yù chí jìng dé qín shū bǎo chéng zhī jié duàn zhì xuán zhāng gōng jǐn zi dà sù dà ān
○尉迟敬德秦叔宝程知节段志玄张公谨子大素大安
yù chí jìng dé shuò zhōu shàn yáng rén
尉迟敬德，朔州善阳人。
dà yè mò cóng jūn yú gāo yáng tǎo bǔ qún zéi yǐ wǔ yǒng chēng lèi shòu cháo sàn dà fu
大业末，从军于高阳，讨捕群贼，以武勇称，累授朝散大夫。
liú wǔ zhōu qǐ yǐ wéi piān jiàng yǔ sòng jīn gāng nán qīn xiàn jìn huì èr zhōu
刘武周起，以为偏将，与宋金刚南侵，陷晋、浍二州。
jìng dé shēn rù zhì xià xiàn yìng jiē lǚ chóng mào xí pò yǒng ān wáng xiào jī zhí dú gū huái ēn táng jiǎn děng
敬德深入，至夏县， 应接吕崇茂，袭破永安王孝基，执独孤怀恩、唐俭等。
wǔ dé sān nián tài zōng tǎo wǔ zhōu yú bǎi bì wǔ zhōu lìng jìng dé yǔ sòng jīn gāng lái jù wáng shī yú jiè xiū
武德三年，太宗讨武周于柏壁，武周令敬德与宋金刚来拒王师于介休。
jīn gāng zhàn bài bēn yú tū jué
金刚战败，奔于突厥；
jìng dé shōu qí yú zhòng chéng shǒu jiè xiū
敬德收其余众， 城守介休。
tài zōng qiǎn rèn chéng wáng dào zōng yǔ wén shì jí wǎng yù zhī
太宗遣任城王道宗、宇文士及往谕之。
jìng dé yǔ xún xiāng jǔ chéng lái jiàng
敬德与寻相举城来降。
tài zōng dà yuè cì yǐ qǔ yàn yǐn wèi yòu yī fǔ tǒng jūn cóng jī wáng shì chōng yú dōng dōu
太宗大悦， 赐以曲宴，引为右一府统军，从击王世充于东都。
jì ér xún xiāng yǔ wǔ zhōu xià jiàng jiāng jiē pàn zhū jiāng yí jìng dé bì pàn qiú yú jūn zhōng
既而寻相与武周下降将皆叛，诸将疑敬德必叛，囚于军中。
xíng tái zuǒ pú yè qū tū tōng shàng shū yīn kāi shān xián yán jìng dé chū guī guó jiā qíng zhì wèi fù
行台左仆射屈突通、尚书殷开山咸言：“敬德初归国家， 情志未附。
cǐ rén yǒng jiàn fēi cháng zhí zhī yòu jiǔ jì bèi cāi èr yuàn wàng bì shēng
此人勇健非常，絷之又久，既被猜贰，怨望必生。
liú zhī kǒng yí hòu huǐ qǐng jí shā zhī
留之恐贻后悔，请即杀之。
tài zōng yuē guǎ rén suǒ jiàn yǒu yì yú cǐ
”太宗曰：“寡人所见，有异于此。
jìng dé ruò huái fān bèi zhī jì qǐ zài xún xiāng zhī hòu yé
敬德若怀翻背之计，岂在寻相之后耶？
jù mìng shì zhī yǐn rù wò nèi cì yǐ jīn bǎo wèi yuē zhàng fū yǐ yì qì xiāng qī wù yǐ xiǎo yí jiè yì
” 遽命释之，引入卧内，赐以金宝，谓曰：“丈夫以意气相期，勿以小疑介意。
guǎ rén zhōng bù tīng chán yán yǐ hài zhōng liáng gōng yi tǐ zhī
寡人终不听谗言以害忠良，公宜体之。
bì yìng yù qù jīn yǐ cǐ wù xiāng zī biǎo yī shí gòng shì zhī qíng yě
必应欲去，今以此物相资，表一时共事之情也。
shì rì yīn cóng liè yú yú kē yù wáng shì chōng lǐng bù qí shù wàn lái zhàn
” 是日，因从猎于榆窠，遇王世充领步骑数万来战。
shì chōng xiāo jiàng shàn xióng xìn lǐng qí zhí qū tài zōng jìng dé yuè mǎ dà hū héng cì xióng xìn zhuì mǎ
世充骁将单雄信领骑直趋太宗， 敬德跃马大呼，横刺雄信坠马。
zéi tú shāo què jìng dé yì tài zōng yǐ chū zéi wéi
贼徒稍却，敬德翼太宗以出贼围。
gèng lǜ qí bīng yǔ shì chōng jiāo zhàn shù hé qí zhòng dà kuì qín wěi jiāng chén zhì lüè huò pái shuò bīng liù qiān rén
更率骑兵与世充交战，数合，其众大溃，擒伪将陈智略，获排槊兵六千人。
tài zōng wèi jìng dé yuē bǐ zhòng rén zhèng gōng bì pàn tiān yòu wǒ yì dú bǎo míng zhī fú shàn yǒu zhēng hé xiāng bào zhī sù yě
太宗谓敬德曰：“比众人证公必叛，天诱我意，独保明之，福善有征，何相报之速也！
tè cì jīn yín yī qiè cǐ hòu ēn miǎn rì lóng
”特赐金银一箧， 此后恩眄日隆。
jìng dé shàn jiě bì shuò měi dān qí rù zéi zhèn zéi shuò zǎn cì zhōng bù néng shāng yòu néng duó qǔ zéi shuò hái yǐ cì zhī
敬德善解避槊，每单骑入贼阵，贼槊攒刺，终不能伤，又能夺取贼槊，还以刺之。
shì rì chū rù chóng wéi wǎng fǎn wú ài
是日，出入重围，往返无碍。
qí wáng yuán jí yì shàn mǎ shuò wén ér qīng zhī yù qīn zì shì mìng qù shuò rèn yǐ gān xiāng cì
齐王元吉亦善马槊，闻而轻之，欲亲自试，命去槊刃，以竿相刺。
jìng dé yuē zòng shǐ jiā rèn zhōng bù néng shāng
敬德曰：“纵使加刃，终不能伤。
qǐng wù chú zhī jìng dé shuò jǐn dāng què rèn
请勿除之，敬德槊谨当却刃。
yuán jí jìng bù néng zhōng
”元吉竟不能中。
tài zōng wèn yuē duó shuò bì shuò hé zhě nán yì
太宗问曰：“夺槊、避槊，何者难易？
duì yuē duó shuò nán
”对曰：“夺槊难。
nǎi mìng jìng dé duó yuán jí shuò
”乃命敬德夺元吉槊。
yuán jí zhí shuò yuè mǎ zhì zài cì zhī jìng dé é qǐng sān duó qí shuò
元吉执槊跃马，志在刺之，敬德俄顷三夺其槊。
yuán jí sù xiāo yǒng suī xiāng tàn yì shén yǐ wéi chǐ
元吉素骁勇，虽相叹异，甚以为耻。
jí dòu jiàn dé yíng yú bǎn zhǔ tài zōng jiāng tiǎo zhàn xiān fú li jī chéng zhī jié qín shū bǎo děng bīng
及窦建德营于板渚，太宗将挑战，先伏李𪟝、程知节、秦叔宝等兵。
tài zōng chí gōng shǐ jìng dé zhí shuò zào jiàn dé lěi xià dà hū zhì shī
太宗持弓矢，敬德执槊，造建德垒下大呼致师。
zéi zhòng dà jīng rǎo chū bīng shù qiān jì tài zōng qūn xún jiàn què qián hòu shè shā shù rén jìng dé suǒ shā yì shí shù rén suì yǐn zéi yǐ rù fú nèi
贼众大惊扰，出兵数千骑，太宗逡巡渐却，前后射杀数人，敬德所杀亦十数人，遂引贼以入伏内。
yú shì yǔ jī děng fèn jī dà pò zhī
于是与𪟝等奋击，大破之。
wáng shì chōng xiōng zi wěi dài wáng wǎn shǐ yú jiàn dé jūn zhōng chéng suí yáng dì suǒ yù cōng mǎ kǎi jiǎ shén xiān jiǒng chū jūn qián yǐ kuā zhòng
王世充兄子伪代王琬，使于建德军中，乘隋炀帝所御骢马，铠甲甚鲜，迥出军前以夸众。
tài zōng yuē bǐ zhī suǒ chéng zhēn liáng mǎ yě
太宗曰：“彼之所乘，真良马也。
jìng dé qǐng wǎng qǔ zhī nǎi yǔ gāo zèng shēng liáng jiàn fāng sān qí zhí rù zéi jūn qín wǎn yǐn qí mǎ yǐ guī zéi zhòng wú gǎn dāng zhě
”敬德请往取之，乃与高甑生、梁建方三骑直入贼军，擒琬，引其马以归，贼众无敢当者。
yòu cóng tǎo liú hēi tà yú lín míng hēi tà jūn lái xí li shì jī tài zōng lè bīng yǎn zéi fù yǐ jiù zhī
又从讨刘黑闼于临洺，黑闼军来袭李世𪟝，太宗勒兵掩贼，复以救之。
jì ér hēi tà zhòng zhì qí jūn sì hé jìng dé lǜ zhuàng shì fàn wéi ér rù dà pò zéi zhèn tài zōng yǔ jiāng xià wáng dào zōng chéng zhī yǐ chū
既而黑闼众至， 其军四合，敬德率壮士犯围而入，大破贼阵，太宗与江夏王道宗乘之以出。
yòu cóng pò xú yuán lǎng
又从破徐圆朗。
lèi yǒu zhàn gōng shòu qín wáng fǔ zuǒ èr fù hù jūn
累有战功，授秦王府左二副护军。
yǐn tài zǐ cháo là wáng yuán jí jiāng móu hài tài zōng mì zhì shū yǐ zhāo jìng dé yuē yuàn yū zhǎng zhě zhī juàn dūn bù yī zhī jiāo xìng fù suǒ wàng yě
隐太子、巢剌王元吉将谋害太宗，密致书以招敬德曰：“愿迂长者之眷，敦布衣之交，幸副所望也。
réng zèng yǐ jīn yín qì wù yī chē
”仍赠以金银器物一车。
jìng dé cí yuē jìng dé qǐ zì yōu jiàn féng yù duò wáng tiān xià tǔ bēng cuàn shēn wú suǒ jiǔ lún nì de zuì bù róng zhū
敬德辞曰：“敬德起自幽贱，逢遇隋亡，天下土崩，窜身无所，久沦逆地，罪不容诛。
shí hé qín wáng huì yǐ shēng mìng jīn yòu lì míng fān dǐ wéi dāng yǐ shēn bào ēn
实荷秦王惠以生命，今又隶名籓邸，唯当以身报恩。
yú diàn xià wú gōng bù gǎn miù dāng zhòng cì
我对您没有功劳，不敢错受重赏。
ruò sī xǔ diàn xià biàn shì èr xīn xùn lì wàng zhōng diàn xià yì hé suǒ yòng
若私许殿下，便是二心，徇利忘忠，殿下亦何所用？
jiàn chéng nù shì hòu suì jué
”建成怒，是后遂绝。
jìng dé xún yǐ qǐ wén tài zōng yuē gōng zhī sù xīn yù rú shān yuè jī jīn zhì dǒu zhī gōng qíng bù kě yí
敬德寻以启闻，太宗曰：“公之素心， 郁如山岳，积金至斗，知公情不可移。
sòng lái dàn qǔ níng xū lǜ yě
送来但取，宁须虑也。
ruò bù rán kǒng gōng shēn bù ān
若不然，恐公身不安。
qiě zhī bǐ yīn jì zú wèi liáng cè
且知彼阴计，足为良策。
yuán jí děng shēn jì jìng dé lìng zhuàng shì wǎng cì zhī
”元吉等深忌敬德，令壮士往刺之。
jìng dé zhī qí jì nǎi chóng mén dòng kāi ān wò bù dòng zéi pín zhì qí tíng zhōng bù gǎn rù
敬德知其计，乃重门洞开，安卧不动，贼频至其庭，终不敢入。
yuán jí nǎi zèn jìng dé yú gāo zǔ xià zhào yù xùn yàn jiāng shā zhī tài zōng gù jiàn de shì
元吉乃谮敬德于高祖，下诏狱讯验，将杀之，太宗固谏得释。
huì tū jué qīn rǎo wū chéng jiàn chéng jǔ yuán jí wèi jiāng mì móu qǐng tài zōng tóng sòng yú kūn míng chí jiāng jiā tú hài
会突厥侵扰乌城，建成举元吉为将，密谋请太宗同送于昆明池，将加屠害。
jìng dé wén qí móu yǔ zhǎng sūn wú jì jù qǐ tài zōng yuē dài wáng ruò bù sù zhèng zhī zé kǒng bèi qí suǒ hài shè jì wēi yǐ
敬德闻其谋，与长孙无忌遽启太宗曰：“大王若不速正之，则恐被其所害，社稷危矣。
tài zōng tàn yuē jīn èr gōng lí zǔ gǔ ròu miè qì jūn qīn wēi wáng zhī jī gòng suǒ zhī wěi
”太宗叹曰：“今二宫离阻骨肉，灭弃君亲，危亡之机，共所知委。
guǎ rén suī shēn bèi cāi jì huò zài xū yú rán tóng qì zhī qíng zhōng suǒ wèi rěn
寡人虽深被猜忌，祸在须臾，然同气之情，终所未忍。
yù dài qí xiān qǐ rán hòu yǐ yì tǎo zhī gōng yì yǐ wéi hé rú
欲待其先起，然后以义讨之，公意以为何如？
jìng dé yuē rén qíng wèi sǐ zhòng rén yǐ sǐ fèng wáng cǐ tiān shòu yě
”敬德曰：“人情畏死，众人以死奉王，此天授也。
ruò tiān yǔ bù qǔ fǎn shòu qí jiù
若天与不取，反受其咎。
suī cún rén ài zhī xiǎo qíng wàng shè jì zhī dà jì huò zhì ér bù kǒng jiāng wáng ér zì ān shī rén chén lín nán bù bì zhī jié fá xiān xián dà yì miè qīn zhī shì fēi suǒ wén yě
虽存仁爱之小情，忘社稷之大计，祸至而不恐，将亡而自安， 失人臣临难不避之节，乏先贤大义灭亲之事，非所闻也。
yǐ chén yú chéng qǐng xiān zhū zhī
以臣愚诚，请先诛之。
wáng ruò bù cóng jìng dé yán qǐng bēn táo wáng mìng bù néng jiāo shǒu shòu lù
王若不从，敬德言请奔逃亡命，不能交手受戮。
qiě yīn bài chéng gōng míng xián zhī gāo jiàn
且因败成功，明贤之高见；
zhuǎn huò wéi fú zhì shì zhī xiān jī
转祸为福， 智士之先机。
jìng dé jīn ruò táo wáng wú jì yì yù tóng qù
敬德今若逃亡，无忌亦欲同去。
tài zōng yóu yù wèi jué wú jì yuē wáng jīn bù cóng jìng dé zhī yán bì zhī jìng dé děng fēi wáng suǒ yǒu
”太宗犹豫未决，无忌曰：“王今不从敬德之言，必知敬德等非王所有。
shì jīn bài yǐ qí ruò zhī hé
事今败矣，其若之何？
tài zōng yuē guǎ rén suǒ yán wèi kě quán qì gōng gèng tú zhī
”太宗曰：“寡人所言， 未可全弃，公更图之。
jìng dé yuē wáng jīn chǔ shì yǒu yí fēi zhì
”敬德曰：“王今处事有疑，非智；
lín nàn bù jué fēi yǒng
临难不决，非勇。
wáng zòng bù cóng jìng dé yán qǐng zì jué jì qí rú jiā guó hé
王纵不从敬德言，请自决计，其如家国何？
qí rú shēn mìng hé
其如身命何？
qiě zài wài yǒng shì bā bǎi yú rén jīn xī rù gōng kòng xián bèi jiǎ shì shì yǐ jiù wáng hé de cí
且在外勇士八百余人，今悉入宫，控弦被甲，事势已就，王何得辞！
jìng dé yòu yǔ hóu jūn jí rì yè jìn quàn rán hòu jì dìng
”敬德又与侯君集日夜进劝，然后计定。
shí fáng xuán líng dù rú huì jiē bèi gāo zǔ chì chū qín fǔ bù dé fù rù
时房玄龄、杜如晦皆被高祖斥出秦府，不得复入。
tài zōng lìng zhǎng sūn wú jì mì zhào zhī xuán líng děng bào yuē yǒu chì bù xǔ gēng shì wáng jīn ruò sī yè bì zhì zhū miè bù gǎn fèng mìng
太宗令长孙无忌密召之，玄龄等报曰：“有敕不许更事王，今若私谒，必至诛灭，不敢奉命。
tài zōng dà nù wèi jìng dé yuē xuán líng rú huì qǐ bèi wǒ yé
”太宗大怒，谓敬德曰： “玄龄、如晦岂背我耶？
qǔ suǒ pèi dāo shòu jìng dé yuē gōng qiě wǎng guān qí wú lái xīn kě bìng zhǎn qí shǒu chí lái yě
”取所佩刀授敬德曰：“公且往，观其无来心，可并斩其首持来也。
jìng dé yòu yǔ wú jì yù yuē wáng yǐ jué jì kè rì píng zéi gōng yi jí rù chóu zhī
”敬德又与无忌喻曰：“王已决计克日平贼，公宜即入筹之。
wǒ děng sì rén bù yí qún xíng zài dào
我等四人不宜群行在道。
yú shì xuán líng rú huì zhe dào shì fú suí wú jì rù jìng dé bié dào yì zhì
”于是玄龄、如晦著道士服随无忌入，敬德别道亦至。
liù yuè sì rì jiàn chéng jì sǐ jìng dé lǐng qī shí qí niè zhǒng jì zhì yuán jí zǒu mǎ dōng bēn zuǒ yòu shè zhī zhuì mǎ
六月四日，建成既死，敬德领七十骑蹑踵继至，元吉走马东奔，左右射之坠马。
tài zōng suǒ chéng mǎ yòu yì yú lín xià héng bèi suǒ huà zhuì bù néng xìng
太宗所乘马又逸于林下，横被所繣，坠不能兴。
yuán jí jù lái duó gōng chuí yù xiāng è jìng dé yuè mǎ huà zhī yú shì bù zǒu yù guī wǔ dé diàn jìng dé bēn zhú shè shā zhī
元吉遽来夺弓，垂欲相扼，敬德跃马叱之，于是步走，欲归武德殿，敬德奔逐射杀之。
qí gōng fǔ zhū jiāng xuē wàn chè xiè shū fāng féng lì děng lǜ bīng dà zhì zhūn yú xuán wǔ mén shā tún yíng jiāng jūn
其宫府诸将薛万彻、谢叔方、 冯立等率兵大至，屯于玄武门，杀屯营将军。
jìng dé chí jiàn chéng yuán jí shǒu yǐ shì zhī gōng fǔ bīng suì sàn
敬德持建成、元吉首以示之，宫府兵遂散。
shì shí gāo zǔ fàn zhōu yú hǎi chí
是时，高祖泛舟于海池。
tài zōng mìng jìng dé shì wèi gāo zǔ
太宗命敬德侍卫高祖。
jìng dé huàn jiǎ chí máo zhí zhì gāo zǔ suǒ
敬德擐甲持矛，直至高祖所。
gāo zǔ dà jīng wèn yuē jīn rì zuò luàn shì shuí
高祖大惊，问曰：“今日作乱是谁？
qīng lái cǐ hé yě
卿来此何也？
duì yuē qín wáng yǐ tài zi qí wáng zuò luàn jǔ bīng zhū zhī kǒng bì xià jīng dòng qiǎn chén lái sù wèi
”对曰：“秦王以太子、齐王作乱，举兵诛之，恐陛下惊动，遣臣来宿卫。
gāo zǔ yì nǎi ān
”高祖意乃安。
nán yá běi mén bīng mǎ jí èr gōng zuǒ yòu yóu xiāng jù zhàn jìng dé zòu qǐng jiàng shǒu chì lìng zhū jūn bīng bìng shòu qín wáng chǔ fèn yú shì nèi wài suì dìng
南衙、北门兵马及二宫左右犹相拒战，敬德奏请降手敕，令诸军兵并受秦王处分，于是内外遂定。
gāo zǔ láo jìng dé yuē qīng yú guó yǒu ān shè jì zhī gōng
高祖劳敬德曰：“卿于国有安社稷之功。
cì zhēn wù shén zhòng
”赐珍物甚众。
tài zōng shēng chūn gōng shòu tài zǐ zuǒ wèi lǜ
太宗升春宫，授太子左卫率。
shí yì zhě yǐ jiàn chéng děng zuǒ yòu bǎi yú rén bìng hé cóng zuò jí mò wéi jìng dé zhí zhī bù tīng yuē wèi zuì zhě èr xiōng jīn yǐ zhū qì ruò gèng jí zhī dǎng fēi qǔ ān zhī cè
时议者以建成等左右百余人，并合从坐籍没，唯敬德执之不听，曰：“为罪者二凶， 今已诛讫，若更及支党，非取安之策。
yóu shì huò miǎn
”由是获免。
jí lùn gōng jìng dé yǔ zhǎng sūn wú jì wèi dì yī gè cì juàn wàn pǐ
及论功，敬德与长孙无忌为第一，各赐绢万匹；
qí wáng fǔ cái bì qì wù fēng qí quán dǐ jǐn cì jìng dé
齐王府财币器物，封其全邸，尽赐敬德。
zhēn guàn yuán nián bài yòu wǔ hou dà jiàng jūn cì jué wú guó gōng yǔ zhǎng sūn wú jì fáng xuán líng dù rú huì sì rén bìng shí shí fēng qiān sān bǎi hù
贞观元年，拜右武候大将军，赐爵吴国公，与长孙无忌、房玄龄、杜如晦四人并食实封千三百户。
huì tū jué lái rù kòu shòu jīng zhōu dào xíng jūn zǒng guǎn yǐ jī zhī
会突厥来入寇，授泾州道行军总管以击之。
zéi zhì jīng yáng jìng dé qīng qí yǔ zhī tiǎo zhàn shā qí míng jiàng zéi suì bài
贼至泾阳，敬德轻骑与之挑战，杀其名将，贼遂败。
jìng dé hǎo jié zhí fù qí gōng měi jiàn wú jì xuán líng rú huì děng duǎn cháng bì miàn shé tíng biàn yóu shì yǔ zhí zhèng bù píng
敬德好讦直，负其功，每见无忌、玄龄、如晦等短长，必面折廷辩，由是与执政不平。
sān nián chū wèi xiāng zhōu dū dū
三年，出为襄州都督。
bā nián lèi qiān tóng zhōu cì shǐ
八年，累迁同州刺史。
cháng shì yàn qìng shàn gōng shí yǒu bān zài qí shàng zhě jìng dé nù yuē rǔ yǒu hé gōng hé zuò wǒ shàng
尝侍宴庆善宫，时有班在其上者，敬德怒曰：“汝有何功，合坐我上？
rèn chéng wáng dào zōng cì qí xià yīn jiě yù zhī
”任城王道宗次其下，因解喻之。
jìng dé bó rán quán ōu dào zōng mù jī zhì miǎo
敬德勃然，拳殴道宗目，几至眇。
tài zōng bù yì ér ba wèi jìng dé yuē zhèn lǎn hàn shǐ jiàn gāo zǔ gōng chén huò quán zhě shǎo yì cháng yóu zhī
太宗不怿而罢，谓敬德曰： “朕览汉史，见高祖功臣获全者少，意常尤之。
jí jū dà wèi yǐ lái cháng yù bǎo quán gōng chén lìng zǐ sūn wú jué
及居大位以来，常欲保全功臣，令子孙无绝。
rán qīng jū guān zhé fàn xiàn fǎ fāng zhī hán péng yí lù fēi hàn zǔ zhī qiān
然卿居官辄犯宪法，方知韩、彭夷戮，非汉祖之愆。
guó jiā dà shì wéi shǎng yǔ fá fēi fèn zhī ēn bù kě shǔ xíng miǎn zì xiū chì wú yí hòu huǐ yě
国家大事，唯赏与罚，非分之恩，不可数行，勉自修饬，无贻后悔也。
shí yī nián fēng jiàn gōng chén wèi dài xí cì shǐ cè bài jìng dé xuān zhōu cì shǐ gǎi fēng è guó gōng
”十一年，封建功臣为代袭刺史，册拜敬德宣州刺史，改封鄂国公。
hòu lì fū xià èr zhōu dū dū
后历鄜、夏二州都督。
shí qī nián kàng biǎo qǐ hái gǔ shòu kāi fǔ yí tóng sān sī lìng cháo shuò wàng
十七年，抗表乞骸骨， 授开府仪同三司，令朝朔望。
xún yǔ zhǎng sūn wú jì děng èr shí sì rén tú xíng yú líng yān gé
寻与长孙无忌等二十四人图形于凌烟阁。
jí tài zōng jiāng zhēng gāo lí jìng dé zòu yán chē jià ruò zì wǎng liáo zuǒ huáng tài zǐ yòu zài dìng zhōu dōng xī èr jīng fǔ kù suǒ zài suī yǒu zhèn shǒu zhōng shì kōng xū
及太宗将征高丽，敬德奏言：“车驾若自往辽左，皇太子又在定州，东西二京，府库所在，虽有镇守，终是空虚。
liáo dōng lù yáo kǒng yǒu xuán gǎn zhī biàn
辽东路遥，恐有玄感之变。
qiě biān yú xiǎo guó bù zú qīn láo wàn shèng fú qǐng wěi zhī liáng jiàng zì kě yìng shí cuī miè
且边隅小国，不足亲劳万乘，伏请委之良将，自可应时摧灭。
tài zōng bù nà lìng yǐ běn guān xíng tài cháng qīng wèi zuǒ yī mǎ jūn zǒng guǎn cóng pò gāo lí yú zhu bi shān
”太宗不纳，令以本官行太常卿，为左一马军总管，从破高丽于驻跸山。
jūn hái yī jiù zhì shì
军还，依旧致仕。
jìng dé mò nián dǔ xìn xiān fāng fēi liàn jīn shí fú shí yún mǔ fěn chuān zhù chí tái chóng shì luó qǐ cháng zòu qīng shāng lè yǐ zì fèng yǎng bù yǔ wài rén jiāo tōng fán shí liù nián
敬德末年笃信仙方，飞炼金石，服食云母粉， 穿筑池台，崇饰罗绮，尝奏清商乐以自奉养，不与外人交通，凡十六年。
xiǎn qìng sān nián gāo zōng yǐ jìng dé gōng zhuī zèng qí fù wèi yōu zhōu dū du
显庆三年， 高宗以敬德功，追赠其父为幽州都督。
qí nián hōng nián qī shí sì
其年薨，年七十四。
gāo zōng wèi zhī jǔ āi fèi cháo sān rì lìng jīng guān wǔ pǐn yǐ shàng jí cháo jí shǐ fù zhái kū cè zèng sī tú bīng zhōu dū du shì yuē zhōng wǔ cì dōng yuán mì qì péi zàng yú zhāo líng
高宗为之举哀，废朝三日，令京官五品以上及朝集使赴宅哭，册赠司徒、并州都督，谥曰忠武，赐东园秘器，陪葬于昭陵。
zi bǎo lín sì guān zhì wèi wèi qīng
子宝琳嗣，官至卫尉卿。
qín shū bǎo míng qióng qí zhōu lì chéng rén
秦叔宝，名琼，齐州历城人。
dà yè zhōng wèi duò jiāng lái hù r zhàng nèi
大业中，为隋将来护儿帐内。
shū bǎo sàng mǔ hù r qiǎn shǐ diào zhī jūn lì guài yuē shì zú sǐ wáng jí zāo sàng zhě duō yǐ jiāng jūn wèi cháng jiàng wèn dú diào shū bǎo hé yě
叔宝丧母，护儿遣使吊之，军吏怪曰：“士卒死亡及遭丧者多矣，将军未尝降问，独吊叔宝何也？
dá yuē cǐ rén yǒng hàn jiā yǒu zhì jié bì dāng zì qǔ fù guì qǐ de yǐ bēi jiàn chù zhī
” 答曰：“此人勇悍，加有志节，必当自取富贵，岂得以卑贱处之？
suí mò qún dào qǐ cóng tōng shǒu zhāng xū tuó jī zéi shuài lú míng yuè yú xià pī
”隋末群盗起， 从通守张须陀击贼帅卢明月于下邳。
zéi zhòng shí yú wàn xū tuó suǒ tǒng cái wàn rén lì shì bù dí qù zéi liù qī lǐ lì zhà xiāng chí shí yú rì liáng jǐn jiāng tuì wèi zhū jiàng shì yuē zéi jiàn bīng què bì qīng lái zhuī wǒ
贼众十余万，须陀所统才万人，力势不敌，去贼六七里立栅，相持十余日，粮尽将退，谓诸将士曰：“贼见兵却，必轻来追我。
qí zhòng jì chū yíng nèi jí xū ruò yǐ qiān rén xí yíng kě yǒu dà lì
其众既出，营内即虚，若以千人袭营，可有大利。
cǐ chéng wēi xiǎn shuí néng qù zhě
此诚危险，谁能去者？
rén jiē mò duì wéi shū bǎo yǔ luō shì xìn qǐng xíng
”人皆莫对，唯叔宝与罗士信请行。
yú shì xū tuó wěi zhà dùn shǐ èr rén fēn lǐng qiān bīng fú yú lú wěi jiān
于是须陀委栅遁，使二人分领千兵伏于芦苇间。
jì ér míng yuè guǒ xī bīng zhuī zhī shū bǎo yǔ shì xìn chí zhì qí zhà zhà mén bì bù dé rù èr rén chāo shēng qí lóu bá zéi qí zhì gè shā shù rén yíng zhōng dà luàn
既而明月果悉兵追之，叔宝与士信驰至其栅，栅门闭不得入，二人超升其楼，拔贼旗帜， 各杀数人，营中大乱。
shū bǎo shì xìn yòu zhǎn guān yǐ nà wài bīng yīn zòng huǒ fén qí sān shí yú zhà yān yàn zhǎng tiān
叔宝、士信又斩关以纳外兵，因纵火焚其三十余栅，烟焰涨天。
míng yuè bēn hái xū tuó yòu huí jūn fèn jī dà pò zéi zhòng
明月奔还，须陀又回军奋击，大破贼众。
míng yuè yǐ shù bǎi qí dùn qù yú jiē lǔ zhī
明月以数百骑遁去，余皆虏之。
yóu shì yǒng qì wén yú yuǎn jìn
由是勇气闻于远近。
yòu jī sūn xuān yā yú hǎi qǔ xiān dēng pò zhī
又击孙宣雅于海曲，先登破之。
yǐ qián hòu lèi xūn shòu jiàn jié wèi
以前后累勋授建节尉。
cóng xū tuó jìn jī li mì yú xíng yáng jūn bài xū tuó sǐ zhī shū bǎo yǐ yú zhòng fù péi rén jī
从须陀进击李密于荥阳，军败，须陀死之，叔宝以余众附裴仁基。
huì rén jī yǐ wǔ láo jiàng yú li mì mì de shū bǎo dà xǐ yǐ wéi zhàng nèi piào qí dài zhī shén hòu
会仁基以武牢降于李密，密得叔宝大喜，以为帐内骠骑，待之甚厚。
mì yǔ huà jí dà zhàn yú lí yáng tóng shān wèi liú shǐ suǒ zhōng duò mǎ mèn jué
密与化及大战于黎阳童山，为流矢所中， 堕马闷绝。
zuǒ yòu bēn sàn zhuī bīng qiě zhì wéi shū bǎo dú hàn wèi zhī mì suì huò miǎn
左右奔散，追兵且至，唯叔宝独捍卫之，密遂获免。
shū bǎo yòu shōu bīng yǔ zhī lì zhàn huà jí nǎi tuì
叔宝又收兵与之力战，化及乃退。
hòu mì bài yòu wèi wáng shì chōng suǒ de shǔ lóng xiāng dà jiàng jūn
后密败，又为王世充所得，署龙骧大将军。
shū bǎo báo shì chōng zhī duō zhà yīn qí chū kàng guān jūn zhì yú jiǔ qǔ yǔ chéng yǎo jīn wú hēi tà niú jìn dá děng shù shí qí xi chí bǎi xǔ bù xià mǎ bài shì chōng yuē suī méng shū lǐ bù néng yǎng shì qǐng cóng cǐ cí
叔宝薄世充之多诈，因其出抗官军，至于九曲，与程咬金、吴黑闼、牛进达等数十骑西驰百许步，下马拜世充曰：“虽蒙殊礼，不能仰事，请从此辞。
shì chōng bù gǎn bī yú shì lái jiàng
”世充不敢逼，于是来降。
gāo zǔ lìng shì qín fǔ tài zōng sù wén qí yǒng hòu jiā lǐ yù
高祖令事秦府，太宗素闻其勇，厚加礼遇。
cóng zhèn cháng chūn gōng bài mǎ jūn zǒng guǎn
从镇长春宫，拜马军总管。
yòu cóng zhēng yú měi liáng chuān pò yù chí jìng dé gōng zuì jū duō
又从征于美良川，破尉迟敬德，功最居多。
gāo zǔ qiǎn shǐ cì yǐ jīn píng láo zhī yuē qīng bù gù qī zǐ yuǎn lái tóu wǒ yòu lì gōng xiào
高祖遣使赐以金瓶，劳之曰：“卿不顾妻子，远来投我，又立功效。
zhèn ròu kě wèi qīng yòng zhě dāng gē yǐ cì qīng kuàng zǐ nǚ yù bó hu
朕肉可为卿用者，当割以赐卿，况子女玉帛乎？
qīng dāng miǎn zhī
卿当勉之。
xún shòu qín wáng yòu sān tǒng jūn
”寻授秦王右三统军。
yòu cóng pò sòng jīn gāng yú jiè xiū
又从破宋金刚于介休。
lù qián hòu xūn cì huáng jīn bǎi jīn zá cǎi liù qiān duàn shòu shàng zhù guó
录前后勋，赐黄金百斤、杂彩六千段，授上柱国。
cóng tǎo wáng shì chōng měi wèi qián fēng
从讨王世充，每为前锋。
tài zōng jiāng jù dòu jiàn dé yú wǔ láo shū bǎo yǐ jīng qí shù shí xiān xiàn qí zhèn
太宗将拒窦建德于武牢，叔宝以精骑数十先陷其阵。
shì chōng píng jìn fēng yì guó gōng cì huáng jīn bǎi jīn bó qī qiān duàn
世充平，进封翼国公，赐黄金百斤、帛七千段。
cóng píng liú hēi tà shǎng wù qiān duàn
从平刘黑闼，赏物千段。
shū bǎo měi cóng tài zōng zhēng fá dí zhōng yǒu xiāo jiàng ruì zú xuàn yào rén mǎ chū rù lái qù zhě tài zōng pō nù zhī zhé mìng shū bǎo wǎng qǔ
叔宝每从太宗征伐，敌中有骁将锐卒，炫耀人马，出入来去者，太宗颇怒之，辄命叔宝往取。
shū bǎo yìng mìng yuè mǎ fù qiāng ér jìn bì cì zhī wàn zhòng zhī zhōng rén mǎ pì yì tài zōng yǐ shì yì zhòng zhī shū bǎo yì yǐ cǐ pō zì jīn shàng
叔宝应命，跃马负枪而进，必刺之万众之中，人马辟易，太宗以是益重之，叔宝亦以此颇自矜尚。
liù yuè sì rì cóng zhū jiàn chéng yuán jí
六月四日，从诛建成、元吉。
shì níng bài zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn shí shí fēng qī bǎi hù
事宁，拜左武卫大将军，食实封七百户。
qí hòu měi duō jí bìng yīn wèi rén yuē wú shào zhǎng róng mǎ suǒ jīng èr bǎi yú zhèn lǚ zhōng zhòng chuāng
其后每多疾病，因谓人曰：“吾少长戎马，所经二百余阵，屡中重疮。
jì wú qián hòu chū xuè yì shù hú yǐ ān dé bù bìng hu
计吾前后出血亦数斛矣，安得不病乎？
shí èr nián zú zèng xú zhōu dū du péi zàng zhāo líng
”十二年卒，赠徐州都督，陪葬昭陵。
tài zōng tè lìng suǒ sī jiù qí yíng nèi lì shí rén mǎ yǐ jīng zhàn zhèn zhī gōng yān
太宗特令所司就其茔内立石人马，以旌战阵之功焉。
shí sān nián gǎi fēng hú guó gōng
十三年，改封胡国公。
shí qī nián yǔ zhǎng sūn wú jì děng tú xíng yú líng yān gé
十七年，与长孙无忌等图形于凌烟阁。
chéng zhī jié běn míng yǎo jīn jì zhōu dōng ē rén yě
程知节，本名咬金，济州东阿人也。
shǎo xiāo yǒng shàn yòng mǎ shuò
少骁勇，善用马槊。
dà yè mò jù tú shù bǎi gòng bǎo xiāng lǐ yǐ bèi tā dào
大业末，聚徒数百， 共保乡里，以备他盗。
hòu yī li mì shǔ wèi nèi jūn piào qí
后依李密，署为内军骠骑。
shí mì yú jūn zhōng jiǎn yǒng shì yóu yì zhě bā qiān rén lì sì piào qí fēn wéi zuǒ yòu yǐ zì wèi hào wèi nèi jūn
时密于军中简勇士尤异者八千人， 隶四骠骑，分为左右以自卫，号为内军。
zì yún cǐ bā qiān rén kě dāng bǎi wàn
自云：“此八千人可当百万。
zhī jié jì lǐng qí yī shén bèi ēn yù
”知节既领其一，甚被恩遇。
jí wáng shì chōng chū chéng jué zhàn zhī jié lǐng nèi mǎ jūn yǔ mì tóng yíng zài běi máng shān shàng shàn xióng xìn lǐng wài mǎ jūn yíng zài yǎn shī chéng běi
及王世充出城决战，知节领内马军，与密同营在北邙山上，单雄信领外马军，营在偃师城北。
shì chōng lái xí xióng xìn yíng mì qiǎn zhī jié jí péi xíng yǎn zhù zhī
世充来袭雄信营，密遣知节及裴行俨助之。
xíng yǎn xiān chí fù dí wèi liú shǐ suǒ zhōng zhuì yú de
行俨先驰赴敌，为流矢所中，坠于地。
zhī jié jiù zhī shā shù rén shì chōng jūn pī mǐ nǎi bào xíng yǎn zhòng qí ér hái
知节救之，杀数人，世充军披靡，乃抱行俨重骑而还。
wèi shì chōng qí suǒ zhú cì shuò dòng guò zhī jié huí shēn liè zhé qí shuò jiān zhǎn huò zhuī zhě yú shì yǔ xíng yǎn jù miǎn
为世充骑所逐，刺槊洞过，知节回身捩折其槊，兼斩获追者，于是与行俨俱免。
jí mì bài shì chōng de zhī jiē yù shén hòu
及密败，世充得之，接遇甚厚。
zhī jié wèi qín shū bǎo yuē shì chōng qì dù qiǎn xiá ér duō wàng yǔ hǎo wèi zhòu shì nǎi wū shī lǎo yù ěr qǐ shì bō luàn zhǔ hu
知节谓秦叔宝曰：“世充器度浅狭，而多妄语，好为咒誓，乃巫师老妪耳，岂是拨乱主乎？
jí shì chōng jù wáng shī yú jiǔ qǔ zhī jié lǐng bīng zài qí zhèn yǔ qín shū bǎo děng mǎ shàng yī shì chōng yuē hé gōng jiē dài jí yù bào ēn
”及世充拒王师于九曲，知节领兵在其阵， 与秦叔宝等马上揖世充曰：“荷公接待，极欲报恩。
gōng xìng cāi èr bàng duō shān huò fēi pū tuō shēn zhī suǒ jīn jǐn fèng cí
公性猜贰，傍多扇惑，非仆托身之所，今谨奉辞。
yú shì yuè mǎ yǔ zuǒ yòu shù shí rén guī guó shì chōng jù bù gǎn zhuī zhī
”于是跃马与左右数十人归国，世充惧，不敢追之。
shòu qín wáng fǔ zuǒ sān tǒng jūn
授秦王府左三统军。
pò sòng jīn gāng qín dòu jiàn dé jiàng wáng shì chōng bìng lǐng zuǒ yī mǎ jūn zǒng guǎn
破宋金刚，擒窦建德，降王世充，并领左一马军总管。
měi zhèn xiān dēng yǐ gōng fēng sù guó gōng
每阵先登，以功封宿国公。
wǔ dé qī nián jiàn chéng jì zhī gòu zhī yú gāo zǔ chú kāng zhōu cì shǐ
武德七年，建成忌之，构之于高祖，除康州刺史。
zhī jié bái tài zōng yuē dà wáng shǒu bì jīn bìng jiǎn chú shēn bì bù jiǔ
知节白太宗曰：“大王手臂今并翦除，身必不久。
zhī jié yǐ sǐ bù qù yuàn sù zì quán
知节以死不去，愿速自全。
liù yuè sì rì cóng tài zōng tǎo jiàn chéng yuán jí
”六月四日，从太宗讨建成、元吉。
shì dìng bài tài zǐ yòu wèi lǜ qiān yòu wǔ wèi dà jiàng jūn cì shí fēng qī bǎi hù
事定，拜太子右卫率，迁右武卫大将军，赐实封七百户。
zhēn guàn zhōng lì lú zhōu dū dū zuǒ lǐng jūn dà jiàng jūn
贞观中，历泸州都督、左领军大将军。
yǔ zhǎng sūn wú jì děng dài xí cì shǐ gǎi fēng lú guó gōng shòu pǔ zhōu cì shǐ
与长孙无忌等代袭刺史，改封卢国公，授普州刺史。
shí qī nián lèi zhuǎn zuǒ tún wèi dà jiàng jūn jiǎn jiào běi mén tún bīng jiā zhèn jūn dà jiàng jūn
十七年，累转左屯卫大将军，检校北门屯兵，加镇军大将军。
yǒng huī liù nián qiān zuǒ wèi dà jiàng jūn
永徽六年，迁左卫大将军。
xiǎn qìng èr nián shòu cōng shān dào xíng jūn dà zǒng guǎn yǐ tǎo hè lǔ
显庆二年，授葱山道行军大总管以讨贺鲁。
shī cì dá dǔ chéng yǒu hú rén shù qiān jiā kāi mén chū jiàng zhī jié tú chéng ér qù hè lǔ suì jí yuǎn dùn
师次怛笃城，有胡人数千家开门出降， 知节屠城而去，贺鲁遂即远遁。
jūn hái zuò miǎn guān
军还，坐免官。
wèi jǐ shòu qí zhōu cì shǐ
未几，授岐州刺史。
biǎo qǐng qǐ hái gǔ xǔ zhī
表请乞骸骨， 许之。
lín dé èr nián zú zèng piào qí dà jiàng jūn yì zhōu dà dū dū péi zàng zhāo líng
麟德二年卒，赠骠骑大将军、益州大都督，陪葬昭陵。
zi chù mò xí jué lú guó gōng
子处默，袭爵卢国公。
chù liàng yǐ gōng chén zi shàng tài zōng nǚ qīng hé cháng gōng zhǔ shòu fù mǎ dū wèi zuǒ wèi zhōng láng jiàng
处亮，以功臣子尚太宗女清河长公主，授驸马都尉、左卫中郎将。
shǎo zǐ chù bì guān zhì yòu jīn wú jiāng jūn
少子处弼，官至右金吾将军。
chù bì zi bó xiàn kāi yuán zhōng zuǒ jīn wú dà jiàng jūn
处弼子伯献，开元中，左金吾大将军。
duàn zhì xuán qí zhōu lín zī rén yě
段志玄，齐州临淄人也。
fù yǎn shī suí mò wèi tài yuán jùn sī fǎ shū zuǒ cóng gāo zǔ qǐ yì guān zhì yǐng zhōu cì shǐ
父偃师，隋末为太原郡司法书佐，从高祖起义，官至郢州刺史。
zhì xuán cóng fù zài tài yuán shèn wéi tài zōng suǒ jiē dài
志玄从父在太原，甚为太宗所接待。
yì bīng qǐ zhì xuán mù de qiān yú rén shòu yòu lǐng dà dū dū fǔ jūn tóu
义兵起，志玄募得千余人，授右领大都督府军头。
cóng píng huò yì xià jiàng jùn gōng yǒng fēng cāng jiē wèi xiān fēng lì qiān zuǒ guāng lù dài fu
从平霍邑，下绛郡，攻永丰仓，皆为先锋，历迁左光禄大夫。
cóng liú wén jìng jù qū tū tōng yú tóng guān wén jìng wèi tōng jiāng sāng xiǎn hé suǒ xí jūn yíng yǐ kuì zhì xuán lǜ èr shí qí fù jī shā shù shí rén ér hái
从刘文静拒屈突通于潼关，文静为通将桑显和所袭，军营已溃，志玄率二十骑赴击，杀数十人而还。
wèi liú shǐ zhōng zú lǜ zhòng xīn dòng rěn ér bù yán gèng rù zéi zhèn zhě zài sān
为流矢中足，虑众心动，忍而不言，更入贼阵者再三。
xiǎn hé jūn luàn dà jūn yīn cǐ fù zhèn jī dà pò zhī
显和军乱，大军因此复振，击，大破之。
jí qū tū tōng zhī dùn zhì xuán yǔ zhū jiāng zhuī ér qín zhī yǐ gōng shòu lè yóu fǔ biāo qí jiāng jūn
及屈突通之遁，志玄与诸将追而擒之，以功授乐游府骠骑将军。
hòu cóng tǎo wáng shì chōng shēn rù xiàn zhèn mǎ dào wèi zéi suǒ qín
后从讨王世充，深入陷阵，马倒，为贼所擒。
liǎng qí jiā chí qí jì jiāng dù luò shuǐ zhì xuán yǒng shēn ér fèn èr rén jù zhuì mǎ chí guī zhuī zhě shù bǎi qí bù gǎn bī
两骑夹持其髻，将渡洛水， 志玄踊身而奋，二人俱坠马，驰归，追者数百骑，不敢逼。
jí pò dòu jiàn dé píng dōng dōu gōng yòu jū duō
及破窦建德，平东都， 功又居多。
qiān qín wáng fǔ yòu èr hù jūn shǎng wù èr qiān duàn
迁秦王府右二护军，赏物二千段。
yǐn tài zǐ jiàn chéng cháo là wáng yuán jí jìng yǐ jīn bó yòu zhī zhì xuán jù ér bù nà mì yǐ bái tài zōng jìng yǔ yù chí jìng dé děng tóng zhū jiàn chéng yuán jí
隐太子建成、巢剌王元吉竞以金帛诱之，志玄拒而不纳，密以白太宗，竟与尉迟敬德等同诛建成、元吉。
tài zōng jí wèi lèi qiān zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn fēng fán guó gōng shí shí fēng jiǔ bǎi hù
太宗即位，累迁左骁卫大将军，封樊国公，食实封九百户。
wén dé huáng hòu zhī zàng yě zhì xuán yǔ yǔ wén shì jí fēn tǒng shì mǎ chū sù zhāng mén
文德皇后之葬也，志玄与宇文士及分统士马出肃章门。
tài zōng yè shǐ gōng guān zhì èr jiāng jūn suǒ shì jí kāi yíng nèi shǐ zhě zhì xuán bì mén bù nà yuē jūn mén bù kě yè kāi
太宗夜使宫官至二将军所，士及开营内使者，志玄闭门不纳，曰： “军门不可夜开。
shǐ zhě yuē cǐ yǒu shǒu chì
”使者曰：“此有手敕。
zhì xuán yuē yè zhōng bù biàn zhēn wěi
”志玄曰：“夜中不辩真伪。
jìng tíng shǐ zhě zhì xiǎo
”竟停使者至晓。
tài zōng wén ér tàn yuē cǐ zhēn jiāng jūn yě zhōu yà fu wú yǐ jiā yān
太宗闻而叹曰：“此真将军也，周亚夫无以加焉。
shí yī nián dìng shì fēng zhī zhì shòu jīn zhōu cì shǐ gǎi fēng bāo guó gōng
”十一年，定世封之制， 授金州刺史，改封褒国公。
shí èr nián bài yòu wèi dà jiàng jūn
十二年，拜右卫大将军。
shí sì nián jiā zhèn jūn dà jiàng jūn
十四年，加镇军大将军。
shí liù nián qǐn jí tài zōng qīn zì lín shì tì qì ér bié gù wèi yuē dāng yǔ qīng zǐ wǔ pǐn
十六年，寝疾，太宗亲自临视，涕泣而别，顾谓曰：“当与卿子五品。
zhì xuán dùn shǒu gù qǐng huí shòu mǔ dì zhì gǎn tài zōng suì shòu zhì gǎn zuǒ wèi láng jiàng
”志玄顿首固请回授母弟志感，太宗遂授志感左卫郎将。
jí zú shàng wèi fā āi kū zhī shén tòng zèng fǔ guó jiāng jūn yáng zhōu dū du péi zàng zhāo líng shì yuē zhōng zhuàng
及卒，上为发哀，哭之甚恸，赠辅国将军、 扬州都督，陪葬昭陵，谥曰忠壮。
shí qī nián zhēng yuè zhào tú xíng yú líng yān gé
十七年正月，诏图形于凌烟阁。
zi zàn xí jué bāo guó gōng wǔ tài hòu shí guān zhì zuǒ tún wèi dà jiàng jūn
子瓒，袭爵褒国公，武太后时，官至左屯卫大将军。
zi huái jiǎn xí jué kāi yuán zhōng guān zhì tài zǐ zhān shì
子怀简，袭爵，开元中，官至太子詹事。
zhāng gōng jǐn zì hóng shèn wèi zhōu fán shuǐ rén yě
张公谨，字弘慎，魏州繁水人也。
chū wèi wáng shì chōng wěi zhōu zhǎng shǐ
初为王世充洧州长史。
wǔ dé yuán nián yǔ wáng shì chōng suǒ shǔ wěi zhōu cì shǐ cuī shū yǐ zhōu chéng guī guó shòu zōu zhōu bié jià lèi chú yòu wǔ hòu cháng shǐ
武德元年，与王世充所署洧州刺史崔枢以州城归国，授邹州别驾，累除右武候长史。
chū wèi zhī míng li jī wèi chí jìng dé yì yán zhī nǎi yǐn rù mù fǔ
初未知名，李𪟝尉迟敬德亦言之，乃引入幕府。
shí tài zōng wèi yǐn tài zǐ jiàn chéng cháo wáng yuán jí suǒ jì yīn zhào gōng jǐn wèn yǐ zì ān zhī cè duì shén hé zhǐ jiàn jiàn qīn yù
时太宗为隐太子建成、巢王元吉所忌，因召公谨，问以自安之策，对甚合旨，渐见亲遇。
jí tài zōng jiāng tǎo jiàn chéng yuán jí qiǎn bǔ zhě zhuó guī zhàn zhī gōng jǐn zì wài lái jiàn jù tóu yú de ér jìn yuē fán bǔ shì zhě jiāng yǐ jué xián yí dìng yóu yù jīn jì shì zài bù yí hé bo zhī yǒu
及太宗将讨建成、元吉，遣卜者灼龟占之，公谨自外来见，遽投于地而进曰：“凡卜筮者，将以决嫌疑，定犹豫，今既事在不疑， 何卜之有？
zòng bo zhī bù jí shì bù kě yǐ
纵卜之不吉，势不可已。
yuàn dài wáng sī zhī
愿大王思之。
tài zōng shēn rán qí yán
”太宗深然其言。
liù yuè sì rì gōng jǐn yǔ zhǎng sūn wú jì děng jiǔ rén fú yú xuán wǔ mén yǐ sì biàn
六月四日，公谨与长孙无忌等九人伏于玄武门以俟变。
jí zhǎn jiàn chéng yuán jí qí dǎng lái gōng xuán wǔ mén bīng fēng shén shèng
及斩建成、元吉，其党来攻玄武门，兵锋甚盛。
gōng jǐn yǒu yǒng lì dú bì mén yǐ jù zhī
公谨有勇力，独闭门以拒之。
yǐ gōng lèi shòu zuǒ wǔ hou jiāng jūn fēng dìng yuǎn jùn gōng cì shí fēng yī qiān hù
以功累授左武候将军，封定远郡公，赐实封一千户。
zhēn guàn yuán nián bài dài zhōu dū dū shàng biǎo qǐng zhì tún tián yǐ shěng zhuǎn yùn yòu qián hòu yán shí zhèng dé shī shí yú shì bìng jiàn nà yòng
贞观元年，拜代州都督，上表请置屯田以省转运，又前后言时政得失十余事， 并见纳用。
hòu qiǎn lǐ jìng jīng lüè tū jué yǐ gōng jǐn wèi fù gōng jǐn yīn yán tū jué kě qǔ zhī zhuàng yuē xié lì zòng yù sì qíng qióng xiōng jí bào zhū hài liáng shàn nì jìn xiǎo rén cǐ zhǔ hūn yú shàng qí kě qǔ yī yě
后遣李靖经略突厥，以公谨为副，公谨因言突厥可取之状曰：“颉利纵欲肆情，穷凶极暴，诛害良善，昵近小人，此主昏于上，其可取一也。
yòu qí bié bù tóng luō pú gǔ huí hé yán tuó zhī lèi bìng zì lì jūn zhǎng jiāng tú fǎn shì cǐ zé zhòng pàn yú xià qí kě qǔ èr yě
又其别部同罗、仆骨、回纥、延陀之类，并自立君长，将图反噬，此则众叛于下，其可取二也。
tū jué bèi yí qīng jì zì miǎn
突厥被疑，轻骑自免；
zhí shè chū tǎo pǐ mǎ bù guī
拓设出讨，匹马不归；
yù gǔ sàng shī lì zú wú dì cǐ zé bīng cuò jiāng bài qí kě qǔ sān yě
欲谷丧师，立足无地，此则兵挫将败， 其可取三也。
sài běi shuāng zǎo liáng hóu fá jué qí kě qǔ sì yě
塞北霜早，粮糇乏绝，其可取四也。
xié lì shū qí tū jué qīn wěi zhū hú hú rén fān fù shì qí cháng xìng dà jūn yī lín nèi bì shēng biàn qí kě qǔ wǔ yě
颉利疏其突厥，亲委诸胡，胡人翻覆，是其常性，大军一临，内必生变，其可取五也。
huá rén rù běi qí lèi shí duō bǐ wén zì xiāng xiào jù bǎo jù shān xiǎn shī chū sài yuán zì rán yǒu yīng qí kě qǔ liù yě
华人入北，其类实多，比闻自相啸聚，保据山险，师出塞垣，自然有应，其可取六也。
tài zōng shēn nà zhī
”太宗深纳之。
pò dìng xiāng bài xié lì xǐ shū wèi láo jìn fēng zōu guó gōng
破定襄， 败颉利，玺书慰劳，进封邹国公。
zhuǎn xiāng zhōu dū dū shén yǒu huì zhèng
转襄州都督，甚有惠政。
zú guān nián sān shí jiǔ
卒官，年三十九。
tài zōng wén ér jiē dào chū cì fā āi yǒu sī zòu yán zhǔn yīn yáng shū rì zi zài chén bù kě kū qì yòu wèi liú sú suǒ jì
太宗闻而嗟悼，出次发哀，有司奏言：“准《阴阳书》，日子在辰，不可哭泣，又为流俗所忌。
tài zōng yuē jūn chén zhī yì tóng yú fù zǐ qíng fā yú zhōng ān bì chén rì
”太宗曰：“君臣之义，同于父子，情发于衷，安避辰日？
suì kū zhī
”遂哭之。
zèng zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn shì yuē xiāng
赠左骁卫大将军，谥曰襄。
shí sān nián zhuī sī jiù gōng gǎi fēng tán guó gōng
十三年，追思旧功，改封郯国公。
shí qī nián tú xíng yú líng yān gé
十七年，图形于凌烟阁。
yǒng huī zhōng yòu zèng jīng zhōu dū du
永徽中，又赠荆州都督。
zhǎng zi dà xiàng sì guān zhì hù bù shì láng
长子大象嗣，官至户部侍郎。
cì zǐ dà sù dà ān bìng zhī míng
次子大素、大安，并知名。
dà sù lóng shuò zhōng lì wèi dōng tái shè rén jiān xiū guó shǐ zú yú huái zhōu zhǎng shǐ zhuàn hòu wèi shū yī bǎi juǎn suí shū sān shí juǎn
大素，龙朔中历位东台舍人， 兼修国史，卒于怀州长史，撰《后魏书》一百卷、《隋书》三十卷。
dà ān shàng yuán zhōng lì tài zǐ shù zǐ tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
大安，上元中历太子庶子、同中书门下三品。
shí zhāng huái tài zǐ zài chūn gōng lìng dà ān yǔ tài zǐ xǐ mǎ liú nè yán děng zhù fàn yè hòu hàn shū
时章怀太子在春宫，令大安与太子洗马刘讷言等注范晔《后汉书》。
gōng fèi zuǒ shòu pǔ zhōu cì shǐ
宫废，左授普州刺史。
guāng zhái zhōng zú yú héng zhōu sī mǎ
光宅中，卒于横州司马。
dà ān zi shuì kāi yuán zhōng wèi guó zi jì jiǔ
大安子涚，开元中为国子祭酒。
shǐ chén yuē jìng dé duó shuò xiàn zhèn gǔ yǒng wáng shī què lù bào ēn jié zhōng bà zhǔ
史臣曰：敬德夺槊陷阵，鼓勇王师，却赂报恩，竭忠霸主。
rán ér fèn quán fù qì fēi zì quán zhī dào
然而奋拳负气，非自全之道；
wén huáng gào jiè zhī yán kě wèi gōng chén yào shí
文皇告诫之言，可为功臣药石。
shū bǎo shàn yòng mǎ shuò bá zéi lěi zé yǐ guǎ dí zhòng kě wèi yǒng yǐ
叔宝善用马槊，拔贼垒则以寡敌众，可谓勇矣。
zhī jié zhì píng guó nán bài sǔn yù zé zhì mìng fǔ jūn kě wèi zhōng yǐ
知节志平国难，拜隼籞则致命辅君，可谓忠矣。
ér bìng xiǎo shì chōng zhī cāi èr shi táng dài zhī bà tú kě wèi jiàn jǐ jūn zǐ yǐ
而并晓世充之猜贰，识唐代之霸图，可谓见几君子矣。
zhì xuán zhōng dī bù yán jìng ān shī lǚ
志玄中镝不言，竟安师旅。
gōng jǐn tóu guī dìng yì zhì zhù chǔ jūn
公谨投龟定议，志助储君。
jiē suǒ wèi měng jiàng móu chén zhī jī shí biàn
皆所谓猛将谋臣，知机识变。
yǒu táng zhī shèng sī shí lài yān
有唐之盛，斯实赖焉。
zàn yuē tài zōng jīng lún shí lài hǔ chén
赞曰：太宗经纶，实赖虎臣。
hú è zhū jiāng fèn bù gù shēn
胡、鄂诸将，奋不顾身。
tú xíng líng yān pèi shí yán yīn
图形凌烟，配食严禋。
guāng zhū jiǎn cè wèi bào jūn qīn
光诸简册，为报君亲。