yòng jūn yán nǎi zhì yú cǐ
及败，泣谓君璋曰：“恨不用君言，乃至于此！
wǔ zhōu jì sǐ tū jué yòu yǐ jūn zhāng wèi dà xíng tái tǒng qí yú zhòng réng lìng yù shè shè dū bīng zhù zhèn
武周既死，突厥又以君璋为大行台，统其余众，仍令郁射设督兵助镇。
gāo zǔ qiǎn yù zhī jūn zhāng bù jiàng gāo mǎn zhèng wèi jūn zhāng yuē yí dí wú lǐ běn fēi rén lèi qǐ kě běi miàn shì zhī
高祖遣谕之，君璋部将高满政谓君璋曰：“夷狄无礼，本非人类，岂可北面事之？
bù rú jǐn shā tū jué yǐ guī táng cháo
不如尽杀突厥以归唐朝。
jūn zhāng bù cóng mǎn zhèng yīn rén xīn yè bī jūn zhāng jūn zhāng wáng bēn tū jué
”君璋不从，满政因人心夜逼君璋，君璋亡奔突厥。
mǎn zhèng suì yǐ chéng lái jiàng bài shuò zhōu zǒng guǎn fēng róng guó gōng
满政遂以城来降，拜朔州总管，封荣国公。
míng nián jūn zhāng fù yǐn tū jué lái gōng mǎ yì mǎn zhèng sǐ zhī jūn zhāng jǐn shā qí dǎng ér qù tuì bǎo héng ān
明年，君璋复引突厥来攻马邑，满政死之，君璋尽杀其党而去，退保恒安。
jūn zhāng suǒ bù shāo shāo lí sàn shì cù qǐng xiáng gāo zǔ xǔ zhī qiǎn shǐ cì yǐ jīn quàn
君璋所部稍稍离散，势蹙请降，高祖许之，遣使赐以金券。
huì tū jué xié lì kè hán fù qiǎn zhào zhī jūn zhāng yóu yù wèi jué
会突厥颉利可汗复遣召之， 君璋犹豫未决。
qí zi xiào zhèng yuē liú wǔ zhōu zú wèi yīn jiàn
其子孝政曰：“刘武周足为殷鉴。
jīn jì jiàng táng yòu guī xié lì qǔ miè zhī dào yě
今既降唐，又归颉利，取灭之道也。
liáng chǔ yǐ jǐn rén qíng xī lí rú gèng chí liú biàn shēng zhǒu yè
粮储已尽，人情悉离，如更迟留，变生肘腋。
héng ān rén guō zi wēi shuō jūn zhāng yuē héng ān zhī de wáng zhě jiù dū shān chuān xíng shèng zú wèi xiǎn gù
”恒安人郭子威说君璋曰：“恒安之地，王者旧都，山川形胜，足为险固。
tū jué fāng qiáng wèi wǒ chún chǐ
突厥方强，为我唇齿。
jù cǐ jiān chéng zú guān tiān xià zhī biàn hé nǎi yù jiàng yú rén yě
据此坚城，足观天下之变，何乃欲降于人也？
jūn zhāng rán qí jì nǎi zhí wǒ xíng rén sòng yú tū jué yǔ tū jué hé jūn kòu tài yuán zhī běi jìng
”君璋然其计，乃执我行人送于突厥，与突厥合军寇太原之北境。
jūn zhāng fù jiàn xié lì zhèng luàn jìng lǜ suǒ bù lái jiàng bài ān zhōu dū dū fēng ruì guó gōng cì shí fēng wǔ bǎi hù
君璋复见颉利政乱，竟率所部来降，拜安州都督，封芮国公，赐实封五百户。
gāo kāi dào cāng zhōu yáng xìn rén yě
高开道，沧州阳信人也。
shǎo yǐ zhǔ yán zì jǐ yǒu yǒng lì zǒu jí bēn mǎ
少以煮盐自给，有勇力，走及奔马。
duò dà yè mò hé jiān rén gé qiān yōng bīng yú dòu zi kāi dào wǎng cóng zhī shǔ wèi jiāng jūn
隋大业末，河间人格谦拥兵于豆子，开道往从之，署为将军。
hòu qiān wèi duò shī suǒ miè kāi dào yǔ qí dǎng bǎi yú rén wáng nì hǎi qǔ
后谦为隋师所灭，开道与其党百余人亡匿海曲。
fù chū lüè cāng zhōu zhāo jí de shù bǎi rén běi lüè chéng zhèn lín yū zhì yú huái yuǎn jiē pò zhī xī yǒu qí zhòng
复出掠沧州，招集得数百人，北掠城镇，临渝至于怀远，皆破之，悉有其众。
wǔ dé yuán nián duò jiāng li jǐng shǒu běi píng jùn kāi dào yǐn bīng wéi zhī lián nián bù néng kè
武德元年，隋将李景守北平郡，开道引兵围之，连年不能克。
jǐng zì dù bù néng zhī bá chéng ér qù
景自度不能支，拔城而去。
kāi dào yòu qǔ qí de jìn xiàn yú yáng jùn yǒu mǎ shù qiān pǐ zhòng qiě wàn rén zì lì wèi yàn wáng dōu yú yú yáng
开道又取其地，进陷渔阳郡，有马数千匹，众且万人，自立为燕王， 都于渔阳。
xiān shì yǒu huái róng shā mén gāo yù shèng zhě yīn xiàn lìng shè zhāi shì nǚ dà jí yù shèng yǔ qí sēng tú wǔ shí rén yōng zhāi zhòng ér fǎn shā xiàn lìng jí zhèn jiāng zì chēng dà chéng huáng dì lì ní jìng xuān wèi yé shū huáng hòu jiàn yuán wéi fǎ lún
先是，有怀戎沙门高昙晟者，因县令设斋，士女大集，昙晟与其僧徒五十人拥斋众而反，杀县令及镇将，自称大乘皇帝，立尼静宣为耶输皇后，建元为法轮。
zhì yè qiǎn rén zhāo yòu kāi dào jié wèi xiōng dì gǎi fēng qí wáng
至夜，遣人招诱开道，结为兄弟，改封齐王。
kāi dào yǐ zhòng wǔ qiān rén guī zhī jū shù yuè xí shā yù shèng xī bìng qí zhòng
开道以众五千人归之，居数月， 袭杀昙晟，悉并其众。
sān nián fù chēng yàn wáng jiàn yuán shǔ zhì bǎi guān
三年，复称燕王，建元，署置百官。
luō yì zài yōu zhōu wèi dòu jiàn dé suǒ wéi gào jí yú kāi dào nǎi lǜ èr qiān jì yuán zhī
罗艺在幽州，为窦建德所围，告急于开道， 乃率二千骑援之。
jiàn dé jù qí xiāo ruì yú shì yǐn qù
建德惧其骁锐，于是引去。
kāi dào yīn yì qiǎn shǐ lái jiàng zhào fēng běi píng jùn wáng cì xìng lǐ shì shòu wèi zhōu zǒng guǎn
开道因艺遣使来降，诏封北平郡王， 赐姓李氏，授蔚州总管。
shí yōu zhōu dà jī kāi dào xǔ gěi zhī sù yì qiǎn lǎo ruò jiù shí kāi dào jiē hòu yù zhī
时幽州大饥，开道许给之粟，艺遣老弱就食，开道皆厚遇之。
yì shén yuè bù yǐ wèi yú nǎi fā bīng sān qiān rén chē shù bǎi chéng lǘ mǎ qiān yú pǐ qǐng sù yú kāi dào
艺甚悦，不以为虞，乃发兵三千人、车数百乘、驴马千余匹，请粟于开道。
xī liú zhī běi lián tū jué gào jué yú yì fù chēng yān guó
悉留之，北连突厥，告绝于艺，复称燕国。
shì suì liú hēi tà rù kòu shān dōng kāi dào yǔ zhī lián hé yǐn bīng gōng yì zhōu bù kè ér tuì
是岁，刘黑闼入寇山东，开道与之连和，引兵攻易州，不克而退。
yòu qiǎn qí jiāng xiè léng zhà xiáng yú yì qǐng bīng yuán jiē yì chū bīng yīng zhī jiāng zhì huái róng léng xí pò yì bīng
又遣其将谢棱诈降于艺，请兵援接，艺出兵应之，将至怀戎，棱袭破艺兵。
kāi dào yòu yǐn tū jué pín lái wèi kòu héng dìng yōu yì děng zhōu jiē lí qí huàn
开道又引突厥频来为寇，恒、定、幽、易等州皆罹其患。
tū jué xié lì kè hán gōng mǎ yì yǐ kāi dào bīng shàn wèi gōng jù yǐn zhī xiàn mǎ yì ér qù
突厥颉利可汗攻马邑，以开道兵善为攻具， 引之陷马邑而去。
shí tiān xià dà dìng kāi dào yù jiàng zì yǐ shù fān fù zhōng kǒng zhì zuì yòu běi shì tū jué zhī zhòng
时天下大定，开道欲降，自以数翻复，终恐致罪，又北恃突厥之众。
qí jiàng shì duō shān dōng rén sī huán běn shì rén xīn pō lí
其将士多山东人，思还本士，人心颇离。
xiān shì liú hēi tà wáng jiāng zhāng jūn lì bēn yú kāi dào yīn yǔ qí jiāng zhāng jīn shù qián xiāng jié lián
先是，刘黑闼亡将张君立奔于开道， 因与其将张金树潜相结连。
shí kāi dào qīn bīng shù bǎi rén jiē yǒng gǎn shì yě hào wèi yì r cháng zài gé nèi
时开道亲兵数百人，皆勇敢士也，号为“义儿”，常在阁内。
jīn shù měi dū bīng yú gé xià
金树每督兵于阁下。
jīn shù jiāng wéi kāi dào qián lìng shù rén rù qí gé nèi yǔ zhū yì r yáng wèi yóu xì zhì rì jiāng xī yīn duàn qí gōng xián yòu cáng qí dāo fú jù qí shuò yú chuáng xià
金树将围开道，潜令数人入其阁内，与诸义儿阳为游戏， 至日将夕，阴断其弓弦，又藏其刀，伏聚其槊于床下。
dài míng jīn shù yǐ qí tú dà hū lái gōng gé xià xiàng suǒ qiǎn rén bào yì r shuò yī shí ér chū zhū yì r jù jiāng chū zhàn ér gōng xián jiē jué dāo zhàng yǐ shī
迨暝，金树以其徒大呼来攻阁下，向所遣人抱义儿槊一时而出，诸义儿遽将出战，而弓弦皆绝，刀仗已失。
jūn lì yú wài chéng jǔ huǒ xiāng yìng biǎo lǐ jīng rǎo
君立于外城举火相应，表里惊扰。
yì r qióng cù zhēng guī jīn shù
义儿穷蹙，争归金树。
kāi dào zhī bù miǎn yú shì huàn jiǎ chí bīng zuò táng shàng yǔ qí qī qiè lè hān yàn
开道知不免，于是擐甲持兵坐堂上，与其妻妾乐酣宴。
jīn shù zhī dǎng dàn qí yǒng bù gǎn bī
金树之党惮其勇，不敢逼。
tiān jiàng xiǎo kāi dào xiān yì qí qī qiè jí zhū zǐ ér hòu zì shā
天将晓，开道先缢其妻妾及诸子而后自杀。
jīn shù chén bīng zhí qí yì r jiē zhǎn zhī
金树陈兵，执其义儿，皆斩之。
yòu shā zhāng jūn lì sǐ zhě wǔ bǎi yú rén suì guī guó
又杀张君立，死者五百余人，遂归国。
kāi dào zì chū qǐ zhì miè fán bā suì
开道自初起至灭，凡八岁。
yǐ qí de wèi guī zhōu
以其地为妫州。
liú hēi tà bèi zhōu zhāng nán rén
刘黑闼，贝州漳南人。
wú lài shì jiǔ hǎo bó yì bù zhì chǎn yè fù xiōng huàn zhī
无赖，嗜酒，好博弈，不治产业，父兄患之。
yǔ dòu jiàn dé shào xiāng yǒu shàn jiā pín wú yǐ zì jǐ jiàn dé měi zī zhī
与窦建德少相友善，家贫，无以自给，建德每资之。
suí mò wáng mìng cóng hǎo xiào dé wèi qún dào hòu guī li mì wèi pí jiàng
隋末亡命，从郝孝德为群盗，后归李密为裨将。
mì bài wèi wáng shì chōng suǒ lǔ
密败，为王世充所虏。
shì chōng sù wén qí yǒng yǐ wéi qí jiāng
世充素闻其勇，以为骑将。
xiàn shì chōng suǒ wéi ér qiè xiào zhī nǎi wáng guī jiàn dé jiàn dé shǔ wèi jiāng jūn fēng hàn dōng jùn gōng lìng jiāng qí bīng dōng xī yǎn xí
见世充所为而窃笑之， 乃亡归建德，建德署为将军，封汉东郡公，令将奇兵东西掩袭。
hēi tà jì biàn yóu zhū zéi shàn guān shí biàn sù xiāo yǒng duō jiān zhà
黑闼既遍游诸贼， 善观时变，素骁勇，多奸诈。
jiàn dé yǒu suǒ jīng lüè bì lìng zhuān zhī chì hòu cháng jiān rù dí zhōng chān shì xū shí huò chū qí bù yì chéng jī fèn jī duō suǒ kè huò jūn zhōng hào wèi shén yǒng
建德有所经略，必令专知斥候，常间入敌中觇视虚实， 或出其不意，乘机奋击，多所克获，军中号为神勇。
jí jiàn dé bài hēi tà zì nì yú zhāng nán dù mén bù chū
及建德败，黑闼自匿于漳南， 杜门不出。
huì gāo zǔ zhēng jiàn dé gù jiāng fàn yuàn dǒng kāng mǎi cáo chén gāo yǎ xián děng jiāng fù cháng ān yuàn děng xiāng yǔ móu yuē wáng shì chōng yǐ luò yáng jiàng qí xià xiāo jiàng gōng qīng shàn xióng xìn zhī tú jiē bèi yí miè wǒ bèi ruò zhì cháng ān bì wú bǎo quán zhī lǐ
会高祖征建德故将，范愿、董康买、曹湛、高雅贤等将赴长安，愿等相与谋曰：“王世充以洛阳降，其下骁将公卿、单雄信之徒皆被夷灭，我辈若至长安， 必无保全之理。
qiě xià wáng wǎng rì qín huò huái ān wáng quán qí xìng mìng qiǎn sòng hái zhī
且夏王往日擒获淮安王，全其性命，遣送还之。
táng jiā jīn de xià wáng jí jiā shā hài wǒ bèi cán mìng ruò bù qǐ bīng bào chóu shí yì chǐ jiàn tiān xià rén wù
唐家今得夏王，即加杀害，我辈残命，若不起兵报仇，实亦耻见天下人物。
yú shì xiāng shuài fù móu fǎn pàn
”于是相率复谋反叛。
bo yǐ liú shì wéi zhǔ jí gòng wǎng zhāng nán jiàn jiàn dé gù jiāng liú yā gào zhī qiě qǐng
卜以刘氏为主吉，共往漳南，见建德故将刘雅告之，且请。
yā yuē tiān xià yǐ píng lè zài qiū yuán wèi nóng fū ěr
雅曰：“天下已平，乐在丘园为农夫耳。
qǐ bīng zhī shì fēi suǒ yuàn yě
起兵之事，非所愿也。
zhòng nù shā yā ér qù
”众怒，杀雅而去。
fàn yuàn yuē hàn dōng gōng liú hēi tà guǒ gǎn duō qí lüè kuān rén róng zhòng ēn jié yú shì zú
范愿曰：“汉东公刘黑闼果敢多奇略，宽仁容众，恩结于士卒。
wú jiǔ cháng wén liú shì dāng yǒu wáng zhě jīn jǔ dà shì yù shōu xià wáng zhī zhòng fēi qí rén mò kě
吾久常闻刘氏当有王者，今举大事，欲收夏王之众，非其人莫可。
suì wǎng yì hēi tà yǐ gào qí yì
”遂往诣黑闼，以告其意。
hēi tà dà yuè shā niú huì zhòng jǔ bīng de bǎi yú rén xí pò zhāng nán xiàn
黑闼大悦，杀牛会众，举兵得百余人，袭破漳南县。
bèi zhōu cì shǐ dài yuán xiáng wèi zhōu cì shǐ quán wēi hé bīng jī zhī bìng wèi hēi tà suǒ bài yuán xiáng jí wēi jiē méi yú zhèn
贝州刺史戴元详、魏州刺史权威合兵击之，并为黑闼所败， 元详及威皆没于阵。
hēi tà jǐn shōu qí qì xiè jí yú zhòng qiān yú rén yú shì fàn yuàn gāo yǎ xián děng sù jiù zuǒ yòu jiàn lái guī fù zhòng zhì èr qiān rén
黑闼尽收其器械及余众千余人，于是范愿、高雅贤等宿旧左右渐来归附，众至二千人。
wǔ dé sì nián qī yuè shè tán yú zhāng nán jì jiàn dé gào yǐ jǔ bīng zhī yì zì chēng dà jiàng jūn
武德四年七月，设坛于漳南，祭建德，告以举兵之意，自称大将军。
huái ān wáng shén tōng jiāng jūn qín wǔ tōng wáng xíng mǐn qián hòu tǎo zhī jiē wèi suǒ bài
淮安王神通、将军秦武通、王行敏前后讨之，皆为所败。
yú shì yí shū zhào wèi qí jiàn dé jiàng shì wǎng wǎng shā guān lì yǐ yīng
于是移书赵、魏，其建德将士，往往杀官吏以应。
hēi tà běi lián huái róng zéi shuài gāo kāi dào bīng fēng shén ruì jìn zhì zōng chéng yǒu zhòng shù wàn
黑闼北连怀戎贼帅高开道，兵锋甚锐，进至宗城，有众数万。
lí zhōu zǒng guǎn li shì jī bù néng jù qì chéng zǒu bǎo míng zhōu
黎州总管李世𪟝不能拒，弃城走保洺州。
hēi tà zhuī jī pò zhī bù zú wǔ qiān rén jiē mò yú zhèn shì jī yǔ wǔ tōng jǐn yǐ shēn miǎn
黑闼追击破之，步卒五千人，皆殁于阵，世𪟝 与武通仅以身免。
hēi tà yòu zhēng wáng cóng wèi zhōng shū lìng liú bīn wèi zhōng shū shì láng yǐ zhǎng wén hàn
黑闼又征王琮为中书令，刘斌为中书侍郎，以掌文翰。
qiǎn shǐ běi lián tū jué xié lì kè hán qiǎn sì jīn sòng yé nà lǜ hú jì cóng zhī
遣使北连突厥，颉利可汗遣俟斤宋耶那，率胡骑从之。
hēi tà jūn dà zhèn jìn xiàn xiāng zhōu
黑闼军大振，进陷相州。
bàn suì xī fù jiàn dé gù dì
半岁，悉复建德故地。
yǎn zhōu zéi shuài xú yuán lǎng jǔ qí yǎn zhī de yǐ fù yú hēi tà qí shì yì zhāng
兖州贼帅徐圆朗举齐、兖之地以附于黑闼，其势益张。
wǔ nián zhēng yuè hēi tà zhì xiāng zhōu jiàn chēng hàn dōng wáng jiàn yuán wèi tiān zào
五年正月，黑闼至相州，僭称汉东王，建元为天造。
yǐ fàn yuàn wèi zuǒ pú yè dǒng kāng mǎi wèi bīng bù shàng shū gāo yǎ xián wèi yòu lǐng jūn yòu yǐn jiàn dé shí wén wǔ xī fù běn wèi dōu yú míng zhōu
以范愿为左仆射，董康买为兵部尚书，高雅贤为右领军，又引建德时文武悉复本位，都于洺州。
qí shè fǎ xíng zhèng jiē shī jiàn dé ér gōng zhàn yǒng jué guò zhī
其设法行政， 皆师建德而攻战勇决过之。
yú shì tài zōng yòu zì qǐng tǒng bīng tǎo zhī shī cì wèi zhōu hēi tà shù yǐ bīng tiǎo zhàn zhé wèi guān jūn suǒ cuò
于是太宗又自请统兵讨之，师次卫州，黑闼数以兵挑战， 辄为官军所挫。
hēi tà jù wěi xiāng zhōu ér tuì bǎo yú liè rén yíng
黑闼惧，委相州，而退保于列人营。
shí míng shuǐ xiàn rén qǐng wèi nèi yìng tài zōng qiǎn zǒng guǎn luō shì xìn rù chéng jù shǒu hēi tà yòu gōng xiàn qí chéng shì xìn sǐ zhī suì jù míng zhōu
时洺水县人请为内应，太宗遣总管罗士信入城据守，黑闼又攻陷其城，士信死之，遂据洺州。
sān yuè tài zōng zǔ míng shuǐ liè yíng yǐ bī zhī fēn qiǎn qí bīng duàn qí liáng dào
三月，太宗阻洺水列营以逼之，分遣奇兵，断其粮道。
hēi tà yòu shù tiǎo zhàn tài zōng jiān bì bù yīng yǐ cuò qí fēng
黑闼又数挑战，太宗坚壁不应，以挫其锋。
hēi tà chéng zhōng liáng jǐn tài zōng dù qí bì lái jué zhàn yù yōng míng shuǐ shàng liú wèi shǒu dī lì yuē wǒ jī zéi zhī rì hou zéi bàn dù ér jué yàn
黑闼城中粮尽，太宗度其必来决战，预拥洺水上流，谓守堤吏曰：“我击贼之日，候贼半度而决堰。
hēi tà guǒ lǜ bù qí èr wàn dù míng shuǐ ér zhèn yǔ guān jūn dà zhàn zéi zhòng dà kuì shuǐ yòu dà zhì hēi tà zhòng bù dé dù zhǎn shǒu wàn yú jí nì sǐ zhě shù qiān rén
”黑闼果率步骑二万渡洺水而阵，与官军大战，贼众大溃，水又大至，黑闼众不得渡，斩首万余级，溺死者数千人。
hēi tà yǔ fàn yuàn děng yǐ qiān yú rén bēn yú tū jué shān dōng xī dìng
黑闼与范愿等以千余人奔于突厥， 山东悉定。
tài zōng suì yǐn jūn yú hé nán yǐ tǎo xú yuán lǎng
太宗遂引军于河南以讨徐圆朗。
liù yuè hēi tà fù jiè bīng yú tū jué lái kòu shān dōng
六月，黑闼复借兵于突厥，来寇山东。
qī yuè zhì dìng zhōu qí jiù jiāng cáo chén dǒng kāng mǎi xiān wáng zài xiān yú fù jù bīng yǐ yīng hēi tà
七月，至定州，其旧将曹湛、董康买先亡在鲜虞，复聚兵以应黑闼。
gāo zǔ qiǎn huái yáng wáng dào xuán yuán guó gōng shǐ wàn bǎo tǎo zhī zhàn yú xià bó wáng shī bài jì dào xuán sǐ yú zhèn wàn bǎo qīng jì táo hái
高祖遣淮阳王道玄、原国公史万宝讨之，战于下博， 王师败绩，道玄死于阵，万宝轻骑逃还。
yóu shì hé běi zhū zhōu jǐn pàn yòu jiàng yú hēi tà xún rì jiān xī fù gù chéng fù dōu míng zhōu
由是河北诸州尽叛，又降于黑闼，旬日间悉复故城，复都洺州。
shí yī yuè gāo zǔ qiǎn qí wáng yuán jí jī zhī chí liú bù jìn
十一月，高祖遣齐王元吉击之，迟留不进。
yòu lìng yǐn tài zǐ jiàn chéng dū bīng jìn tǎo pín zhàn dà jié
又令隐太子建成督兵进讨，频战大捷。
liù nián èr yuè yòu dà pò zhī yú guǎn táo hēi tà yǐn jūn běi zǒu
六年二月，又大破之于馆陶，黑闼引军北走。
jiàn chéng yǔ yuán jí hé qiān yú qí zhūn yú yǒng jì qú zòng qí jī zhī hēi tà bài zǒu mìng qí jiāng liú hóng jī zhuī zhī
建成与元吉合千余骑屯于永济渠，纵骑击之，黑闼败走，命骑将刘弘基追之。
hēi tà wèi wáng shī suǒ cù bù dé xiū xī dào yuǎn bīng pí bǐ zhì ráo yáng cóng zhě cái bǎi yú rén zhòng jiē něi rù chéng qiú shí
黑闼为王师所蹙， 不得休息，道远兵疲，比至饶阳，从者才百余人，众皆馁，入城求食。
hēi tà suǒ shǔ ráo zhōu cì shǐ gé dé wēi chū mén yíng bài yán zhī rù chéng
黑闼所署饶州刺史葛德威出门迎拜，延之入城。
hēi tà chū bù xǔ dé wēi miù wéi chéng jìng tì qì gù qǐng
黑闼初不许，德威谬为诚敬，涕泣固请。
hēi tà nǎi jìn zhì chéng bàng dé wēi lè bīng zhí zhī sòng yú jiàn chéng zhǎn yú míng zhōu shān dōng fù dìng
黑闼乃进，至城傍，德威勒兵执之，送于建成，斩于洺州，山东复定。
xú yuán lǎng zhě yǎn zhōu rén yě
徐圆朗者，兖州人也。
suí mò wáng mìng wèi qún dào jù běn jùn zòng bīng lüè dì zì láng yá sì xi běi zhì dōng píng jǐn yǒu zhī shèng bīng èr wàn yú rén
隋末，亡命为群盗，据本郡，纵兵略地，自琅邪巳西， 北至东平，尽有之，胜兵二万余人。
chū fù yú li mì mì bài guī wáng shì chōng
初附于李密，密败，归王世充。
jí luò yáng píng guī guó bài yǎn zhōu zǒng guǎn fēng lǔ jùn gōng
及洛阳平，归国，拜兖州总管，封鲁郡公。
gāo zǔ lìng gé guó gōng shèng yàn shī ān jí hé nán xíng zhì rèn chéng
高祖令葛国公盛彦师安辑河南，行至任城。
huì liú hēi tà zuò luàn qián jié yú yuán lǎng yīn zhí yàn shī jǔ bīng yīng hēi tà zì chēng lǔ wáng
会刘黑闼作乱，潜结于圆朗，因执彦师举兵应黑闼，自称鲁王。
hēi tà yǐ yuán lǎng wèi dà xíng tái yuán shuài yǎn yùn chén qǐ yī luò cáo dài děng bā zhōu háo huá jiē shā qí zhǎng lì yǐ yīng zhī
黑闼以圆朗为大行台元帅， 兖、郓、陈、杞、伊、洛、曹、戴等八州豪猾，皆杀其长吏以应之。
tài zōng píng hēi tà jìn shī cáo zhōu qiǎn huái ān wáng shén tōng jí li shì jī gōng zhī
太宗平黑闼， 进师曹州，遣淮安王神通及李世𪟝攻之。
yuán lǎng shǔ chū zhàn bù lì chéng nèi bǎi xìng zhēng yú chéng jiàng
圆朗数出战，不利，城内百姓争逾城降。
yuán lǎng qióng cù yǔ shù qí qì chéng yè dùn wèi yě rén suǒ shā qí de xī píng
圆朗穷蹙，与数骑弃城夜遁，为野人所杀，其地悉平。
shǐ chén yuē xuē jǔ fù zi yǒng hàn jué lún xìng jiē hǎo shā rén gǎo yóu shén wú ēn zhòng pàn suī měng hé wéi
史臣曰：薛举父子勇悍绝伦，性皆好杀，仁杲尤甚，无恩众叛，虽猛何为？
li guǐ qiè jù yīng yáng jiàn hào hé xī ān suí cháo guān shǔ bù duó qí cái
李轨窃据鹰扬，僭号河西，安隋朝官属，不夺其财；
pò li yūn jiá bīng fàng hái qí zhòng shì qí xìng yě
破李赟甲兵，放还其众，是其兴也。
jí shā hài móu zhǔ chóng xìn yāo wū zhòng pàn qīn lí qí wáng yě yi zāi
及杀害谋主，崇信妖巫，众叛亲离，其亡也，宜哉！
wǔ zhōu shǐ wèi shǔ qiè ǒu zì chī zhāng bù yòng jūn zhāng zhī móu jìng wèi tū jué suǒ shā
武周始为鼠窃，偶恣鸱张， 不用君璋之谋，竟为突厥所杀。
yuàn jūn zhāng jí zǒng yú zhòng bié shēng yì tú jiàn xié lì guī cháo yì shì jiàn jī zhě yě
苑君璋及总余众，别生异图，见颉利归朝，亦是见机者也。
hēi tà kāi dào yǒng ér wú móu gù qí xíng shī zhī shì kuáng zéi jiē wèi huī xià suǒ shā yù zhòng zhī dào miù zāi
黑闼、开道，勇而无谋，顾其行师，祗是狂贼，皆为麾下所杀，驭众之道谬哉。
zàn yuē guó wú jì gāng dào xìng cǎo zé
赞曰：国无纪纲，盗兴草泽。
bù yǒu duò luàn yān zhī táng dé
不有隋乱，焉知唐德？