lǐ jìng kè shī lìng wèn yàn fāng
○李靖客师令问彦芳
li jī sūn jìng yè
李𪟝 孙敬业
lǐ jìng běn míng yào shī yōng zhōu sān yuán rén yě
李靖，本名药师，雍州三原人也。
zǔ chóng yì hòu wèi yīn zhōu cì shǐ yǒng kāng gōng
祖崇义，后魏殷州刺史、永康公。
fù quán duò zhào jùn shǒu
父诠，隋赵郡守。
jìng zī mào guī wěi shǎo yǒu wén wǔ cái lüè měi wèi suǒ qīn yuē dà zhàng fū ruò yù zhǔ féng shí bì dāng lì gōng lì shì yǐ qǔ fù guì
靖姿貌瑰伟，少有文武材略，每谓所亲曰：“大丈夫若遇主逢时，必当立功立事，以取富贵。
qí jiù hán qín hǔ hào wèi míng jiàng měi yǔ lùn bīng wèi cháng bù chēng shàn fǔ zhī yuē kě yǔ lùn sūn wú zhī shù zhě wéi sī rén yǐ
”其舅韩擒虎，号为名将，每与论兵，未尝不称善，抚之曰： “可与论孙、吴之术者，惟斯人矣。
chū shì duò wèi cháng ān xiàn gōng cáo hòu lì jià bù yuán wài láng
”初仕隋为长安县功曹，后历驾部员外郎。
zuǒ pú yè yáng sù lì bù shàng shū niú hóng jiē shàn zhī
左仆射杨素、吏部尚书牛弘皆善之。
sù cháng fǔ qí chuáng wèi jìng yuē qīng zhōng dāng zuò cǐ
素尝拊其床谓靖曰：“卿终当坐此。
dà yè mò lèi chú mǎ yì jùn chéng
”大业末， 累除马邑郡丞。
huì gāo zǔ jī tū jué yú sài wài jìng chá gāo zǔ zhī yǒu sì fāng zhī zhì yīn zì suǒ shàng biàn jiāng yì jiāng dū zhì cháng ān dào sāi bù tōng ér zhǐ
会高祖击突厥于塞外，靖察高祖，知有四方之志，因自锁上变，将诣江都，至长安，道塞不通而止。
gāo zǔ kè jīng chéng zhí jìng jiāng zhǎn zhī jìng dà hū yuē gōng qǐ yì bīng běn wèi tiān xià chú bào luàn bù yù jiù dà shì ér yǐ sī yuàn zhǎn zhuàng shì hu
高祖克京城，执靖将斩之，靖大呼曰：“公起义兵，本为天下除暴乱，不欲就大事，而以私怨斩壮士乎！
gāo zǔ zhuàng qí yán tài zōng yòu gù qǐng suì shě zhī
”高祖壮其言，太宗又固请，遂舍之。
tài zōng xún zhào rù mù fǔ
太宗寻召入幕府。
wǔ dé sān nián cóng tǎo wáng shì chōng yǐ gōng shòu kāi fǔ
武德三年，从讨王世充，以功授开府。
shí xiāo xǐ jù jīng zhōu qiǎn jìng ān ji zhī
时萧铣据荆州，遣靖安辑之。
qīng jì zhì jīn zhōu yù mán zéi shù wàn tún jù shān gǔ
轻骑至金州，遇蛮贼数万，屯聚山谷。
lú jiāng wáng yuàn tǎo zhī shù wèi suǒ bài
庐江王瑗讨之，数为所败。
jìng yǔ yuàn shè móu jī zhī duō suǒ kè huò
靖与瑗设谋击之，多所克获。
jì zhì xiá zhōu zǔ xiāo xǐ jiǔ bù dé jìn
既至硖州，阻萧铣，久不得进。
gāo zǔ nù qí chí liú yīn chì xiá zhōu dū dū xǔ shào zhǎn zhī
高祖怒其迟留，阴敕硖州都督许绍斩之。
shào xī qí cái wèi zhī qǐng mìng yú shì huò miǎn
绍惜其才，为之请命，于是获免。
huì kāi zhōu mán shǒu rǎn zhào zé fǎn lǜ zhòng kòu kuí zhōu zhào jùn wáng xiào gōng yǔ zhàn bù lì
会开州蛮首冉肇则反，率众寇夔州，赵郡王孝恭与战，不利。
jìng lǜ bīng bā bǎi xí pò qí yíng hòu yòu yào xiǎn shè fú lín zhèn zhǎn zhào zé fú huò wǔ qiān yú rén
靖率兵八百，袭破其营，后又要险设伏，临阵斩肇则，俘获五千余人。
gāo zǔ shén yuè wèi gōng qīng yuē zhèn wén shǐ gōng bù rú shǐ guò lǐ jìng guǒ zhǎn qí xiào
高祖甚悦，谓公卿曰：“朕闻使功不如使过，李靖果展其效。
yīn jiàng xǐ shū láo yuē qīng jié chéng jìn lì gōng xiào tè zhāng
” 因降玺书劳曰：“卿竭诚尽力，功效特彰。
yuǎn lǎn zhì chéng jí yǐ jiā shǎng wù yōu fù guì yě
远览至诚，极以嘉赏，勿忧富贵也。
yòu shǒu chì jìng yuē jì wǎng bù jiù jiù shì wú jiǔ wàng zhī yǐ
” 又手敕靖曰：“既往不咎，旧事吾久忘之矣。
sì nián jìng yòu chén shí cè yǐ tú xiāo xǐ
”四年，靖又陈十策以图萧铣。
gāo zǔ cóng zhī shòu jìng xíng jūn zǒng guǎn jiān shè xiào gōng xíng jūn zhǎng shǐ
高祖从之，授靖行军总管，兼摄孝恭行军长史。
gāo zǔ yǐ xiào gōng wèi gèng róng lǚ sān jūn zhī rèn yī yǐ wěi jìng
高祖以孝恭未更戎旅，三军之任，一以委靖。
qí nián bā yuè jí bīng yú kuí zhōu
其年八月，集兵于夔州。
xǐ yǐ shí shǔ qiū liáo jiāng shuǐ fàn zhǎng sān xiá lù xiǎn bì wèi jìng bù néng jìn suì xiū bīng bù shè bèi
铣以时属秋潦，江水泛涨，三峡路险，必谓靖不能进，遂休兵不设备。
jiǔ yuè jìng nǎi lǜ shī ér jìn jiāng xià xiá zhū jiāng jiē qǐng tíng bīng yǐ dài shuǐ tuì jìng yuē bīng guì shén sù jī bù kě shī
九月，靖乃率师而进，将下峡，诸将皆请停兵以待水退，靖曰： “兵贵神速，机不可失。
jīn bīng shǐ jí xǐ shàng wèi zhī ruò chéng shuǐ zhǎng zhī shì shū hū zhì chéng xià suǒ wèi jí léi bù jí yǎn ěr cǐ bīng jiā shàng cè
今兵始集，铣尚未知，若乘水涨之势，倏忽至城下，所谓疾雷不及掩耳，此兵家上策。
zòng bǐ zhī wǒ cāng cù zhēng bīng wú yǐ yìng dí cǐ bì chéng qín yě
纵彼知我，仓卒征兵，无以应敌，此必成擒也。
xiào gōng cóng zhī jìn bīng zhì yí líng
”孝恭从之，进兵至夷陵。
xǐ jiāng wén shì hóng lǜ jīng bīng shù wàn zhūn qīng jiāng xiào gōng yù jī zhī jìng yuē shì hóng xǐ zhī jiàn jiàng shì zú xiāo yǒng jīn xīn shī jīng mén jǐn bīng chū zhàn cǐ shì jiù bài zhī shī kǒng bù kě dāng yě
铣将文士弘率精兵数万屯清江，孝恭欲击之，靖曰：“士弘， 铣之健将，士卒骁勇，今新失荆门，尽兵出战，此是救败之师，恐不可当也。
yi zì pō nán àn wù yǔ zhēng fēng dài qí qì shuāi rán hòu fèn jī pò zhī bì yǐ
宜自泊南岸，勿与争锋，待其气衰，然后奋击，破之必矣。
xiào gōng bù cóng liú jìng shǒu yíng lǜ shī yǔ zéi hé zhàn
”孝恭不从，留靖守营，率师与贼合战。
xiào gōng guǒ bài bēn yú nán àn
孝恭果败，奔于南岸。
zéi zhōu dà lüè rén jiē fù zhòng
贼舟大掠，人皆负重。
jìng jiàn qí jūn luàn zòng bīng jī pò zhī huò qí zhōu jiàn sì bǎi yú sōu zhǎn shǒu jí nì sǐ jiāng wàn rén
靖见其军乱，纵兵击破之，获其舟舰四百余艘，斩首及溺死将万人。
xiào gōng qiǎn jìng lǜ qīng bīng wǔ qiān wèi xiān fēng zhì jiāng líng tún yíng yú chéng xià
孝恭遣靖率轻兵五千为先锋，至江陵， 屯营于城下。
shì hóng jì bài xǐ shén jù shǐ zhēng bīng yú jiāng nán guǒ bù néng zhì
士弘既败，铣甚惧，始征兵于江南，果不能至。
xiào gōng yǐ dà jūn jì jìn jìng yòu pò qí xiāo jiàng yáng jūn mào zhèng wén xiù fú jiǎ zú sì qiān yú rén gèng lè bīng wéi xǐ chéng
孝恭以大军继进，靖又破其骁将杨君茂、郑文秀，俘甲卒四千余人，更勒兵围铣城。
míng rì xǐ qiǎn shǐ qǐng xiáng jìng jí rù jù qí chéng hào lìng yán sù jūn wú sī yān
明日，铣遣使请降， 靖即入据其城，号令严肃，军无私焉。
shí zhū jiāng xián qǐng xiào gōng yún xǐ zhī jiàng shuài yǔ guān jūn jù zhàn sǐ zhě zuì zhuàng jì zhòng qǐng jí mò qí jiā yǐ shǎng jiàng shì
时诸将咸请孝恭云：“铣之将帅与官军拒战死者，罪状既重，请籍没其家，以赏将士。
jìng yuē wáng zhě zhī shī yì cún diào fá
”靖曰：“王者之师，义存吊伐。
bǎi xìng jì shòu qū bī jù zhàn qǐ qí suǒ yuàn
百姓既受驱逼，拒战岂其所愿？
qiě quǎn fèi fēi qí zhǔ wú róng tóng pàn nì zhī kē cǐ kuǎi tōng suǒ yǐ miǎn dà lù yú hàn zǔ yě
且犬吠非其主，无容同叛逆之科，此蒯通所以免大戮于汉祖也。
jīn xīn dìng jīng yǐng yi hóng kuān dà yǐ wèi yuǎn jìn zhī xīn jiàng ér jí zhī kǒng fēi jiù fén zhěng nì zhī yì
今新定荆、郢，宜弘宽大，以慰远近之心，降而籍之，恐非救焚拯溺之义。
dàn kǒng zì cǐ yǐ nán chéng zhèn gè jiān shǒu bù xià fēi jì zhī shàn
但恐自此已南城镇，各坚守不下，非计之善。
yú shì suì zhǐ
”于是遂止。
jiāng hàn zhī yù wén zhī mò bù zhēng xià
江、汉之域，闻之莫不争下。
yǐ gōng shòu shàng zhù guó fēng yǒng kāng xiàn gōng cì wù èr qiān wǔ bǎi duàn
以功授上柱国，封永康县公，赐物二千五百段。
zhào mìng jiǎn jiào jīng zhōu cì shǐ chéng zhì bài shòu
诏命检校荆州刺史，承制拜授。
nǎi dù lǐng zhì guì zhōu qiǎn rén fēn dào zhāo fǔ qí dà shǒu lǐng féng àng li guāng dù níng zhēn zhǎng děng jiē qiǎn zǐ dì lái yè jìng chéng zhì shòu qí guān jué
乃度岭至桂州，遣人分道招抚，其大首领冯盎、李光度、宁真长等皆遣子弟来谒，靖承制授其官爵。
fán suǒ huái ji jiǔ shí liù zhōu hù liù shí yú wàn
凡所怀辑九十六州，户六十余万。
yōu zhào láo miǎn shòu lǐng nán dào fǔ wèi dà shǐ jiǎn jiào guì zhōu zǒng guǎn
优诏劳勉，授岭南道抚慰大使，检校桂州总管。
shí liù nián fǔ gōng shí yú dān yáng fǎn zhào xiào gōng wèi yuán shuài jìng wèi fù yǐ tǎo zhī li jī rèn guī zhāng zhèn zhōu huáng jūn hàn děng qī zǒng guǎn bìng shòu jié dù
十六年，辅公祏于丹阳反，诏孝恭为元帅、靖为副以讨之， 李𪟝、任瑰、张镇州、黄君汉等七总管并受节度。
shī cì shū zhōu gōng shì shí qiǎn jiàng féng huì liàng lǜ zhōu shī sān wàn zhūn dāng tú chén zhèng tōng xú shào zōng lǐng bù qí èr wàn zhūn qīng lín shān réng yú liáng shān lián tiě suǒ yǐ duàn jiāng lù zhù què yuè chéng yán mào shí yú lǐ yǔ huì liàng wèi jī jiǎo zhī shì
师次舒州，公礻石遣将冯惠亮率舟师三万屯当涂，陈正通、徐绍宗领步骑二万屯青林山，仍于梁山连铁锁以断江路， 筑却月城，延袤十余里，与惠亮为犄角之势。
xiào gōng jí zhū jiāng huì yì jiē yún huì liàng zhèng tōng bìng wò qiáng bīng wèi bù zhàn zhī jì chéng shān jì gù zú bù kě gōng
孝恭集诸将会议，皆云：“惠亮、正通并握强兵，为不战之计，城栅既固，卒不可攻。
qǐng zhí zhǐ dān yáng yǎn qí cháo xué dān yáng jì pò huì liàng zì jiàng
请直指丹阳，掩其巢穴，丹阳既破，惠亮自降。
xiào gōng yù cóng qí yì
”孝恭欲从其议。
jìng yuē gōng shí jīng ruì suī zài shuǐ lù èr jūn rán qí zì tǒng zhī bīng yì jiē jìn yǒng
靖曰：“公祏精锐，虽在水陆二军，然其自统之兵，亦皆劲勇。
huì liàng děng chéng shān shàng bù kě gōng gōng shí jì bǎo shí tou qǐ yīng yì bá
惠亮等城栅尚不可攻，公祏既保石头，岂应易拔？
ruò wǒ shī zhì dān yáng liú tíng xún yuè jìn zé gōng shí wèi píng tuì zé huì liàng wéi huàn cǐ biàn fù bèi shòu dí kǒng fēi wàn quán zhī jì
若我师至丹阳， 留停旬月，进则公祏未平，退则惠亮为患，此便腹背受敌，恐非万全之计。
huì liàng zhèng tōng jiē shì bǎi zhàn yú zéi bì bù dàn yú yě zhàn zhǐ wèi gōng shí lì jì lìng qí chí zhòng dàn yù bù zhàn yǐ lǎo wǒ shī
惠亮、 正通皆是百战余贼，必不惮于野战，止为公祏立计，令其持重，但欲不战，以老我师。
jīn yù gōng qí chéng shān nǎi shì chū qí bù yì miè zéi zhī jī wéi zài cǐ jǔ
今欲攻其城栅，乃是出其不意，灭贼之机，唯在此举。
xiào gōng rán zhī
”孝恭然之。
jìng nǎi lǜ huáng jūn hàn děng xiān jī huì liàng kǔ zhàn pò zhī shā shāng nǎi nì sǐ zhě wàn yú rén huì liàng bēn zǒu
靖乃率黄君汉等先击惠亮，苦战破之，杀伤乃溺死者万余人，惠亮奔走。
jìng lǜ qīng bīng xiān zhì dān yáng gōng shí dà jù
靖率轻兵先至丹阳， 公祏大惧。
xiān qiǎn wěi jiāng zuǒ yóu xiān lǐng bīng shǒu kuài jī yǐ wéi yǐn yuán gōng shí yōng bīng dōng zǒu yǐ qū yóu xiān zhì wú jùn yǔ huì liàng zhèng tōng bìng xiāng cì qín huò jiāng nán xī píng
先遣伪将左游仙领兵守会稽以为引援，公祏拥兵东走，以趋游仙，至吴郡，与惠亮、正通并相次擒获，江南悉平。
yú shì zhì dōng nán dào héng tái bài jìng xíng tái bīng bù shàng shū cì wù qiān duàn nú bì bǎi kǒu mǎ bǎi pǐ
于是置东南道行台，拜靖行台兵部尚书， 赐物千段、奴婢百口、马百匹。
qí nián xíng tái fèi yòu jiǎn jiào yáng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
其年，行台废，又检校扬州大都督府长史。
dān yáng lián lí bīng kòu bǎi xìng diāo bì jìng zhèn fǔ zhī wú chu yǐ ān
丹阳连罹兵寇，百姓凋弊，靖镇抚之，吴、楚以安。
bā nián tū jué kòu tài yuán yǐ jìng wéi xíng jūn zǒng guǎn tǒng jiāng huái bīng yī wàn yǔ zhāng jǐn zhūn dà gǔ
八年，突厥寇太原，以靖为行军总管， 统江淮兵一万，与张瑾屯大谷。
shí zhū jūn bù lì jìng zhòng dú quán
时诸军不利，靖众独全。
xún jiǎn xiào ān zhōu dà dū dū
寻检校安州大都督。
gāo zǔ měi yún lǐ jìng shì xiāo xǐ fǔ gōng shí gāo huāng gǔ zhī míng jiàng hán bái wèi huò qǐ néng jí yě
高祖每云：“李靖是萧铣、辅公祏膏肓，古之名将韩、白、卫、霍，岂能及也！
jiǔ nián tū jué mò hè duō shè kòu biān zhēng jìng wèi líng zhōu dào héng jūn zǒng guǎn
”九年， 突厥莫贺咄设寇边，征靖为灵州道行军总管。
xié lì kè hán rù jīng yáng jìng lǜ bīng bèi dào qū bīn zhōu yāo zéi guī lù jì ér yǔ lǔ hé qīn ér ba
颉利可汗入泾阳，靖率兵倍道趋豳州， 邀贼归路，既而与虏和亲而罢。
tài zōng sì wèi bài xíng bù shàng shū bìng lù qián hòu gōng cì shí fēng sì bǎi hù
太宗嗣位，拜刑部尚书，并录前后功，赐实封四百户。
zhēn guàn èr nián yǐ běn guān jiān jiǎn xiào zhōng shū lìng
贞观二年，以本官兼检校中书令。
sān nián zhuǎn bīng bù shàng shū
三年，转兵部尚书。
tū jué zhū bù lí pàn cháo tíng jiāng tú jìn qǔ yǐ jìng wèi dài zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn lǜ xiāo qí sān qiān zì mǎ yì chū qí bù yì zhí qū è yáng lǐng yǐ bī zhī
突厥诸部离叛，朝廷将图进取，以靖为代州道行军总管，率骁骑三千，自马邑出其不意，直趋恶阳岭以逼之。
tū lì kè hán bù yú yú jìng jiàn guān jūn yǎn zhì yú shì dà jù xiāng wèi yuē táng bīng ruò bù qīng guó ér lái jìng qǐ gǎn gū jūn ér zhì
突利可汗不虞于靖，见官军奄至，于是大惧，相谓曰：“唐兵若不倾国而来，靖岂敢孤军而至？
yī rì shù jīng
”一日数惊。
jìng hou zhī zhī qián lìng jiàn dié lí qí xīn fù qí suǒ qīn kāng sū mì lái jiàng
靖候知之，潜令间谍离其心腹，其所亲康苏密来降。
sì nián jìng jìn jī dìng xiāng pò zhī huò duò qí wáng jiǎn zhī zǐ yáng zhèng dào jí yáng dì xiāo hòu sòng yú jīng shī kè hán jǐn yǐ shēn dùn
四年，靖进击定襄，破之， 获隋齐王暕之子杨正道及炀帝萧后，送于京师，可汗仅以身遁。
yǐ gōng jìn fēng dài guó gōng cì wù liù bǎi duàn jí míng mǎ bǎo qì yān
以功进封代国公， 赐物六百段及名马、宝器焉。
tài zōng cháng wèi yuē xī lǐ líng tí bù zú wǔ qiān bù miǎn shēn jiàng xiōng nú shàng de shū míng zhú bó
太宗尝谓曰：“昔李陵提步卒五千，不免身降匈奴， 尚得书名竹帛。
qīng yǐ sān qiān qīng jì shēn rù lǔ tíng kè fù dìng xiāng wēi zhèn běi dí gǔ jīn suǒ wèi yǒu zú bào wǎng nián wèi shuǐ zhī yì
卿以三千轻骑深入虏庭，克复定襄，威振北狄，古今所未有，足报往年渭水之役。
zì pò dìng xiāng hòu xié lì kè hán dà jù tuì bǎo tiě shān qiǎn shǐ rù cháo xiè zuì qǐng jǔ guó nèi fù
”自破定襄后，颉利可汗大惧，退保铁山，遣使入朝谢罪，请举国内附。
yòu yǐ jìng wèi dìng xiāng dào héng jūn zǒng guǎn wǎng yíng xié lì
又以靖为定襄道行军总管，往迎颉利。
xié lì suī wài qǐng cháo yè ér qián huái yóu yù
颉利虽外请朝谒，而潜怀犹豫。
qí nián èr yuè tài zōng qiǎn hóng lú qīng táng jiǎn jiāng jūn ān xiū rén wèi yù jìng chuāi zhī qí yì wèi jiāng jūn zhāng gōng jǐn yuē zhào shǐ dào bǐ lǔ bì zì kuān
其年二月，太宗遣鸿胪卿唐俭、将军安修仁慰谕，靖揣知其意，谓将军张公谨曰：“诏使到彼，虏必自宽。
suì xuǎn jīng qí yī wàn jī èr shí rì liáng yǐn bīng zì bái dào xí zhī
遂选精骑一万，赍二十日粮，引兵自白道袭之。
gōng jǐn yuē zhào xǔ qí jiàng xíng rén zài bǐ wèi yi tǎo jī
”公谨曰： “诏许其降，行人在彼，未宜讨击。
jìng yuē cǐ bīng jī yě shí bù kě shī hán xìn suǒ yǐ pò qí yě
”靖曰：“此兵机也，时不可失，韩信所以破齐也。
rú táng jiǎn děng bèi hé zú kě xī
如唐俭等辈，何足可惜。
dū jūn jí jìn shī zhì yīn shān yù qí chì hòu qiān yú zhàng jiē fú yǐ suí jūn
”督军疾进，师至阴山，遇其斥候千余帐，皆俘以随军。
xié lì jiàn shǐ zhě dà yuè bù yú guān bīng zhì yě
颉利见使者，大悦，不虞官兵至也。
jìng jūn jiāng bī qí yá zhàng shí wǔ lǐ lǔ shǐ jué
靖军将逼其牙帐十五里，虏始觉。
xié lì wèi wēi xiān zǒu bù zhòng yīn ér kuì sàn
颉利畏威先走，部众因而溃散。
jìng zhǎn wàn yú jí fú nán nǚ shí yú wàn shā qí qī duò yì chéng gōng zhǔ
靖斩万余级，俘男女十余万，杀其妻隋义成公主。
xié lì chéng qiān lǐ mǎ jiāng zǒu tóu tǔ yù hún xī dào xíng jūn zǒng guǎn zhāng bǎo xiāng qín zhī yǐ xiàn
颉利乘千里马将走投吐谷浑，西道行军总管张宝相擒之以献。
é ér tū lì kè hán lái bēn suì fù dìng xiāng cháng ān zhī de chì tǔ jiè zì yīn shān běi zhì yú dà mò
俄而突利可汗来奔，遂复定襄、常安之地，斥土界自阴山北至于大漠。
tài zōng chū wén jìng pò xié lì dà yuè wèi shì chén yuē zhèn wén zhǔ yōu chén rǔ zhǔ rǔ chén sǐ
太宗初闻靖破颉利，大悦，谓侍臣曰： “朕闻主忧臣辱，主辱臣死。
wǎng zhě guó jiā cǎo chuàng tài shàng huáng yǐ bǎi xìng zhī gù chēng chén yú tū jué zhèn wèi cháng bù tòng xīn jí shǒu zhì miè xiōng nú zuò bù ān xí shí bù gān wèi
往者国家草创，太上皇以百姓之故，称臣于突厥，朕未尝不痛心疾首，志灭匈奴，坐不安席，食不甘味。
jīn zhě zàn dòng piān shī wú wǎng bù jié dān yú kuǎn sāi chǐ qí xuě hu
今者暂动偏师，无往不捷，单于款塞，耻其雪乎！
yú shì dà shè tiān xià pú wǔ rì
”于是大赦天下，酺五日。
yù shǐ dài fū wēn yàn bó hài qí gōng zèn jìng jūn wú gāng jì zhì lìng lǔ zhōng qí bǎo sàn yú luàn bīng zhī shǒu
御史大夫温彦博害其功，谮靖军无纲纪，致令虏中奇宝，散于乱兵之手。
tài zōng dà jiā zé ràng jìng dùn shǒu xiè
太宗大加责让，靖顿首谢。
jiǔ zhī tài zōng wèi yuē duò jiāng shǐ wàn suì pò dá tóu kè hán yǒu gōng bù shǎng yǐ zuì zhì lù
久之，太宗谓曰： “隋将史万岁破达头可汗，有功不赏，以罪致戮。
zhèn zé bù rán dāng shè gōng zhī zuì lù gōng zhī xūn
朕则不然，当赦公之罪，录公之勋。
zhào jiā zuǒ guāng lù dài fu cì juàn qiān pǐ zhēn shí yì tōng qián wǔ bǎi hù
”诏加左光禄大夫，赐绢千匹，真食邑通前五百户。
wèi jǐ tài zōng wèi jìng yuē qián yǒu rén chán gōng jīn zhèn yì yǐ wù gōng wù yǐ wéi huái
未几，太宗谓靖曰：“前有人谗公，今朕意已悟，公勿以为怀。
cì juàn èr qiān pǐ bài shàng shū yòu pú yè
”赐绢二千匹，拜尚书右仆射。
jìng xìng chén hòu měi yǔ shí zǎi cān yì xún xún rán shì bù néng yán
靖性沉厚， 每与时宰参议，恂恂然似不能言。
bā nián zhào wèi jī nèi dào dà shǐ sì chá fēng sú
八年，诏为畿内道大使，伺察风俗。
xún yǐ zú jí shàng biǎo qǐ hái gǔ yán shén kěn zhì
寻以足疾上表乞骸骨，言甚恳至。
tài zōng qiǎn zhōng shū shì láng cén wén běn wèi yuē zhèn guān zì gǔ yǐ lái shēn jū fù guì néng zhī zhǐ zú zhě shén shǎo
太宗遣中书侍郎岑文本谓曰：“朕观自古已来，身居富贵， 能知止足者甚少。
bù wèn yú zhì mò néng zì zhī cái suī bù kān qiáng yù jū zhí zòng yǒu jí bìng yóu zì miǎn qiáng
不问愚智，莫能自知，才虽不堪，强欲居职，纵有疾病，犹自勉强。
gōng néng shí dá dà tǐ shēn zú kě jiā zhèn jīn fēi zhí chéng gōng yǎ zhì yù yǐ gōng wèi yī dài kǎi mó
公能识达大体，深足可嘉，朕今非直成公雅志，欲以公为一代楷模。
nǎi xià yōu zhào jiā shòu tè jìn tīng zài dì shè yǎng
”乃下优诏，加授特进，听在第摄养。
cì wù qiān duàn shàng chéng mǎ liǎng pǐ lù cì guó guān fǔ zuǒ bìng yī jiù gěi huàn ruò xiǎo chōu měi sān liǎng rì zhì mén xià zhōng shū píng zhāng zhèng shì
赐物千段、尚乘马两匹，禄赐、国官府佐，并依旧给， 患若小瘳，每三两日至门下、中书平章政事。
jiǔ nián zhēng yuè cì jìng líng shòu zhàng zhù zú jí yě
九年正月，赐靖灵寿杖，助足疾也。
wèi jǐ tǔ yù hún kòu biān tài zōng gù wèi shì chén yuē de lǐ jìng wèi shuài qǐ fēi shàn yě
未几，吐谷浑寇边，太宗顾谓侍臣曰：“得李靖为帅，岂非善也！
jìng nǎi jiàn fáng xuán líng yuē jìng suī nián lǎo gù kān yī xíng
”靖乃见房玄龄曰：“靖虽年老，固堪一行。
tài zōng dà yuè jí yǐ jìng wèi xī hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn tǒng bīng bù shàng shū rèn chéng wáng dào zōng liáng zhōu dū du li dà liàng yòu wèi jiāng jūn li dào yàn lì zhōu cì shǐ gāo zèng shēng děng sān zǒng guǎn zhēng zhī
”太宗大悦，即以靖为西海道行军大总管，统兵部尚书、任城王道宗、凉州都督李大亮、右卫将军李道彦、利州刺史高甑生等三总管征之。
jiǔ nián jūn cì fú sì chéng tǔ yù hún shāo qù yě cǎo yǐ něi wǒ shī tuì bǎo dà fēi chuān zhū jiāng xián yán chūn cǎo wèi shēng mǎ yǐ léi shòu bù kě fù dí
九年，军次伏俟城，吐谷浑烧去野草，以𫗪我师，退保大非川，诸将咸言春草未生，马已羸瘦，不可赴敌。
wéi jìng jué jì ér jìn shēn rù dí jìng suì yú jī shí shān
唯靖决计而进，深入敌境，遂逾积石山。
qián hòu zhàn shù shí hé shā shāng shén zhòng dà pò qí guó
前后战数十合，杀伤甚众，大破其国。
tǔ yù hún zhī zhòng suì shā qí kè hán lái jiàng jìng yòu lì dà níng wáng mù róng shùn ér hái
吐谷浑之众遂杀其可汗来降，靖又立大宁王慕容顺而还。
chū lì zhōu cì shǐ gāo zèng shēng wèi yán zé dào zǒng guǎn yǐ hòu jūn qī jìng báo zé zhī zèng shēng yīn yǒu hàn yú jìng
初，利州刺史高甑生为盐泽道总管，以后军期，靖薄责之，甑生因有憾于靖。
jí shì yǔ guǎng zhōu dū du fǔ zhǎng shǐ táng fèng yì gào jìng móu fǎn
及是， 与广州都督府长史唐奉义告靖谋反。
tài zōng mìng fǎ guān àn qí shì zèng shēng děng jìng yǐ wū wǎng dé zuì
太宗命法官按其事，甑生等竟以诬罔得罪。
jìng nǎi hé mén zì shǒu dù jué bīn kè suī qīn qī bù dé wàng jìn
靖乃阖门自守，杜绝宾客，虽亲戚不得妄进。
shí yī nián gǎi fēng wèi guó gōng shòu pú zhōu cì shǐ réng lìng dài xí lì jìng bù xíng
十一年，改封卫国公，授濮州刺史，仍令代袭，例竟不行。
shí sì nián jìng qī zú yǒu zhào fén yíng zhì dù yī hàn wèi huò gù shì
十四年，靖妻卒，有诏坟茔制度，依汉卫、霍故事；
zhù quē xiàng tū jué nèi tiě shān tǔ yù hún nèi jī shí shān xíng yǐ jīng shū jì
筑阙象突厥内铁山、吐谷浑内积石山形，以旌殊绩。
shí qī nián zhào tú huà jìng jí zhào jùn wáng xiào gōng děng èr shí sì rén yú líng yān gé
十七年，诏图画靖及赵郡王孝恭等二十四人于凌烟阁。
shí bā nián dì xìng qí dì wèn jí réng cì juàn wǔ bǎi pǐ jìn wèi wèi guó gōng kāi fǔ yí tóng sān sī
十八年，帝幸其第问疾，仍赐绢五百匹，进位卫国公、开府仪同三司。
tài zōng jiāng fá liáo dōng zhào jìng rù gé cì zuò yù qián wèi yuē gōng nán píng wú huì běi qīng shā mò xī dìng mù róng wéi dōng yǒu gāo lí wèi fú gōng yì rú hé
太宗将伐辽东，召靖入阁，赐坐御前，谓曰：“公南平吴会，北清沙漠，西定慕容，唯东有高丽未服，公意如何？
duì yuē chén wǎng zhě píng jiè tiān wēi báo zhǎn wēi xiào jīn cán nián xiǔ gǔ wéi nǐ cǐ xíng
”对曰：“臣往者凭藉天威，薄展微效，今残年朽骨，唯拟此行。
bì xià bù qì lǎo chén bìng qī chōu yǐ
陛下不弃，老臣病期瘳矣。
tài zōng mǐn qí léi lǎo bù xǔ
”太宗愍其羸老，不许。
èr shí sān nián hōng yú jiā nián qī shí jiǔ
二十三年， 薨于家，年七十九。
cè zèng sī tú bīng zhōu dū du gěi bān jiàn sì shí rén yǔ bǎo gǔ chuī péi zàng zhāo líng shì yuē jǐng wǔ
册赠司徒、并州都督，给班剑四十人、羽葆鼓吹，陪葬昭陵， 谥曰景武。
zi dé jiǎn sì guān zhì jiāng zuò shǎo jiang
子德謇嗣，官至将作少匠。
jìng dì kè shī zhēn guàn zhōng guān zhì yòu wǔ wèi jiāng jūn yǐ zhàn gōng lèi fēng dān yáng jùn gōng
靖弟客师，贞观中，官至右武卫将军，以战功累封丹阳郡公。
yǒng huī chū yǐ nián lǎo zhì shì xìng hǎo chí liè sì shí cóng qín wú zàn zhǐ xī
永徽初，以年老致仕，性好驰猎，四时从禽，无暂止息。
yǒu bié yè zài kūn míng chí nán zì jīng chéng zhī wài xi jì lǐ shuǐ niǎo shòu jiē shi zhī měi chū zé niǎo que suí zhú ér zào yě rén wèi zhī niǎo zéi
有别业在昆明池南，自京城之外，西际澧水，鸟兽皆识之，每出则鸟鹊随逐而噪，野人谓之“鸟贼”。
zǒng zhāng zhōng zú nián jiǔ shí yú
总章中卒，年九十余。
kè shī sūn lìng wèn xuán zōng zài fān shí yǔ lìng wèn kuǎn xiá jí jí wèi yǐ xié zàn gōng lèi qiān zhì diàn zhōng shǎo jiān
客师孙令问，玄宗在籓时与令问款狎，及即位，以协赞功累迁至殿中少监。
xiān tiān zhōng yù zhū dòu huái zhēn děng gōng fēng sòng guó gōng shí fēng wǔ bǎi hù
先天中，预诛窦怀贞等功，封宋国公，实封五百户。
lìng wèn gù cí shí fēng zhào bù xǔ
令问固辞实封，诏不许。
kāi yuán zhōng zhuǎn diàn zhōng jiān zuǒ sàn qí cháng shì zhī shàng shí shì
开元中， 转殿中监、左散骑常侍，知尚食事。
lìng wèn suī tè chéng ēn chǒng wèi cháng gàn yù shí zhèng shēn wéi wù lùn suǒ chēng
令问虽特承恩宠，未尝干预时政，深为物论所称。
rán hòu yú zì fèng shí zhuàn fēng chǐ guǎng chù chú huàn gōng lín zǎi shā
然厚于自奉，食馔丰侈，广畜刍豢，躬临宰杀。
shí fāng fèng fú qí dǔ xìn zhī shì huò jī zhī
时方奉佛，其笃信之士或讥之。
lìng wèn yuē cǐ wù chù shēng yǔ guǒ cài hé yì
令问曰：“此物畜生，与果菜何异？
hú wéi qiáng shēng fēn bié bù yì yuǎn yú dào hu
胡为强生分别，不亦远于道乎？
lüè bù yǐ ēn miǎn zì shì xián shì jiāo yě cóng qín zì yú
”略不以恩眄自恃，闲适郊野，从禽自娱。
shí wǔ nián liáng zhōu dū du wáng jūn qí fèng huí hé bù luò pàn lìng wèn zuò yǔ lián yīn zuǒ shòu fǔ zhōu bié jià xún zú
十五年，凉州都督王君跂奉回纥部落叛，令问坐与连姻，左授抚州别驾，寻卒。
dà hé zhōng lìng wèn sūn yàn fāng fèng xiáng fǔ sī lù cān jūn yì què jìn gāo zǔ tài zōng suǒ cì wèi guó gōng jìng guān gào chì shū shǒu zhào děng shí yú juǎn nèi sì juǎn tài zōng wén huáng dì bǐ jì wén zōng bǎo xī bù néng shì shǒu
大和中，令问孙彦芳，凤翔府司录参军，诣阙进高祖、太宗所赐卫国公靖官告、 敕书、手诏等十余卷，内四卷太宗文皇帝笔迹，文宗宝惜不能释手。
qí pèi bǐ shàng kān shū jīn zhuāng mù xiá zhì zuò jīng qiǎo
其佩笔尚堪书， 金装木匣，制作精巧。
dì bìng liú jìn zhōng lìng shū gōng mó xiě běn hái zhī cì fāng juàn èr bǎi pǐ yī fú xuē hù yǐ chou zhī
帝并留禁中，令书工模写本还之，赐芳绢二百匹、衣服、靴笏以酬之。
li jī cáo zhōu lí hú rén yě
李𪟝，曹州离狐人也。
suí mò xǐ jū huá zhōu zhī wèi nán
隋末徙居滑州之卫南。
běn xìng xú shì míng shì jī yǒng huī zhōng yǐ fàn tài zōng huì dān míng jī yān
本姓徐氏，名世𪟝，永徽中，以犯太宗讳，单名𪟝焉。
jiā duō tóng pú jī sù shù qiān zhōng yǔ qí fù gài jiē hǎo huì shī zhěng jì pín fá bù wèn qīn shū
家多僮仆，积粟数千钟，与其父盖皆好惠施，拯济贫乏，不问亲疏。
dà yè mò wéi chéng rén dí ràng jù zhòng wèi dào jī wǎng cóng zhī shí nián shí qī wèi ràng yuē jīn cǐ tǔ de shì gōng jí jī xiāng rǎng rén duō xiāng shí bù yí zì xiāng qīn lüè
大业末，韦城人翟让聚众为盗，𪟝往从之，时年十七，谓让曰：“今此土地是公及𪟝乡壤，人多相识，不宜自相侵掠。
qiě sòng zhèng liǎng jùn de guǎn yù hé shāng lǚ wǎng huán chuán chéng bù jué jiù bǐ yāo jié zú yǐ zì xiāng zī zhù
且宋、郑两郡，地管御河，商旅往还， 船乘不绝，就彼邀截，足以自相资助。
ràng rán zhī yú shì jié gōng sī chuán qǔ wù bīng zhòng dà zhèn
”让然之，于是劫公私船取物，兵众大振。
duò qiǎn qí jùn tōng shǒu zhāng xū tuó lǜ shī èr wàn tǎo zhī jī yǔ pín zhàn jìng zhǎn xū tuó yú zhèn
隋遣齐郡通守张须陀率师二万讨之，𪟝与频战，竟斩须陀于阵。
chū li mì wáng mìng zài yōng qiū jùn yí rén wáng bó dāng nì yú yě bó dāng gòng jī shuō dí ràng fèng mì wéi zhǔ
初，李密亡命在雍丘，浚仪人王伯当匿于野，伯当共𪟝说翟让奉密为主。
duò lìng wáng shì chōng tǎo mì jī yǐ qí jì bài shì chōng yú luò shuǐ zhī shàng mì bài jī wèi dōng hǎi jùn gōng
隋令王世充讨密，𪟝以奇计败世充于洛水之上，密拜𪟝为东海郡公。
shí hé nán shān dōng dà shuǐ sǐ zhě jiāng bàn duò dì lìng jī rén jiù shí lí yáng kāi cāng zhèn gěi
时河南、山东大水，死者将半，隋帝令饥人就食黎阳，开仓赈给。
shí zhèng jiào yǐ wěn cāng sī bù shí zhèn gěi sǐ zhě rì shù wàn rén
时政教已紊，仓司不时赈给，死者日数万人。
jī yán yú mì yuē tiān xià dà luàn běn shì wèi jī jīn ruò de lí yáng yī cāng dà shì jì yǐ
𪟝言于密曰： “天下大乱，本是为饥，今若得黎阳一仓，大事济矣。
mì nǎi qiǎn jī lǐng huī xià wǔ qiān rén zì yuán wǔ jì hé yǎn xí jí rì kè zhī kāi cāng zì shí yī xún zhī jiān shèng bīng èr shí wàn yú
”密乃遣𪟝领麾下五千人自原武济河掩袭，即日克之，开仓恣食，一旬之间，胜兵二十万余。
jīng suì yú yǔ wén huà jí yú jiāng dū shì nì yōng bīng běi shàng zhí zhǐ dōng jùn
经岁余，宇文化及于江都弑逆，拥兵北上，直指东郡。
shí yuè wáng tōng jí wèi yú dōng jīng shè mì zhī zuì bài wèi tài wèi fēng wèi guó gōng
时越王侗即位于东京，赦密之罪，拜为太尉， 封魏国公；
shòu jī yòu wǔ hou dà jiàng jūn mìng tǎo huà jí
授𪟝右武候大将军，命讨化及。
mì qiǎn jī shǒu cāng chéng jī yú chéng wài jué shēn gōu yǐ gù shǒu huà jí shè gōng jù sì miàn gōng cāng zǔ qiàn bù dé zhì chéng xià jī yú qiàn zhōng wéi dì dào chū bīng jī zhī dà bài ér qù
密遣𪟝守仓城，𪟝于城外掘深沟以固守， 化及设攻具，四面攻仓，阻堑不得至城下，𪟝于堑中为地道，出兵击之，大败而去。
wǔ dé èr nián mì wèi wáng shì chōng suǒ pò yōng zhòng guī cháo
武德二年，密为王世充所破，拥众归朝。
qí jiù jìng dōng zhì yú hǎi nán zhì yú jiāng xi zhì rǔ zhōu běi zhì wèi jùn jī bìng jù zhī wèi yǒu suǒ shǔ wèi zhǎng shǐ guō xiào kè yuē wèi gōng jì guī dà táng jīn cǐ rén zhòng tǔ dì wèi gōng suǒ yǒu yě
其旧境东至于海，南至于江，西至汝州，北至魏郡，𪟝并据之，未有所属，谓长史郭孝恪曰：“魏公既归大唐，今此人众土地，魏公所有也。
wú ruò shàng biǎo xiàn zhī jí shì lì zhǔ zhī bài zì wèi jǐ gōng yǐ yāo fù guì wú suǒ chǐ yě
吾若上表献之，即是利主之败，自为己功，以邀富贵，吾所耻也。
jīn yi jù lù zhōu xiàn míng shù jí jūn rén hù kǒu zǒng qǐ wèi gōng tīng gōng zì xiàn cǐ zé wèi gōng zhī gōng yě
今宜具录州县名数及军人户口，总启魏公，听公自献，此则魏公之功也。
nǎi qiǎn shǐ qǐ mì
” 乃遣使启密。
shǐ rén chū zhì gāo zǔ wén qí wú biǎo wéi yǒu qǐ yǔ mì shén guài zhī
使人初至，高祖闻其无表，惟有启与密，甚怪之。
shǐ zhě yǐ jī yì wén zòu gāo zǔ dà xǐ yuē xú shì jī gǎn dé tuī gōng shí chún chén yě
使者以𪟝意闻奏， 高祖大喜曰：“徐世𪟝感德推功，实纯臣也。
zhào shòu lí yáng zǒng guǎn shàng zhù guó lái guó gōng
”诏授黎阳总管、上柱国，莱国公。
xún jiā yòu wǔ hou dà jiàng jūn gǎi fēng cáo guó gōng cì xìng lǐ shì cì liáng tián wǔ shí qǐng jiǎ dì yī qū
寻加右武候大将军，改封曹国公，赐姓李氏，赐良田五十顷，甲第一区。
fēng qí fù gài wèi jì yīn wáng gài gù cí wáng jué nǎi fēng shū guó gōng shòu sàn qí cháng shì líng zhōu cì shǐ
封其父盖为济阴王，盖固辞王爵，乃封舒国公，授散骑常侍、陵州刺史。
lìng jī zǒng tǒng hé nán shān dōng zhī bīng yǐ jù wáng shì chōng
令𪟝总统河南、山东之兵以拒王世充。
jí li mì fǎn pàn fú zhū gāo zǔ yǐ jī jiù jīng shì mì qiǎn shǐ bào qí fǎn zhuàng
及李密反叛伏诛，高祖以𪟝旧经事密，遣使报其反状。
jī biǎo qǐng shōu zàng zhào xǔ zhī
𪟝表请收葬，诏许之。
jī fú cuī dié yǔ jiù liáo lì jiàng shì zàng mì yú lí shān zhī nán fén gāo qī rèn shì fú ér sàn cháo yě yì zhī
𪟝服衰绖，与旧僚吏将士葬密于黎山之南，坟高七仞，释服而散， 朝野义之。
ér dòu jiàn dé qín huà jí yú wèi xiàn fù jìn jūn gōng jī lì qū jiàng zhī
而窦建德擒化及于魏县，复进军攻𪟝，力屈降之。
jiàn dé shōu qí fù cóng jūn wèi zhì lìng jī fù shǒu lí yáng
建德收其父，从军为质，令𪟝复守黎阳。
sān nián zì bá guī jīng shī
三年，自拔归京师。
sì nián cóng tài zōng fá wáng shì chōng yú dōng dōu lèi zhàn dà jié
四年，从太宗伐王世充于东都，累战大捷。
yòu dōng lüè dì zhì wǔ láo wěi zhèng zhōu sī bīng chén yuè qǐng fān wǔ láo jī yè qián bīng yìng jiē kè zhī
又东略地至武牢，伪郑州司兵沈悦请翻武牢，𪟝夜潜兵应接，克之。
qín qí wěi cì shǐ jīng wáng xíng běn
擒其伪刺史荆王行本。
yòu cóng tài zōng píng dòu jiàn dé jiàng wáng shì chōng zhèn lǚ ér hái
又从太宗平窦建德，降王世充，振旅而还。
lùn gōng xíng shǎng tài zōng wéi shàng jiāng jī wèi xià jiāng yǔ tài zōng jù fú jīn jiǎ chéng róng lù gào jié yú tài miào
论功行赏，太宗为上将，𪟝为下将，与太宗俱服金甲，乘戎辂，告捷于太庙。
qí fù zì míng zhōu yǔ péi ju rù cháo gāo zǔ jiàn zhī dà xǐ fù qí guān jué
其父自洺州与裴矩入朝，高祖见之大喜，复其官爵。
jī yòu cóng tài zōng pò liú hēi tà xú yuán lǎng lèi qiān zuǒ jiān mén dà jiàng jūn
𪟝又从太宗破刘黑闼、徐圆朗，累迁左监门大将军。
yuán lǎng zhòng jù yǎn zhōu fǎn shòu jī hé nán dà zǒng guǎn yǐ tǎo zhī xún huò yuán lǎng zhǎn shǒu yǐ xiàn yǎn zhōu píng
圆朗重据兖州反，授𪟝河南大总管以讨之，寻获圆朗，斩首以献，兖州平。
qī nián zhào yǔ zhào jùn wáng xiào gōng tǎo fǔ gōng shí xiào gōng lǐng zhōu shī xún jiāng ér xià jī lǐng bù zú yī wàn dù huái bá qí shòu yáng zhì xiá shí
七年，诏与赵郡王孝恭讨辅公祏，孝恭领舟师巡江而下，𪟝领步卒一万渡淮，拔其寿阳，至硖石。
gōng shí zhī jiāng chén zhèng tōng lǜ bīng shí wàn zhūn yú liáng shān yòu qiǎn qí dà jiàng féng huì liàng shuài shuǐ jūn shí wàn suǒ lián dà jiàn yǐ duàn jiāng lù réng yú jiāng xī jié lěi fēn shǒu shuǐ lù yǐ yù wáng shī
公祏之将陈正通率兵十万屯于梁山，又遣其大将冯惠亮帅水军十万，锁连大舰以断江路，仍于江西结垒，分守水陆，以御王师。
jī gōng qí lěi xún kè zhī
𪟝攻其垒，寻克之。
huì liàng dān qióng ér dùn
惠亮单舼而遁。
jī chéng shèng bī zhèng tōng dà kuì yǐ shí yú qí bēn yú dān yáng
𪟝 乘胜逼正通，大溃，以十余骑奔于丹阳。
gōng yòu qì chéng yè dùn jī zòng qí zhuī zhǎn zhī yú wǔ kāng jiāng nán xī dìng
公祐弃城夜遁，𪟝纵骑追斩之于武康，江南悉定。
bā nián tū jué kòu bīng zhōu mìng jī wéi xíng jūn zǒng guǎn jī zhī yú tài gǔ zǒu zhī
八年，突厥寇并州，命𪟝为行军总管，击之于太谷，走之。
tài zōng jí wèi bài bīng zhōu dū du cì shí fēng jiǔ bǎi hù
太宗即位，拜并州都督，赐实封九百户。
zhēn guàn sān nián wèi tōng mò dào héng jūn zǒng guǎn
贞观三年，为通漠道行军总管。
zhì yún zhōng yǔ tū jué xié lì kě hàn bīng huì dà zhàn yú bái dào
至云中，与突厥颉利可汗兵会，大战于白道。
tū jué bài tún yíng yú qì kǒu qiǎn shǐ qǐng hé
突厥败，屯营于碛口，遣使请和。
zhào hóng lú qīng táng jiǎn wǎng shè zhī
诏鸿胪卿唐俭往赦之。
jī shí yǔ dìng xiāng dào dà zǒng guǎn lǐ jìng jūn huì xiāng yǔ yì yuē xié lì suī bài rén zhòng shàng duō ruò zǒu dù qì bǎo yú jiǔ xìng dào yáo zǔ shēn zhuī zé nán jí
𪟝 时与定襄道大总管李靖军会，相与议曰：“颉利虽败，人众尚多，若走渡碛，保于九姓，道遥阻深，追则难及。
jīn zhào shǐ táng jiǎn zhì bǐ qí bì chí bèi wǒ děng suí hòu xí zhī cǐ bù zhàn ér píng zéi yǐ
今诏使唐俭至彼，其必弛备，我等随后袭之，此不战而平贼矣。
jìng è wàn xǐ yuē gōng zhī cǐ yán nǎi hán xìn miè tián héng zhī cè yě
”靖扼腕喜曰：“公之此言，乃韩信灭田横之策也。
yú shì dìng jì
”于是定计。
jìng jiāng bīng bī yè ér fā jī lè bīng jì jìn
靖将兵逼夜而发，𪟝勒兵继进。
jìng jūn jì zhì zéi yíng dà kuì xié lì yǔ wàn yú rén yù zǒu dù qì
靖军既至，贼营大溃，颉利与万余人欲走渡碛。
jī tún jūn yú qì kǒu xié lì zhì bù dé dù qì qí dà qiú cháng lǜ qí bù luò bìng jiàng yú jī lǔ wǔ wàn yú kǒu ér hái
𪟝屯军于碛口，颉利至，不得渡碛，其大酋长率其部落并降于𪟝，虏五万余口而还。
shí gāo zōng wèi jìn wáng yáo lǐng bīng zhōu dà dū dū shòu jī guāng lù dài fu xíng bīng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
时高宗为晋王，遥领并州大都督，授𪟝光禄大夫，行并州大都督府长史。
fù yōu jiě xún qǐ fù jiù zhí
父忧解，寻起复旧职。
shí yī nián gǎi fēng yīng guó gōng dài xí qí zhōu cì shǐ shí bìng bù jiù guó fù yǐ běn guān yáo lǐng tài zǐ zuǒ wèi lǜ
十一年，改封英国公，代袭蕲州刺史，时并不就国，复以本官遥领太子左卫率。
jī zài bīng zhōu fán shí liù nián lìng xíng jìn zhǐ hào wèi chèn zhí
𪟝在并州凡十六年，令行禁止，号为称职。
tài zōng wèi shì chén yuē suí yáng dì bù néng jīng xuǎn xián liáng ān fǔ biān jìng wéi jiě zhù cháng chéng yǐ bèi tū jué qíng shí zhī huò yī zhì yú cǐ
太宗谓侍臣曰：“隋炀帝不能精选贤良，安抚边境，惟解筑长城以备突厥，情识之惑，一至于此！
zhèn jīn wěi rèn li shì jī yú bīng zhōu suì shǐ tū jué wèi wēi dùn zǒu sāi yuán ān jìng qǐ bù shèng yuǎn zhù cháng chéng yé
朕今委任李世𪟝 于并州，遂使突厥畏威遁走，塞垣安静，岂不胜远筑长城耶？
shí wǔ nián zhēng bài bīng bù shàng shū wèi fù jīng huì xuē yán tuó qiǎn qí zi dà dù shè shuài qí bā wàn nán qīn li sī mó bù luò
十五年，征拜兵部尚书，未赴京，会薛延陀遣其子大度设帅骑八万南侵李思摩部落。
mìng jī wèi shuò zhōu xíng jūn zǒng guǎn lǜ qīng jì sān qiān zhuī jí yán tuó yú qīng shān jī dà pò zhī zhǎn qí míng wáng yī rén fú huò shǒu lǐng lǔ wǔ wàn yú jì yǐ gōng fēng yī zi wèi xiàn gōng
命𪟝为朔州行军总管，率轻骑三千追及延陀于青山，击大破之，斩其名王一人，俘获首领，虏五万余计，以功封一子为县公。
jī shí yù bào jí yàn fāng yún xū huī kě yǐ liáo zhī tài zōng nǎi zì jiǎn xū wèi qí huò yào
𪟝时遇暴疾，验方云，须灰可以疗之，太宗乃自翦须，为其和药。
jī dùn shǒu jiàn xuè qì yǐ kěn xiè dì yuē wú wèi shè jì jì ěr bù fán shēn xiè
𪟝顿首见血，泣以恳谢，帝曰：“吾为社稷计耳， 不烦深谢。
shí qī nián gāo zōng wèi huáng tài zǐ zhuǎn jī tài zǐ zhān shì jiān zuǒ wèi lǜ jiā wèi tè jìn tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
”十七年，高宗为皇太子，转𪟝太子詹事兼左卫率，加位特进，同中书门下三品。
tài zōng wèi yuē wǒ r xīn dēng chǔ èr qīng jiù zhǎng shǐ jīn yǐ gōng shì xiāng wěi gù yǒu cǐ shòu
太宗谓曰：“我儿新登储贰，卿旧长史，今以宫事相委，故有此授。
suī qū jiē zī kě wù guài yě
虽屈阶资，可勿怪也。
tài zōng yòu cháng xián yàn gù jī yuē zhèn jiāng shǔ yǐ yòu gū sī zhī wú yuè qīng zhě
”太宗又尝闲宴，顾𪟝曰：“朕将属以幼孤，思之无越卿者。
gōng wǎng bù yí yú li mì jīn qǐ fù yú zhèn zāi
公往不遗于李密，今岂负于朕哉！
jī xuě tì zhì cí yīn shì zhǐ liú xiě
”𪟝雪涕致辞，因噬指流血。
é ér chén zuì nǎi jiě yù fú fù zhī qí jiàn wěi xìn rú cǐ
俄而沉醉，乃解御服覆之，其见委信如此。
shí bā nián tài zōng jiāng qīn zhēng gāo lí shòu jī liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn gōng pò gài móu liáo dōng bái yá děng shù chéng yòu cóng tài zōng cuī tiǎn zhu bi zhèn yǐ gōng fēng yī zi wèi jùn gōng
十八年，太宗将亲征高丽，授𪟝辽东道行军大总管，攻破盖牟、辽东、白崖等数城，又从太宗摧殄驻跸阵，以功封一子为郡公。
èr shí nián yán tuó bù luò rǎo luàn zhào jī jiāng èr bǎi qí biàn fā tū jué bīng tǎo jī
二十年，延陀部落扰乱，诏𪟝将二百骑便发突厥兵讨击。
zhì wū dé jiān shān dà zhàn pò zhī
至乌德鞬山，大战破之。
qí dà shǒu lǐng tī zhēn dá yú lǜ zhòng lái fáng qí kè hán duō mó zhī nán cuàn yú huāng gǔ qiǎn tōng shì shè rén xiāo sì yè zhāo wèi bù lǐng sòng yú jīng shī qì běi xī dìng
其大首领梯真达于率众来防，其可汗咄摩支南窜于荒谷，遣通事舍人萧嗣业招慰部领，送于京师，碛北悉定。
èr shí èr nián zhuǎn tài cháng qīng réng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
二十二年，转太常卿，仍同中书门下三品。
xún rì fù chú tài zǐ zhān shì
旬日，复除太子詹事。
èr shí sān nián tài zōng qǐn jí wèi gāo zōng yuē rǔ yú li jī wú ēn wǒ jīn jiāng zé chū zhī
二十三年，太宗寝疾，谓高宗曰：“汝于李𪟝无恩，我今将责出之。
wǒ sǐ hòu rǔ dāng shòu yǐ pú yè jí hé rǔ ēn bì zhì qí sǐ lì
我死后，汝当授以仆射，即荷汝恩，必致其死力。
nǎi chū wèi dié zhōu dū dū
”乃出为叠州都督。
gāo zōng jí wèi qí yuè zhào bài luò zhōu cì shǐ xún jiā kāi fǔ yí tóng sān sī lìng tóng zhōng shū mén xià cān zhǎng jī mì
高宗即位，其月，召拜洛州刺史，寻加开府仪同三司，令同中书门下，参掌机密。
shì suì cè bài shàng shū zuǒ pú yè
是岁，册拜尚书左仆射。
yǒng huī yuán nián kàng biǎo qiú jiě pú yè réng lìng yǐ kāi fǔ yí tóng sān sī yī jiù zhī zhèng shì
永徽元年，抗表求解仆射，仍令以开府仪同三司依旧知政事。
sì nián cè bài sī kōng
四年，册拜司空。
chū zhēn guàn zhōng tài zōng yǐ xūn yōng tè zhe cháng tú qí xíng yú líng yān gé zhì shì dì yòu mìng xiě xíng yān réng qīn wèi zhī xù
初， 贞观中，太宗以勋庸特著，尝图其形于凌烟阁，至是，帝又命写形焉，仍亲为之序。
xiǎn qìng sān nián cóng xìng dōng dōu zài lù yù jí dì qīn lín wèn
显庆三年，从幸东都，在路遇疾，帝亲临问。
lín dé chū dōng fēng tài shān zhào jī wèi fēng shàn dà shǐ nǎi cóng jià
麟德初，东封泰山，诏𪟝为封禅大使， 乃从驾。
cì huá zhōu qí zǐ zǎo guǎ jū jī jiù lǘ huáng hòu qīn zì lín wèn cì yǐ yī fú réng fēng wèi dōng píng jùn jūn
次滑州，其姊早寡，居𪟝旧闾，皇后亲自临问，赐以衣服，仍封为东平郡君。
yòu zhuì mǎ shāng zú shàng qīn jiàng wèn yǐ suǒ chéng cì zhī
又坠马伤足，上亲降问，以所乘赐之。
qián fēng yuán nián gāo lí mò lí zhī nán chǎn wèi qí dì nán jiàn suǒ zhú bǎo yú guó nèi chéng qiǎn zi xiàn chéng yì què qǐ shī
干封元年，高丽莫离支男产为其弟男建所逐，保于国内城，遣子献城诣阙乞师。
zǒng zhāng yuán nián mìng jī wèi liáo dōng dào héng jūn zǒng guǎn lǜ bīng èr wàn lüè dì zhì yā lǜ shuǐ
总章元年，命𪟝为辽东道行军总管，率兵二万略地至鸭绿水。
zéi qiǎn qí dì lái jù zhàn jī zòng bīng jī bài zhī zhuī bēn èr bǎi lǐ zhì yú píng rǎng chéng
贼遣其弟来拒战，𪟝 纵兵击败之，追奔二百里，至于平壤城。
nán jiàn bì mén bù gǎn chū zéi zhōng zhū chéng hài jù duō bá rén zhòng dùn zǒu jiàng kuǎn zhě xiāng jì
男建闭门不敢出，贼中诸城骇惧，多拔人众遁走，降款者相继。
jī yòu yǐn bīng wéi píng rǎng liáo dōng dào fù dà zǒng guǎn liú rén guǐ hǎo chù jùn jiāng jūn xuē rén guì bìng huì yú píng rǎng jī jiǎo wéi zhī
𪟝又引兵围平壤，辽东道副大总管刘仁轨、郝处俊、将军薛仁贵并会于平壤，犄角围之。
jīng yuè yú kè qí chéng lǔ qí wáng gāo cáng jí nán jiàn nán chǎn liè qí zhū chéng bìng wèi zhōu xiàn zhèn lǚ ér xuán
经月余，克其城，虏其王高藏及男建、男产，裂其诸城，并为州县，振旅而旋。
lìng jī biàn dào yǐ gāo cáng jí nán jiàn xiàn yú zhāo líng lǐ bì bèi jūn róng rù jīng chéng xiàn tài miào
令𪟝便道以高藏及男建献于昭陵，礼毕，备军容入京城， 献太庙。
èr nián jiā tài zǐ tài shī zēng shí shí fēng tōng qián yī qiān yī bǎi hù
二年，加太子太师，增食实封通前一千一百户。
qí nián qǐn jí zhào yǐ jī wèi sī wèi zhèng qīng shǐ de shì jí
其年寝疾，诏以𪟝为司卫正卿，使得视疾。
xún hōng nián qī shí liù
寻薨，年七十六。
dì wèi zhī jǔ āi chuò cháo qī rì zèng tài wèi yáng zhōu dà dū dū shì yuē zhēn wǔ gěi dōng yuán mì qì péi zàng zhāo líng
帝为之举哀，辍朝七日，赠太尉、扬州大都督， 谥曰贞武，给东园秘器，陪葬昭陵。
lìng sī píng tài cháng bó yáng fǎng shè tóng wén zhèng qīng jiān hù
令司平太常伯杨昉摄同文正卿监护。
jí zàng rì dì xìng wèi yāng gǔ chéng dēng lóu lín sòng wàng liǔ chē tòng kū bìng wèi shè jì
及葬日， 帝幸未央古城，登楼临送，望柳车恸哭，并为设祭。
huáng tài zǐ yì cóng jià lín sòng āi tòng bēi gǎn zuǒ yòu
皇太子亦从驾临送，哀恸悲感左右。
zhào bǎi guān sòng zhì gù chéng xī běi suǒ zhù fén yī zhǔn wèi huò gù shì xiàng yīn shān tiě shān jí wū dé jiān shān yǐ jīng pò tū jué xuē yán tuó zhī gōng
诏百官送至故城西北，所筑坟一准卫、霍故事，象阴山、铁山及乌德鞬山， 以旌破突厥、薛延陀之功。
guāng zhái yuán nián zhào jī pèi xiǎng gāo zōng miào tíng
光宅元年，诏𪟝配享高宗庙庭。
jī qián hòu zhàn shèng suǒ de jīn bó jiē sàn zhī yú jiàng shì
𪟝前后战胜所得金帛，皆散之于将士。
chū de lí yáng cāng jiù cāng zhě shù shí wàn rén
初得黎阳仓，就仓者数十万人。
wèi zhēng gāo jì fǔ dù zhèng lún guō xiào kè jiē yóu qí suǒ yī jiàn yú zhòng rén zhōng jí jiā lǐ jìng yǐn zhī wò nèi tán xuè wàng juàn
魏征、 高季辅、杜正伦、郭孝恪皆游其所，一见于众人中，即加礼敬，引之卧内，谈谑忘倦。
jí píng wǔ láo huò wěi zhèng zhōu zhǎng shǐ dài zhòu zhī qí xíng néng xún shì yú jìng tuī jiàn xián zhì xiǎn dá dāng shí chēng qí yǒu zhī rén zhī jiàn
及平武牢，获伪郑州长史戴胄，知其行能，寻释于竟，推荐咸至显达，当时称其有知人之鉴。
yòu chū píng wáng shì chōng huò qí gù rén shàn xióng xìn yī lì chǔ sǐ jī biǎo chēng qí wǔ yì jué lún ruò shōu zhī yú hé sǐ zhī zhōng bì dà gǎn ēn kān wèi guó jiā jìn mìng qǐng yǐ guān jué shú zhī
又，初平王世充，获其故人单雄信，依例处死，𪟝表称其武艺绝伦， 若收之于合死之中，必大感恩，堪为国家尽命，请以官爵赎之。
gāo zǔ bù xǔ lín jiāng jiù lù jī duì zhī hào tòng gē gǔ ròu yǐ dàn zhī yuē shēng sǐ yǒng jué cǐ ròu tóng guī yú tǔ yǐ
高祖不许，临将就戮，𪟝对之号恸，割股肉以啖之，曰：“生死永诀，此肉同归于土矣。
réng shōu yǎng qí zi
”仍收养其子。
měi xíng jūn yòng shī pō rèn chóu suàn lín dí yìng biàn dòng hé shì jī
每行军用师，颇任筹算，临敌应变，动合事机。
yú rén tú jì shi qí zāng pǐ wén qí piàn shàn è wàn ér cóng
与人图计，识其臧否，闻其片善，扼腕而从。
shì jié zhī rì duō tuī gōng yú xià yǐ shì rén jiē wèi yòng suǒ xiàng duō kè jié
事捷之日，多推功于下，以是人皆为用，所向多克捷。
jì jī zhī sǐ wén zhě mò bù qī chuàng
洎𪟝之死， 闻者莫不凄怆。
yǔ dì bì tè cún yǒu ài guī mén zhī nèi sù ruò yán jūn
与弟弼特存友爱，闺门之内，肃若严君。
zì yù jí gāo zōng jí huáng tài zǐ sòng yào jí qǔ fú zhī
自遇疾，高宗及皇太子送药，即取服之；
jiā zhōng zhào yī wū jiē bù xǔ rù mén
家中召医巫，皆不许入门。
zǐ dì gù yǐ yào jìn jī wèi yuē wǒ shān dōng yī tián fu ěr pān fù míng zhǔ làn jū fù guì wèi jí sān tái nián jiāng bā shí qǐ fēi mìng hu
子弟固以药进，𪟝谓曰：“我山东一田夫耳，攀附明主，滥居富贵，位极三台，年将八十，岂非命乎？
xiū duǎn bì shì yǒu qī níng róng làng jiù yī rén qiú huó
修短必是有期，宁容浪就医人求活！
jìng jù ér bù jìn
”竟拒而不进。
hū wèi bì yuē wǒ shì de xiǎo chāi kě zhì jiǔ yǐ shēn yàn lè
忽谓弼曰：“我似得小差，可置酒以申宴乐。
yú shì táng shàng zòu nǚ jì yán xià liè zǐ sūn
” 于是堂上奏女妓，檐下列子孙。
yàn ba wèi bì yuē wǒ zì liàng bì sǐ yù yǔ rǔ yī bié ěr
宴罢，谓弼曰：“我自量必死，欲与汝一别耳。
kǒng rǔ bēi kū kuáng yán shì chà kě wèi xū tí qì tīng wǒ yuē shù
恐汝悲哭，诳言似差，可未须啼泣，听我约束。
wǒ jiàn fáng xuán líng dù rú huì gāo jì fǔ xīn kǔ zuò de mén hù yì wàng chuí yù hòu kūn bìng zāo chī r pò jiā dàng jǐn
我见房玄龄、杜如晦、高季辅辛苦作得门户，亦望垂裕后昆，并遭痴儿破家荡尽。
wǒ yǒu rú xǔ tún quǎn jiāng yǐ fù rǔ rǔ kě fáng chá yǒu cāo xíng bù lún jiāo yóu fēi lèi jí jí dǎ shā rán hòu zòu zhī
我有如许豚犬，将以付汝，汝可防察， 有操行不伦、交游非类，急即打杀，然后奏知。
yòu jiàn rén duō mái jīn yù yì bù xū ěr
又见人多埋金玉，亦不须尔。
wéi yǐ bù zhuāng lù chē zài wǒ guān jiù guān zhōng liǎn yǐ cháng fú wéi jiā cháo fú yī fù sǐ tǎng yǒu zhī wàng zhe cǐ fèng jiàn xiān dì
惟以布装露车，载我棺柩，棺中敛以常服，惟加朝服一副，死倘有知，望著此奉见先帝。
míng qì wéi zuò mǎ wǔ liù pǐ xià zhàng yòng màn bù wèi dǐng bái shā wèi qún qí zhōng zhe shí gè mù rén shì yī gǔ lǐ chú líng zhī yì cǐ wài yī wù bù yòng
明器惟作马五六匹，下帐用幔布为顶，白纱为裙，其中著十个木人，示依古礼刍灵之义，此外一物不用。
jī ǎo yǐ xià yǒu r nǚ ér yuàn zhù zì yǎng zhě tīng zhī
姬媪已下，有儿女而愿住自养者，听之；
yú bìng fàng chū
余并放出。
shì bì rǔ jí yí rù wǒ táng fǔ xù xiǎo ruò
事毕， 汝即移入我堂，抚恤小弱。
wéi wǒ yán zhě tóng yú lù shī
违我言者，同于戮尸。
cǐ hòu lüè bù fù yǔ bì děng zūn xíng yí yán
”此后略不复语，弼等遵行遗言。
jī shǎo dì gǎn yòu yǒu zhì cāo
𪟝少弟感，幼有志操。
li mì zhī bài yě xiàn yú wáng shì chōng shì chōng bī lìng yǐ shū zhào jī gǎn yuē jiā xiōng lì shēn bù kuī míng jié jīn yǐ shì zhǔ jūn chén fēn dìng jué bù yǐ gǎn zào cì gǎi tú
李密之败也，陷于王世充，世充逼令以书召𪟝，感曰： “家兄立身，不亏名节，今已事主，君臣分定，决不以感造次改图。
zú bù kěn
”卒不肯。
shì chōng nù suì hài yān shí nián shí wǔ
世充怒，遂害焉，时年十五。
jī zhǎng zǐ zhèn xiǎn qìng chū guān zhì guì zhōu cì shǐ xiān jī zú
𪟝长子震，显庆初官至桂州刺史，先𪟝卒。
jī sūn jìng yè
𪟝孙敬业。
gāo zōng bēng zé tiān tài hòu lín cháo jì ér fèi dì wèi lú líng wáng lì xiāng wáng wèi huáng dì ér zhèng yóu tiān hòu zhū wǔ jiē dāng quán rèn rén qíng fèn yuàn
高宗崩，则天太后临朝，既而废帝为庐陵王，立相王为皇帝，而政由天后，诸武皆当权任，人情愤怨。
shí jǐ shì zhōng táng zhī qí biǎn shòu kuò cāng lìng cháng ān zhǔ bù luò bīn wáng biǎn shòu lín hǎi chéng zhān shì sī zhí dù qiú rén yǒu xiàn chéng jìng yè zuò shì zuǒ shòu liǔ zhōu sī mǎ qí dì zhōu fēi lìng jìng yóu yì zuò lèi zuǒ qiān jù zài yáng zhōu
时给事中唐之奇贬授括苍令，长安主簿骆宾王贬授临海丞，詹事司直杜求仁黝县丞，敬业坐事左授柳州司马，其弟盩啡令敬猷亦坐累左迁，俱在扬州。
jìng yè yòng qián zhōu fēi wèi wèi sī wēn móu jù yáng zhōu
敬业用前盩啡尉魏思温谋，据扬州。
sì shèng yuán nián qī yuè jìng yè qiǎn qí dǎng jiān chá yù shǐ xuē zhāng xiān qiú shǐ jiāng dū yòu lìng yōng zhōu rén wéi chāo yì zhāng gào biàn yún yáng zhōu zhǎng shǐ chén jìng zhī yǔ táng zhī qí móu nì zhāng nǎi shōu jìng zhī xì yù
嗣圣元年七月，敬业遣其党监察御史薛璋先求使江都，又令雍州人韦超诣璋告变，云“扬州长史陈敬之与唐之奇谋逆”，璋乃收敬之系狱。
jū shù rì jìng yè jiǎo zhì shā jìng zhī zì chēng yáng zhōu sī mǎ zhà yán gāo zhōu shǒu lǐng féng zǐ yóu pàn nì fèng mì zhào mù bīng jìn tǎo
居数日，敬业矫制杀敬之，自称扬州司马，诈言 “高州首领冯子猷叛逆，奉密诏募兵进讨。
shì rì kāi fǔ kù lìng shì cáo cān jūn li zōng chén jiě xì qiú jí dīng yì gōng jiàng de shù bǎi rén jiē shòu zhī yǐ jiǎ
”是日开府库，令士曹参军李宗臣解系囚及丁役、工匠，得数百人，皆授之以甲。
lù shì cān jūn sūn chù xíng jù mìng jìng yè zhǎn zhī yǐ xùn
录事参军孙处行拒命，敬业斩之以徇。
suì jù yáng zhōu jiū jù mín zhòng yǐ kuāng fù lú líng wèi cí
遂据扬州，鸠聚民众，以匡复庐陵为辞。
nǎi kāi sān fǔ yī yuē kuāng fù fǔ èr yuē yīng gōng fǔ sān yuē yáng zhōu dà dū dū fǔ
乃开三府：一曰匡复府，二曰英公府，三曰扬州大都督府。
jìng yè zì chēng kuāng fù fǔ shàng jiāng lǐng yáng zhōu dà dū dū yǐ dù qiú rén táng zhī qí luò bīn wáng wèi fǔ shǔ yú jiē wěi shǔ zhí wèi
敬业自称匡复府上将，领扬州大都督，以杜求仁、唐之奇、骆宾王为府属，余皆伪署职位。
xún rì zhī jiān shèng bīng yǒu shí yú wàn
旬日之间，胜兵有十余万。
réng yí xí zhū jùn xiàn yuē
仍移檄诸郡县曰：
wěi lín cháo wǔ shì zhě rén fēi wēn shùn de shí hán wēi
伪临朝武氏者，人非温顺，地实寒微。
xī chōng tài zōng xià chén cháng yǐ gēng yī rù shì
昔充太宗下陈，尝以更衣入侍。
jì hū wǎn jié huì luàn chūn gōng
洎乎晚节，秽乱春宫。
mì yǐn xiān dì zhī sī yīn tú hòu tíng zhī bì
密隐先帝之私，阴图后庭之嬖。
rù mén jiàn jí é méi bù kěn ràng rén
入门见嫉，蛾眉不肯让人；
yǎn xiù gōng chán hú mèi piān néng huò zhǔ
掩袖工谗，狐媚偏能惑主。
jiàn yuán hòu yú huī dí xiàn wú jūn yú jù yōu
践元后于翚翟，陷吾君于聚麀。
jiā yǐ huǐ hé wèi xīn chái láng chéng xìng jìn xiá xié pì cán hài zhōng liáng shā zǐ tú xiōng shì jūn zhèn mǔ
加以虺蝎为心，豺狼成性，近狎邪僻，残害忠良，杀姊屠兄，弑君鸩母。
rén shén zhī suǒ tóng jí tiān dì zhī suǒ bù róng
人神之所同嫉，天地之所不容。
yóu fù bāo cáng huò xīn kuī qiè shén qì
犹复包藏祸心，窥窃神器。
jūn zhī ài zǐ yōu zhī yú bié gōng
君之爱子，幽之于别宫；
zéi zhī zōng méng wěi zhī yǐ zhòng rèn
贼之宗盟，委之以重任。
wū hū
唉！
huò zi mèng zhī bù zuò zhū xū hóu zhī yǐ wáng
霍子孟之不作，朱虚侯之已亡。
yàn zhuó huáng sūn zhī hàn zuò zhī jiāng jǐn
燕啄皇孙，知汉祚之将尽；
lóng chí dì hòu shi xià tíng zhī jù shuāi
龙漦帝后，识夏廷之遽衰。
jìng yè huáng táng jiù chén gōng hóu zhǒng yìn fèng xiān jūn zhī chéng yè hé běn cháo zhī jiù ēn
敬业皇唐旧臣，公侯冢胤，奉先君之成业，荷本朝之旧恩。
sòng wēi zǐ zhī xìng bēi liáng yǒu yǐ yě
宋微子之兴悲，良有以也；
yuán jūn shān zhī liú tì qǐ tú rán zāi
袁君山之流涕，岂徒然哉！
shì yòng qì fèn fēng yún zhì ān shè jì yīn tiān xià zhī shī wàng shùn yǔ nèi zhī tuī xīn
是用气愤风云，志安社稷，因天下之失望，顺宇内之推心。
yuán jǔ yì qí shì qīng yāo niè
爰举义旗，誓清妖孽。
nán lián bǎi yuè běi jǐn sān hé tiě qí chéng qún yù zhú xiāng jiē
南连百越，北尽三河，铁骑成群，玉舳相接。
hǎi líng hóng sù cāng chǔ zhī jī mí qióng
海陵红粟，仓储之积靡穷；
jiāng pǔ huáng qí kuāng fù zhī gōng hé yuǎn
江浦黄旗，匡复之功何远！
bān shēng dòng ér běi fēng qǐ jiàn qì chōng ér nán dòu píng
班声动而北风起，剑气冲而南斗平。
yīn wū zé shān yuè bēng tuí chì zhà zé fēng yún biàn sè
喑呜则山岳崩颓，叱咤则风云变色。
yǐ cǐ zhì dí hé dí bù cuī
以此制敌，何敌不摧？
yǐ cǐ tú gōng hé gōng bù kè
以此图功，何功不克？
gōng děng huò jiā chuán hàn jué huò de xié zhōu qīn huò yīng zhòng jì yú zhǎo yá huò shòu gù mìng yú xuān shì
公等或家传汉爵，或地协周亲，或膺重寄于爪牙，或受顾命于宣室。
yán yóu zài ěr zhōng qǐ wàng xīn
言犹在耳， 忠岂忘心？
yī póu zhī tǔ wèi gàn liù chǐ zhī gū hé tuō
一抔之土未干，六尺之孤何托？
tǎng néng zhuǎn huò wéi fú sòng wǎng shì jū gòng lì qín wáng zhī shī wú fèi jiù jūn zhī mìng fán zhū jué shǎng tóng liè shān hé
倘能转祸为福，送往事居，共立勤王之师，无废旧君之命，凡诸爵赏，同裂山河。
qǐng kàn jīn rì zhī yù zhōng jìng shì shuí jiā zhī tiān xià
请看今日之域中，竟是谁家之天下！
zé tiān mìng zuǒ yù qián wèi dà jiàng jūn li xiào yì jiāng bīng sān shí wàn tǎo zhī zhuī xuē jìng yè zǔ fù guān jué pōu fén zhuó guān fù běn xìng xú shì
则天命左玉钤卫大将军李孝逸将兵三十万讨之，追削敬业祖、父官爵，剖坟斫棺，复本姓徐氏。
chū jìng yè bīng jí tú qí suǒ xiàng xuē zhāng yuē jīn líng wáng qì yóu zài dà jiāng shè xiǎn kě yǐ zì gù
初，敬业兵集，图其所向，薛璋曰：“金陵王气犹在，大江设险， 可以自固。
qiě qǔ cháng rùn děng zhōu yǐ wéi bà jī rán hòu zhì bīng běi dù
且取常、润等州，以为霸基，然后治兵北渡。
wèi sī wēn yuē bīng guì shén sù dàn yi zǎo dù huái ér běi zhāo hé shān dōng háo jié chéng qí wèi jí zhí qǔ dōng dōu jù guān jué zhàn cǐ shàng cè yě
”魏思温曰：“兵贵神速， 但宜早渡淮而北，招合山东豪杰，乘其未集，直取东都，据关决战，此上策也。
jìng yè bù cóng
” 敬业不从。
shí yuè lǜ zhòng dù jiāng gōng bá rùn zhōu shā cì shǐ li sī wén
十月，率众渡江，攻拔润州，杀刺史李思文。
xiān shì tài zǐ xián wèi tiān hòu suǒ fèi sǐ yú bā zhōu jìng yè nǎi qiú zhuàng mào shì xián zhě zhì yú chéng zhōng fèng zhī wéi zhǔ yún xián běn bù sǐ
先是，太子贤为天后所废， 死于巴州，敬业乃求状貌似贤者，置于城中，奉之为主，云贤本不死。
xiào yì jūn dù huái zhì chǔ zhōu jìng yè zhī zhòng láng bèi hái jiāng dū tún bīng gāo yóu yǐ jù zhī
孝逸军渡淮， 至楚州，敬业之众狼狈还江都，屯兵高邮以拒之。
pín zhàn dà bài xiào yì chéng shèng zhuī niè
频战大败，孝逸乘胜追蹑。
jìng yè bēn zhì yáng zhōu yǔ táng zhī qí dù qiú rén děng chéng xiǎo gě jiāng rù hǎi tóu gāo lí
敬业奔至扬州，与唐之奇、杜求仁等乘小舸，将入海投高丽。
zhuī bīng jí jiē bǔ huò zhī
追兵及，皆捕获之。
chū jìng yè chuán xí zhì jīng shī zé tiān dú zhī wēi shěn zhì yī póu zhī tǔ wèi gàn jù wèn shì chén yuē cǐ yǔ shuí wèi zhī
初， 敬业传檄至京师，则天读之微哂，至“一抔之土未干”，遽问侍臣曰：“此语谁为之？
huò duì yuē luò bīn wáng zhī cí yě
”或对曰：“骆宾王之辞也。
zé tiān yuē zǎi xiàng zhī guò ān shī cǐ rén
”则天曰：“宰相之过，安失此人？
zhōng zōng fǎn zhèng zhào yuē gù sī kōng jī wǎng yīn jìng yè huǐ fèi fén yíng
”中宗返正， 诏曰：“故司空𪟝，往因敬业，毁废坟茔。
zhèn zhuī xiǎng yuán xūn yǒng huái zuǒ mìng
朕追想元勋，永怀佐命。
xī dòu xiàn gàn jì wú lěi ān fēng zhī cí
昔窦宪干纪， 无累安丰之祠；
huò yǔ luàn cháng yóu quán bó lù zhī sì
霍禹乱常，犹全博陆之祀。
zuì bù xiāng jí guó zhī tōng diǎn
罪不相及，国之通典。
yi tè chuí ēn lǐ lìng suǒ sī sù wèi qǐ fén suǒ yǒu guān jué bìng yi zhuī fù
宜特垂恩礼，令所司速为起坟，所有官爵，并宜追复。
jī zhū zǐ sūn zuò jìng yè zhū shā mǐ yǒu yí yìn ǒu tuō huò zhě jiē cuàn jì hú yuè
”𪟝诸子孙坐敬业诛杀，靡有遗胤，偶脱祸者，皆窜迹胡越。
zhēn yuán shí qī nián tǔ bō xiàn lín zhōu qū lüě mín chù ér qù
贞元十七年，吐蕃陷麟州，驱掠民畜而去。
zhì yán zhōu xi héng cáo fēng fán jiāng hào xú shè rén zhě huán jí hàn fú yú hū yán zhōu wèi sēng yán sù yuē shī wù shén jù yǔ běn hàn wǔ dài sūn yě
至盐州西横槽烽，蕃将号徐舍人者，环集汉俘于呼延州，谓僧延素曰：“师勿甚惧，予本汉五代孙也。
shǔ wǔ tài hòu zhuó sàng wáng shì wú zǔ jiàn yì bù guǒ zǐ sūn liú luò jué yù jīn sān dài yǐ
属武太后斫丧王室，吾祖建义不果，子孙流落绝域，今三代矣。
suī dài jū zhí rèn zhǎng wò bīng yào rán sī běn zhī xīn wú wàng yú guó
虽代居职任，掌握兵要，然思本之心，无忘于国。
dàn zú shǔ yǐ duō wú yóu zì bá ěr
但族属已多，无由自拔耳。
cǐ dì fán hàn jiāo jìng fàng shī hái xiāng
此地蕃汉交境，放师还乡。
shù qiān bǎi rén jiě fù ér qiǎn zhī
”数千百人，解缚而遣之。
shǐ chén yuē jìn dài chēng wéi míng jiàng zhě yīng wèi èr gōng chéng yān gé zhī zuì
史臣曰：近代称为名将者，英、卫二公，诚烟阁之最。
yīng gōng zhèn péng qíng zhī jī zì bá cǎo mǎng cháng néng yǐ yì fān shēn yǔ wù wú wǔ suì de gōng míng shǐ zhōng
英公振彭、黥之迹，自拔草莽，常能以义籓身，与物无忤，遂得功名始终。
xián zāi chuí mìng zhī jiè
贤哉，垂命之诫！
jìng yè bù dǎo yí móu zhì yú fù zú bēi fū
敬业不蹈贻谋，至于覆族，悲夫！
wèi gōng jiāng jiā zi chāo yǒu wèi yáng zhī fēng
卫公将家子，绰有渭阳之风。
lín róng chū shī lǐn rán wēi duàn
临戎出师，凛然威断。
wèi zhòng néng bì gōng chéng yì qiān
位重能避，功成益谦。
míng zhī dǐng zhōng hé cán gěng shān
铭之鼎钟，何惭耿、邓。
měi zāi
美哉！
zàn yuē gōng yǐ mào shǎng zhèn zhǔ zé wēi
赞曰：功以懋赏，震主则危。
cí lù bì wèi chú cāi pò yí
辞禄避位，除猜破疑。
gōng dìng huá yí zhì huái zhōng yì
功定华夷，志怀忠义。
bái shǒu píng róng xián zāi yīng wèi
白首平戎，贤哉英、卫。