fēng lún lún zi yán dào xiōng zi xíng gāo
○封伦伦子言道兄子行高
xiāo yǔ zi ruì xiōng zi jūn jūn zi guàn jūn xiōng zǐ sì yè péi ju ju zi xuān jī
萧瑀子锐兄子钧钧子瓘钧兄子嗣业裴矩矩子宣机
yǔ wén shì jí
宇文士及
fēng lún zì dé yí guān zhōu tiáo rén
封伦，字德彝，观州蓚人。
běi qí tài zǐ tài bǎo lóng zhī sūn
北齐太子太保隆之孙。
fù zǐ xiù duò tōng zhōu cì shǐ
父子绣，隋通州刺史。
lún shǎo shí qí jiù lú sī dào měi yán yuē cǐ zi zhì shí guò rén bì néng zhì wèi qīng xiàng
伦少时，其舅卢思道每言曰：“此子智识过人，必能致位卿相。
kāi huáng mò jiāng nán zuò luàn nèi shǐ lìng yáng sù wǎng zhēng zhī shǔ wéi xíng jūn jì shì
”开皇末，江南作乱， 内史令杨素往征之，署为行军记室。
chuán zhì hǎi qǔ sù zhào zhī lún zhuì yú shuǐ zhōng rén jiù miǎn ruò nǎi yì yī yǐ jiàn jìng qǐn bù yán
船至海曲，素召之，伦坠于水中，人救免溺， 乃易衣以见，竟寝不言。
sù hòu zhī wèn qí gù yuē sī shì yě suǒ yǐ bù bái
素后知，问其故，曰：“私事也，所以不白。
sù shén jiē yì zhī
”素甚嗟异之。
sù jiāng yíng rén shòu gōng yǐn wèi tǔ mù jiān
素将营仁寿宫，引为土木监。
suí wén dì zhì gōng suǒ jiàn zhì dù shē chǐ dà nù yuē yáng sù wèi bù chéng yǐ
隋文帝至宫所，见制度奢侈，大怒曰：“杨素为不诚矣！
dān bǎi xìng zhī lì diāo shì lí gōng wèi wú jié yuàn yú tiān xià
殚百姓之力，雕饰离宫，为吾结怨于天下。
sù huáng kǒng lǜ jiāng huò qiǎn
”素惶恐，虑将获谴。
lún yuē gōng dāng fú yōu dài huáng hòu zhì bì yǒu ēn zhào
伦曰： “公当弗忧，待皇后至，必有恩诏。
míng rì guǒ zhào sù rù duì dú hú hòu láo zhī yuē gōng zhī wú fū qī nián lǎo wú yǐ yú xīn shèng shì cǐ gōng qǐ fēi xiào shùn
”明日，果召素入对，独狐后劳之曰：“公知吾夫妻年老，无以娱心，盛饰此宫，岂非孝顺。
sù tuì wèn lún yuē qīng hé yǐ zhī zhī
”素退问伦曰：“卿何以知之？
duì yuē zhì zūn xìng jiǎn gù chū jiàn ér nù rán yā tīng hòu yán
” 对曰：“至尊性俭，故初见而怒，然雅听后言。
hòu fù rén yě wéi lì shì hǎo hòu xīn jì yuè dì lǜ bì yí suǒ yǐ zhī ěr
后，妇人也，惟丽是好，后心既悦， 帝虑必移，所以知耳。
sù tàn fú yuē chuǎi mó zhī cái fēi wú suǒ jí
”素叹伏曰：“揣摩之才，非吾所及。
sù fù guì shì cái duō suǒ líng wǔ wéi jī shǎng lún
”素负贵恃才，多所凌侮，唯击赏伦。
měi yǐn yǔ lùn zǎi xiàng zhī wu zhōng rì wàng juàn yīn fǔ qí chuáng yuē fēng láng bì dāng jù wú cǐ zuò
每引与论宰相之务，终日忘倦，因抚其床曰：“封郎必当据吾此座。
zhòu chēng jiàn yú wén dì yóu shì zhuó shòu nèi shǐ shè rén
”骤称荐于文帝，由是擢授内史舍人。
dà yè zhōng lún jiàn yú shì jī xìng yú yáng dì ér bù xián lì wu měi yǒu chéng shòu duō shī shì jī
大业中，伦见虞世基幸于炀帝而不闲吏务，每有承受，多失事机。
lún yòu tuō fù zhī mì wèi zhǐ huà xuān xíng zhào mìng chǎn shùn zhǔ xīn
伦又托附之，密为指画，宣行诏命，谄顺主心。
wài yǒu biǎo shū rú wǔ yì zhě jiē qǐn ér bù zòu
外有表疏如忤意者，皆寝而不奏。
jué duàn xíng fǎ duō jùn wén shēn wū
决断刑法，多峻文深诬；
cè xūn xíng shǎng bì yì xuē zhī
策勋行赏，必抑削之。
gù shì jī zhī chǒng rì lóng ér duò zhèng rì huài jiē lún suǒ wéi yě
故世基之宠日隆，而隋政日坏，皆伦所为也。
yǔ wén huà jí zhī luàn bī dì chū gōng shǐ lún shù dì zhī zuì
宇文化及之乱，逼帝出宫，使伦数帝之罪。
dì wèi yuē qīng shì shì rén hé zhì yú cǐ
帝谓曰：“卿是士人，何至于此？
lún nǎn rán ér tuì
”伦赧然而退。
huà jí xún shǔ nèi shǐ lìng cóng zhì liáo chéng
化及寻署内史令，从至聊城。
lún jiàn huà jí shì cù nǎi qián jié huà jí dì shì jí qǐng yú jì běi yùn liáng yǐ guān qí biàn
伦见化及势蹙，乃潜结化及弟士及，请于济北运粮，以观其变。
yù huà jí bài yǔ shì jí lái jiàng
遇化及败，与士及来降。
gāo zǔ yǐ qí qián dài jiù chén qiǎn shǐ yíng láo bài nèi shǐ shè rén
高祖以其前代旧臣，遣使迎劳，拜内史舍人。
xún qiān nèi shǐ shì láng
寻迁内史侍郎。
gāo zǔ cháng xìng wēn tāng jīng qín shǐ huáng mù wèi lún yuē gǔ zhě dì wáng jié shēng líng zhī lì dān fǔ kù zhī cái yíng qǐ shān líng cǐ fù hé yì
高祖尝幸温汤，经秦始皇墓，谓伦曰：“古者帝王，竭生灵之力，殚府库之财， 营起山陵，此复何益？
lún yuē shàng zhī huà xià yóu fēng zhī mí cǎo
”伦曰：“上之化下，犹风之靡草。
zì qín hàn dì wáng shèng wèi hòu zàng gù bǎi guān zhòng shù jìng xiāng zūn fǎng
自秦、汉帝王盛为厚葬， 故百官众庶竞相遵仿。
fán shì gǔ zhǒng qiū fēng xī duō cáng zhēn bǎo xián jiàn kāi fā
凡是古冢丘封，悉多藏珍宝，咸见开发。
ruò sǐ ér wú zhī hòu zàng shēn wéi xū fèi
若死而无知，厚葬深为虚费；
ruò hún ér yǒu shí bèi fā qǐ bù tòng zāi
若魂而有识，被发岂不痛哉！
gāo zǔ chēng shàn wèi lún yuē cóng jīn zhī hòu yi zì shàng dǎo xià xī wèi báo zàng
”高祖称善，谓伦曰：“从今之后，宜自上导下，悉为薄葬。
tài zōng zhī tǎo wáng shì chōng zhào lún cān móu jūn shì
”太宗之讨王世充，诏伦参谋军事。
gāo zǔ yǐ bīng jiǔ zài wài yì yù xuán shī tài zōng qiǎn lún rù cháo qīn lùn shì shì
高祖以兵久在外，意欲旋师，太宗遣伦入朝亲论事势。
lún yán yú gāo zǔ yuē shì chōng de dì suī duō ér jī mí xiāng zhǔ qí suǒ yòng mìng zhě wéi luò yáng yī chéng ér yǐ jì jìn lì qióng pò zài cháo xī
伦言于高祖曰：“世充得地虽多，而羁縻相属，其所用命者，唯洛阳一城而已，计尽力穷，破在朝夕。
jīn ruò hái bīng zéi shì bì zhèn gēng xiāng lián jié hòu bì nán tú
今若还兵，贼势必振，更相连结， 后必难图。
wèi ruò chéng qí yǐ shuāi pò zhī bì yǐ
未若乘其已衰，破之必矣。
gāo zǔ nà zhī
”高祖纳之。
jí tài zōng kǎi xuán gāo zǔ wèi shì chén yuē zhèn chū fā bīng dōng tǎo zhòng yì duō yǒu bù tóng wéi qín wáng qǐng xíng fēng lún zàn chéng cǐ jì
及太宗凯旋，高祖谓侍臣曰： “朕初发兵东讨，众议多有不同，唯秦王请行，封伦赞成此计。
xī zhāng huá xié tóng jìn wǔ yì fù hé yǐ jiā yě
昔张华协同晋武， 亦复何以加也！
fēng píng yuán xiàn gōng jiān tiān cè fǔ sī mǎ
”封平原县公，兼天册府司马。
huì tū jué kòu tài yuán fù qiǎn shǐ lái qǐng hé qīn gāo zǔ wèn qún chén hé zhī yǔ zhàn cè jiāng ān chū
会突厥寇太原，复遣使来请和亲， 高祖问群臣：“和之与战，策将安出？
duō yán zhàn zé yuàn shēn bù rú xiān hé
”多言战则怨深，不如先和。
lún yuē tū jué píng líng yǒu qīng zhōng guó zhī yì bì wèi bīng ruò ér bù néng zhàn
伦曰：“突厥凭凌，有轻中国之意，必谓兵弱而不能战。
rú chén jì zhě mò ruò xī zhòng yǐ jī zhī qí shì bì jié shèng ér hòu hé ēn wēi jiān zhe
如臣计者，莫若悉众以击之，其势必捷， 胜而后和，恩威兼著。
ruò jīn suì bù zhàn míng nián bì dāng fù lái chén yǐ jī zhī wèi biàn
若今岁不战，明年必当复来，臣以击之为便。
gāo zǔ cóng zhī
”高祖从之。
liù nián yǐ běn guān jiǎn jiào lì bù shàng shū xiǎo xí lì zhí shén huò dāng shí zhī yù
六年，以本官检校吏部尚书，晓习吏职，甚获当时之誉。
bā nián jìn fēng dào guó gōng xún xǐ fēng yú mì
八年，进封道国公，寻徙封于密。
xiāo yǔ cháng jiàn lún yú gāo zǔ gāo zǔ rèn lún wèi zhōng shū lìng
萧瑀尝荐伦于高祖，高祖任伦为中书令。
tài zōng sì wèi yǔ qiān shàng shū zuǒ pú yè lún wèi yòu pú yè
太宗嗣位，瑀迁尚书左仆射，伦为右仆射。
lún sù xiǎn bì yǔ yǔ shāng liáng kě zòu zhě zhì tài zōng qián jǐn biàn yì zhī yóu shì yǔ yǔ yǒu xì
伦素险诐，与瑀商量可奏者，至太宗前，尽变易之，由是与瑀有隙。
zhēn guān yuán nián gòu jí yú shàng shū shěng tài zōng qīn zì lín shì jí mìng shàng niǎn sòng hái dì xún hōng nián liù shí
贞观元年，遘疾于尚书省，太宗亲自临视，即命尚辇送还第，寻薨，年六十。
tài zōng shēn dào zhī fèi cháo sān rì cè zèng sī kōng shì yuē míng
太宗深悼之，废朝三日，册赠司空，谥曰明。
chū lún shù cóng tài zōng zhēng tǎo tè méng gù yù
初，伦数从太宗征讨，特蒙顾遇。
yǐ jiàn chéng yuán jí zhī gù shù jìn zhōng kuǎn tài zōng yǐ wéi zhì chéng qián hòu shǎng cì yǐ wàn jì
以建成、 元吉之故，数进忠款，太宗以为至诚，前后赏赐以万计。
ér lún qián chí liǎng duān yīn fù jiàn chéng
而伦潜持两端，阴附建成。
shí gāo zǔ jiāng xíng fèi lì yóu yù wèi jué móu zhī yú lún lún gù jiàn ér zhǐ
时高祖将行废立，犹豫未决，谋之于伦，伦固谏而止。
rán suǒ wéi mì yǐn shí rén mò zhī shì jù jiàn chéng chuán
然所为秘隐，时人莫知，事具《建成传》。
zú hòu shù nián tài zōng fāng zhī qí shì
卒后数年，太宗方知其事。
shí qī nián zhì shū shì yù shǐ táng lín zhuī hé lún yuē chén wén shì jūn zhī yì jìn mìng bù yú
十七年，治书侍御史唐临追劾伦曰： “臣闻事君之义，尽命不渝；
wéi chén zhī jié suì hán wú èr
为臣之节，岁寒无贰。
gǒu kuī qí dào zuì bù róng zhū
苟亏其道，罪不容诛。
lún wèi wàng dǐng sī ēn lóng zuò tǔ wú xīn bào xiào nǎi sì jiān móu yíng huò chǔ fān jiǎng chéng yuán è zhì yú cháng diǎn lǐ hé zhū yí
伦位望鼎司，恩隆胙土，无心报效，乃肆奸谋，荧惑储籓，奖成元恶，置于常典，理合诛夷。
dàn bāo cáng zhī zhuàng sǐ ér hòu fā wěi jiā bāo zèng wèi zhèng yán kē
但苞藏之状，死而后发，猥加褒赠，未正严科。
zuì è jì zhāng yi jiā biǎn chù qǐ kě réng chóu jué yì shàng liè tái huái
罪恶既彰，宜加贬黜，岂可仍畴爵邑，尚列台槐！
cǐ ér bù chéng jiāng hé jǔ quàn
此而不惩，将何沮劝？
tài zōng lìng bǎi guān xiáng yì mín bù shàng shū táng jiǎn děng yì lún zuì bào shēn hòu ēn jié shēng qián suǒ lì zhòng guān bù kě zhuī duó qǐng xiáng zèng gǎi shì
”太宗令百官详议，民部尚书唐俭等议： “伦罪暴身后，恩结生前，所历众官，不可追夺，请降赠改谥。
zhào cóng zhī yú shì gǎi shì miào chù qí zèng guān xuē suǒ shí shí fēng
”诏从之，于是改谥缪，黜其赠官，削所食实封。
zi yán dào shàng gāo zǔ nǚ huái nán cháng gōng zhǔ guān zhì sòng zhōu cì shǐ
子言道，尚高祖女淮南长公主，官至宋州刺史。
lún xiōng zi xíng gāo yǐ wén xué zhī míng
伦兄子行高，以文学知名。
zhēn guān zhōng guān zhì lǐ bù láng zhōng
贞观中，官至礼部郎中。
xiāo yǔ zì shí wén
萧瑀，字时文。
gāo zǔ liáng wǔ dì zēng zǔ zhāo míng tài zǐ zǔ chá hòu liáng xuān dì
高祖梁武帝，曾祖昭明太子，祖察，后梁宣帝。
fù kuī míng dì
父岿，明帝。
yǔ nián jiǔ suì fēng xīn ān jùn wáng yòu yǐ xiào xíng wén
瑀年九岁，封新安郡王，幼以孝行闻。
zǐ wèi duò jìn wáng fēi cóng rù cháng ān
姊为隋晋王妃，从入长安。
jù xué zhǔ wén duān zhèng gěng liàng
聚学属文，端正鲠亮。
hǎo shì shì cháng xiū fàn xíng měi yǔ shā mén nán jí kǔ kōng bì yì wēi zhǐ
好释氏，常修梵行，每与沙门难及苦空，必诣微旨。
cháng guān liú xiào biāo biàn mìng lùn è qí shāng xiān wáng zhī jiào mí xìng mìng zhī lǐ nǎi zuò fēi biàn mìng lùn yǐ shì zhī
常观刘孝标《辩命论》， 恶其伤先王之教，迷性命之理，乃作《非辩命论》以释之。
dà zhǐ yǐ wéi rén bǐng tiān dì yǐ shēng shú yún fēi mìng rán jí xiōng huò fú yì yīn rén ér yǒu ruò yī zhī yú mìng qí bì yǐ shèn
大旨以为：“人禀天地以生，孰云非命，然吉凶祸福，亦因人而有，若一之于命，其蔽已甚。
shí jìn fǔ xué shì liǔ gù yán zhū gě yǐng jiàn ér chēng zhī yuē zì xiào biāo hòu shù shí nián jiān yán xìng mìng zhī lǐ zhě mò néng dǐ jié
”时晋府学士柳顾言、诸葛颖见而称之曰：“自孝标后数十年间，言性命之理者，莫能诋诘。
jīn xiāo jūn cǐ lùn zú liáo liú zi gāo huāng
今萧君此论，足疗刘子膏肓。
yáng dì wèi tài zǐ yě shòu tài zǐ yòu qiān niú
”炀帝为太子也，授太子右千牛。
jí jiàn zuò qiān shàng yī fèng yù jiǎn jiào zuǒ yì wèi yīng yáng láng jiàng
及践祚，迁尚衣奉御，检校左翊卫鹰扬郎将。
hū yù fēng jí mìng jiā rén bù jí yī liáo réng yún ruò tiān jiǎ yú nián yīn cǐ wàng wèi qī dùn zhī zī ěr
忽遇风疾，命家人不即医疗，仍云：“若天假余年，因此望为栖遁之资耳。
xiāo hòu wén ér huì zhī yǐ ěr cái zhì zú kān yáng míng xiǎn qīn qǐ de qīng huǐ xíng hái ér qiú yǐn yì
”萧后闻而诲之：“以尔才智，足堪扬名显亲，岂得轻毁形骸而求隐逸？
ruò yǐ cǐ zhì qiǎn zé zuì zài bù cè
若以此致谴，则罪在不测。
bìng qiě yù qí zǐ quàn miǎn zhī gù fù yǒu shì jìn zhì
”病且愈，其姊劝勉之，故复有仕进志。
lèi jiā yín qīng guāng lù dài fu nèi shǐ shì láng
累加银青光禄大夫、内史侍郎。
jì yǐ hòu dì zhī qīn wěi zhī jī wù hòu shù yǐ yán wǔ zhǐ jiàn jiàn shū chì
既以后弟之亲，委之机务，后数以言忤旨，渐见疏斥。
yáng dì zhì yàn mén wèi tū jué suǒ wéi yǔ jìn móu yuē rú wén shǐ bì tuō xiào liè zhì cǐ yì chéng gōng zhǔ chū bù zhī qí yǒu wéi bèi zhī xīn
炀帝至雁门，为突厥所围，瑀进谋曰：“如闻始毕托校猎至此，义成公主初不知其有违背之心。
qiě běi fān yí sú kě hè dūn zhī bīng mǎ shì
且北蕃夷俗，可贺敦知兵马事。
xī hàn gāo zǔ jiě píng chéng zhī wéi nǎi shì yān zhī zhī lì
昔汉高祖解平城之围，乃是阏氏之力。
kuàng yì chéng yǐ dì nǚ wèi qī bì shì dà guó zhī yuán
况义成以帝女为妻，必恃大国之援。
ruò fā yī dān shǐ yǐ gào yì chéng jiǎ shǐ wú yì shì yì wú sǔn
若发一单使以告义成，假使无益，事亦无损。
chén yòu qiè tīng yú rén zhī sòng nǎi lǜ bì xià píng tū jué hòu gēng shì liáo dōng suǒ yǐ rén xīn bù yī huò zhì cuò bài
臣又窃听舆人之诵，乃虑陛下平突厥后更事辽东，所以人心不一，或致挫败。
qǐng xià míng zhào gào jūn zhōng shè gāo lí ér zhuān gōng tū jué zé bǎi xìng xīn ān rén zì wéi zhàn
请下明诏告军中，赦高丽而专攻突厥，则百姓心安，人自为战。
yáng dì cóng zhī yú shì fā shǐ yì kě hè dūn yù zhǐ
”炀帝从之，于是发使诣可贺敦谕旨。
é ér tū jué jiě wéi qù yú hòu huò qí dié rén yún yì chéng gōng zhǔ qiǎn shǐ gào jí yú shǐ bì chēng běi fāng yǒu jǐng yóu shì tū jué jiě wéi gài gōng zhǔ zhī zhù yě
俄而突厥解围去，于后获其谍人，云：义成公主遣使告急于始毕， 称北方有警，由是突厥解围，盖公主之助也。
yáng dì yòu jiāng fá liáo dōng wèi qún chén yuē tū jué kuáng bèi wèi kòu shì hé néng wéi
炀帝又将伐辽东，谓群臣曰：“突厥狂悖为寇，势何能为？
yǐ qí shǎo shí wèi sàn xiāo yǔ suì xiāng kǒng dòng qíng bù kě shù
以其少时未散，萧瑀遂相恐动，情不可恕。
yīn chū wèi hé chí jùn shǒu jí rì qiǎn zhī
”因出为河池郡守，即日遣之。
jì zhì jùn yǒu shān zéi wàn yú rén kòu bào zòng héng yǔ qián mù yǒng gǎn zhī shì shè qí ér jī zhī dāng zhèn ér jiàng qí zhòng
既至郡，有山贼万余人寇暴纵横，瑀潜募勇敢之士，设奇而击之， 当阵而降其众。
suǒ huò cái chù xián shǎng yǒu gōng yóu shì rén jié qí lì
所获财畜，咸赏有功，由是人竭其力。
xuē jǔ qiǎn zhòng shù wàn qīn lüè jùn jìng yǔ yāo jī zhī zì hòu zhū zéi mò gǎn jìn jùn zhōng fù ān
薛举遣众数万侵掠郡境，瑀要击之，自后诸贼莫敢进，郡中复安。
gāo zǔ dìng jīng chéng qiǎn shū zhāo zhī
高祖定京城，遣书招之。
yǔ yǐ jùn guī guó shòu guāng lù dài fu fēng sòng guó gōng bài mín bù shàng shū
瑀以郡归国，授光禄大夫，封宋国公，拜民部尚书。
tài zōng wèi yòu yuán shuài gōng luò yáng yǐ yǔ wèi fǔ sī mǎ
太宗为右元帅，攻洛阳，以瑀为府司马。
wǔ dé wǔ nián qiān nèi shǐ lìng
武德五年，迁内史令。
shí jūn guó cǎo chuàng fāng yú wèi níng gāo zǔ nǎi wěi yǐ xīn fù fán zhū zhèng wù mò bù guān zhǎng
时军国草创，方隅未宁，高祖乃委以心腹，凡诸政务，莫不关掌。
gāo zǔ měi lín xuān tīng zhèng bì cì shēng yù tà yǔ jì dú gū shì zhī xù yǔ yǔ hū zhī wèi xiāo láng
高祖每临轩听政，必赐升御榻，瑀既独孤氏之婿，与语呼之为萧郎。
guó diǎn cháo yí yì zé chéng yú yǔ yǔ zī zī zì miǎn shéng wéi jǔ guò rén jiē dàn zhī
国典朝仪，亦责成于瑀，瑀孜孜自勉，绳违举过， 人皆惮之。
cháng zòu pián yí shù shí tiáo duō jiàn nà yòng shǒu chì yuē de gōng zhī yán shè jì suǒ lài
常奏便宜数十条，多见纳用，手敕曰：“得公之言，社稷所赖。
yùn zhì zhě zhī cè yǐ néng chéng rén zhī měi
运智者之策，以能成人之美；
nà jiàn zhě zhī yán yǐ jīn bǎo chou qí dé
纳谏者之言，以金宝酬其德。
jīn cì jīn yī hán yǐ bào zhì zhě wù wèi tuī tuì
今赐金一函，以报智者，勿为推退。
yǔ gù cí yōu zhào bù xǔ
”瑀固辞，优诏不许。
qí nián zhōu zhì qī zhí wu qǔ cái wàng jiān měi zhě wèi zhī
其年，州置七职，务取才望兼美者为之。
jí tài zōng lín yōng zhōu mù yǐ yǔ wèi zhōu dū dū
及太宗临雍州牧，以瑀为州都督。
gāo zǔ cháng yǒu chì ér zhōng shū bù shí xuān xíng gāo zǔ zé qí chí yǔ yuē chén dà yè zhī rì jiàn nèi shǐ xuān chì huò qián hòu xiāng guāi zhě bǎi sī xíng zhī bù zhī hé suǒ chéng yòng
高祖常有敕而中书不时宣行，高祖责其迟，瑀曰：“臣大业之日，见内史宣敕，或前后相乖者，百司行之，不知何所承用。
suǒ wèi yì bì zài qián nán bì zài hòu chén zài zhōng shū rì jiǔ bèi jiàn qí shì
所谓易必在前，难必在后，臣在中书日久，备见其事。
jīn huáng jī chū gòu shì shè ān wēi yuǎn fāng yǒu yí kǒng shī jī huì
今皇基初构，事涉安危，远方有疑，恐失机会。
bǐ měi shòu yī chì chén bì kān shěn shǐ yǔ qián chì bù xiāng guāi bèi zhě shǐ gǎn xuān xíng
比每受一敕，臣必勘审，使与前敕不相乖背者，始敢宣行。
chí wǎn zhī qiān shí yóu yú cǐ
迟晚之愆，实由于此。
gāo zǔ yuē qīng néng yòng xīn ruò cǐ wǒ yǒu hé yōu
” 高祖曰：“卿能用心若此，我有何忧？
chū yǔ zhī cháo yě guān nèi chǎn yè bìng xiān gěi xūn rén
”初，瑀之朝也，关内产业并先给勋人。
zhì shì tè hái qí tián zhái yǔ jiē fēn gěi zhū zōng zǐ dì wéi liú miào táng yī suǒ yǐ fèng zhēng cháng
至是特还其田宅，瑀皆分给诸宗子弟，唯留庙堂一所，以奉烝尝。
jí píng wáng shì chōng yǔ yǐ yù jūn móu zhī gōng jiā yì èr qiān hù bài shàng shū yòu pú yè
及平王世充，瑀以预军谋之功，加邑二千户，拜尚书右仆射。
nèi wài kǎo jì jiē wěi zhī sī huì wèi qún liáo zhǐ nán zhù wu fán zǒng
内外考绩皆委之司会，为群僚指南，庶务繁总。
yǔ jiàn shì yǒu shí piān bó ér chí fǎ shāo shēn pō wéi shí yì suǒ shǎo
瑀见事有时偏驳，而持法稍深，颇为时议所少。
yǔ cháng jiàn fēng lún yú gāo zǔ gāo zǔ yǐ lún wèi zhōng shū lìng
瑀尝荐封伦于高祖，高祖以伦为中书令。
tài zōng jí wèi qiān shàng shū zuǒ pú yè fēng lún wèi yòu pú yè
太宗即位，迁尚书左仆射，封伦为右仆射。
lún sù huái xiǎn bì yǔ shāng liáng jiāng wèi kě zòu zhě zhì tài zōng qián jǐn biàn yì zhī
伦素怀险诐，与商量将为可奏者，至太宗前尽变易之。
yú shí fáng xuán líng dù rú huì jì xīn yòng shì shū yǔ qīn lún yǔ xīn bù néng píng suì shàng fēng shì lùn zhī ér cí zhǐ liáo luò
于时房玄龄、杜如晦既新用事，疏瑀亲伦，瑀心不能平，遂上封事论之，而辞旨寥落。
tài zōng yǐ xuán líng děng gōng gāo yóu shì wǔ zhǐ fèi yú jiā
太宗以玄龄等功高，由是忤旨，废于家。
é bài tè jìn tài zǐ shǎo shī
俄拜特进、太子少师。
wèi jǐ fù wèi shàng shū zuǒ pú yè cì shí fēng liù bǎi hù
未几，复为尚书左仆射，赐实封六百户。
tài zōng cháng wèi yǔ yuē zhèn yù shǐ zǐ sūn cháng jiǔ shè jì yǒng ān qí lǐ rú hé
太宗常谓瑀曰：“朕欲使子孙长久，社稷永安，其理如何？
yǔ duì yuē chén guān qián dài guó zuò suǒ yǐ cháng jiǔ zhě mò ruò fēng zhū hóu yǐ wéi pán shí zhī gù
”瑀对曰：“臣观前代国祚所以长久者，莫若封诸侯以为盘石之固。
qín bìng liù guó ba hóu zhì shǒu èr dài ér wáng
秦并六国，罢侯置守，二代而亡；
hàn yǒu tiān xià jùn guó cān jiàn yì de nián yú sì bǎi
汉有天下，郡国参建，亦得年余四百。
wèi jìn fèi zhī bù néng yǒng jiǔ
魏、晋废之，不能永久。
fēng jiàn zhī fǎ shí kě zūn xíng
封建之法，实可遵行。
tài zōng rán zhī shǐ yì fēng jiàn
”太宗然之，始议封建。
xún zuò yǔ shì zhōng chén shū dá yú shàng qián fèn zhèng shēng sè shén lì yǐ bù jìng miǎn
寻坐与侍中陈叔达于上前忿诤，声色甚厉，以不敬免。
suì yú shòu jìn zhōu dū du
岁余，授晋州都督。
míng nián zhēng shòu zuǒ guāng lù dài fu jiān lǐng yù shǐ dài fū
明年，征授左光禄大夫，兼领御史大夫。
yǔ zǎi chén cān yì cháo zhèng yǔ duō cí biàn měi yǒu píng yì xuán líng děng bù néng kàng
与宰臣参议朝政，瑀多辞辩，每有评议，玄龄等不能抗。
rán xīn zhī qí shì bù yòng qí yán yǔ mí yàng yàng
然心知其是，不用其言，瑀弥怏怏。
xuán líng wèi zhēng wēn yàn bó cháng yǒu wēi guò yǔ hé zhī ér zuì jìng bù wèn yīn cǐ zì shī
玄龄、魏征、温彦博尝有微过， 瑀劾之，而罪竟不问，因此自失。
yóu shì ba yù shǐ dài fū yǐ wéi tài zǐ shǎo fù bù fù yù wén cháo zhèng
由是罢御史大夫，以为太子少傅，不复预闻朝政。
liù nián shòu tè jìn xíng tài cháng qīng
六年，授特进，行太常卿。
bā nián wèi hé nán dào xún shěng dà shǐ rén yǒu zuò dāng tuī hé kǔ wèi de qí qíng zhě suì zhì gé zhì shéng yǐ zhì yú sǐ tài zōng tè miǎn zé zhī
八年，为河南道巡省大使，人有坐当推劾苦未得其情者， 遂置格置绳，以至于死，太宗特免责之。
jiǔ nián bài tè jìn fù lìng cān yù zhèng shì
贞观九年，调回朝廷任命为特进官衔，又让他参与朝政。
tài zōng cháng cóng róng wèi fáng xuán líng yuē xiāo yǔ dà yè zhī rì jìn jiàn duò zhǔ chū wèi hé chí jùn shǒu
太宗尝从容谓房玄龄曰：“萧瑀大业之日，进谏隋主，出为河池郡守。
yīng zāo gē xīn zhī huò fān jiàn tài píng zhī rì běi sǒu shī mǎ shì yì nán cháng
应遭割心之祸，翻见太平之日，北叟失马，事亦难常。
yǔ dùn shǒu bài xiè
”瑀顿首拜谢。
tài zōng yòu yuē wǔ dé liù nián yǐ hòu tài shàng huáng yǒu fèi lì zhī xīn ér bù zhī dìng yě wǒ dāng cǐ rì bù wéi xiōng dì suǒ róng shí yǒu gōng gāo bù shǎng zhī jù
太宗又曰：“武德六年以后，太上皇有废立之心而不之定也，我当此日，不为兄弟所容，实有功高不赏之惧。
cǐ rén bù kě yǐ hòu lì yòu zhī bù kě yǐ xíng lù jù zhī zhēn shè jì chén yě
此人不可以厚利诱之，不可以刑戮惧之，真社稷臣也。
yīn cì yǔ shī yuē jí fēng zhī jìng cǎo bǎn dàng shi chéng chén
”因赐瑀诗曰：“疾风知劲草， 版荡识诚臣。
yòu wèi yǔ yuē qīng zhī shǒu dào gěng jiè gǔ rén wú yǐ guò yě
”又谓瑀曰：“卿之守道耿介，古人无以过也。
rán ér shàn è tài míng yì yǒu shí ér shī
然而善恶太明，亦有时而失。
yǔ zài bài xiè yuē chén tè méng jiè xùn yòu xǔ chén yǐ zhōng liàng suī sǐ zhī rì yóu shēng zhī nián yě
”瑀再拜谢曰：“臣特蒙诫训，又许臣以忠谅，虽死之日，犹生之年也。
wèi zhēng jìn ér yán yuē chén yǒu nì zhòng yǐ zhí fǎ míng zhǔ shù zhī yǐ zhōng
” 魏征进而言曰：“臣有逆众以执法，明主恕之以忠；
chén yǒu gū tè yǐ zhí jié míng zhǔ shù zhī yǐ jìn
臣有孤特以执节，明主恕之以劲。
xī wén qí yán jīn dǔ qí shí xiāo yǔ bù yù míng shèng bì jí yú nán
昔闻其言，今睹其实，萧瑀不遇明圣，必及于难！
tài zōng yuè qí yán
”太宗悦其言。
shí qī nián yǔ zhǎng sūn wú jì děng èr shí sì rén bìng tú xíng yú líng yān gé
十七年，与长孙无忌等二十四人并图形于凌烟阁。
shì suì lì jìn wáng wèi huáng tài zǐ bài yǔ tài zǐ tài bǎo réng zhī zhèng shì
是岁，立晋王为皇太子，拜瑀太子太保，仍知政事。
tài zōng zhī fá liáo dōng yě yǐ luò yì chōng yào jīn dài guān hé yǐ yǔ wèi luò yáng gōng shǒu
太宗之伐辽东也，以洛邑冲要，襟带关、河，以瑀为洛阳宫守。
chē jià zì liáo hái qǐng jiě tài bǎo réng tóng zhōng shū mén xià
车驾自辽还，请解太保，仍同中书门下。
tài zōng yǐ yǔ hǎo fú dào cháng lài xiù fó xiàng yī qū bìng xiù yǔ xíng zhuàng yú fó xiàng cè yǐ wéi gōng yǎng zhī róng
太宗以瑀好佛道，尝赉绣佛像一躯， 并绣瑀形状于佛像侧，以为供养之容。
yòu cì wáng bāo suǒ shū dà pǐn bō rě jīng yī bù bìng cì jiā shā yǐ chōng jiǎng sòng zhī fú yān
又赐王褒所书《大品般若经》一部，并赐袈裟，以充讲诵之服焉。
yǔ cháng chēng xuán líng yǐ xià tóng zhōng shū mén xià nèi chén xī jiē péng dǎng bǐ zhōu wú zhì xīn fèng shàng
瑀尝称：“玄龄以下同中书门下内臣，悉皆朋党比周，无至心奉上。
lèi dú zòu yún cǐ děng xiāng yǔ zhí quán yǒu tóng jiāo qī bì xià bù xì ān zhī dàn wèi fǎn ěr
”累独奏云：“此等相与执权，有同胶漆，陛下不细谙知，但未反耳。
tài zōng wèi yǔ yuē wéi rén jūn zhě qū jià yīng cái tuī xīn dài shì gōng yán bù yì shén hu hé zhì rú cǐ
” 太宗谓瑀曰：“为人君者，驱驾英材，推心待士，公言不亦甚乎，何至如此！
tài zōng shù rì wèi yǔ yuē zhī chén mò ruò jūn fū rén bù kě qiú bèi zì dāng shě qí duǎn ér yòng qí zhǎng
”太宗数日谓瑀曰：“知臣莫若君，夫人不可求备，自当舍其短而用其长。
zhèn suī cái xiè cōng míng bù yīng dùn mí zāng pǐ
朕虽才谢聪明，不应顿迷臧否。
yīn shù wèi yǔ xìn shì
”因数为瑀信誓。
yǔ jì bù zì dé ér tài zōng jī jiǔ xián zhī zhōng yǐ yǔ zhōng zhēn jū duō ér wèi fèi yě
瑀既不自得，而太宗积久衔之，终以瑀忠贞居多而未废也。
huì yǔ qǐng chū jiā tài zōng wèi yuē shén zhī gōng sù ài sāng mén jīn zhě bù néng wéi yì
会瑀请出家，太宗谓曰：“甚知公素爱桑门，今者不能违意。
yǔ xuán zhǒng zòu yuē chén qǐng sī liang bù néng chū jiā
”瑀旋踵奏曰：“臣顷思量，不能出家。
tài zōng yǐ duì qún chén tǔ yán ér qǔ shě xiāng wéi xīn bù néng píng
”太宗以对群臣吐言，而取舍相违，心不能平。
yǔ xún chēng zú jí shí yì cháo táng yòu bù rù jiàn tài zōng wèi shì chén yuē yǔ qǐ bù de qí suǒ hu ér zì qiè rú cǐ
瑀寻称足疾，时诣朝堂，又不入见，太宗谓侍臣曰：“瑀岂不得其所乎，而自慊如此？
suì shǒu zhào yuē
”遂手诏曰：
zhèn wén wù zhī shùn yě suī yì zhì ér chéng gōng
朕闻物之顺也，虽异质而成功；
shì zhī wéi yě yì tóng xíng ér hǎn yòng
事之违也，亦同形而罕用。
shì yǐ zhōu fú jí jǔ kě jì qiān lǐ zhī chuān
是以舟浮楫举，可济千里之川；
yuán yǐn lún tíng bù yuè yī háo zhī de
辕引轮停，不越一毫之地。
gù zhī dòng jìng xiāng xún yì wèi wu qū zhí xiāng fǎn nán wéi gōng kuàng hū shàng xià zhī yi jūn chén zhī jì zhě yǐ
故知动静相循易为务，曲直相反难为功， 况乎上下之宜、君臣之际者矣。
zhèn yǐ wú míng yú yuán shǒu qī tuō dé yú gǔ gōng sī yù qù wěi guī zhēn chú jiāo fǎn piáo
朕以无明于元首，期托德于股肱，思欲去伪归真， 除浇反朴。
zhì yú fó jiào fēi yì suǒ zūn suī yǒu guó zhī cháng jīng gù bì sú zhī xū shù
至于佛教，非意所遵，虽有国之常经，固弊俗之虚术。
hé zé
为什么呢？
qiú qí dào zhě wèi yàn fú yú jiāng lái
求其道者， 未验福于将来；
xiū qí jiào zhě fān shòu gū yú jì wǎng
修其教者，翻受辜于既往。
zhì ruò liáng wǔ qióng xīn yú shì shì jiǎn wén ruì yì yú fǎ mén qīng tǎng cáng yǐ gěi sēng zhī dān rén lì yǐ gōng tǎ miào
至若梁武穷心于释氏，简文锐意于法门， 倾帑藏以给僧祗，殚人力以供塔庙。
jí hu sān huái fèi làng wǔ lǐng téng yān jiǎ yú xī yú xióng fán yǐn cán hún yú què gǔ
及乎三淮沸浪，五岭腾烟，假余息于熊蹯，引残魂于雀谷。
zǐ sūn fù wáng ér bù xiá shè jì é qǐng ér wèi xū bào shī zhī zhēng hé qí miào yě
子孙覆亡而不暇，社稷俄顷而为墟，报施之征，何其缪也！
ér tài zǐ tài bǎo sòng guó gōng yǔ jiàn fù chē zhī yú guǐ xí wáng guó zhī yí fēng
而太子太保、宋国公瑀践覆车之余轨，袭亡国之遗风。
qì gōng jiù sī wèi míng yǐn xiǎn zhī jì
弃公就私，未明隐显之际；
shēn sú kǒu dào mò biàn xié zhèng zhī xīn
身俗口道， 莫辩邪正之心。
xiū lèi yè zhī yāng yuán qí yī gōng zhī fú běn shàng yǐ wéi wǔ jūn zhǔ xià zé shàn xí fú huá
修累叶之殃源，祈一躬之福本，上以违忤君主，下则扇习浮华。
wǎng qián zhèn wèi zhāng liàng yún qīng jì shì fú hé bù chū jiā
往前朕谓张亮云：“卿既事佛，何不出家？
yǔ nǎi duān rán zì yīng qǐng xiān rù dào zhèn jí xǔ zhī xún fù bù yòng
”瑀乃端然自应，请先入道，朕即许之， 寻复不用。
yī huí yī huò zài yú shùn xī zhī jiān
一回一惑，在于瞬息之间；
zì kě zì fǒu biàn yú wéi yǐ zhī suǒ
自可自否，变于帷扆之所。
guāi dòng liáng zhī dà tǐ qǐ jù zhān zhī liàng hu
乖栋梁之大体， 岂具瞻之量乎？
zhèn yóu yǐn rěn zhì jīn yǔ shàng quán wú quān gǎi
朕犹隐忍至今，瑀尚全无悛改。
yi jí qù cí cháo quē chū mù xiǎo fān kě shāng zhōu cì shǐ réng chú qí fēng
宜即去兹朝阙，出牧小籓，可商州刺史，仍除其封。
èr shí yī nián zhēng shòu jīn zǐ guāng lù dài fu fù fēng sòng guó gōng
二十一年，征授金紫光禄大夫，复封宋国公。
cóng xìng yù huá gōng gòu jí hōng yú gōng suǒ nián qī shí sì
从幸玉华宫，遘疾薨于宫所，年七十四。
tài zōng wén ér chuò shàn gāo zōng wèi zhī jǔ āi qiǎn shǐ diào jì
太宗闻而辍膳，高宗为之举哀，遣使吊祭。
tài cháng shì yuē sù
太常谥曰“肃”。
tài zōng yuē yì míng zhī diǎn bì kǎo qí xíng
太宗曰： “易名之典，必考其行。
yǔ xìng duō cāi èr cǐ shì shī yú bù zhí gèng yi zhí shí
瑀性多猜贰，此谥失于不直，更宜摭实。
gǎi shì yuē zhēn biǎn gōng
”改谥曰贞褊公。
cè zèng sī kōng jīng zhōu dū du cì dōng yuán mì qì péi zàng zhāo líng
册赠司空、荆州都督，赐东园秘器，陪葬昭陵。
lín zhōng yí shū yuē shēng ér bì sǐ lǐ zhī cháng fēn
临终遗书曰：“生而必死，理之常分。
qì jué hòu kě zhe dān fú yī tòng yǐ chōng xiǎo liǎn
气绝后可著单服一通，以充小敛。
guān nèi shī dān xí ér yǐ jì qí sù xiǔ bù dé bié jiā yī wù
棺内施单席而已，冀其速朽，不得别加一物。
wú jiǎ bǔ rì wéi zài sù bàn
无假卜日，惟在速办。
zì gǔ xián zhé fēi wú děng lì ěr yi miǎn zhī
自古贤哲，非无等例，尔宜勉之。
zhū zǐ zūn qí yí zhì liǎn zàng jiǎn báo
”诸子遵其遗志，敛葬俭薄。
zi ruì sì shàng tài zōng nǚ xiāng chéng gōng zhǔ lì tài cháng qīng fén zhōu cì shǐ
子锐嗣，尚太宗女襄城公主，历太常卿、汾州刺史。
gōng zhǔ yā yǒu lǐ dù tài zōng měi lìng zhū gōng zhǔ fán jué suǒ wéi jiē shì qí jiè zé
公主雅有礼度，太宗每令诸公主，凡厥所为，皆视其楷则。
yòu lìng suǒ sī bié wèi yíng dì gōng zhǔ cí yuē fù rén shì jiù gū rú shì fù mǔ ruò jū chǔ bù tóng zé dìng xǐng duō quē
又令所司别为营第，公主辞曰：“妇人事舅姑如事父母，若居处不同，则定省多阙。
zài sān gù ràng nǎi zhǐ lìng yú jiù zhái ér gǎi chuàng yān
”再三固让，乃止，令于旧宅而改创焉。
yǒng huī chū gōng zhǔ hōng zhào zàng zhāo líng
永徽初，公主薨，诏葬昭陵。
yǔ xiōng jǐng yì yǒu xué xíng
瑀兄璟，亦有学行。
wǔ dé zhōng wèi huáng mén shì láng lèi zhuǎn mì shū jiān fēng lán líng xiàn gōng
武德中为黄门侍郎，累转秘书监，封兰陵县公。
zhēn guàn zhōng zú zèng lǐ bù shàng shū
贞观中卒， 赠礼部尚书。
yǔ xiōng zi jūn duò qiān zhōu cì shǐ liáng guó gōng xún zhī zǐ yě
瑀兄子钧，隋迁州刺史、梁国公珣之子也。
bó xué yǒu cái wàng
博学有才望。
zhēn guàn zhōng lèi chú zhōng shū shè rén shèn wéi fáng xuán líng wèi zhēng suǒ zhòng
贞观中，累除中书舍人，甚为房玄龄、魏征所重。
yǒng huī èr nián lì qiān jiàn yì dài fū jiān hóng wén guǎn xué shì
永徽二年，历迁谏议大夫，兼弘文馆学士。
shí yǒu zuǒ wǔ hou bié jià lú wén cāo yú yuán dào zuǒ cáng kù wù gāo zōng yǐ bié jià zhí zài jiū shéng shēn xíng dào qiè mìng yǒu sī shā zhī
时有左武候别驾卢文操，逾垣盗左藏库物，高宗以别驾职在纠绳，身行盗窃，命有司杀之。
jūn jìn jiàn yuē wén cāo suǒ fàn qíng shí nán yuán
钧进谏曰：“文操所犯，情实难原。
rán kǒng tiān xià wén zhī bì wèi bì xià qīng fǎ lǜ jiàn rén mìng rèn xǐ nù guì cái wù
然恐天下闻之，必谓陛下轻法律，贱人命，任喜怒，贵财物。
chén zhī suǒ zhí yǐ jiàn wèi míng yú zhōng suǒ huái bù gǎn bù zòu
臣之所职，以谏为名，愚衷所怀，不敢不奏。
dì wèi yuē qīng zhí zài sī jiàn néng jìn zhōng guī
”帝谓曰：“卿职在司谏，能尽忠规。
suì tè miǎn qí sǐ zuì gù wèi shì chén yuē cǐ nǎi zhēn jiàn yì yě
”遂特免其死罪，顾谓侍臣曰：“此乃真谏议也。
xún ér tài cháng lè gōng sòng sì tòng děng wèi gōng rén tōng chuán xìn wù gāo zōng tè lìng chǔ sǐ nǎi qiǎn fù lǜ jūn shàng shū yán sì tòng děng fàn zài wèi fù lǜ qián bù hé zhì sǐ
”寻而太常乐工宋四通等，为宫人通传信物，高宗特令处死，乃遣附律，钧上疏言：“四通等犯在未附律前，不合至死。
shǒu zhào yuē zhèn wén fáng huò wèi méng xiān xián suǒ zhòng gōng què zhī jìn qí kě jiàn yú
”手诏曰：“朕闻防祸未萌，先贤所重，宫阙之禁，其可渐欤？
xī rú jī qiè fú zhèn yòng wèi yǒng jiàn bù yù jīn zī zì zhāng qí guò suǒ nuò xiàn zhāng xiǎng fēi làn yě
昔如姬窃符，朕用为永鉴，不欲今兹自彰其过，所搦宪章，想非滥也。
dàn zhèn qiào xīn zǐ jìn sī dí yǐn jū cè xí zhū yíng jì jīng shé kǎn
但朕翘心紫禁，思觌引裾，侧席朱楹，冀旌折槛。
jīn nǎi xǐ de qí yán tè miǎn sì tòng děng sǐ yuǎn chù pèi liú
今乃喜得其言，特免四通等死，远处配流。
jūn xún wèi tài zǐ lǜ gēng lìng jiān chóng xián guǎn xué shì
”钧寻为太子率更令，兼崇贤馆学士。
xiǎn qìng zhōng zú
显庆中卒。
suǒ zhuàn yùn zhǐ èr shí juǎn yǒu jí sān shí juǎn xíng yú dài
所撰《韵旨》二十卷，有集三十卷行于代。
zi guàn guān zhì yū zhōu zhǎng shǐ
子瓘，官至渝州长史。
mǔ zhōng yǐ huǐ zú
母终，以毁卒。
guàn zi sōng bié yǒu chuán
瓘子嵩，别有传。
jūn xiōng zǐ sì yè shǎo suí zǔ gū suí yáng dì hòu rù yú tū jué
钧兄子嗣业，少随祖姑隋炀帝后入于突厥。
zhēn guàn jiǔ nián guī cháo yǐ shēn shí fán qíng chōng shǐ tǒng lǐng tū jué zhī zhòng
贞观九年归朝，以深识蕃情充使， 统领突厥之众。
lèi zhuǎn hóng lú qīng jiān chán yú dū hù fǔ zhǎng shǐ
累转鸿胪卿，兼单于都护府长史。
diào lù zhōng chán yú tū jué fǎn pàn sì yè lǜ bīng zhàn bài pèi liú lǐng nán ér sǐ
调露中，单于突厥反叛，嗣业率兵战，败，配流岭南而死。
péi ju zì hóng dà hé dōng wén xǐ rén
裴矩，字弘大，河东闻喜人。
zǔ tuó hòu wèi dōng jīng zhōu cì shǐ
祖佗，后魏东荆州刺史。
fù nè zhī běi qí tài zǐ shè rén
父讷之，北齐太子舍人。
ju qiǎng bǎo ér gū wèi bó fù ràng zhī suǒ jū
矩襁褓而孤，为伯父让之所鞠。
jí zhǎng bó xué zǎo zhī míng shì qí wèi gāo píng wáng wén xué
及长，博学，早知名，仕齐为高平王文学。
qí wáng suí wén dì wèi dìng zhōu zǒng guǎn zhào bǔ jì shì shén qīn jìng zhī
齐亡， 隋文帝为定州总管，召补记室，甚亲敬之。
wén dì jí wèi qiān jǐ shì láng zhí nèi shǐ shěng zòu shě rén shì
文帝即位，迁给事郎，直内史省，奏舍人事。
fá chén zhī yì lǐng yuán shuài jì shì
伐陈之役，领元帅记室。
jí chén píng jìn wáng guǎng lìng ju yǔ gāo jiǒng shōu chén tú jí guī zhī mì fǔ
及陈平，晋王广令矩与高颎收陈图籍，归之秘府。
lèi qiān lì bù shì láng yǐ shì miǎn
累迁吏部侍郎，以事免。
dà yè chū xī yù zhū fān kuǎn zhāng yè sāi yǔ zhōng guó hù shì yáng dì qiǎn ju jiān qí shì
大业初，西域诸蕃款张掖塞与中国互市，炀帝遣矩监其事。
ju zhī dì fāng qín yuǎn lüè yù tūn bìng yí dí nǎi fǎng xī yù fēng sú jí shān chuān xiǎn yì jūn zhǎng xìng zú wù chǎn fú zhāng zhuàn xī yù tú jì sān juǎn rù cháo zòu zhī
矩知帝方勤远略，欲吞并夷狄，乃访西域风俗及山川险易、君长姓族、物产服章， 撰《西域图记》三卷，入朝奏之。
dì dà yuè cì wù wǔ bǎi duàn
帝大悦，赐物五百段。
měi rì yǐn zhì yù zuò gù wèn xī fāng zhī shì
每日引至御座，顾问西方之事。
ju shèng yán xī yù duō zhēn bǎo jí tǔ yù hún kě bìng zhī zhuàng dì xìn zhī
矩盛言西域多珍宝及吐谷浑可并之状，帝信之。
réng wěi yǐ jīng lüè bài mín bù shì láng
仍委以经略，拜民部侍郎。
é qiān huáng mén shì láng cān yù cháo zhèng
俄迁黄门侍郎，参预朝政。
lìng wǎng zhāng yè yǐn zhì xī fān zhì zhě shí yú guó
令往张掖引致西蕃，至者十余国。
sān nián dì yǒu shì yú héng yuè xián lái zhù jì
三年，帝有事于恒岳， 咸来助祭。
dì jiāng xún hé yòu fù lìng ju wǎng tún huáng ju qiǎn shǐ shuō gāo chāng wáng jū bó yǎ jí yī wú tǔ zhūn shè děng dàn yǐ hòu lì dǎo shǐ rù cháo
帝将巡河右，复令矩往炖煌，矩遣使说高昌王鞠伯雅及伊吾吐屯设等， 啖以厚利，导使入朝。
jí dì xi xún cì yàn zhī shān gāo chāng wáng yī wú shè děng jí xī fān hú èr shí qī guó shèng fú zhū yù jǐn jì fén xiāng zòu yuè gē wǔ xiāng qū yè yú dào zuǒ
及帝西巡，次燕支山，高昌王、伊吾设等及西蕃胡二十七国， 盛服珠玉锦罽，焚香奏乐，歌舞相趋，谒于道左。
fù lìng wǔ wēi zhāng yè shì nǚ shèng shì zòng guān tián yān zhōu gèn shù shí lǐ dì jiàn zhī dà yuè
复令武威、张掖士女盛饰纵观， 填咽周亘数十里，帝见之大悦。
jí miè tǔ yù hún mán yí nà gòng zhū fān shè fú xiāng jì lái tíng
及灭吐谷浑，蛮夷纳贡，诸蕃慑服，相继来庭。
suī tuò dì shù qiān lǐ ér yì shù wěi shū zhī fèi suì jù wàn jì zhōng guó sāo dòng yān
虽拓地数千里，而役戍委输之费，岁巨万计，中国骚动焉。
dì yǐ ju yǒu suí huái zhī lüè jiā wèi yín qīng guāng lù dài fu
帝以矩有绥怀之略，加位银青光禄大夫。
qí nián dì zhì dōng dōu ju yǐ mán yí cháo gòng zhě duō fěng dì dà zhēng sì fāng qí jì zuò yú lóng màn yán jiǎo dǐ yú luò yì yǐ kuā zhū róng dí zhōng yuè ér ba
其年，帝至东都，矩以蛮夷朝贡者多，讽帝大征四方奇技，作鱼龙曼延角牴于洛邑，以夸诸戎狄，终月而罢。
yòu lìng sān shì diàn sì jiē shè wéi zhàng shèng jiǔ shí qiǎn zhǎng fán lǜ mán yí yú rén mào yì suǒ zhì chù xī lìng yāo yán jiù zuò zuì bǎo ér sàn
又令三市店肆皆设帷帐，盛酒食，遣掌蕃率蛮夷与人贸易，所至处悉令邀延就座，醉饱而散。
yí rén yǒu shí zhě xián sī shěn qí jiǎo shì yān
夷人有识者，咸私哂其矫饰焉。
dì chēng ju zhì chéng wèi yǔ wén shù niú hóng yuē péi ju dà shi zhèn yì fán suǒ chén zòu jiē zhèn zhī chéng suàn zhèn wèi fā qǐng ju zhé yǐ wén
帝称矩至诚，谓宇文述、牛弘曰：“裴矩大识朕意，凡所陈奏，皆朕之成算， 朕未发顷，矩辄以闻。
zì fēi fèng guó yòng xīn shú néng ruò shì
自非奉国用心，孰能若是？
xún lìng yǔ jiāng jūn xuē shì xióng chéng yī wú ér hái cì qián sì shí wàn
”寻令与将军薛世雄城伊吾而还， 赐钱四十万。
ju yīn jìn jì zòng fǎn jiàn yú shè kuì shǐ qián gōng chù luō
矩因进计纵反间于射匮，使潜攻处罗。
hòu chù luō wèi shè kuì suǒ pò jìng suí shǐ zhě rù cháo dì shén yuè cì ju diāo qiú jí xī yù zhēn qì
后处罗为射匮所迫，竟随使者入朝，帝甚悦，赐矩貂裘及西域珍器。
cóng dì xún yú sài běi xìng qǐ mín kè hán zhàng
从帝巡于塞北，幸启民可汗帐。
shí gāo lí qiǎn shǐ xiān tōng yú tū jué qǐ mín bù gǎn yǐn yǐn zhī jiàn dì
时高丽遣使先通于突厥，启民不敢隐，引之见帝。
ju yīn zòu yuē gāo lí zhī de běn gū zhú guó yě zhōu dài yǐ zhī fēng jī zǐ hàn shí fēn wèi sān jùn jìn shì yì tǒng liáo dōng
矩因奏曰：“高丽之地，本孤竹国也，周代以之封箕子，汉时分为三郡，晋氏亦统辽东。
jīn nǎi bù chén liè wéi wài yù gù xiān dì yù zhēng zhī jiǔ yǐ dàn yǐ yáng liàng bù xiào shī chū wú gōng
今乃不臣，列为外域，故先帝欲征之久矣，但以杨谅不肖，师出无功。
dāng bì xià shí ān dé bù yǒu shì yú cǐ shǐ guàn dài zhī jìng réng wèi mán mò zhī xiāng hu
当陛下时，安得不有事于此，使冠带之境，仍为蛮貊之乡乎？
jīn qí shǐ zhě cháo yú tū jué qīn jiàn qǐ mín cóng huà bì jù huáng líng zhī yuǎn chàng lǜ hòu fú zhī xiān wáng xié lìng rù cháo dāng kě zhì yě
今其使者朝于突厥，亲见启民从化，必惧皇灵之远畅，虑后服之先亡， 胁令入朝，当可致也。
qǐng miàn zhào qí shǐ huán běn guó qiǎn zhào qí wáng lìng sù cháo jìn
请面诏其使还本国，遣诏其王令速朝觐。
bù rán zhě dāng lǜ tū jué jí rì zhū zhī
不然者，当率突厥即日诛之。
dì nà yān
”帝纳焉。
gāo lí bù yòng mìng shǐ jiàn zhēng liáo zhī cè
高丽不用命，始建征辽之策。
wáng shī lín liáo yǐ běn guān lǐng hǔ bēn láng jiàng
王师临辽，以本官领虎贲郎将。
míng nián fù cóng zhì liáo dōng
明年，复从至辽东。
bīng bù shì láng hú sī zhèng wáng rù gāo lí dì lìng ju jiān zhǎng bīng bù shì
兵部侍郎斛斯政亡入高丽，帝令矩兼掌兵部事。
yǐ qián hòu dù liáo gōng jìn wèi yòu guāng lù dài fu
以前后渡辽功， 进位右光禄大夫。
ju hòu cóng xìng jiāng dū
矩后从幸江都。
jí yì bīng rù guān qū tū tōng bài wèn zhì dì wèn jǔ fāng lüè ju yuē tài yuán yǒu biàn jīng jī bù jìng yáo wèi chǔ fèn kǒng shī shì jī
及义兵入关，屈突通败问至，帝问矩方略，矩曰： “太原有变，京畿不静，遥为处分，恐失事机。
wéi luán yú zǎo hái fāng kě píng dìng
唯銮舆早还，方可平定。
ju jiàn tiān xià jiāng luàn kǒng wéi shēn huò měi yù rén jìn lǐ suī zhì xū lì jiē de qí huān xīn
”矩见天下将乱，恐为身祸，每遇人尽礼，虽至胥吏，皆得其欢心。
shí cóng jià xiāo guǒ duō táo sàn ju yán yú dì yuē chē jià liú cǐ yǐ jīng èr suì rén wú pǐ hé zé bù néng jiǔ ān
时从驾骁果多逃散，矩言于帝曰：“车驾留此，已经二岁，人无匹合，则不能久安。
qǐng tīng bīng shì yú cǐ nà shì sī xiāng bēn yòu zhě yīn ér pèi zhī
请听兵士于此纳室， 私相奔诱者，因而配之。
dì cóng qí jì jūn zhōng jiàn ān xián yuē péi gōng zhī huì yě
”帝从其计，军中渐安，咸曰：“裴公之惠也。
shì shí dì jì hūn chǐ yú shèn ju wú suǒ jiàn zhèng dàn yuè mèi qǔ róng ér yǐ
”是时， 帝既昏侈逾甚，矩无所谏诤，但悦媚取容而已。
yǔ wén huà jí shì nì shǔ wèi shàng shū yòu pú yè
宇文化及弑逆，署为尚书右仆射。
huà jí bài dòu jiàn dé fù yǐ wéi shàng shū yòu pú yè lìng zhuān zhǎng xuǎn shì
化及败，窦建德复以为尚书右仆射，令专掌选事。
shí jiàn dé qǐ zì qún dào shì wú jié wén ju wèi zhī chuàng dìng cháo yí quán shè fǎ lǜ xiàn zhāng pō bèi jiàn dé dà yuè měi zī fǎng yān
时建德起自群盗，事无节文，矩为之创定朝仪，权设法律，宪章颇备，建德大悦，每谘访焉。
jí jiàn dé bài ju yǔ wěi jiāng cáo dàn jí jiàn dé zhī qī jī chuán guó bā xǐ jǔ shān dōng zhī de lái jiàng fēng ān yì xiàn gōng
及建德败，矩与伪将曹旦及建德之妻赍传国八玺，举山东之地来降，封安邑县公。
wǔ dé wǔ nián bài tài zǐ zuǒ shù zǐ
武德五年，拜太子左庶子。
é qiān tài zǐ zhān shì
俄迁太子詹事。
lìng yǔ yú shì nán zhuàn jí xiōng shū yí cān àn gù shí shén hé lǐ dù wéi xué zhě suǒ chēng zhì jīn xíng zhī
令与虞世南撰《吉凶书仪》，参按故实，甚合礼度，为学者所称，至今行之。
bā nián jiān jiǎn jiào shì zhōng
八年，兼检校侍中。
jí tài zǐ jiàn chéng bèi zhū qí yú dǎng shàng bǎo gōng chéng yù yǔ qín wáng jué zhàn wáng qiǎn ju xiǎo yù zhī gōng bīng nǎi sàn
及太子建成被诛， 其余党尚保宫城，欲与秦王决战，王遣矩晓谕之，宫兵乃散。
xún qiān mín bù shàng shū
寻迁民部尚书。
ju nián qiě bā shí ér jīng shuǎng bù shuāi yǐ xiǎo xí gù shì shén jiàn tuī zhòng
矩年且八十，而精爽不衰，以晓习故事，甚见推重。
tài zōng chū jí wèi wu zhǐ jiān lì huò wén zhū cáo àn diǎn duō yǒu shòu lù zhě nǎi qiǎn rén yǐ cái wù shì zhī
太宗初即位，务止奸吏，或闻诸曹案典，多有受赂者，乃遣人以财物试之。
yǒu sī mén lìng shǐ shòu kuì juàn yì pǐ tài zōng nù jiāng shā zhī ju jìn jiàn yuē cǐ rén shòu lù chéng hé zhòng zhū
有司门令史受馈绢一匹，太宗怒，将杀之， 矩进谏曰：“此人受赂，诚合重诛。
dàn bì xià yǐ wù shì zhī jí xíng jí fǎ suǒ wèi xiàn rén yǐ zuì kǒng fēi dǎo dé qí lǐ zhī yì
但陛下以物试之，即行极法，所谓陷人以罪， 恐非导德齐礼之义。
tài zōng nà qí yán yīn zhào bǎi liáo wèi yuē péi ju suì néng tíng shé bù kěn miàn cóng měi shì rú cǐ tiān xià hé yōu bù zhì
”太宗纳其言，因召百僚谓曰：“裴矩遂能廷折，不肯面从， 每事如此，天下何忧不治！
zhēn guàn yuán nián zú zèng jiàng zhōu cì shǐ shì yuē jìng
”贞观元年卒，赠绛州刺史，谥曰敬。
zhuàn kāi yè píng chén jì shí yī juǎn xíng yú dài
撰《开业平陈记》 十一卷，行于代。
zi xuān jī gāo zōng shí guān zhì yín qīng guāng lù dài fu tài zǐ zuǒ zhōng hù
子宣机，高宗时官至银青光禄大夫、太子左中护。
yǔ wén shì jí yōng zhōu cháng ān rén
宇文士及，雍州长安人。
duò yòu wèi dà jiàng jūn shù zi huà jí dì yě
隋右卫大将军述子，化及弟也。
kāi huáng mò yǐ fù xūn fēng xīn chéng xiàn gōng
开皇末，以父勋封新城县公。
suí wén dì cháng yǐn rù wò nèi yǔ yǔ qí zhī lìng shàng yáng dì nǚ nán yáng gōng zhǔ
隋文帝尝引入卧内，与语，奇之，令尚炀帝女南阳公主。
dà yè zhōng lì shàng niǎn fèng yù cóng xìng jiāng dū
大业中，历尚辇奉御，从幸江都。
yǐ fù yōu qù zhí xún qǐ wèi hóng lú shǎo qīng
以父忧去职，寻起为鸿胪少卿。
huà jí zhī qián móu nì luàn yě yǐ qí zhǔ xù shēn jì zhī ér bù gào jì shì yáng dì shǔ wèi nèi shǐ lìng
化及之潜谋逆乱也，以其主婿， 深忌之而不告，既弑炀帝，署为内史令。
chū gāo zǔ wèi diàn nèi shǎo jiān shí shì jí wèi fèng yù shēn zì jié tuō
初，高祖为殿内少监，时士及为奉御，深自结托。
jí suí huà jí zhì lí yáng gāo zǔ shǒu zhào zhào zhī
及随化及至黎阳，高祖手诏召之。
shì jí yì qián qiǎn jiā tóng jiàn dào yì cháng ān shēn chì xīn yòu yīn shǐ mì gòng jīn huán
士及亦潜遣家僮间道诣长安申赤心，又因使密贡金环。
gāo zǔ dà yuè wèi shì chén yuē wǒ yǔ shì jí sù jīng gòng shì jīn gòng jīn huán shì qí lái yì yě
高祖大悦，谓侍臣曰：“我与士及素经共事，今贡金环，是其来意也。
jí zhì wèi xiàn bīng wēi rì cù shì jí quàn zhī xī guī cháng ān huà jí bù cóng shì jí nǎi yǔ fēng lún qiú yú jì běi zhēng dū jūn liáng
”及至魏县，兵威日蹙，士及劝之西归长安，化及不从，士及乃与封伦求于济北征督军粮。
é ér huà jí wèi dòu jiàn dé suǒ qín jì běi háo yòu duō quàn shì jí fā qīng qí zhī zhòng běi jī jiàn dé shōu hé běi zhī de yǐ guān xíng shì
俄而化及为窦建德所擒，济北豪右多劝士及发青、齐之众，北击建德， 收河北之地，以观形势。
shì jí bù nà suì yǔ fēng lún děng lái jiàng
士及不纳，遂与封伦等来降。
gāo zǔ shù zhī yuē rǔ xiōng dì lǜ sī guī zhī zú wèi rù guān zhī jì dāng cǐ zhī shí ruò de wǒ fù zǐ qǐ kěn xiāng cún jīn yù hé de zì chǔ
高祖数之曰：“汝兄弟率思归之卒，为入关之计，当此之时，若得我父子，岂肯相存，今欲何地自处？
shì jí xiè yuē chén zhī zuì chéng bù róng zhū dàn chén zǎo fèng lóng yán jiǔ cún xīn fù wǎng zài zhuō jùn cháng yè zhōng mì lùn shí shì hòu yú fén yīn gōng fù jǐn dān chì
”士及谢曰：“臣之罪诚不容诛，但臣早奉龙颜，久存心腹，往在涿郡，尝夜中密论时事， 后于汾阴宫，复尽丹赤。
zì bì xià lóng fēi jiǔ wǔ chén shí qīng xīn xī guī suǒ yǐ mì shēn gòng xiàn jì cǐ shú zuì ěr
自陛下龙飞九五，臣实倾心西归，所以密申贡献，冀此赎罪耳。
gāo zǔ xiào wèi péi jì yuē cǐ rén yǔ wǒ yán tiān xià shì zhì jīn yǐ liù qī nián yǐ gōng bèi jiē zài qí hòu
”高祖笑谓裴寂曰：“此人与我言天下事，至今已六七年矣，公辈皆在其后。
shí shì jí mèi wèi zhāo yí yǒu chǒng yóu shì jiàn jiàn qīn dài shòu shàng yí tóng
” 时士及妹为昭仪，有宠，由是渐见亲待，授上仪同。
cóng tài zōng píng sòng jīn gāng yǐ gōng fù fēng xīn chéng xiàn gōng qī yǐ shòu guāng xiàn zhǔ réng qiān qín wáng fǔ piào qí jiāng jūn
从太宗平宋金刚，以功复封新城县公，妻以寿光县主，仍迁秦王府骠骑将军。
yòu cóng píng wáng shì chōng dòu jiàn dé yǐ gōng jìn jué yǐng guó gōng qiān zhōng shū shì láng zài zhuǎn tài zǐ zhān shì
又从平王世充、窦建德，以功进爵郢国公，迁中书侍郎，再转太子詹事。
tài zōng jí wèi dài fēng lún wèi zhōng shū lìng zhēn shí yì zhōu qī bǎi hù
太宗即位，代封伦为中书令，真食益州七百户。
xún yǐ běn guān jiǎn jiào liáng zhōu dū du
寻以本官检校凉州都督。
shí tū jué lǚ wèi biān kòu shì jí yù lì wēi yǐ zhèn biān fú měi chū rù chén bīng shèng wéi róng wèi
时突厥屡为边寇，士及欲立威以镇边服，每出入陈兵， 盛为容卫；
yòu zhé jié lǐ shì liáng shì fú qí wēi huì
又折节礼士，凉士服其威惠。
zhēng wèi diàn zhōng jiān yǐ jí chū wèi pú zhōu cì shǐ wéi zhèng kuān jiǎn lì rén ān zhī
征为殿中监，以疾出为蒲州刺史，为政宽简，吏人安之。
shù suì rù wèi yòu wèi dà jiàng jūn shén jiàn qīn gù měi yán rù gé zhōng yǐ yè fāng chū yù qí guī mù réng qiǎn chí zhào tóng liè mò yǔ wéi bǐ
数岁，入为右卫大将军，甚见亲顾，每延入阁中，乙夜方出，遇其归沐，仍遣驰召，同列莫与为比。
rán yóu jǐn mì qí qī měi wèn xiàng zhōng shǐ zhào yǒu hé lè shì shì jí zhōng wú suǒ yán
然尤谨密，其妻每问向中使召有何乐事，士及终无所言。
xún lù qí gōng bié fēng yī zi wèi xīn chéng xiàn gōng
寻录其功，别封一子为新城县公。
zài zhí qī nián fù wèi diàn zhōng jiān jiā jīn zǐ guāng lù dà fu
在职七年，复为殿中监，加金紫光禄大夫。
jí jí dǔ tài zōng qīn wèn fǔ zhī liú tì
及疾笃，太宗亲问，抚之流涕。
zhēn guàn shí liù nián zú zèng zuǒ wèi dà jiàng jūn liáng zhōu dū du péi zàng zhāo líng
贞观十六年卒，赠左卫大将军、凉州都督，陪葬昭陵。
shì jí fǔ yòu dì jí gū xiōng zi yǐ yǒu ài jiàn chēng qīn qī gù rén pín fá zhě zhé yí zhī
士及抚幼弟及孤兄子，以友爱见称，亲戚故人贫乏者，辄遗之。
rán hòu zì fēng zhí yī shí fú wán bì jí shē chǐ
然厚自封植，衣食服玩必极奢侈。
shì yuē gōng huáng mén shì láng liú jì bó zhī yuē shì jí jū jiā chǐ zòng bù yi wèi gōng
谥曰“恭”，黄门侍郎刘洎驳之曰：“士及居家侈纵，不宜为恭。
jìng shì yuē zòng
”竟谥曰纵。
shǐ chén yuē fēng lún duō chuǎi mó zhī cái yǒu fù tuō zhī qiǎo
史臣曰：封伦多揣摩之才，有附托之巧。
dǎng huà jí ér shù yáng dì huò yǒu nǎn yán
党化及而数炀帝，或有赧颜；
tuō shì jí yǐ guī táng cháo shū wú kuì sè
托士及以归唐朝，殊无愧色。
dāng jiàn chéng zhī jì shì chí liǎng duān
当建成之际，事持两端；
bèi xiāo yǔ zhī ēn zòu duō yì yì
背萧瑀之恩，奏多异议。
tài zōng míng zhǔ yě bú jiàn qí xīn
太宗，明主也，不见其心；
xuán líng xián xiàng yān shàng róng qí chǎn
玄龄，贤相焉，尚容其谄。
jiǎo suàn chǒu xíng sǐ ér hòu zhāng gǒu fēi táng lín zhī hé táng jiǎn děng yì zé jiān rén dé jì yǐ
狡算丑行，死而后彰，苟非唐临之劾， 唐俭等议，则奸人得计矣。
xiāo yǔ gǔ gěng liàng zhí rú shù qīng míng
萧瑀骨鲠亮直，儒术清明。
zhí zhèng suí cháo zhōng ér huò zuì
执政隋朝，忠而获罪；
wěi zhì gāo zǔ zhī wú bù wéi
委质高祖，知无不为。
jí tài zōng lín cháo fáng dù yòng shì bù róng xiǎo guò yù jū chéng gōng jì xíng cāi èr zhī yán níng gù huò yuè zhī wèi
及太宗临朝，房、杜用事，不容小过，欲居成功，既形猜贰之言， 宁固或跃之位？
yì míng ér zhī jiā biǎn zì suǒ xìng zhě yóu duō
易名而祗加“褊”字，所幸者犹多；
fèng fú ér bù shī dào qíng fēi shàn yě ér hé wèi
奉佛而不失道情，非善也而何谓。
péi jǔ fāng lüè kuān jiǎn shì jí tōng biàn jǐn mì jiē yī shí zhī chēng yě
裴矩方略宽简，士及通变谨密，皆一时之称也。
zàn yuē fēng lún chuǎi mó chǎn zhà xiāo yǔ gǔ gěng rú shù
赞曰：封伦揣摩谄诈，萧瑀骨鲠儒术。
péi jǔ fāng lüè kuān jiǎn shì jí tōng biàn jǐn mì
裴矩方略宽简，士及通变谨密。