gāo shì lián zi lǚ xíng zhēn xíng zhǎng sūn wú jì
○高士廉子履行真行长孙无忌
gāo jiǎn zì shì lián bó hǎi tiáo rén
高俭,字士廉,渤海蓚人。
zēng zǔ fēi què hòu wèi zèng tài wèi
曾祖飞雀,后魏赠太尉。
zǔ yuè běi qí shì zhōng zuǒ pú yè tài wèi qīng hé wáng
祖岳,北齐侍中、左仆射、 太尉、清河王。
fù lì zì jìng dé běi qí lè ān wáng shàng shū zuǒ pú yè duò táo zhōu cì shǐ
父励,字敬德,北齐乐安王、尚书左仆射、隋洮州刺史。
shì lián shǎo yǒu qì jú pō shè wén shǐ
士廉少有器局,颇涉文史。
duò sī lì dài fū xuē dào héng qǐ jū shè rén cuī zǔ jùn bìng chēng xiān dá yǔ shì lián jié wàng nián zhī hǎo yóu shì gōng qīng jiè shén
隋司隶大夫薛道衡、起居舍人崔祖浚并称先达,与士廉结忘年之好,由是公卿借甚。
dà yè zhōng wèi zhì lǐ láng
大业中,为治礼郎。
shì lián mèi xiān shì duò yòu xiāo wèi jiāng jūn zhǎng sūn shèng shēng zǐ wú jì jí nǚ
士廉妹先适隋右骁卫将军长孙晟,生子无忌及女。
shèng zú shì lián yíng mèi jí shēng yú jiā ēn qíng shén zhòng
晟卒,士廉迎妹及甥于家,恩情甚重。
jiàn tài zōng qián lóng shí fēi cháng rén yīn yǐ shèng nǚ qī yān jí wén dé huáng hòu yě
见太宗潜龙时非常人,因以晟女妻焉,即文德皇后也。
duò jūn fá liáo shí bīng bù shàng shū hú sī zhèng wáng bēn gāo lí shì lián zuò yǔ jiāo yóu zhé wèi zhū yuān zhǔ bù
隋军伐辽,时兵部尚书斛斯政亡奔高丽,士廉坐与交游,谪为朱鸢主簿。
shì fù mǔ yǐ xiào wén lǐng nán zhàng lì bù kě tóng háng liú qī xiān yú shì shì yǎng gōng jǐ bù zú
事父母以孝闻,岭南瘴疠,不可同行,留妻鲜于氏侍养,供给不足。
yòu niàn mèi wú suǒ bì nǎi mài dà zhái mǎi xiǎo zhái yǐ chù zhī fēn qí yú zī qīng zhuāng ér qù
又念妹无所庇,乃卖大宅,买小宅以处之,分其余资,轻装而去。
xún shǔ tiān xià dà luàn wáng mìng zǔ jué jiāo zhǐ tài shǒu qiū hé shǔ wèi sī fǎ shū zuǒ
寻属天下大乱,王命阻绝,交趾太守丘和署为司法书佐。
shì lián jiǔ zài nán fāng bù zhī mǔ wèn běi gù mí qiè
士廉久在南方,不知母问,北顾弥切。
cháng zhòu qǐn mèng qí mǔ yǔ zhī yán wǎn rú xī xià jì jué ér tì sì héng jí
尝昼寝,梦其母与之言,宛如膝下,既觉而涕泗横集。
míng rì guǒ de mǔ xùn yì zhě yǐ wéi xiào gǎn zhī yīng
明日果得母讯,议者以为孝感之应。
shí qīn zhōu níng zhǎng zhēn shuài zhòng gōng hé hé yù chū mén yíng zhī shì lián jìn shuō yuē zhǎng zhēn bīng shì suī duō xuán jūn yuǎn zhì nèi lí wài cù bù néng chí jiǔ
时钦州宁长真率众攻和,和欲出门迎之,士廉进说曰:“长真兵势虽多,悬军远至,内离外蹙,不能持久。
qiě chéng zhōng shèng bīng zú yǐ dāng zhī nài hé ér yù shòu rén suǒ zhì
且城中胜兵,足以当之,奈何而欲受人所制?
hè cóng zhī yīn mìng shì lián wéi xíng jūn sī mǎ shuǐ lù jù jìn nì jī pò zhī zhǎng zhēn jǐn yǐ shēn miǎn yú zhòng jǐn jiàng
”和从之,因命士廉为行军司马,水陆俱进,逆击破之,长真仅以身免,余众尽降。
jí xiāo xǐ bài gāo zǔ shǐ xùn lǐng nán
及萧铣败,高祖使徇岭南。
wǔ dé wǔ nián shì lián yǔ hé shàng biǎo guī guó lèi qiān yōng zhōu zhì zhōng
武德五年,士廉与和上表归国,累迁雍州治中。
shí tài zōng wèi yōng zhōu mù yǐ shì lián shì wén dé huáng hòu zhī jiù sù yǒu cái wàng shén qīn jìng zhī
时太宗为雍州牧,以士廉是文德皇后之舅,素有才望,甚亲敬之。
jí jiāng zhū yǐn tài zǐ shì lián yǔ qí shēng zhǎng sūn wú jì bìng yù mì móu
及将诛隐太子,士廉与其甥长孙无忌并预密谋。
liù yuè sì rì shì lián lǜ lì zú shì xì qiú shòu yǐ bīng jiǎ chí zhì fāng lín mén bèi yǔ tài zōng hé shì
六月四日,士廉率吏卒释系囚,授以兵甲,驰至芳林门,备与太宗合势。
tài zōng shēng chūn gōng bài tài zǐ yòu shù zǐ
太宗升春宫,拜太子右庶子。
zhēn guàn yuán nián zhuó bài shì zhōng fēng yì xīng jùn gōng cì shí fēng jiǔ bǎi hù
贞观元年,擢拜侍中,封义兴郡公,赐实封九百户。
shì lián míng biàn shàn róng zhǐ fán yǒu xiàn nà jìn shēn zhī shì mò bù zhǔ mù
士廉明辩,善容止,凡有献纳,搢绅之士莫不属目。
shí huáng mén shì láng wáng guī yǒu mì biǎo fù shì lián yǐ wén shì lián qǐn ér bù yán zuò shì chū wèi ān zhōu dū dū zhuǎn yì zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
时黄门侍郎王珪有密表附士廉以闻,士廉寝而不言,坐是出为安州都督,转益州大都督府长史。
shǔ tǔ sú báo wèi guǐ ér è jí fù mǔ bìng yǒu wēi dài zhě duō bù qīn fú shì zhàng tóu guà shí yáo yǐ bǔ zhī
蜀土俗薄,畏鬼而恶疾,父母病有危殆者, 多不亲扶侍,杖头挂食,遥以哺之。
shì lián suí fāng xùn yòu fēng sú dùn gǎi
士廉随方训诱,风俗顿改。
qín shí lǐ bīng shǒu shǔ dǎo yǐn wèn jiāng chuàng jìn guàn zhī lì zhì jīn de jū shuǐ cè zhě xū zhí qiān jīn fù qiáng zhī jiā duō xiāng qīn duó
秦时李冰守蜀,导引汶江,创浸灌之利,至今地居水侧者,须直千金,富强之家,多相侵夺。
shì lián nǎi yú gù qú wài bié gèng shū jué shǔ zhōng dà huò qí lì
高士廉就在老渠之外另行开挖新渠,蜀地百姓得到了很大利益。
yòu yīn xiá rì jí yǐn cí rén yǐ wéi wén huì jiān mìng rú shēng jiǎng lùn jīng shǐ miǎn lì hòu jìn shǔ zhōng xué xiào càn rán fù xīng
又因暇日汲引辞人,以为文会,兼命儒生讲论经史,勉励后进,蜀中学校粲然复兴。
shǔ rén zhū táo chuí zhě dàn bó wéi shì yǐn jū bù shì pī qiú dài suǒ chén fú rén jiān
蜀人朱桃椎者,淡泊为事,隐居不仕,披裘带索,沉浮人间。
dòu guǐ zhī zhèn yì zhōu yě wén ér zhào jiàn yí yǐ yī fú bī wèi xiāng zhèng
窦轨之镇益州也,闻而召见,遗以衣服,逼为乡正。
táo chuí kǒu jìng wú yán qì yī yú de táo rù shān zhōng jié ān jiàn qū
桃椎口竟无言,弃衣于地,逃入山中,结庵涧曲。
xià zé luǒ xíng dōng zé shù pí zì fù rén yǒu zèng yí yī wú suǒ shòu
夏则裸形,冬则树皮自覆,人有赠遗,一无所受。
měi wèi máng lǚ zhì zhī yú lù rén jiàn zhī zhě yuē zhū jū shì zhī lǚ yě
每为芒履,置之于路,人见之者,曰:“朱居士之履也”。
wèi zhōu mǐ zhì yú běn chǔ táo chuí zhì xī ér qǔ zhī zhōng bù yǔ rén xiāng jiàn
为鬻米置于本处, 桃椎至夕而取之,终不与人相见。
yì zhě yǐ wéi jiāo xiān zhī liú
议者以为焦先之流。
shì lián xià chē yǐ lǐ zhì zhī jí zhì jiàng jiē yǔ yǔ táo chuí bù dá zhí shì ér qù
士廉下车,以礼致之,及至, 降阶与语,桃椎不答,直视而去。
shì lián měi lìng cún wèn táo chuí jiàn shǐ zhě zhé rù lín zì nì
士廉每令存问,桃椎见使者,辄入林自匿。
jìn dài yǐ lái duō qīng yǐn yì shì lián dú jiā bāo lǐ shǔ zhōng yǐ wéi měi tán
近代以来,多轻隐逸,士廉独加褒礼,蜀中以为美谈。
wǔ nián rù wèi lì bù shàng shū jìn fēng xǔ guó gōng réng fēng yī zi wèi xiàn gōng
五年,入为吏部尚书,进封许国公,仍封一子为县公。
jiǎng jiàn rén lún yā ān xìng shì fán suǒ shǔ yòng mò bù rén dì jù yǔn
奖鉴人伦,雅谙姓氏,凡所署用,莫不人地俱允。
gāo zǔ bēng shì lián shè sī kōng yíng shān líng zhì dù
高祖崩, 士廉摄司空,营山陵制度。
shì bì jiā tè jìn shàng zhù guó
事毕,加特进、上柱国。
shì shí cháo yì yǐ shān dōng rén shì hǎo zì jīn kuā suī fù lèi yè ling chi yóu shì qí jiù dì nǚ shì tā zú bì duō qiú pìn cái
是时,朝议以山东人士好自矜夸,虽复累叶陵迟,犹恃其旧地,女适他族,必多求聘财。
tài zōng è zhī yǐ wéi shén shāng jiào yì nǎi zhào shì lián yǔ yù shǐ dài fū wéi tǐng zhōng shū shì láng cén wén běn lǐ bù shì láng líng hú dé fēn děng kān zhèng xìng shì
太宗恶之,以为甚伤教义,乃诏士廉与御史大夫韦挺、中书侍郎岑文本、礼部侍郎令狐德棻等刊正姓氏。
yú shì pǔ zé tiān xià pǔ dié réng píng jù shǐ chuán kǎo qí zhēn wěi zhōng xián zhě bāo jìn bèi nì zhě biǎn chù zhuàn wèi shì zú zhì
于是普责天下谱谍,仍凭据史传,考其真伪,忠贤者褒进,悖逆者贬黜,撰为《氏族志》。
shì lián nǎi lèi qí děng dì yǐ jìn
士廉乃类其等第以进。
tài zōng yuē wǒ yǔ shān dōng cuī lú li zhèng jiù jì wú xián wèi qí shì dài shuāi wēi quán wú guān gài yóu zì yún shì dà fū hūn yīn zhī jiān zé duō yāo qián bì
太宗曰:“我与山东崔、卢、李、郑,旧既无嫌, 为其世代衰微,全无冠盖,犹自云士大夫,婚姻之间,则多邀钱币。
cái shí fán xià ér yǎn yǎng zì gāo fàn yù sōng jiǎ yī tuō fù guì
才识凡下,而偃仰自高,贩鬻松槚,依托富贵。
wǒ bù jiě rén jiān hé wéi zhòng zhī
我不解人间何为重之?
zhī yuán qí jiā wéi jù hé běi liáng chén pì zài jiāng nán dāng shí suī yǒu rén wù piān pì xiǎo guó bù zú kě guì zhì jīn yóu yǐ cuī lú wáng xiè wéi zhòng
祗缘齐家惟据河北,梁、 陈僻在江南,当时虽有人物,偏僻小国,不足可贵,至今犹以崔、卢、王、谢为重。
wǒ píng dìng sì hǎi tiān xià yī jiā
我平定四海,天下一家。
fán zài cháo shì jiē gōng xiào xiǎn zhù huò zhōng xiào kě chēng huò xué yì tōng bó suǒ yǐ zhuó yòng
凡在朝士,皆功效显著,或忠孝可称,或学艺通博,所以擢用。
jiàn jū sān pǐn yǐ shàng yù gòng shuāi dài jiù mén wèi qīn zòng duō shū qián bó yóu bèi yǎn yǎng
见居三品以上,欲共衰代旧门为亲,纵多输钱帛,犹被偃仰。
wǒ jīn tè dìng zú xìng zhě yù chóng zhòng jīn zhāo guān miǎn hé yīn cuī gàn yóu wèi dì yī děng
我今特定族姓者,欲崇重今朝冠冕,何因崔干犹为第一等?
xī hàn gāo zǔ zhǐ shì shān dōng yì pǐ fu yǐ qí píng dìng tiān xià zhǔ zūn chén guì
昔汉高祖止是山东一匹夫,以其平定天下,主尊臣贵。
qīng děng dú shū jiàn qí xíng jì zhì jīn yǐ wéi měi tán xīn huái jìng zhòng
卿等读书,见其行迹,至今以为美谈,心怀敬重。
qīng děng bù guì wǒ guān jué yé
卿等不贵我官爵耶?
bù xū lùn shù shì yǐ qián zhǐ qǔ jīn rì guān jué gāo xià zuò děng jí
不须论数世以前,止取今日官爵高下作等级。
suì yǐ cuī gàn wèi dì sān děng
”遂以崔干为第三等。
jí shū chéng fán yī bǎi juǎn zhào bān yú tiān xià
及书成, 凡一百卷,诏颁于天下。
cì shì lián wù qiān duàn xún tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
赐士廉物千段,寻同中书门下三品。
shí èr nián yǔ zhǎng sūn wú jì děng yǐ zuǒ mìng gōng bìng dài xí cì shǐ shòu shēn guó gōng
十二年,与长孙无忌等以佐命功,并代袭刺史,授申国公。
qí nián bài shàng shū yòu pú yè
其年,拜尚书右仆射。
shì lián jì rèn yù yì lóng duō suǒ biǎo zòu chéng zhé fén gǎo rén mò zhī zhī
士廉既任遇益隆,多所表奏,成辄焚稿,人莫知之。
shè tài zǐ shǎo shī tè lìng zhǎng xuǎn
摄太子少师,特令掌选。
shí liù nián jiā shòu kāi fǔ yí tóng sān sī xún biǎo qǐng zhì shì tīng jiě shàng shū yòu pú yè lìng yǐ kāi fǔ yí tóng sān sī yī jiù píng zhāng shì
十六年,加授开府仪同三司,寻表请致仕,听解尚书右仆射,令以开府仪同三司依旧平章事。
yòu zhèng shòu zhào yǔ wèi zhēng děng jí wén xué zhī shì zhuàn wén sī bó yào yī qiān èr bǎi juǎn zòu zhī cì wù qiān duàn
又正受诏与魏征等集文学之士,撰《文思博要》一千二百卷,奏之,赐物千段。
shí qī nián èr yuè zhào tú xíng líng yān gé
十七年二月,诏图形凌烟阁。
shí jiǔ nián tài zōng fá gāo lí huáng tài zǐ dìng zhōu jiān guó shì lián shè tài zǐ tài fù réng diǎn cháo zhèng
十九年,太宗伐高丽,皇太子定州监国,士廉摄太子太傅,仍典朝政。
huáng tài zǐ xià lìng yuē shè tài fù shēn guó gōng shì lián cháo wàng guó huá yí xíng yōu shǔ guǎ rén tiǎn yīng jiān shǒu shí zī xùn dǎo
皇太子下令曰:“摄太傅、申国公士廉,朝望国华,仪刑攸属,寡人忝膺监守,实资训导。
bǐ tīng zhèng cháng qū tóng tà zhù yīn zī bái shǎo qū méng zhì
比听政,常屈同榻,庶因谘白,少祛蒙滞。
dàn jù àn fèng duì qíng suǒ wèi ān yǐ yuē shù bù xǔ gèng jìn
但据案奉对,情所未安,已约束不许更进。
tài fù huì yù shēn zhì shǐ zūn cháng shì cí bù huò miǎn zhé fù jìng cóng
太傅诲谕深至,使遵常式,辞不获免,辄复敬从。
suǒ sī yì yi bié yǐ yī àn gōng tài fù
所司亦宜别以一案供太傅。
shì lián gù ràng bù gǎn dāng
”士廉固让不敢当。
èr shí nián yù jí tài zōng xìng qí dì wèn zhī yīn xù shuō shēng píng liú tì xū xī ér jué
二十年,遇疾,太宗幸其第问之,因叙说生平,流涕歔欷而诀。
èr shí yī nián zhēng yuè rén chén hōng yú jīng shī chóng rén lǐ sī dì shí nián qī shí èr
二十一年正月壬辰,薨于京师崇仁里私第,时年七十二。
tài zōng yòu mìng jià jiāng lín zhī sī kōng xuán líng yǐ shàng ěr yào shí bù yí lín sàng kàng biǎo qiē jiàn shàng yuē zhèn zhī cǐ xíng qǐ dú wèi jūn chén zhī lǐ jiān yǐ gù jiù qíng shēn yīn qī yì zhòng qīng wù fù yán yě
太宗又命驾将临之,司空玄龄以上饵药石,不宜临丧,抗表切谏,上曰:“朕之此行,岂独为君臣之礼,兼以故旧情深,姻戚义重,卿勿复言也。
tài zōng cóng shù bǎi qí chū xīng ān mén zhì yán xǐ mén zhǎng sūn wú jì chí zhì mǎ qián jiàn yuē ěr shí lín sàng jīng fāng míng jì
”太宗从数百骑出兴安门,至延喜门,长孙无忌驰至马前谏曰:“饵石临丧,经方明忌。
bì xià hán yù lí yuán xū wèi zōng shè zhēn ài
陛下含育黎元,须为宗社珍爱。
chén wáng jiù shì lián zhī jiāng bù jiù gù wèi chén yuē zhì zūn fù dài ēn lóng bù yí zān lǚ wáng mò zhī hòu huò zhì qīn lín
臣亡舅士廉知将不救,顾谓臣曰:‘至尊覆戴恩隆,不遗簪履,亡殁之后, 或致亲临。
nèi xǐng fán cái wú yì shèng rì ān kě yǐ sǐ wáng zhī yú zhé huí chén jià hún ér yǒu líng fù qiǎn sī jí
内省凡才,无益圣日,安可以死亡之余,辄回宸驾,魂而有灵,负谴斯及。
bì xià ēn shēn gù jiù yì qǐng chá qí dān chéng
’陛下恩深故旧,亦请察其丹诚。
qí yán shén qiè tài zōng yóu bù xǔ
”其言甚切,太宗犹不许。
wú jì nǎi fú yú mǎ qián liú tì dì nǎi hái gōng
无忌乃伏于马前流涕,帝乃还宫。
zèng sī tú bīng zhōu dū du péi zàng zhāo líng shì yuē wén xiàn
赠司徒、并州都督,陪葬昭陵,谥曰文献。
shì lián zǔ fù jì shēn bìng wèi pú yè zi wèi shàng shū shēng wèi tài wèi dāng dài róng zhī
士廉祖、父洎身,并为仆射,子为尚书,甥为太尉,当代荣之。
liù zǐ lǚ xíng zhì xíng chún xíng zhēn xíng shěn xíng shèn xíng
六子:履行、至行、纯行、真行、审行、 慎行。
jí sàng jiù chū zì héng qiáo tài zōng dēng gù chéng xī běi lóu wàng ér tòng
及丧柩出自横桥,太宗登故城西北楼望而恸。
gāo zōng jí wèi zhuī zèng tài wèi yǔ fáng xuán líng qū tū tōng bìng pèi xiǎng tài zōng miào tíng
高宗即位,追赠太尉,与房玄龄、屈突通并配享太宗庙庭。
zi lǚ xíng zhēn guàn chū lì cí bù láng zhōng
子履行,贞观初历祠部郎中。
dīng mǔ yōu āi cuì yú lǐ
丁母忧,哀悴逾礼。
tài zōng qiǎn shǐ yù zhī yuē xiào zǐ zhī dào huǐ bù miè xìng
太宗遣使谕之曰:“孝子之道,毁不灭性。
rǔ yi qiáng shí bù dé guò lǐ
汝宜强食,不得过礼。
fú què lèi qiān huá zhōu cì shǐ
”服阕,累迁滑州刺史。
shàng tài zōng nǚ dōng yáng gōng zhǔ bài fù mǎ dū wèi
尚太宗女东阳公主, 拜驸马都尉。
shí jiǔ nián chú hù bù shì láng jiā yín qīng guāng lù dài fu
十九年,除户部侍郎,加银青光禄大夫。
wú jǐ zāo fù jiān jū sāng fù yǐ xiào wén tài zōng shǒu zhào dūn yù yuē gǔ rén lì xiào huǐ bù miè shēn
无几,遭父艰,居丧复以孝闻,太宗手诏敦喻曰:“古人立孝,毁不灭身。
wén qīng jué lì shū guāi dà tǐ xìng yì cuī liè zhī qíng gē shāng shēng zhī lèi
闻卿绝粒,殊乖大体,幸抑摧裂之情,割伤生之累。
é qǐ wèi wèi wèi qīng jìn jiā jīn zǐ guāng lù dài fu xí jué shēn guó gōng
”俄起为卫尉卿,进加金紫光禄大夫,袭爵申国公。
yǒng huī yuán nián bài hù bù shàng shū jiǎn jiào tài zǐ zhān shì tài cháng qīng
永徽元年, 拜户部尚书、检校太子詹事、太常卿。
xiǎn qìng yuán nián chū wèi yì zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
显庆元年,出为益州大都督府长史。
xiān shì shì lián jū cǐ zhí pō zhe néng míng
先是, 士廉居此职,颇著能名。
zhì shì lǚ xíng jì zhī yì yǒu shàn zhèng dà wéi rén lì suǒ chēng
至是,履行继之,亦有善政,大为人吏所称。
sān nián zuò yǔ zhǎng sūn wú jì qīn lèi zuǒ shòu hóng zhōu dū dū zhuǎn yǒng zhōu cì shǐ zú yú guān
三年,坐与长孙无忌亲累,左授洪州都督,转永州刺史,卒于官。
lǚ xíng dì zhēn xíng guān zhì yòu wèi jiāng jūn
履行弟真行,官至右卫将军。
qí zi diǎn shàn chéng qí zuò yǔ zhāng huái tài zǐ yīn móu shì xiè zhào fù zhēn xíng lìng zì chéng jiè
其子典膳丞岐,坐与章怀太子阴谋,事泄,诏付真行令自惩诫。
zhēn xíng suì shǒu rèn zhī réng qì qí shī yú qú lù
真行遂手刃之,仍弃其尸于衢路。
gāo zōng wén ér bǐ zhī biǎn zhēn xíng wèi mù zhōu cì shǐ zú
高宗闻而鄙之,贬真行为睦州刺史,卒。
zhǎng sūn wú jì zì fǔ jī hé nán luò yáng rén
长孙无忌,字辅机,河南洛阳人。
qí xiān chū zì hòu wèi xiàn wén dì dì sān xiōng
其先出自后魏献文帝第三兄。
chū wèi tuò bá shì xuān lì wèi shì gōng zuì jū duō shì xí dà rén zhī hào hòu gèng bá shì wèi zōng shì zhī zhǎng gǎi xìng zhǎng sūn shì
初为拓拔氏, 宣力魏室,功最居多,世袭大人之号,后更跋氏,为宗室之长,改姓长孙氏。
qī shì zǔ dào shēng hòu wèi sī kōng shàng dǎng jìng wáng
七世祖道生,后魏司空、上党靖王。
liù shì zǔ zhān hòu wèi tè jìn shàng dǎng qí wáng
六世祖旃,后魏特进、上党齐王。
wǔ shì zǔ guān hòu wèi sī tú shàng dǎng dìng wáng
五世祖观,后魏司徒、上党定王。
gāo zǔ zhì xī wèi tài bǎo féng yì wén xuān wáng
高祖稚,西魏太保、冯翊文宣王。
zēng zǔ zi yù xī wèi wèi wèi qīng píng yuán jùn gōng
曾祖子裕,西魏卫尉卿、平原郡公。
zǔ guāng zhōu kāi fǔ yí tóng sān sī xí píng yuán gōng
祖光,周开府仪同三司,袭平原公。
fù shèng duò yòu xiāo wèi jiāng jūn
父晟,隋右骁卫将军。
wú jì guì qī hào xué gāi bó wén shǐ xìng tōng wù yǒu chóu lüè
无忌贵戚好学, 该博文史,性通悟,有筹略。
wén dé huáng hòu jí qí mèi yě
文德皇后即其妹也。
shǎo yǔ tài zōng yǒu shàn yì jūn dù hé wú jì zhì cháng chūn gōng yè jiàn shòu wèi běi dào xíng jūn diǎn qiān
少与太宗友善,义军渡河,无忌至长春宫谒见,授渭北道行军典签。
cháng cóng tài zōng zhēng tǎo lèi chú bǐ bù láng zhōng fēng shàng dǎng xiàn gōng
常从太宗征讨,累除比部郎中,封上党县公。
wǔ dé jiǔ nián yǐn tài zǐ jiàn chéng qí wáng yuán jí móu jiāng hài tài zōng wú jì qǐng tài zōng xiān fā zhū zhī
武德九年,隐太子建成、齐王元吉谋,将害太宗,无忌请太宗先发诛之。
yú shì fèng zhǐ mì zhào fáng xuán líng dù rú huì děng gòng wèi chóu lüè
于是奉旨密召房玄龄、杜如晦等共为筹略。
liù yuè sì rì wú jì yǔ yù chí jìng dé hóu jūn jí zhāng gōng jǐn liú shī lì gōng sūn wǔ dá dú gū yàn yún dù jūn chāo zhèng rén tài li mèng cháng děng jiǔ rén rù xuán wǔ mén tǎo jiàn chéng yuán jí píng zhī
六月四日,无忌与尉迟敬德、侯君集、张公谨、 刘师立、公孙武达、独孤彦云、杜君绰、郑仁泰、李孟尝等九人,入玄武门讨建成、 元吉,平之。
tài zōng shēng chūn gōng shòu tài zǐ zuǒ shù zǐ
太宗升春宫,授太子左庶子。
jí jí wèi qiān zuǒ wǔ hou dà jiàng jūn
及即位,迁左武候大将军。
zhēn guàn yuán nián zhuǎn lì bù shàng shū yǐ gōng dì yī jìn fēng qí guó gōng shí fēng qiān sān bǎi hù
贞观元年, 转吏部尚书,以功第一,进封齐国公,实封千三百户。
tài zōng yǐ wú jì zuǒ mìng yuán xūn de jiān wài qī lǐ yù yóu zhòng cháng lìng chū rù wò nèi
太宗以无忌佐命元勋,地兼外戚,礼遇尤重,常令出入卧内。
qí nián bài shàng shū yòu pú yè
其年,拜尚书右仆射。
shí tū jué xié lì kè hán xīn yǔ zhōng guó hé méng zhèng jiào wěn luàn yán shì zhě duō chén gōng qǔ zhī cè
时突厥颉利可汗新与中国和盟,政教紊乱,言事者多陈攻取之策。
tài zōng zhào xiāo yǔ jí wú jì wèn yuē běi fān jūn chén hūn luàn shā lù wú gū
太宗召萧瑀及无忌问曰:“北番君臣昏乱, 杀戮无辜。
guó jiā bù wéi jiù hǎo biàn shī gōng mèi zhī jī
国家不违旧好,便失攻昧之机;
jīn yù qǔ luàn wǔ wáng fù shuǎng tóng méng zhī yì
今欲取乱侮亡,复爽同盟之义。
èr tú bù jué shú wèi shèng yé
二途不决,孰为胜耶?
xiāo yǔ yuē jiān ruò gōng mèi jī zhī wéi shàn
”萧瑀曰:“兼弱攻昧,击之为善。
wú jì yuē jīn guó jiā wu zài jí bīng dài qí kòu biān fāng kě tǎo jī
”无忌曰:“今国家务在戢兵, 待其寇边,方可讨击。
bǐ jì yǐ ruò bì bù néng lái
彼既已弱,必不能来。
ruò shēn rù lǔ tíng chén wèi jiàn qí kě
若深入虏廷,臣未见其可。
qiě àn jiǎ cún xìn chén yǐ wéi yi
且按甲存信,臣以为宜。
tài zōng cóng wú jì zhī yì
”太宗从无忌之议。
tū jué xún zhèng shuāi ér miè
突厥寻政衰而灭。
huò yǒu mì biǎo chēng wú jì quán chǒng guò shèng tài zōng yǐ biǎo shì wú jì yuē zhèn yǔ qīng jūn chén zhī jiān fán shì wú yí
或有密表称无忌权宠过盛,太宗以表示无忌曰:“朕与卿君臣之间,凡事无疑。
ruò gè huái suǒ wén ér bù yán zé jūn chén zhī yì wú yǐ huò tōng
若各怀所闻而不言,则君臣之意无以获通。
yīn zhào bǎi liáo wèi zhī yuē zhèn jīn yǒu zi jiē yòu wú jì yú zhèn shí yǒu dà gōng jīn zhě wěi zhī yóu rú zi yě
”因召百僚谓之曰:“朕今有子皆幼, 无忌于朕,实有大功,今者委之,犹如子也。
shū jiān qīn xīn jiān jiù wèi zhī bù shùn zhèn suǒ bù qǔ yě
疏间亲,新间旧,谓之不顺,朕所不取也。
wú jì shēn yǐ yíng mǎn wèi jiè kěn cí jī mì wén dé huáng hòu yòu wèi zhī chén qǐng tài zōng bù huò yǐ nǎi bài kāi fǔ yí tóng sān sī jiě shàng shū yòu pú yè
”无忌深以盈满为诫,恳辞机密,文德皇后又为之陈请,太宗不获已,乃拜开府仪同三司,解尚书右仆射。
shì suì tài zōng qīn cí nán jiāo jí jiāng hái mìng wú jì yǔ sī kōng péi jì tóng shēng jīn lù
是岁,太宗亲祠南郊,及将还,命无忌与司空裴寂同升金辂。
wǔ nián yǔ fáng xuán líng dù rú huì yù chí jìng dé sì rén yǐ yuán xūn gè fēng yī zi wèi jùn gōng
五年,与房玄龄、杜如晦、尉迟敬德四人,以元勋各封一子为郡公。
qī nián shí yuè cè bài sī kōng wú jì gù cí bù xǔ
七年十月,册拜司空,无忌固辞,不许。
yòu yīn gāo shì lián zòu yuē chén xìng jū wài qī kǒng zhāo shèng zhǔ sī qīn zhī qiào gǎn yǐ sǐ qǐng
又因高士廉奏曰:“臣幸居外戚,恐招圣主私亲之诮,敢以死请。
tài zōng yuē zhèn zhī shòu guān bì zé cái xíng
”太宗曰:“朕之授官,必择才行。
ruò cái xíng bù zhì zòng zhèn zhì qīn yì bù xū shòu xiāng yì wáng shén fú shì yě
若才行不至,纵朕至亲, 亦不虚授,襄邑王神符是也;
ruò cái yǒu suǒ shì suī yuàn chóu ér bù qì wèi zhēng děng shì yě
若才有所适,虽怨仇而不弃,魏征等是也。
zhèn ruò yǐ wú jì jū hòu xiōng zhī ài dāng duō yí zǐ nǚ jīn bó hé xū wěi yǐ zhòng guān gài shì qǔ qí cái xíng ěr
朕若以无忌居后兄之爱,当多遗子女金帛,何须委以重官,盖是取其才行耳。
wú jì cōng míng jiàn wù yā yǒu wǔ lüè gōng děng suǒ zhī zhèn gù wěi zhī tái dǐng
无忌聪明鉴悟, 雅有武略,公等所知,朕故委之台鼎。
wú jì yòu shàng biǎo qiē ràng zhào bào zhī yuē xī huáng dì de lì mù ér wèi wǔ dì xiān xià yǔ de jiù yáo ér wèi sān wáng zǔ qí huán de guǎn zhòng ér wèi wǔ bó cháng
”无忌又上表切让,诏报之曰:“昔黄帝得力牧而为五帝先,夏禹得咎繇而为三王祖,齐桓得管仲而为五伯长。
zhèn zì jū fān dǐ gōng wèi fù xīn suì de kuò qīng yǔ nèi jūn lín tiān xià
朕自居籓邸, 公为腹心,遂得廓清宇内,君临天下。
yǐ gōng gōng jī cái wàng yǔn chēng jù zhān gù shòu cǐ guān wú yi duō ràng yě
以公功绩才望,允称具瞻,故授此官,无宜多让也。
tài zōng zhuī sī wáng yè jiān nán zuǒ mìng zhī lì yòu zuò wēi fèng fù yǐ cì wú jì
”太宗追思王业艰难,佐命之力,又作《威凤赋》以赐无忌。
qí cí yuē
原文写道:
yǒu yī wēi fèng qì hé zhāo yáng
有一威凤,憩翮朝阳。
chen yóu zǐ wù xī yǐn xuán shuāng
晨游紫雾,夕饮玄霜。
zī cháng fēng yǐ jǔ hàn lì tiān qú ér yuǎn xiáng
资长风以举翰,戾天衢而远翔。
xi zhù zé yān fēn bì sè dōng fēi zé rì yuè téng guāng
西翥则烟氛闭色,东飞则日月腾光。
huà chuí péng yú běi yì xún qún niǎo yú nán huāng
化垂鹏于北裔,驯群鸟于南荒。
tiǎn luàn shì ér fāng jiàng yīng míng shí ér zì zhāng
殄乱世而方降, 应明时而自彰。
fǔ yì yún lù guī gōng běn shù
俯翼云路,归功本树。
yǎng qiáo zhī ér jiàn cāi fǔ xiū tiáo ér bào dù
仰乔枝而见猜,俯修条而抱蠹。
tóng lín zhī lǚ jù jí gòng gàn zhī chóu bìng wǔ
同林之侣俱嫉,共干之俦并忤。
wú héng shān zhī yì qíng yǒu yán zhōu zhī xiōng dù
无恒山之义情,有炎洲之凶度。
ruò cháo wěi ér jū ān dú huái wēi ér lǚ jù
若巢苇而居安,独怀危而履惧。
chī xiāo xiào hu cè yè yàn què xuān hu xià zhī
鸱鸮啸乎侧叶,燕雀喧乎下枝。
cán jǐ lòu zhī zhì bǐ hài tā xián zhī dú qí
惭己陋之至鄙,害他贤之独奇。
huò jù zhòu ér jiāo jī zhà fēn luō ér jiàn jī
或聚咮而交击,乍分罗而见羁。
jí líng yún zhī yì yǔ tāo wěi shì zhī qīng yí
戢凌云之逸羽,韬伟世之清仪。
suì nǎi xù qíng xiāo yǐng jié zhì chén huī shuāng cán qǐ yì lù diǎn hóng yī
遂乃蓄情宵影,结志晨晖,霜残绮翼, 露点红衣。
jiē yōu huàn zhī yì jié tàn zēng jiǎo zhī nán wéi
嗟忧患之易结,叹矰缴之难违。
qī bì mìng yú yī sǐ běn wú qíng yú zài fēi
期毕命于一死,本无情于再飞。
xìng lài jūn zi yǐ yī yǐ shì yǐn cǐ fēng yún zhuó sī chén zǐ
幸赖君子,以依以恃,引此风云,濯斯尘滓。
pī méng yì yú yè xià fā guāng huá yú zhī lǐ
披蒙翳于叶下,发光华于枝里。
xiān hàn qū ér hái shū líng yīn cuī ér fù qǐ
仙翰屈而还舒,灵音摧而复起。
miǎn bā jí yǐ xiá zhù lín jiǔ tiān ér gāo zhì
眄八极以遐翥,临九天而高峙。
zhù guǎng dé yú zhòng qín fēi chóng lì yú yī jǐ
庶广德于众禽,非崇利于一己。
shì yǐ pái huái gǎn dé gù mù huái xián
是以徘徊感德,顾慕怀贤。
píng míng zhé ér huò sàn tuō yīng cái ér fú quán
凭明哲而祸散,托英才而福全。
dá huì zhī qíng mí jié bào gōng zhī zhì fāng xuān
答惠之情弥结,报功之志方宣。
fēi zhī nán ér xíng yì sī lìng hòu ér zhōng qián
非知难而行易,思令后而终前。
bǐ xián dé zhī liú qìng bì wàn yè ér fāng chuán
俾贤德之流庆,毕万叶而芳传。
shí yī nián lìng yǔ zhū gōng chén shì xí cì shǐ
十一年,令与诸功臣世袭刺史。
zhào yuē
诏曰:
zhōu wǔ dìng yè zuò máo tǔ yú zǐ dì
周武定业,胙茅土于子弟;
hàn gāo shòu mìng shì dài lì yú gōng chén
汉高受命,誓带砺于功臣。
qǐ zhǐ zhòng qīn xián zhī de chóng qí diǎn lǐ yì yì gù pán shí zhī jī jì yǐ fān hàn
岂止重亲贤之地,崇其典礼,抑亦固磐石之基,寄以籓翰。
wèi jìn yǐ xiáng shì bù shī gǔ jiàn hòu zhī zhì yǒu guāi míng shí
魏、晋已降,事不师古,建侯之制,有乖名实。
fēi suǒ wèi zuò píng wáng shì yǒng gù wú qióng zhě yě
非所谓作屏王室,永固无穷者也。
duò shì zhī jì sì hǎi fèi téng zhèn yùn shǔ yīn yōu kān jiǎn duō nàn
隋氏之季,四海沸腾,朕运属殷忧,戡翦多难。
shàng píng míng líng zhī yòu xià lài yīng xián zhī fǔ kuò qīng yǔ xiàn sì yīng bǎo lì qǐ yú yī rén dú néng zhì cǐ
上凭明灵之祐,下赖英贤之辅,廓清宇县,嗣膺宝历,岂予一人,独能致此!
shí zhūn gòng zī qí lì shì ān zhuān xiǎng qí lì nǎi juàn yú sī shén suǒ bù qǔ
时迍共资其力,世安专享其利,乃睠于斯,甚所不取。
dàn jīn cì shǐ jí gǔ zhī zhū hóu suī lì míng bù tóng jiān tǒng yī yě
但今刺史,即古之诸侯,虽立名不同,监统一也。
gù shēn mìng yǒu sī zhēn zhuó qián dài xuān tiáo wěi gòng lǐ zhī jì xiàng xián cún shì jí zhī diǎn
故申命有司,斟酌前代,宣条委共理之寄,象贤存世及之典。
sī kōng qí guó gōng wú jì děng bìng cè míng yùn shǐ gōng cān dì gòu yì guàn xiū qī xiào zhāng yí xiǎn jiā yōng yì jì jiǎn yú zhèn xīn yi wěi yǐ fān zhèn gǎi xī tǔ yǔ
司空、齐国公无忌等,并策名运始,功参缔构,义贯休戚,效彰夷险,嘉庸懿绩,简于朕心,宜委以籓镇,改锡土宇。
wú jì kě zhào zhōu cì shǐ gǎi fēng zhào guó gōng
无忌可赵州刺史,改封赵国公;
shàng shū zuǒ pú yè wèi guó gōng xuán líng kě sòng zhōu cì shǐ gǎi fēng liáng guó gōng
尚书左仆射、魏国公玄龄可宋州刺史,改封梁国公;
gù sī kōng cài guó gōng dù rú huì kě zèng mì zhōu cì shǐ gǎi fēng lái guó gōng
故司空、蔡国公杜如晦可赠密州刺史,改封莱国公;
tè jìn dài guó gōng jìng kě pú zhōu cì shǐ gǎi fēng wèi guó gōng
特进、代国公靖可濮州刺史,改封卫国公;
tè jìn lì bù shàng shū xǔ guó gōng shì lián kě shēn zhōu cì shǐ gǎi fēng shēn guó gōng
特进、吏部尚书、许国公士廉可申州刺史,改封申国公;
bīng bù shàng shū lù guó gōng hóu jūn jí kě chén zhōu cì shǐ gǎi fēng chén guó gōng
兵部尚书、潞国公侯君集可陈州刺史,改封陈国公;
xíng bù shàng shū rèn chéng jùn wáng dào zōng kě è zhōu cì shǐ gǎi fēng jiāng xià jùn wáng
刑部尚书、任城郡王道宗可鄂州刺史,改封江夏郡王;
jìn zhōu cì shǐ zhào jùn wáng xiào gōng kě guān zhōu cì shǐ gǎi fēng hé jiān jùn wáng
晋州刺史、赵郡王孝恭可观州刺史,改封河间郡王;
tóng zhōu cì shǐ wú guó gōng yù chí jìng dé kě xuān zhōu cì shǐ gǎi fēng è guó gōng
同州刺史、吴国公尉迟敬德可宣州刺史,改封鄂国公;
bīng zhōu dōu dū fǔ zhǎng shǐ cáo guó gōng li jī kě qí zhōu cì shǐ gǎi fēng yīng guó gōng
并州都督府长史、曹国公李𪟝可蕲州刺史,改封英国公;
zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn chǔ guó gōng duàn zhì xuán kě jīn zhōu cì shǐ gǎi fēng bāo guó gōng
左骁卫大将军、楚国公段志玄可金州刺史,改封褒国公;
zuǒ lǐng jūn dà jiàng jūn sù guó gōng chéng zhī jié kě pǔ zhōu cì shǐ gǎi fēng lú guó gōng
左领军大将军、宿国公程知节可普州刺史,改封卢国公;
tài pú qīng rèn guó gōng liú hóng jī kě lǎng zhōu cì shǐ gǎi fēng kuí guó gōng
太仆卿、任国公刘弘基可朗州刺史,改封夔国公;
xiāng zhōu dū dū fǔ zhǎng shǐ yǔ guó gōng zhāng liàng kě lǐ zhōu cì shǐ gǎi fēng yún guó gōng
相州都督府长史、鄅国公张亮可澧州刺史,改封郧国公。
yú guān shí yì bìng rú gù jí lìng zǐ sūn yì yè chéng xí
余官食邑并如故,即令子孙奕叶承袭。
wú jì děng shàng yán yuē chén děng pī jīng jí yǐ shì bì xià jīn hǎi nèi níng yī bù yuàn wéi lí ér nǎi shì mù wài zhōu yǔ qiān xǐ hé yì
无忌等上言曰:“臣等披荆棘以事陛下,今海内宁一,不愿违离,而乃世牧外州,与迁徙何异。
nǎi yǔ fáng xuán líng shàng biǎo yuē
”乃与房玄龄上表曰:
chén děng wén zhì wén dié biàn huáng wáng zhī jī yǒu shū
臣等闻质文迭变,皇王之迹有殊;
jīn gǔ xiāng yán zhì lǐ zhī fāng nǎi gé
今古相沿,致理之方乃革。
miǎn wéi sān dài xí sú mí cháng yuán zhì wǔ děng suí shí zuò jiào
缅惟三代,习俗靡常,爰制五等,随时作教。
gài yóu lì bù néng zhì yīn ér lì zhī lǐ yuè jié wén duō fēi jǐ chū
盖由力不能制,因而利之,礼乐节文,多非己出。
dǎi yú liǎng hàn yòng jiáo qián wéi zhì shǒu bān tiáo juān chú nǎng bì
逮于两汉,用矫前违,置守颁条,蠲除曩弊。
wèi wú yì zhī wén qín jí sì fāng
为无益之文,覃及四方;
jiàn bù yì zhī lǐ yǒu yú qiān zài
建不易之理, 有逾千载。
jīn qū wéi chén děng fù cǐ yǎn huāng yù qí yōu lóng xī zhī máo shè shī yú zǐ sūn yǒng yí cháng shì
今曲为臣等,复此奄荒,欲其优隆,锡之茅社,施于子孙,永贻长世。
sī nǎi dà jūn bō wù háo fà bìng shī qí shēng
斯乃大钧播物,毫发并施其生;
xiǎo rén yú fèn hòu shì bì yīng qí huò
小人逾分,后世必婴其祸。
hé zhě
为什么呢?
wéi shí yì wu qū shù sī ēn móu jí shù liáo yì fēi qiān yǔn
违时易务,曲树私恩,谋及庶僚,义非佥允。
fāng zhāo shǐ cè zhī qiào yǒu wěn shèng dài zhī gāng
方招史册之诮,有紊圣代之纲。
cǐ qí bù kě yī yě
此其不可一也。
yòu chén děng zhì xiào hǎn shī qì shí yōng lòu
又臣等智效罕施,器识庸陋。
huò qíng yuán yòu qī suì zhì tái jiē
或情缘右戚,遂陟台阶;
huò gù xiǎng pī jīng biàn méng yè bài
或顾想披荆,便蒙夜拜。
zhí dāng jīn rì yóu kuì fēi cái zhòng liè shān hé yù zhāng làn shǎng
直当今日,犹愧非才,重裂山河,愈彰滥赏。
cǐ qí bù kě èr yě
此其不可二也。
yòu qiě hái tóng sì zhí yì guāi shī jiǎn zhī fāng rèn yǐ qiān wéi níng wú shāng jǐn zhī bì
又且孩童嗣职,义乖师俭之方,任以褰帷,宁无伤锦之弊?
shàng gàn tiān xiàn yí diǎn jì yǒu cháng kē xià rǎo shēng mín bì zhì yú yāng yú hòu yī guà xíng wǎng zì qǔ zhū yí
上干天宪,彝典既有常科,下扰生民,必致余殃于后,一挂刑网,自取诛夷。
bì xià shēn rén wu yán qí shì fān lìng jiǎo jué chéng yǒu kě āi
陛下深仁,务延其世,翻令剿绝,诚有可哀。
cǐ qí bù kě sān yě
此其不可三也。
dāng jīn shèng lì qīn míng qiú xián fēn zhèng gǔ chēng liáng shǒu jì zài gòng lǐ
当今圣历钦明,求贤分政,古称良守,寄在共理。
cǐ dào zhī mù wèi rì zī jiǔ yīn yuán chén děng huò yǒu gǎi zhāng
此道之目,为日滋久,因缘臣等,或有改张。
fēng zhí r cáo shī yú qiú mò bǎi xìng bù xìng jiāng yān yòng zhī
封植儿曹,失于求瘼,百姓不幸,将焉用之?
cǐ qí bù kě sì yě
此其不可四也。
zài cí yī jǔ wèi sǔn shí duō xiǎo xī shēn sī yōu guàn xīn suǐ
在兹一举,为损实多,晓夕深思,忧贯心髓。
suǒ yǐ pī dān shàng sù zhǐ shì míng xīn bù gǎn fú cí tóng yú jiǎo shì
所以披丹上诉,指事明心,不敢浮辞, 同于矫饰。
fú yuàn tiān zé liàng qí yú kuǎn tè tíng huàn hàn zhī zhǐ cì qí xìng mìng zhī ēn
伏愿天泽,谅其愚款,特停涣汗之旨,赐其性命之恩。
tài zōng lǎn biǎo wèi yuē gē dì yǐ fēng gōng chén gǔ jīn tōng yì yì yù gōng zhī hòu sì yì zhèn zǐ sūn zhǎng wèi fān hàn chuán zhī yǒng jiǔ
太宗览表谓曰:“割地以封功臣,古今通义,意欲公之后嗣,翼朕子孙,长为籓翰,传之永久。
ér gōng děng báo shān hé zhī shì fā yán yuàn wàng zhèn yì ān kě qiáng gōng yǐ tǔ yǔ yé
而公等薄山河之誓,发言怨望,朕亦安可强公以土宇耶?
yú shì suì zhǐ
”于是遂止。
shí èr nián tài zōng xìng qí dì fán shì qīn zú bān cì yǒu chà
十二年,太宗幸其第,凡是亲族,班赐有差。
shí liù nián cè bài sī tú
十六年,册拜司徒。
shí qī nián lìng tú huà wú jì děng èr shí sì rén yú líng yān gé zhào yuē
十七年, 令图画无忌等二十四人于凌烟阁,诏曰:
zì gǔ huáng wáng bāo chóng xūn dé jì lè míng yú zhōng dǐng yòu tú xíng yú dān qīng
自古皇王,褒崇勋德,既勒铭于钟鼎,又图形于丹青。
shì yǐ gān lù liáng zuǒ lín gé zhe qí měi
是以甘露良佐,麟阁著其美;
jiàn wǔ gōng chén yún tái jì qí jī
建武功臣,云台纪其迹。
sī tú zhào guó gōng wú jì
司徒、赵国公无忌,
gù sī kōng yáng zhōu dū du hé jiān yuán wáng xiào gōng
故司空、扬州都督、河间元王孝恭,
gù sī kōng lái guó chéng gōng rú huì
故司空、莱国成公如晦,
gù sī kōng xiāng zhōu dū dū tài zǐ tài shī zhèng guó wén zhēn gōng zhēng
故司空、相州都督、太子太师、郑国文贞公征,
sī kōng liáng guó gōng xuán líng
司空、梁国公玄龄,
kāi fǔ yí tóng sān sī shàng shū yòu pú yè shēn guó gōng shì lián
开府仪同三司、尚书右仆射、申国公士廉,
kāi fǔ yí tóng sān sī è guó gōng jìng dé
开府仪同三司、鄂国公敬德,
tè jìn wèi guó gōng jìng
特进、卫国公靖,
tè jìn sòng guó gōng yǔ
特进、宋国公瑀,
gù fǔ guó dà jiàng jūn yáng zhōu dū du bāo zhōng zhuàng gōng zhì xuán
故辅国大将军、扬州都督、褒忠壮公志玄,
fǔ guó dà jiàng jūn kuí guó gōng hóng jī
辅国大将军、夔国公弘基,
gù shàng shū zuǒ pú yè jiǎng zhōng gōng tōng
故尚书左仆射、蒋忠公通,
gù shǎn dōng dào xíng tái yòu pú yè yún jié gōng kāi shān
故陕东道行台右仆射、 郧节公开山,
gù jīng zhōu dū du qiáo xiāng gōng chái shào
故荆州都督、谯襄公柴绍,
gù jīng zhōu dū du pī xiāng gōng shùn dé
故荆州都督、邳襄公顺德,
luò zhōu dū dū yún guó gōng zhāng liàng
洛州都督、郧国公张亮,
guāng lù dài fu lì bù shàng shū chén guó gōng hóu jūn jí
光禄大夫、吏部尚书、陈国公侯君集,
gù zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn tán xiāng gōng zhāng gōng jǐn
故左骁卫大将军、郯襄公张公谨,
zuǒ lǐng jūn dà jiàng jūn lú guó gōng chéng zhī jié
左领军大将军、卢国公程知节,
gù lǐ bù shàng shū yǒng xīng wén yì gōng yú shì nán
故礼部尚书、永兴文懿公虞世南,
gù hù bù shàng shū yū xiāng gōng liú zhèng huì
故户部尚书、渝襄公刘政会,
guāng lù dài fu hù bù shàng shū jǔ guó gōng táng jiǎn
光禄大夫、户部尚书、莒国公唐俭,
guāng lù dài fu bīng bù shàng shū yīng guó gōng jī
光禄大夫、兵部尚书、英国公𪟝,
gù xú zhōu dū du hú zhuàng gōng qín shū bǎo děng
故徐州都督、胡壮公秦叔宝等,
huò cái tuī dòng liáng
或材推栋梁,
móu yóu jīng yuǎn
谋猷经远,
chóu miù wéi zhàng
绸缪帷帐,
jīng lún bà tú
经纶霸图;
huò xué zōng jīng jí dé fàn guāng mào yǐn fàn tóng zhì zhōng dǎng rì wén
或学综经籍,德范光茂,隐犯同致,忠谠日闻;
huò jié lì yì qí wěi zhì fān dǐ yī xīn biǎo jié bǎi zhàn biāo qí
或竭力义旗,委质籓邸,一心表节, 百战标奇;
huò shòu shèn miào táng pì tǔ fāng miàn zhòng fēn zài kuò wáng lüè xiá xuān
或受脤庙堂,辟土方面,重氛载廓,王略遐宣。
bìng qì kuò tún yí qú láo shī lǚ
并契阔屯夷,劬劳师旅。
zàn jǐng yè yú cǎo mèi yì chún huà yú lóng píng
赞景业于草昧,翼淳化于隆平。
mào jì shū xūn guān miǎn liè pì
茂绩殊勋,冠冕列辟;
chāng yán zhí dào láo lóng jìn shēn
昌言直道,牢笼搢绅。
yi zhuó gù shí hóng cí lìng diǎn kě bìng tú huà yú líng yān gé
宜酌故实,弘兹令典,可并图画于凌烟阁。
zhù niàn gōng zhī huái wú xiè yú qián zǎi
庶念功之怀,无谢于前载;
jīng xián zhī yì yǒng yí yú hòu kūn
旌贤之义,永贻于后昆。
qí nián tài zǐ chéng qián dé zuì tài zōng yù lì jìn wáng ér xiàn yǐ fēi cì huí huò bù jué
其年,太子承干得罪,太宗欲立晋王,而限以非次,回惑不决。
yù liǎng yí diàn qún guān jǐn chū dú liú wú jì jí sī kōng fáng xuán líng bīng bù shàng shū li jī wèi yuē wǒ sān zi yī dì suǒ wéi rú cǐ wǒ xīn wú liáo
御两仪殿,群官尽出,独留无忌及司空房玄龄、兵部尚书李𪟝,谓曰:“我三子一弟,所为如此, 我心无憀。
yīn zì tóu yú chuáng chōu pèi dāo yù zì cì
”因自投于床,抽佩刀欲自刺。
wú jì děng jīng jù zhēng qián fú bào qǔ pèi dāo yǐ shòu jìn wáng
无忌等惊惧,争前扶抱,取佩刀以授晋王。
wú jì děng qǐng tài zōng suǒ yù bào yuē wǒ yù lì jìn wáng
无忌等请太宗所欲,报曰:“我欲立晋王。
wú jì yuē jǐn fèng zhào
”无忌曰:“谨奉诏。
yǒu yì yì zhě chén qǐng zhǎn zhī
有异议者, 臣请斩之。
tài zōng wèi jìn wáng yuē rǔ jiù xǔ rǔ yi bài xiè
”太宗谓晋王曰:“汝舅许汝,宜拜谢。
jìn wáng yīn xià bài
”晋王因下拜。
tài zōng wèi wú jì děng yuē gōng děng jì fú wǒ yì wèi zhī wù lùn hé rú
太宗谓无忌等曰:“公等既符我意,未知物论何如?
wú jì yuē jìn wáng rén xiào tiān xià zhǔ xīn jiǔ yǐ
”无忌曰:“晋王仁孝,天下属心久矣。
fú qǐ zhào wèn bǎi liáo bì wú yì cí
伏乞召问百僚,必无异辞。
ruò bù dǎo wǔ tóng yīn chén fù bì xià wàn sǐ
若不蹈舞同音,臣负陛下万死。
yú shì jiàn lì suì dìng yīn jiā shòu wú jì tài zǐ tài shī
”于是建立遂定,因加授无忌太子太师。
xún ér tài zōng yòu yù lì wú wáng kè wú jì mì zhēng zhī qí shì suì chuò
寻而太宗又欲立吴王恪,无忌密争之,其事遂辍。
tài zōng cháng wèi wú jì děng yuē zhèn wén zhǔ xián zé chén zhí rén kǔ bù zì zhī gōng yi miàn lùn gōng zhèn dé shī
太宗尝谓无忌等曰:“朕闻主贤则臣直,人苦不自知,公宜面论,攻朕得失。
wú jì zòu yán bì xià wǔ gōng wén dé kuà jué gǔ jīn fā hào shī lìng shì jiē lì wù
”无忌奏言:“陛下武功文德,跨绝古今,发号施令,事皆利物。
xiào jīng yún jiāng shùn qí měi
《孝经》云:‘将顺其美。
chén shùn zhī bù xiá shí bú jiàn bì xià yǒu suǒ qiān shī
’臣顺之不暇,实不见陛下有所愆失。
tài zōng yuē zhèn jì wén jǐ guò gōng nǎi wàng xiāng yú yuè
”太宗曰:“朕冀闻己过,公乃妄相谀悦。
zhèn jīn miàn tán gōng děng de shī yǐ wéi jiàn jiè
朕今面谈公等得失,以为鉴诫。
yán zhī zhě kě yǐ wú guò wén zhī zhě kě yǐ zì gǎi
言之者可以无过,闻之者可以自改。
yīn mù wú jì yuē shàn bì xián yí yìng duì mǐn sù qiú zhī gǔ rén yì dāng wú bǐ
”因目无忌曰:“善避嫌疑,应对敏速,求之古人,亦当无比;
ér zǒng bīng gōng zhàn fēi suǒ zhǎng yě
而总兵攻战,非所长也。
gāo shì lián shè liè gǔ jīn xīn shù cōng wù lín nàn jì bù gǎi jié wèi guān yì wú péng dǎng
高士廉涉猎古今, 心术聪悟,临难既不改节,为官亦无朋党;
suǒ shǎo zhě gǔ gěng guī jiàn ěr
所少者骨鲠规谏耳。
táng jiǎn yán cí biàn lì shàn hé jiě rén jiǔ bēi liú xíng fā yán qǐ chǐ
唐俭言辞便利,善和解人,酒杯流行,发言启齿;
shì zhèn sān shí zài suì wú yī yán lùn guó jiā dé shī
事朕三十载,遂无一言论国家得失。
yáng shī dào xìng xíng chún shàn zì wú qiān guò
杨师道性行纯善,自无愆过;
ér qíng shí qiè nuò wèi shén rèn shì huǎn jí bù kě dé lì
而情实怯懦,未甚任事,缓急不可得力。
cén wén běn xìng dào dūn hòu wén zhāng shì qí suǒ zhǎng
岑文本性道敦厚,文章是其所长;
ér chí lùn cháng jù jīng yuǎn zì dāng bù fù yú wù
而持论常据经远,自当不负于物。
liú jì xìng zuì jiān zhēn yán duō lì yì
刘洎性最坚贞,言多利益;
rán qí yì shàng rán nuò yú péng yǒu néng zì bǔ quē yì hé yǐ shàng
然其意上然诺于朋友,能自补阙,亦何以尚。
mǎ zhōu jiàn shì mǐn sù xìng shén zhēn zhèng zhì yú lùn liàng rén wù zhí dào ér xíng zhèn bǐ rèn shǐ duō suǒ chēng yì
马周见事敏速,性甚贞正,至于论量人物,直道而行,朕比任使,多所称意。
chǔ suì liáng xué wèn shāo zhǎng xìng yì jiān zhèng jì xiě zhōng chéng shén qīn fù yú zhèn pì rú fēi niǎo yī rén zì jiā lián ài
褚遂良学问稍长,性亦坚正,既写忠诚,甚亲附于朕, 譬如飞鸟依人,自加怜爱。
shí jiǔ nián tài zōng zhēng gāo lí lìng wú jì shè shì zhōng
”十九年,太宗征高丽,令无忌摄侍中。
hái wú jì gù cí shī fū zhī wèi yōu zhào tīng ba tài zǐ tài shī
还,无忌固辞师傅之位,优诏听罢太子太师。
èr shí yī nián yáo lǐng yáng zhōu dū du
二十一年,遥领扬州都督。
èr shí sān nián tài zōng jí dǔ yǐn wú jì jí zhōng shū lìng chǔ suì liáng èr rén shòu yí lìng fǔ zhèng
二十三年,太宗疾笃, 引无忌及中书令褚遂良二人受遗令辅政。
tài zōng wèi suì liáng yuē wú jì jìn zhōng yú wǒ wǒ yǒu tiān xià duō shì cǐ rén lì
太宗谓遂良曰:“无忌尽忠于我,我有天下,多是此人力。
ěr fǔ zhèng hòu wù lìng chán huǐ zhī tú sǔn hài wú jì
尔辅政后,勿令谗毁之徒损害无忌。
ruò rú cǐ zhě ěr zé fēi fù rén chén
若如此者,尔则非复人臣。
gāo zōng jí wèi jìn bài tài wèi jiān yáng zhōu dū du zhī shàng shū jí mén xià èr shěng shì bìng rú gù
高宗即位,进拜太尉,兼扬州都督,知尚书及门下二省事并如故。
wú jì gù cí zhī shàng shū shěng shì xǔ zhī réng lìng yǐ tài wèi tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
无忌固辞知尚书省事,许之,仍令以太尉同中书门下三品。
yǒng huī èr nián jiān xiū guó shǐ
永徽二年,监修国史。
gāo zōng cháng wèi gōng qīng zhèn kāi xiàn shū zhī lù jì yǒu yì jiàn kě lù jiāng zhuó yòng zhī
高宗尝谓公卿:“朕开献书之路,冀有意见可录,将擢用之。
bǐ zhě shàng shū suī duō ér suì wú kě cǎi zhě
比者上疏虽多,而遂无可采者。
wú jì duì yuē bì xià jí wèi zhèng huà liú xíng tiáo shì lǜ lìng gù wú yí quē
” 无忌对曰:“陛下即位,政化流行,条式律令,固无遗阙。
yán shì zhě lǜ qí bǐ jiàn wàng xī jiǎo xìng zhì yú bì sú yì jiào lǐ dāng wú zú kě qǔ
言事者率其鄙见,妄希侥幸,至于裨俗益教,理当无足可取。
rán xū kāi cǐ lù yóu jì shí yǒu dǎng yán rú huò dù jué biàn kǒng xià qíng bù dá
然须开此路,犹冀时有谠言,如或杜绝,便恐下情不达。
dì yuē yòu wén suǒ zài guān sī yóu zì duō yǒu yán miàn
”帝曰:“又闻所在官司,犹自多有颜面。
wú jì yuē yán miàn ā sī zì gǔ bù miǎn
”无忌曰:“颜面阿私, 自古不免。
rán shèng huà suǒ jiàn rén jiē xiàng gōng zhì yú sì qíng qǔ fǎ shí wèi bì wú cǐ shì
然圣化所渐,人皆向公,至于肆情曲法,实谓必无此事。
xiǎo xiǎo shōu qǔ rén qíng kǒng bì xià shàng yì bù miǎn kuàng chén xià sī qí qīn qī qǐ gǎn dùn yán jué wú
小小收取人情, 恐陛下尚亦不免,况臣下私其亲戚,岂敢顿言绝无?
shí wú jì wèi dāng yuán jiù shù jìn móu yì gāo zōng wú bù yōu nà zhī
”时无忌位当元舅,数进谋议, 高宗无不优纳之。
míng nián yǐ hàn shàng shū cí zhí gāo zōng pín jiàng shǒu zhào dūn yù bù xǔ
明年,以旱上疏辞职,高宗频降手诏敦喻不许。
wǔ nián qīn xìng wú jì dì jiàn qí sān zi bìng zhuó shòu cháo sàn dài fū
五年,亲幸无忌第,见其三子,并擢授朝散大夫。
yòu mìng tú wú jì xíng xiàng qīn wéi huà zàn yǐ cì zhī
又命图无忌形像,亲为画赞以赐之。
liù nián dì jiāng lì zhāo yí wǔ shì wèi huáng hòu wú jì lǚ yán bù kě dì nǎi mì qiǎn shǐ cì wú jì jīn yín bǎo qì gè yī chē líng jǐn shí chē yǐ yuè qí yì
六年,帝将立昭仪武氏为皇后,无忌屡言不可,帝乃密遣使赐无忌金银宝器各一车、绫锦十车, 以悦其意。
zhāo yí mǔ yáng shì fù zì yì wú jì zhái lǚ jiā qí qǐng
昭仪母杨氏复自诣无忌宅,屡加祈请。
shí lǐ bù shàng shū xǔ jìng zōng yòu lǚ shēn quàn qǐng wú jì cháng lì sè zhé zhī
时礼部尚书许敬宗又屡申劝请, 无忌尝厉色折之。
dì hòu yòu zhào wú jì zuǒ pú yè yú zhì níng yòu pú yè chǔ suì liáng wèi yuē wǔ zhāo yí yǒu lìng dé zhèn yù lì wèi huáng hòu qīng děng yǐ wéi rú hé
帝后又召无忌、左仆射于志宁、右仆射褚遂良,谓曰:“武昭仪有令德,朕欲立为皇后,卿等以为如何?
wú jì yuē zì zhēn guàn èr shí sān nián hòu xiān cháo fù tuō suì liáng wàng bì xià wèn qí kě fǒu
”无忌曰:“自贞观二十三年后,先朝付托遂良,望陛下问其可否。
dì jìng bù cóng wú jì děng yán ér lì zhāo yí wèi huáng hòu
”帝竟不从无忌等言而立昭仪为皇后。
huáng hòu yǐ wú jì xiān shòu zhòng shǎng ér bù zhù jǐ xīn shén xián zhī
皇后以无忌先受重赏而不助己,心甚衔之。
xiǎn qìng yuán nián wú jì yǔ shǐ guān guó zǐ jì jiǔ líng hú dé fēn zhuì jí wǔ dé zhēn guān èr cháo shǐ wèi bā shí juǎn biǎo shàng zhī wú jì yǐ jiān lǐng gōng cì wù èr qiān duàn fēng qí zi rùn wèi jīn chéng xiàn zǐ
显庆元年,无忌与史官国子祭酒令狐德棻缀集武德、贞观二朝史为八十卷,表上之,无忌以监领功,赐物二千段,封其子润为金城县子。
sì nián zhōng shū lìng xǔ jìng zōng qiǎn rén shàng fēng shì chēng jiān chá yù shǐ li cháo yǔ wú jì jiāo tōng móu fǎn dì lìng jìng zōng yǔ shì zhōng xīn mào jiāng jū zhī
四年,中书令许敬宗遣人上封事,称监察御史李巢与无忌交通谋反,帝令敬宗与侍中辛茂将鞠之。
jìng zōng zòu yán wú jì móu fǎn yǒu duān dì yuē wǒ jiā bù xìng qīn qī zhōng pín yǒu è shì
敬宗奏言无忌谋反有端,帝曰:“我家不幸,亲戚中频有恶事。
gāo yáng gōng zhǔ yǔ zhèn tóng qì wǎng nián suì yǔ fáng yí ài móu fǎn jīn ā jiù fù zuò ě xīn
高阳公主与朕同气,往年遂与房遗爱谋反,今阿舅复作恶心。
jìn qīn rú cǐ shǐ wǒ cán jiàn wàn xìng
近亲如此,使我惭见万姓。
jìng zōng yuē fáng yí ài rǔ xiù r yǔ nǚ zǐ móu fǎn qǐ de chéng shì
”敬宗曰:“房遗爱乳臭儿,与女子谋反,岂得成事?
qiě wú jì yǔ xiān cháo móu qǔ tiān xià zhòng rén fú qí zhì zuò zǎi xiàng sān shí nián bǎi xìng wèi qí wēi kě wèi wēi néng fú wù zhì néng dòng zhòng
且无忌与先朝谋取天下, 众人服其智,作宰相三十年,百姓畏其威,可谓威能服物,智能动众。
chén kǒng wú jì zhī shì lù jí wéi jí jì rǎng mèi yī hū xiào mìng tóng wù bì wèi zōng miào shēn yōu
臣恐无忌知事露,即为急计,攘袂一呼,啸命同恶,必为宗庙深忧。
chéng yuàn bì xià duàn zhī bù rì jí shōu bǔ zhǔn fǎ pò jiā
诚愿陛下断之,不日即收捕,准法破家。
dì qì yuē wǒ jué bù rěn chǔ fèn yǔ zuì hòu dài liáng shǐ dào wǒ bù néng hé qí qīn qī shǐ zhì yú cǐ
”帝泣曰:“我决不忍处分与罪,后代良史道我不能和其亲戚,使至于此。
jìng zōng yuē hàn wén dì hàn shì míng zhǔ báo zhāo jí shì dì jiù cóng dài lái rì yì yǒu dà xūn yǔ wú jì bù bié
”敬宗曰:“汉文帝汉室明主,薄昭即是帝舅,从代来日,亦有大勋,与无忌不别。
yú hòu wéi zuò shā rén wén dì xī guó zhī fǎ lìng cháo chén sāng fú jiù zhái kū ér shā zhī liáng shǐ bù yǐ wèi shī
于后惟坐杀人,文帝惜国之法,令朝臣丧服就宅,哭而杀之,良史不以为失。
jīn wú jì wàng xiān cháo zhī dà dé shě bì xià zhī zhì qīn tīng shòu xié móu suì huái bèi nì yì zài tú tàn shēng líng
今无忌忘先朝之大德,舍陛下之至亲,听受邪谋,遂怀悖逆,意在涂炭生灵。
ruò bǐ báo zhāo zuì è wèi kě tóng nián ér yǔ àn zhū xíng diǎn hé zhū wǔ zú
若比薄昭罪恶,未可同年而语,案诸刑典,合诛五族。
chén wén dāng duàn bù duàn fǎn shòu qí luàn dà jī zhī shì jiān bù róng fà ruò shǎo chí yán kǒng jí shēng biàn wéi qǐng zǎo jué
臣闻当断不断,反受其乱, 大机之事,间不容发,若少迟延,恐即生变,惟请早决!
dì jìng bù qīn wèn wú jì móu fǎn suǒ yóu wéi tīng jìng zōng wū gòu zhī shuō suì qù qí guān jué liú qián zhōu réng qiǎn shǐ fā cì zhōu fǔ bīng yuán sòng zhì liú suǒ
”帝竟不亲问无忌谋反所由,惟听敬宗诬构之说,遂去其官爵,流黔州,仍遣使发次州府兵援送至流所。
qí zi mì shū jiān fù mǎ dū wèi chōng děng bìng chú míng liú yú lǐng wài
其子秘书监、驸马都尉冲等并除名,流于岭外。
jìng zōng xún yǔ lì bù shàng shū li yì fǔ qiǎn dà lǐ zhèng yuán gōng yú jiù qián zhōu zhòng jū wú jì fǎn zhuàng gōng yú bī lìng zì yì ér sǐ jí mò qí jiā
敬宗寻与吏部尚书李义府遣大理正袁公瑜就黔州重鞫无忌反状,公瑜逼令自缢而死,籍没其家。
wú jì jì yǒu dà gōng ér sǐ fēi qí zuì tiān xià zhì jīn āi zhī
无忌既有大功,而死非其罪,天下至今哀之。
shàng yuán yuán nián yōu zhào zhuī fù wú jì guān jué tè lìng wú jì sūn yán zhǔ qí xiàn gōng zhī sì
上元元年,优诏追复无忌官爵,特令无忌孙延主齐献公之祀。
wú jì cóng fù xiōng ān shì shì wáng shì chōng shǔ wèi nèi shǐ lìng dōng dōu píng sǐ yú yù zhōng
无忌从父兄安世,仕王世充,署为内史令,东都平,死于狱中。
ān shì zǐ xiáng yǐ wén dé huáng hòu jìn shǔ lèi chú xíng bù shàng shū zuò yǔ wú jì tōng shū jiàn shā
安世子祥,以文德皇后近属,累除刑部尚书,坐与无忌通书见杀。
shǐ chén yuē shì lián cái wàng sù gāo cāo bǐng wú diàn bǎo jūn chén zhōng shǐ zhī yì wèi zǐ sūn xí jì zhī móu
史臣曰:士廉才望素高,操秉无玷,保君臣终始之义,为子孙袭继之谋。
shè jì zhī chén gōng yì lóng yǐ
社稷之臣,功亦隆矣;
jiǎng yù zhī ēn shǎng yì hòu yǐ
奖遇之恩,赏亦厚矣。
jí zǐ zhēn xíng shǒu rèn qí zi hé xiōng rěn yě
及子真行,手刃其子,何凶忍也?
ruò shì jī qìng zhī dào bù qí huò zāi
若是积庆之道,不其惑哉!
wú jì qī lǐ yòu zú yīng guān rén jié dìng lì chǔ wéi lì ān shè jì xūn yōng mào zhe zhōng shǐ bù yú
无忌戚里右族,英冠人杰,定立储闱,力安社稷,勋庸茂著, 终始不渝。
jí chù fèi zhōng gōng jìng bù ē zhǐ bào xiān dì zhī gù tuō wèi jìng zōng zhī wū gòu
及黜废中宫,竟不阿旨,报先帝之顾托,为敬宗之诬构。
jiē hū
唉!
zhōng xìn huò zuì jīn gǔ bù miǎn
忠信获罪,今古不免;
wú míng shòu lù zú miè hé gū
无名受戮,族灭何辜!
zhǔ àn chén jiān zú yí hòu dài
主暗臣奸,足贻后代。
zàn yuē yán yán shēn gōng gōng míng shǐ zhōng
赞曰:严严申公,功名始终。
wén huáng tí pǐn xìn wèi zhuó zhōng
文皇题品,信谓酌中。
zhào gōng yòu qī liǎng cháo xuān lì
赵公右戚,两朝宣力。
gōng chéng bù qù jìng féng guǐ yù
功成不去,竟逢鬼域。