hóu jūn jí zhāng liàng xuē wàn chè xiōng wàn jūn shèng yàn shī lú zǔ shàng liú shì ràng liú lán li jūn xiàn děng fù
○侯君集张亮薛万彻兄万均盛彦师卢祖尚刘世让刘兰李君羡等附
hóu jūn jí bīn zhōu sān shuǐ rén yě
侯君集，豳州三水人也。
xìng jiǎo shì hǎo jīn kuā wán gōng shǐ ér bù néng chéng qí yì nǎi yǐ wǔ yǒng zì chēng
性矫饰，好矜夸，玩弓矢而不能成其艺，乃以武勇自称。
tài zōng zài fān yǐn rù mù fǔ shù cóng zhēng fá lèi chú zuǒ yú hóu chē qí jiāng jūn fēng quán jiāo xiàn zi
太宗在籓，引入幕府，数从征伐，累除左虞侯、车骑将军，封全椒县子。
jiàn méng ēn yù cān yù móu yì
渐蒙恩遇，参预谋议。
jiàn chéng yuán jí zhī zhū yě jūn jí zhī cè jū duō
建成、元吉之诛也，君集之策居多。
tài zōng jí wèi qiān zuǒ wèi jiāng jūn yǐ gōng jìn fēng lù guó gōng cì yì qiān hù xún bài yòu wèi dà jiàng jūn
太宗即位，迁左卫将军，以功进封潞国公，赐邑千户，寻拜右卫大将军。
zhēn guàn sì nián qiān bīng bù shàng shū cān yì cháo zhèng
贞观四年，迁兵部尚书，参议朝政。
shí jiāng tǎo tǔ yù hún fú yǔn mìng lǐ jìng wèi xī hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn yǐ jūn jí jí rèn chéng wáng dào zōng bìng wèi zhī fù
时将讨吐谷浑伏允，命李靖为西海道行军大总管，以君集及任城王道宗并为之副。
jiǔ nián sān yuè shī cì shàn zhōu jūn jí yán yú jìng yuē dà jūn yǐ zhì zéi lǔ shàng wèi zǒu xiǎn yi jiǎn jīng ruì zhǎng qū jí jìn bǐ bù wǒ yú bì yǒu dà lì
九年三月，师次鄯州，君集言于靖曰：“大军已至，贼虏尚未走险，宜简精锐，长驱疾进，彼不我虞，必有大利。
ruò cǐ cè bù xíng qián dùn bì yuǎn shān zhàng wèi zǔ tǎo zhī shí nán
若此策不行，潜遁必远，山障为阻，讨之实难。
jìng rán qí jì nǎi jiǎn jīng ruì qīng jī shēn rù
” 靖然其计，乃简精锐，轻赍深入。
dào zōng zhuī jí fú yǔn zhī zhòng yú kù shān pò zhī
道宗追及伏允之众于库山，破之。
fú yǔn qīng bīng rù qì yǐ bì guān jūn
伏允轻兵入碛， 以避官军。
jìng nǎi zhōng fēn shì mǎ wèi liǎng dào bìng rù jìng yǔ xuē wàn jūn li dà liàng qù běi lù shǐ hóu jūn jí dào zōng qù nán lù
靖乃中分士马为两道并入，靖与薛万均、李大亮趣北路，使侯君集、道宗趣南路。
lì pò luó zhēn gǔ yú hàn kū shān jīng tú èr qiān yú lǐ xíng kōng xū zhī de
历破逻真谷，逾汉哭山，经途二千余里，行空虚之地。
shèng xià jiàng shuāng shān duō jī xuě zhuǎn zhàn guò xīng xiù chuān zhì yú bǎi hǎi pín yǔ lǔ yù jiē dà kè huò
盛夏降霜，山多积雪，转战过星宿川，至于柏海，频与虏遇，皆大克获。
běi wàng jī yù shān guān hé yuán zhī suǒ chū yān
北望积玉山，观河源之所出焉。
nǎi xuán shī yǔ lǐ jìng huì yú dà fēi chuān píng tǔ yù hún ér hái
乃旋师，与李靖会于大非川，平吐谷浑而还。
shí yī nián yǔ zhǎng sūn wú jì děng jù shòu shì fēng shòu jūn jí chén zhōu cì shǐ gǎi fēng chén guó gōng
十一年，与长孙无忌等俱受世封，授君集陈州刺史，改封陈国公。
míng nián bài lì bù shàng shū jìn wèi guāng lù dài fu
明年，拜吏部尚书，进位光禄大夫。
jūn jí chū zì háng wǔ sù wú xué shù jí bèi rèn yù fāng shǐ dú shū
君集出自行伍，素无学术，及被任遇，方始读书。
diǎn xuǎn jǔ dìng kǎo kè chū wèi jiàng lǐng rù cān cháo zhèng bìng yǒu shí yù
典选举，定考课，出为将领，入参朝政， 并有时誉。
gāo chāng wáng qū wén tài shí è jué xī yù shāng gǔ tài zōng zhēng wén tài rù cháo ér chēng jí bù zhì zhào yǐ jūn jí wèi jiāo hé dào xíng jūn dà zǒng guǎn tǎo zhī
高昌王麹文泰时遏绝西域商贾，太宗征文泰入朝，而称疾不至，诏以君集为交河道行军大总管讨之。
wén tài wén wáng shī jiāng qǐ wèi qí guó rén yuē táng guó qù cǐ qī qiān lǐ shè qì kuò èr qiān lǐ de wú shuǐ cǎo dōng fēng dòng hán xià fēng rú fén
文泰闻王师将起，谓其国人曰：“唐国去此七千里，涉碛阔二千里，地无水草，冬风冻寒，夏风如焚。
fēng zhī suǒ chuī xíng rén duō sǐ dāng háng bǎi rén bù néng de zhì ān néng zhì dà jūn hu
风之所吹，行人多死，当行百人不能得至，安能致大军乎？
ruò dùn bīng yú wú chéng xià èr shí rì shí bì jǐn zì rán yú kuì nǎi jiē ér lǔ zhī hé zú yōu yě
若顿兵于吾城下，二十日食必尽，自然鱼溃，乃接而虏之，何足忧也！
jí jūn zhì qì kǒu ér wén tài zú qí zi zhì shèng xí wèi
”及军至碛口，而文泰卒，其子智盛袭位。
jūn jí lǜ bīng zhì liǔ gǔ hòu jì yán wén tài kè rì jiāng zàng guó rén xián jí
君集率兵至柳谷，候骑言文泰克日将葬，国人咸集。
zhū jiāng qǐng xí zhī jūn jí yuē bù kě tiān zǐ yǐ gāo chāng jiāo màn wú lǐ shǐ wú gōng xíng tiān fá jīn xí rén yú xū mù zhī jiān fēi wèn zuì zhī shī yě
诸将请袭之，君集曰：“不可，天子以高昌骄慢无礼，使吾恭行天罚，今袭人于墟墓之间，非问罪之师也。
yú shì gǔ xíng ér qián gōng qí tián dì
”于是鼓行而前，攻其田地。
zéi yīng chéng zì shǒu jūn jí yù zhī bù xíng
贼婴城自守，君集谕之，不行。
xiān shì dà jūn zhī fā yě shàng zhào shān dōng shàn wèi gōng chéng qì xiè zhě xī qiǎn cóng jūn
先是，大军之发也，上召山东善为攻城器械者，悉遣从军。
jūn jí suì kān mù tián huáng tuī zhuàng chē zhuàng qí pì nì shù zhàng tuí xué pāo chē shí jī qí chéng zhōng qí suǒ dāng zhě wú bù mí suì huò zhāng zhān bèi yòng zhàng pāo shí chéng shàng shǒu pí zhě bù fù de lì
君集遂刊木填隍，推撞车撞其睥睨，数丈颓穴，抛车石击其城中，其所当者无不糜碎，或张毡被，用障抛石，城上守陴者不复得立。
suì bá zhī lǔ qí nán nǚ qī qiān yú kǒu réng jìn bīng wéi qí dū chéng
遂拔之，虏其男女七千余口， 仍进兵围其都城。
zhì shèng qióng cù zhì shū yú jūn jí yuē yǒu zuì yú tiān zǐ zhě xiān wáng yě
智盛穷蹙，致书于君集曰：“有罪于天子者，先王也。
tiān fá suǒ jiā shēn yǐ sàng bèi
天罚所加， 身已丧背。
zhì shèng xí wèi wèi jǐ bù zhī suǒ yǐ qiān quē jì shàng shū āi lián
智盛袭位未几，不知所以愆阙，冀尚书哀怜。
jūn jí bào yuē ruò néng huǐ huò yi shù shǒu jūn mén
”君集报曰：“若能悔祸， 宜束手军门。
zhì shèng yóu bù chū yīn mìng shì zú tián qí huáng qiàn fā pāo chē yǐ gōng zhī
”智盛犹不出，因命士卒填其隍堑，发抛车以攻之。
yòu wèi shí zhàng gāo lóu fǔ shì chéng nèi yǒu xíng rén jí fēi shí suǒ zhōng chǔ jiē chàng yán zhī rén duō rù shì bì shí
又为十丈高楼， 俯视城内，有行人及飞石所中处，皆唱言之，人多入室避石。
chū wén tài yǔ xi tū jué yù gǔ shè yuē yǒu bīng zhì gòng wèi biǎo lǐ
初，文泰与西突厥欲谷设约，有兵至，共为表里。
jí wén jūn jí zhì yù gǔ shè jù ér xi zǒu qiān yú lǐ zhì shèng shī yuán jì wú suǒ chū suì kāi mén chū jiàng
及闻君集至，欲谷设惧而西走千余里，智盛失援，计无所出，遂开门出降。
jūn jí fēn bīng lüè dì suì píng qí guó fú zhì shèng jí qí jiāng lì kè shí jì gōng ér hái
君集分兵略地，遂平其国，俘智盛及其将吏，刻石纪功而还。
jūn jí chū pò gāo chāng céng wèi zòu qǐng zhé pèi méi wú zuì rén yòu sī qǔ bǎo wù
君集初破高昌，曾未奏请，辄配没无罪人，又私取宝物。
jiàng shì zhī zhī yì jìng lái dào qiè jūn jí kǒng fā qí shì bù gǎn zhì
将士知之，亦竞来盗窃， 君集恐发其事，不敢制。
jí jīng shī yǒu sī qǐng tuī qí zuì zhào xià yù
到了京师，有司请朝廷追究君集的罪过，朝廷诏令君集下狱。
zhōng shū shì láng cén wén běn yǐ wéi gōng chén dà jiàng bù kě qīng jiā qū rǔ shàng shū yuē
中书侍郎岑文本以为， 功臣大将不可轻加屈辱，上疏曰：
jūn jí děng huò wèi jū fǔ zuǒ huò zhí wéi zhǎo yá bìng méng bá zhuó shòu jiàng shuài zhī rèn bù néng zhèng shēn fèng fǎ yǐ bào bì xià zhī ēn
君集等或位居辅佐，或职惟爪牙，并蒙拔擢，受将帅之任，不能正身奉法，以报陛下之恩。
jǔ cuò sì qíng zuì fù yíng jī shí yí shéng zhī xíng diǎn yǐ sù cháo lún
举措肆情，罪负盈积，实宜绳之刑典，以肃朝伦。
dàn gāo chāng hūn mí rén shén gòng qì zài cháo yì zhě yǐ qí de zài xiá huāng xián yù zhì zhī dù wài
但高昌昏迷，人神共弃，在朝议者，以其地在遐荒，咸欲置之度外。
wéi bì xià yùn dú jiàn zhī míng shòu jué shèng zhī lüè jūn jí děng fèng xíng shèng suàn suì de zhǐ qī píng tiǎn
唯陛下运独见之明，授决胜之略， 君集等奉行圣算，遂得指期平殄。
ruò lùn shì shí bìng shì bì xià zhī gōng jūn jí děng yǒu dào lù zhī láo wèi zú chēng qí xūn lì
若论事实，并是陛下之功，君集等有道路之劳， 未足称其勋力。
ér bì xià tiān dé fú zǎi nǎi tuī gōng yú jiàng shuài
而陛下天德弗宰，乃推功于将帅。
lù bù chū zhì biàn jiàng dà ēn cóng zhēng zhī rén jiē zhān dí dàng
露布初至，便降大恩，从征之人， 皆沾涤荡。
jí qí kǎi xuán tè méng qǔ yàn yòu duì wàn guó jiā zhī zhòng shǎng
及其凯旋，特蒙曲宴，又对万国，加之重赏。
nèi wài wén wǔ xián xīn bì xià shǎng bù yú shí
内外文武，咸欣陛下赏不逾时。
ér bù jīng xún rì bìng fù dà lǐ suī nǎi jūn jí děng zì guà wǎng luō ér zài cháo zhī rén wèi zhī suǒ fàn kǒng hǎi nèi yòu yí bì xià wéi lù qí guò shì yí qí gōng
而不经旬日，并付大理，虽乃君集等自挂网罗，而在朝之人未知所犯，恐海内又疑陛下唯录其过，似遗其功。
chén yǐ xià cái miù cān jìn zhí jì yǒu suǒ jiàn bù gǎn mò rán
臣以下才，谬参近职，既有所见，不敢默然。
chén wén gǔ zhī rén jūn chū shī mìng jiāng kè dí zé huò zhòng shǎng bù kè zé shòu yán xíng
臣闻古之人君，出师命将，克敌则获重赏，不克则受严刑。
shì yǐ shǎng qí yǒu gōng yě suī tān cán yín zòng bì méng qīng zǐ zhī chǒng
是以赏其有功也，虽贪残淫纵，必蒙青紫之宠；
dāng qí yǒu zuì yě suī qín gōng jié jǐ bù miǎn fū yuè zhī zhū
当其有罪也，虽勤躬洁己，不免𫓧钺之诛。
gù zhōu shū yuē jì rén zhī gōng wàng rén zhī guò yi wèi jūn zhě yě
故《周书》曰： “记人之功，忘人之过，宜为君者也。
xī hàn èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì sǔn wǔ wàn zhī shī mí yì wàn zhī fèi jīng sì nián zhī láo wéi huò jùn mǎ sān shí pǐ
”昔汉贰师将军李广利损五万之师，糜亿万之费，经四年之劳，唯获骏马三十匹。
suī zhǎn wǎn wáng zhī shǒu ér tān bù ài zú zuì è shén duō
虽斩宛王之首，而贪不爱卒，罪恶甚多。
wǔ dì wèi wàn lǐ zhēng fá bù lù qí guò suì fēng guǎng lì hǎi xī hóu shí yì bā qiān hù
武帝为万里征伐，不录其过，遂封广利海西侯，食邑八千户。
yòu xiào wèi chén tāng jiǎo zhào xīng shī suī zhǎn zhì zhī chán yú ér tāng sù tān dào suǒ shōu kāng jū cái wù shì duō bù fǎ wèi sī lì suǒ xì
又校尉陈汤矫诏兴师， 虽斩郅支单于，而汤素贪盗，所收康居财物，事多不法，为司隶所系。
tāng nǎi shàng shū yuē yǔ lì shì gòng zhū zhì zhī xìng de qín miè
汤乃上疏曰： “与吏士共诛郅支，幸得擒灭。
jīn sī lì nǎi shōu xì àn yàn shì wèi zhì zhī bào chóu yě
今司隶乃收系案验，是为郅支报仇也。
yuán dì shè qí zuì fēng tāng guān nèi hóu cì huáng jīn bǎi jīn
”元帝赦其罪，封汤关内侯，赐黄金百斤。
yòu jìn lóng xiāng jiāng jūn wáng jùn yǒu píng wú zhī gōng ér wáng hún děng lùn jùn wéi zhào bù shòu jié dù jūn rén de sūn hào bǎo wù bìng shāo hào gōng jí chuán
又晋龙骧将军王浚有平吴之功，而王浑等论浚违诏， 不受节度，军人得孙皓宝物，并烧皓宫及船。
jùn shàng biǎo yuē jīn nián píng wú chéng wèi dà qìng yú chén zhī shēn gèng wéi jiù lèi
浚上表曰：“今年平吴，诚为大庆， 于臣之身，更为咎累。
wǔ dì shè ér bù tuī bài fǔ guó dà jiàng jūn fēng xiāng yáng hóu cì juàn wàn pǐ
”武帝赦而不推，拜辅国大将军，封襄阳侯，赐绢万匹。
jìn duò xīn yì jùn gōng hán qín hǔ píng chén zhī rì zòng shì zú bào luàn shū bǎo gōng nèi wén dì yì bù wèn zuì suī bù jìn jué bài qín hǔ shàng zhù guó cì wù bā qiān duàn
近隋新义郡公韩擒虎平陈之日，纵士卒暴乱叔宝宫内，文帝亦不问罪，虽不进爵，拜擒虎上柱国，赐物八千段。
yóu sī guān zhī jiàng shuài zhī chén lián shèn zhě guǎ tān qiú zhě zhòng shì yǐ huáng shí gōng jūn shì yuē shǐ zhì shǐ yǒng shǐ tān shǐ yú
由斯观之，将帅之臣，廉慎者寡，贪求者众，是以黄石公《军势》曰：“使智，使勇，使贪，使愚。
gù zhì zhě lè lì qí gōng yǒng zhě hǎo xíng qí zhì tān zhě yāo qū qí lì yú zhě bù jì qí sǐ
故智者乐立其功，勇者好行其志，贪者邀趋其利，愚者不计其死。
shì zhī qián shèng mò bù shōu rén zhī zhǎng qì rén zhī duǎn liáng wèi cǐ yě
”是知前圣莫不收人之长，弃人之短，良为此也。
chén yòu wén fu tiān dì zhī dào yǐ fù zǎi wèi xiān
臣又闻，夫天地之道，以覆载为先；
dì wáng zhī dé yǐ hán hóng wèi měi
帝王之德，以含弘为美。
fu yǐ qū qū hàn wǔ jí lì dài zhū dì yóu néng yòu guǎng lì děng kuàng bì xià tiān zòng shén wǔ zhèn hóng tú yǐ dìng liù hé qǐ dú zhèng cí xíng wǎng bù xíng gǔ rén zhī shì zāi
夫以区区汉武及历代诸帝，犹能宥广利等，况陛下天纵神武，振宏图以定六合，岂独正兹刑网，不行古人之事哉！
fú wéi shèng huái dāng zì yǐ yǒu zhēn zhuó
伏惟圣怀，当自已有斟酌。
chén jīn suǒ yǐ chén wén fēi gǎn sī jūn jí děng zhù yǐ yíng jué mò guāng zēng huī rì yuè
臣今所以陈闻，非敢私君集等，庶以萤爝末光， 增晖日月。
tǎng bì xià jiàng yǔ lù zhī zé shōu léi diàn zhī wēi lù qí wēi láo wàng qí dà guò shǐ jūn jí zhòng shēng cháo liè fù yù qū chí suī fēi qīng zhēn zhī chén yóu shì tān yú zhī jiāng
倘陛下降雨露之泽，收雷电之威，录其微劳，忘其大过，使君集重升朝列，复预驱驰，虽非清贞之臣，犹是贪愚之将。
sī zé bì xià shèng dé suī qū fǎ ér dé mí xiǎn
斯则陛下圣德，虽屈法而德弥显；
jūn jí děng qiān guò suī méng yòu ér guò gēng zhāng
君集等愆过，虽蒙宥而过更彰。
zú shǐ lì gōng zhī shì yīn cí ér jiē quàn
足使立功之士，因兹而皆劝；
fù zuì zhī jiāng yóu sī ér gǎi jié yǐ
负罪之将，由斯而改节矣。
shū zòu nǎi shì
疏奏，乃释。
jūn jí zì yǐ yǒu gōng yú xī yù ér yǐ tān mào bèi qiú zhì shū yàng yàng
君集自以有功于西域，而以贪冒被囚，志殊怏怏。
shí qī nián zhāng liàng yǐ tài zi zhān shì chū wèi luò zhōu dū dū jūn jí jī nù liàng yuē hé wéi jiàn pái
十七年，张亮以太子詹事出为洛州都督，君集激怒亮曰：“何为见排？
liàng yuē shì gōng jiàn pái gèng yù shuí yuān
”亮曰：“是公见排，更欲谁冤！
jūn jí yuē wǒ píng yī guó hái chù tiān zǐ dà tián hé néng yì pái
”君集曰：“我平一国，还触天子大嗔，何能抑排！
yīn rǎng mèi yuē yù yù bù kě huó gōng néng fǎn hu
”因攘袂曰：“郁郁不可活，公能反乎？
dāng yǔ gōng fǎn ěr
当与公反耳。
liàng mì yǐ wén tài zōng wèi liàng yuē qīng yǔ jūn jí jù shì gōng chén jūn jí dú yǐ yǔ qīng wú rén wén jiàn ruò yǐ shǔ lì jūn jí bì yán wú cǐ
”亮密以闻，太宗谓亮曰：“卿与君集俱是功臣， 君集独以语卿，无人闻见，若以属吏，君集必言无此。
liǎng rén xiāng zhèng shì wèi kě zhī
两人相证，事未可知。
suì qǐn qí shì dài jūn jí rú chū
”遂寝其事，待君集如初。
xún yǔ zhū gōng chén tóng huà xiàng yú líng yān gé
寻与诸功臣同画像于凌烟阁。
shí shù rén chéng qián zài dōng gōng kǒng yǒu fèi lì yòu zhī jūn jí yuàn wàng suì yǔ tōng móu
时庶人承干在东宫，恐有废立， 又知君集怨望，遂与通谋。
jūn jí zǐ xù hè lán chu shí shí wéi dōng gōng qiān niú chéng qián lìng shù yǐn jūn jí rù nèi wèn yǐ zì ān zhī shù
君集子婿贺兰楚石时为东宫千牛，承干令数引君集入内， 问以自安之术。
jūn jí yǐ chéng qián liè ruò yì yù chéng xìn yǐ tú zhī suì zàn chéng qián yīn tú bù guǐ cháng jǔ shǒu wèi chéng qián yuē cǐ hǎo shǒu dāng wèi yòng zhī
君集以承干劣弱，意欲乘衅以图之，遂赞承干阴图不轨，尝举手谓承干曰：“此好手，当为用之。
jūn jí huò lǜ móu xiè xīn bù zì ān měi zhōng yè juě rán ér qǐ tàn zhà jiǔ zhī
”君集或虑谋泄，心不自安，每中夜蹶然而起，叹咤久之。
qí qī guài ér wèi zhī yuē gōng guó zhī dà chén hé wéi nǎi ěr
其妻怪而谓之曰：“公，国之大臣，何为乃尔？
bì dāng yǒu gù
必当有故。
ruò yǒu bù shàn zhī shì gū fù guó jiā yi zì guī zuì shǒu lǐng kě quán
若有不善之事， 孤负国家，宜自归罪，首领可全。
jūn jí bù néng yòng
”君集不能用。
jí chéng qián shì fā jūn jí bèi shōu chu shí yòu yì què gào qí shì
及承干事发，君集被收，楚石又诣阙告其事。
tài zōng qīn lín wèn yuē wǒ bù yù lìng dāo bǐ lì rǔ gōng gù zì jū yàn ěr
太宗亲临问曰：“我不欲令刀笔吏辱公，故自鞫验耳。
jūn jí cí qióng
”君集辞穷。
tài zōng wèi bǎi liáo yuē wǎng zhě jiā guó wèi ān jūn jí shí zhǎn qí lì bù rěn zhì zhī yú fǎ
太宗谓百僚曰：“往者家国未安，君集实展其力，不忍置之于法。
wǒ jiāng qǐ qí xìng mìng gōng qīng qí xǔ wǒ hu
我将乞其性命， 公卿其许我乎？
qún chén zhēng jìn yuē jūn jí zhī zuì tiān dì suǒ bù róng qǐng zhū zhī yǐ míng dà fǎ
”群臣争进曰：“君集之罪，天地所不容，请诛之以明大法。
tài zōng wèi jūn jí yuē yǔ gōng cháng jué yǐ ér jīn ér hòu dàn jiàn gōng yí xiàng ěr
”太宗谓君集曰：“与公长诀矣，而今而后，但见公遗像耳！
yīn xū xī xià qì
”因歔欷下泣。
suì zhǎn yú sì dá zhī qú jí mò qí jiā
遂斩于四达之衢，籍没其家。
jūn jí lín xíng róng sè bù gǎi wèi jiān xíng jiāng jūn yuē jūn jí qǐ fǎn zhě hu cuō diē zhì cǐ
君集临刑，容色不改，谓监刑将军曰：“君集岂反者乎，蹉跌至此！
rán cháng wèi jiāng pò miè èr guó pō yǒu wēi gōng
然尝为将，破灭二国，颇有微功。
wéi yán yú bì xià qǐ lìng yī zi yǐ shǒu jì sì
为言于陛下，乞令一子以守祭祀。
yóu shì tè yuán qí qī jí yī zi xǐ yú lǐng nán
”由是特原其妻及一子，徙于岭南。
zhāng liàng zhèng zhōu xíng yáng rén yě
张亮，郑州荥阳人也。
sù hán jiàn yǐ nóng wèi yè
素寒贱，以农为业。
tì tǎng yǒu dà jié wài dūn hòu ér nèi huái guǐ zhà rén mò zhī zhī
倜傥有大节，外敦厚而内怀诡诈， 人莫之知。
dà yè mò li mì lüè de xíng biàn liàng zhàng cè cóng zhī wèi bèi rèn yòng
大业末，李密略地荥、汴，亮杖策从之，未被任用。
shǔ jūn zhōng yǒu móu fǎn zhě liàng gào zhī mì yǐ wéi zhì chéng shǔ piào qí jiāng jūn lì yú xú jī
属军中有谋反者， 亮告之，密以为至诚，署骠骑将军，隶于徐𪟝。
jí jī yǐ lí yáng guī guó liàng pō zàn chéng qí shì nǎi shòu zhèng zhōu cì shǐ
及𪟝以黎阳归国，亮颇赞成其事， 乃授郑州刺史。
huì wáng shì chōng xiàn zhèng zhōu liàng bù dé zhī guān gū jūn wú yuán suì wáng mìng yú gòng chéng shān zé
会王世充陷郑州，亮不得之官，孤军无援，遂亡命于共城山泽。
hòu fáng xuán líng li jī yǐ liàng tì tǎng yǒu zhì móu jiàn zhī yú tài zōng yǐn wèi qín fǔ chē qí jiāng jūn
后房玄龄、李𪟝以亮倜傥有智谋，荐之于太宗，引为秦府车骑将军。
jiàn méng gù yù wěi yǐ xīn lǚ
渐蒙顾遇，委以心膂。
huì jiàn chéng yuán jí jiāng qǐ nán tài zōng yǐ luò zhōu xíng shèng zhī de yī zhāo yǒu biàn jiāng chū bǎo zhī
会建成、元吉将起难，太宗以洛州形胜之地，一朝有变，将出保之。
qiǎn liàng zhī luò yáng tǒng zuǒ yòu wáng bǎo děng qiān yú rén yīn yǐn shān dōng háo jié yǐ sì biàn duō chū jīn bó zì qí suǒ yòng
遣亮之洛阳，统左右王保等千余人，阴引山东豪杰以俟变，多出金帛，恣其所用。
yuán jí gào liàng yù tú bù guǐ zuò shì shǔ lì liàng zú wú suǒ yán
元吉告亮欲图不轨，坐是属吏，亮卒无所言。
shì shì qiǎn hái luò yáng
事释，遣还洛阳。
jí jiàn chéng sǐ shòu huái zhōu zǒng guǎn fēng cháng píng jùn gōng
及建成死，授怀州总管， 封长平郡公。
zhēn guàn wǔ nián lì qiān yù shǐ dài fū zhuǎn guāng lù qīng jìn fēng yǔ guó gōng cì shí fēng wǔ bǎi hù
贞观五年，历迁御史大夫，转光禄卿，进封鄅国公，赐实封五百户。
hòu lì bīn xià fū sān zhōu dū dū
后历豳、夏、鄜三州都督。
qī nián wèi wáng tài wèi xiāng zhōu dū dū ér bù zhī bù jìn liàng jīn zǐ guāng lù dài fu xíng xiāng zhōu dà dū dū zhǎng shǐ
七年，魏王泰为相州都督而不之部，进亮金紫光禄大夫， 行相州大都督长史。
shí yī nián gǎi fēng yún guó gōng
十一年，改封郧国公。
liàng suǒ lì zhī zhí qián qiǎn zuǒ yòu sì chá shàn è fā shou shì jiān yǐn dòng ruò yǒu shén yì háo qiáng ér xù pín ruò gù suǒ zài jiàn chēng
亮所莅之职，潜遣左右伺察善恶，发扌适奸隐，动若有神，抑豪强而恤贫弱，故所在见称。
chū liàng zhī zài zhōu yě qì qí běn qī gèng qǔ lǐ shì
初，亮之在州也，弃其本妻， 更娶李氏。
li sù yǒu yín xíng jiāo dù tè shèn liàng chǒng dàn zhī
李素有淫行，骄妒特甚，亮宠惮之。
hòu zhì xiāng zhōu yǒu yè xiàn xiǎo r yǐ mài bǐ wèi yè shàn gē wǔ li jiàn ér yuè zhī suì yǔ sī tōng
后至相州，有邺县小儿，以卖笔为业，善歌舞，李见而悦之，遂与私通。
jiǎ yán liàng xiān yǔ qí mǔ yě hé suǒ shēng shōu wèi liàng zi míng yuē shèn jǐ
假言亮先与其母野合所生，收为亮子，名曰慎几。
liàng qián fù zi shèn wēi měi yǐ yǎng shèn jǐ zhì jiàn liàng bù cóng
亮前妇子慎微，每以养慎几致谏，亮不从。
li yóu hǎo zuǒ dào suǒ zhì wū xí yíng mén yòu gàn yù zhèng shì yóu shì liàng zhī shēng chēng jiàn sǔn
李尤好左道，所至巫觋盈门，又干预政事，由是亮之声称渐损。
shí sì nián yòu wèi gōng bù shàng shū
十四年，又为工部尚书。
míng nián qiān tài zǐ zhān shì chū wèi luò zhōu dū dū
明年，迁太子詹事，出为洛州都督。
jí hóu jūn jí zhū yǐ liàng xiān zòu qí jiāng fǎn yōu zhào bāo měi qiān xíng bù shàng shū cān yù cháo zhèng
及侯君集诛，以亮先奏其将反，优诏褒美，迁刑部尚书，参预朝政。
tài zōng jiāng fá gāo lí liàng pín jiàn bù nà yīn zì qǐng xíng
太宗将伐高丽，亮频谏不纳，因自请行。
yǐ liàng wèi cāng hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn guǎn lǜ zhōu shī
以亮为沧海道行军大总管，管率舟师。
zì dōng lái dù hǎi xí shā bēi chéng pò zhī fú nán nǚ shù qiān kǒu
自东莱渡海，袭沙卑城，破之，俘男女数千口。
jìn bīng dùn yú jiàn ān chéng xià yíng lěi wèi gù shì zú duō qiáo mù
进兵顿于建安城下，营垒未固，士卒多樵牧。
zéi zhòng yǎn zhì jūn zhōng huáng hài
贼众奄至，军中惶骇。
liàng sù qiè nuò wú jì cè dàn jù hú chuáng zhí shì ér wú suǒ yán jiàng shì jiàn zhī fān yǐ liàng wèi yǒu dǎn qì
亮素怯懦，无计策，但踞胡床，直视而无所言，将士见之，翻以亮为有胆气。
qí fù zǒng guǎn zhāng jīn shù děng nǎi míng gǔ lìng shì zhòng jī zéi pò zhī
其副总管张金树等乃鸣鼓令士众击贼，破之。
tài zōng zhī qí wú jiàng shuài cái ér bù zhī zé
太宗知其无将帅材而不之责。
yǒu fāng shù rén chéng gōng yǐng zhě liàng qīn xìn zhī
有方术人程公颖者，亮亲信之。
chū zài xiāng zhōu yīn zhào gōng yǐng wèi yuē xiāng zhōu xíng shèng zhī de rén yán bù chū shù nián yǒu wáng zhě qǐ gōng yǐ wéi hé rú
初，在相州，阴召公颖谓曰： “相州形胜之地，人言不出数年有王者起，公以为何如？
gōng yǐng zhī qí yǒu yì zhì yīn yán liàng wò shì lóng xíng bì dāng dà guì
”公颖知其有异志，因言亮卧似龙形，必当大贵。
yòu yǒu gōng sūn cháng zhě pō shàn wén cí zì yán yǒu huáng bái zhī shù yóu yǔ liàng shàn
又有公孙常者，颇擅文辞，自言有黄白之术，尤与亮善。
liàng wèi yuē wú cháng wén tú chèn yǒu gōng cháng zhī jūn dāng bié dōu suī yǒu cǐ yán shí bù yuàn wén zhī
亮谓曰：“吾尝闻图谶‘有弓长之君当别都’，虽有此言，实不愿闻之。
cháng yòu yán liàng míng yìng tú lù liàng dà yuè
”常又言亮名应图录，亮大悦。
èr shí nián yǒu shǎn rén cháng dé xuán gào qí shì bìng yán liàng yǒu yì r wǔ bǎi rén
二十年，有陕人常德玄告其事，并言亮有义儿五百人。
tài zōng qiǎn fǎ guān àn zhī gōng yǐng jí cháng zhèng qí zuì liàng yuē cǐ èr rén wèi sǐ jiàn wū ěr
太宗遣法官按之，公颖及常证其罪，亮曰：“此二人畏死见诬耳。
yòu zì chén zuǒ mìng zhī jiù jì yǒu kuān dài
”又自陈佐命之旧， 冀有宽贷。
tài zōng wèi shì chén yuē liàng yǒu yì r wǔ bǎi xù yǎng cǐ bèi jiāng hé wéi yě
太宗谓侍臣曰：“亮有义儿五百，畜养此辈，将何为也？
zhèng yù fǎn ěr
正欲反耳。
mìng bǎi liáo yì qí yù duō yán liàng dāng zhū wéi jiāng zuò shǎo jiang li dào yù yán liàng fǎn xíng wèi jù míng qí wú zuì
” 命百僚议其狱，多言亮当诛，唯将作少匠李道裕言亮反形未具，明其无罪。
tài zōng jì shèng nù jìng zhǎn yú shì jí mò qí jiā
太宗既盛怒，竟斩于市，籍没其家。
suì yú xíng bù shì láng yǒu quē lìng zhí zhèng zhě miào zé qí rén lèi zòu jiē bù kě
岁余，刑部侍郎有阙，令执政者妙择其人，累奏皆不可。
tài zōng yuē zhèn de qí rén yě
太宗曰：“朕得其人也。
wǎng zhě li dào yù yì zhāng liàng yún fǎn xíng wèi jù cǐ yán dāng yǐ
往者李道裕议张亮云‘反形未具’，此言当矣。
suī bù jí cóng zhì jīn zhuī huǐ
虽不即从，至今追悔。
suì shòu dào yù xíng bù shì láng
”遂授道裕刑部侍郎。
xuē wàn chè yōng zhōu xián yáng rén zì tún huáng xǐ yān
薛万彻，雍州咸阳人，自炖煌徙焉。
duò zuǒ yù wèi dà jiàng jūn shì xióng zi yě
隋左御卫大将军世雄子也。
shì xióng dà yè mò zú yú zhuō jùn tài shǒu
世雄大业末卒于涿郡太守。
wàn chè shǎo yǔ xiōng wàn jūn suí fù zài yōu zhōu jù yǐ wǔ lüè wèi luō yì suǒ qīn dài
万彻少与兄万均随父在幽州，俱以武略为罗艺所亲待。
xún yǔ yì guī fù gāo zǔ shòu wàn jūn shàng zhù guó yǒng ān jùn gōng wàn chè chē qí jiāng jūn wǔ ān xiàn gōng
寻与艺归附高祖，授万均上柱国、永安郡公，万彻车骑将军、武安县公。
huì dòu jiàn dé lǜ zhòng shí wàn lái kòu fàn yáng yì nì jù zhī
会窦建德率众十万来寇范阳，艺逆拒之。
wàn jūn wèi yì yuē zhòng guǎ bù dí jīn ruò chū mén bǎi zhàn bǎi bài dāng yǐ jì qǔ zhī
万均谓艺曰：“众寡不敌，今若出门，百战百败，当以计取之。
kě lìng léi bīng ruò mǎ zǔ shuǐ bèi chéng wèi zhèn yǐ yòu zhī guān zéi zhī shì bì dù shuǐ jiāo bīng
可令羸兵弱马阻水背城为阵以诱之，观贼之势，必渡水交兵。
wàn jūn qǐng jīng qí bǎi rén fú yú chéng cè dài qí bàn dù jī zhī pò zéi bì yǐ
万均请精骑百人伏于城侧，待其半渡击之，破贼必矣。
yì cóng qí yán
”艺从其言。
jiàn dé guǒ yǐn jūn dù shuǐ wàn jūn yāo jī dà pò zhī
建德果引军渡水，万均邀击，大破之。
míng nián jiàn dé lǜ zhòng èr shí wàn fù gōng yōu zhōu zéi yǐ pān dié wàn jūn yǔ wàn chè lǜ gǎn sǐ shì bǎi rén cóng dì dào ér chū zhí yǎn zéi bèi jī zhī zéi suì kuì zǒu
明年，建德率众二十万复攻幽州，贼已攀堞，万均与万彻率敢死士百人从地道而出，直掩贼背击之，贼遂溃走。
jí tài zōng píng liú hēi tà yǐn wàn jūn wèi yòu èr hù jūn ēn gù shèn zhì
及太宗平刘黑闼，引万均为右二护军，恩顾甚至。
yǐn tài zǐ jiàn chéng yòu yǐn wàn chè zhì yú zuǒ yòu
隐太子建成又引万彻置于左右。
jiàn chéng bèi zhū wàn chè lǜ gōng bīng zhàn yú xuán wǔ mén gǔ zào yù rù qín fǔ jiàng shì dà jù
建成被诛，万彻率宫兵战于玄武门，鼓噪欲入秦府， 将士大惧。
jí xiāo jiàn chéng shǒu shì zhī wàn chè yǔ shù shí qí wáng yú zhōng nán shān
及枭建成首示之，万彻与数十骑亡于终南山。
tài zōng lèi qiǎn shǐ yù yì wàn chè shì zhàng ér lái
太宗累遣使谕意，万彻释仗而来。
tài zōng yǐ qí zhōng yú suǒ shì bù zhī zuì yě
太宗以其忠于所事，不之罪也。
wàn jūn zhēn guàn chū lì qiān diàn zhōng shǎo jiān
万均，贞观初历迁殿中少监。
chái shào zhī jī liáng shī dōu yǐ wàn chè wèi fù
柴绍之击梁师都，以万彻为副。
wèi zhì shuò fāng shù shí lǐ tū jué sì miàn ér zhì guān jūn shāo què
未至朔方数十里， 突厥四面而至，官军稍却。
wàn jūn yǔ wàn chè héng chū jī zhī zhǎn qí xiāo jiàng lǔ zhèn luàn yīn ér chéng zhī shā shāng bèi yě
万均与万彻横出击之，斩其骁将，虏阵乱，因而乘之， 杀伤被野。
gǔ xíng ér jìn suì wéi shī dōu
鼓行而进，遂围师都。
é ér shī dōu jiàn shā chéng jiàng tū jué bù gǎn lái yuán
俄而师都见杀，城降，突厥不敢来援。
wàn chè hòu cóng lǐ jìng jī tū jué xié lì kè hán yú sài běi yǐ gōng shòu tǒng jūn jìn jué jùn gōng
万彻后从李靖击突厥颉利可汗于塞北，以功授统军，进爵郡公。
chū jìng jiāng jī tǔ yù hún qǐng wàn chè tóng háng
初，靖将击吐谷浑，请万彻同行。
jí zhì zéi jìng yǔ zhū jiāng gè lǜ bǎi yú qí xiān xíng zú yǔ lǔ shù qiān jì xiāng yù
及至贼境，与诸将各率百余骑先行，卒与虏数千骑相遇。
wàn chè dān qí chí jī zhī lǔ wú gǎn dāng zhě
万彻单骑驰击之， 虏无敢当者。
hái wèi zhū jiāng yuē zéi yì yǔ ěr
还谓诸将曰：“贼易与耳！
yuè mǎ fù jìn zhū jiāng suí zhī zhǎn shù qiān jí rén mǎ liú xiě yǒng guàn sān jūn
”跃马复进，诸将随之，斩数千级，人马流血，勇冠三军。
yòu yǔ wàn jūn pò tǔ yù hún tiān zhù wáng yú chì shuǐ yuán huò qí zá chù èr shí wàn jì zhuī zhì hé yuán
又与万均破吐谷浑天柱王于赤水源，获其杂畜二十万计，追至河源。
wàn jūn cǐ hòu guān zhì zuǒ tún wèi dà jiàng jūn lèi fēng lù guó gōng ér zú
万均此后官至左屯卫大将军，累封潞国公而卒。
wàn chè xún dīng mǔ yōu jiě zhí é qǐ wèi yòu wèi jiāng jūn chū wèi pú zhōu cì shǐ
万彻寻丁母忧解职，俄起为右卫将军，出为蒲州刺史。
huì xuē yán tuó lǜ huí hé tóng luó zhī zhòng dù qì nán jī li sī mó wàn chè fù li jī yuán zhī
会薛延陀率回纥、同罗之众渡碛，南击李思摩，万彻副李𪟝援之。
yǔ lǔ xiāng yù lǜ shù bǎi qí wèi xiān fēng jī qí zhèn hòu qí jiē sàn zéi gù jiàn suì dà kuì
与虏相遇，率数百骑为先锋，击其阵后， 骑皆散，贼顾见，遂大溃。
zhuī bēn shù shí lǐ zhǎn shǒu sān qiān yú jí huò mǎ wàn wǔ qiān pǐ
追奔数十里，斩首三千余级，获马万五千匹。
yǐ gōng bié fēng yī zi wèi xiàn hòu
以功别封一子为县侯。
shí bā nián shòu zuǒ wèi jiāng jūn shàng dān yáng gōng zhǔ bài fù mǎ dū wèi
十八年，授左卫将军，尚丹阳公主，拜附马都尉。
xún qiān yòu wèi dà jiàng jūn zhuǎn háng zhōu cì shǐ qiān dài zhōu dū dū fù zhào bài yòu wǔ wèi dà jiàng jūn
寻迁右卫大将军， 转杭州刺史，迁代州都督，复召拜右武卫大将军。
tài zōng cóng róng wèi cóng chén yuē dāng jīn míng jiàng wéi li jī dào zōng wàn chè sān rén ér yǐ
太宗从容谓从臣曰：“当今名将， 唯李𪟝、道宗、万彻三人而已。
li jī dào zōng bù néng dà shèng yì bù dà bài
李𪟝、道宗不能大胜，亦不大败；
wàn chè fēi dà shèng jí dà bài
万彻非大胜，即大败。
tài zōng cháng zhào sī tú zhǎng sūn wú jì děng shí yú rén yàn yú dān xiāo diàn gè cì yǐ mò pí wàn chè yù yān
”太宗尝召司徒长孙无忌等十余人宴于丹霄殿，各赐以貘皮，万彻预焉。
tài zōng yì zài cì wàn chè ér wù hū wàn jūn yīn chuàng rán yuē wàn jūn zhèn zhī xūn jiù bù xìng zǎo wáng bù jué hū míng qǐ qí hún líng yù zhèn zhī cì yě
太宗意在赐万彻，而误呼万均，因怆然曰：“万均朕之勋旧，不幸早亡，不觉呼名， 岂其魂灵欲朕之赐也。
yīn lìng qǔ mò pí hū wàn jūn yǐ tóng cì ér fén zhī yú qián shì zuò zhě wú bù gǎn tàn
”因令取貘皮，呼万均以同赐而焚之于前，侍坐者无不感叹。
èr shí èr nián wàn chè yòu wèi qīng qiū dào héng jūn dà zǒng guǎn lǜ jiá shì sān wàn zì lái zhōu fàn hǎi fá gāo lí rù yā lǜ shuǐ bǎi yú lǐ zhì pō zhuó chéng gāo lí zhèn jù duō qì chéng ér dùn
二十二年，万彻又为青丘道行军大总管，率甲士三万自莱州泛海伐高丽，入鸭绿水百余里，至泊灼城，高丽震惧，多弃城而遁。
pō zhuó chéng zhǔ suǒ fu sūn lǜ bù qí wàn yú rén jù zhàn wàn chè qiǎn yòu wèi jiāng jūn péi xíng fāng lǐng bù zú wèi zhī jūn jì jìn wàn chè jí zhū jūn chéng zhī zéi dà kuì
泊灼城主所夫孙率步骑万余人拒战， 万彻遣右卫将军裴行方领步卒为支军继进，万彻及诸军乘之，贼大溃。
zhuī bēn bǎi yú lǐ yú zhèn zhǎn suǒ fu sūn jìn bīng wéi pō zhuó chéng
追奔百余里， 于阵斩所夫孙，进兵围泊灼城。
qí chéng yīn shān shè xiǎn zǔ yā lǜ shuǐ yǐ wéi gù gōng zhī wèi bá
其城因山设险，阻鸭绿水以为固，攻之未拔。
gāo lí qiǎn jiàng gāo wén lǜ wū gǔ ān dì zhū chéng bīng sān wàn yú rén lái yuán fēn zhì liǎng zhèn
高丽遣将高文率乌骨、安地诸城兵三万余人来援，分置两阵。
wàn chè fēn jūn yǐ dāng zhī fēng rèn cái jiē ér zéi dà kuì
万彻分军以当之，锋刃才接而贼大溃。
wàn chè zài jūn zhàng qì líng wù rén huò zòu zhī
万彻在军，仗气凌物，人或奏之。
jí yè jiàn tài zōng wèi yuē shàng shū zhě lùn qīng yǔ zhū jiāng bù xié zhèn lù gōng qì guò bù zuì qīng yě
及谒见，太宗谓曰：“上书者论卿与诸将不协，朕录功弃过，不罪卿也。
yīn qǔ shū fén zhī
”因取书焚之。
xún wèi fù jiāng yòu wèi jiāng jūn péi xíng fāng yán qí yuàn wàng yú shì tíng yàn zhī wàn chè cí qū
寻为副将、右卫将军裴行方言其怨望，于是廷验之，万彻辞屈。
yīng guó gōng li jī jìn yuē wàn chè zhí nǎi jiāng jūn qīn wéi zhǔ xù fā yán yuàn wàng zuì bù róng zhū
英国公李𪟝进曰：“万彻职乃将军，亲惟主婿， 发言怨望，罪不容诛。
yīn chú míng xǐ biān huì shè de hái
”因除名徙边，会赦得还。
yǒng huī èr nián shòu níng zhōu cì shǐ
永徽二年，授宁州刺史。
rù cháo yǔ fáng yí ài kuǎn nì yīn wèi yí ài yuē jīn suī huàn jiǎo zuò zhì jīng shī zhū bèi yóu bù gǎn dòng
入朝与房遗爱款昵，因谓遗爱曰：“今虽患脚，坐置京师，诸辈犹不敢动。
yí ài wèi wàn chè yuē gōng ruò guó jiā yǒu biàn wǒ dāng yǔ gōng lì jīng wáng yuán jǐng wéi zhǔ
”遗爱谓万彻曰：“公若国家有变，我当与公立荆王元景为主。
jí móu xiè lì dǎi zhī wàn chè bù zhī fú yí ài zhèng zhī suì fú zhū
”及谋泄，吏逮之，万彻不之伏， 遗爱证之，遂伏诛。
lín xíng dà yán yuē xuē wàn chè dà jiàn r liú wèi guó jiā xiào sǐ lì gù hǎo qǐ de zuò fáng yí ài shā zhī hu
临刑大言曰：“薛万彻大健儿，留为国家效死力固好，岂得坐房遗爱杀之乎！
suì jiě yī wèi jiān xíng zhě jí zhuó
”遂解衣谓监刑者疾斫。
zhí rèn zhě zhǎn zhī bù shū wàn chè huà zhī yuē hé bù jiā lì
执刃者斩之不殊，万彻叱之曰：“何不加力！
sān zhuó nǎi jué
”三斫乃绝。
wàn chè zhǎng xiōng wàn shū yì yǒu zhàn gōng
万彻长兄万淑，亦有战功。
zhēn guàn chū zhì yíng zhōu dū dū jiǎn jiào dōng yí xiào wèi fēng liáng jùn gōng
贞观初，至营州都督，检校东夷校尉，封梁郡公。
jì dì wàn bèi yǒu xiào xíng mǔ zhōng lú yú mù cè
季弟万备，有孝行，母终，庐于墓侧。
tài zōng jiàng xǐ shū diào wèi réng jīng biǎo qí mén
太宗降玺书吊慰，仍旌表其门。
hòu guān zhì zuǒ wèi jiāng jūn
后官至左卫将军。
bìng xiān wàn chè zú
并先万彻卒。
chū wǔ dé zhēn guàn zhī jì yǒu shèng yàn shī lú zǔ shàng liú shì ràng liú lán li jūn xiàn děng bìng yǒu gōng míng ér bù zhōng qí wèi
初，武德、贞观之际，有盛彦师、卢祖尚、刘世让、刘兰、李君羡等，并有功名而不终其位。
shèng yàn shī zhě sòng zhōu yú chéng rén
盛彦师者，宋州虞城人。
dà yè zhōng wèi chéng chéng zhǎng
大业中，为澄城长。
yì shī zhì fén yīn lǜ bīn kè qiān yú rén jì hé shàng yè bài yín qīng guāng lù dài fu xíng jūn zǒng guǎn cóng píng jīng chéng
义师至汾阴，率宾客千余人济河上谒，拜银青光禄大夫、行军总管，从平京城。
é yǔ shǐ wàn bǎo zhèn yí yáng yǐ jù dōng kòu
俄与史万宝镇宜阳以拒东寇。
jí li mì zhī pàn jiāng chū shān nán shǐ wàn bǎo jù mì wēi míng bù gǎn jù wèi yàn shī yuē li mì xiāo zéi yě yòu fǔ yǐ wáng bó dāng jué cè ér pàn qí xià bīng shì sī yù dōng guī ruò fēi jì chū wàn quán zé bù wèi yě
及李密之叛，将出山南，史万宝惧密威名，不敢拒，谓彦师曰：“李密，骁贼也，又辅以王伯当，决策而叛，其下兵士思欲东归，若非计出万全，则不为也。
bīng zài sǐ dì dài bù kě dāng
兵在死地， 殆不可当。
yàn shī xiào yuē qǐng yǐ shù qiān zhī zhòng yāo zhī bì xiāo qí shǒu
”彦师笑曰：“请以数千之众邀之，必枭其首。
wàn bǎo yuē jì jiāng ān chū
”万宝曰：“计将安出？
duì yuē jūn fǎ shàng zhà bù kě wèi gōng shuō zhī
” 对曰：“军法尚诈，不可为公说之。
biàn lǐng zhòng yú xióng ěr shān nán bàng dào ér zhǐ lìng gōng nǔ zhě jiā lù chéng gāo dāo dùn zhě fú yú xī gǔ
”便领众逾熊耳山南，傍道而止，令弓弩者夹路乘高，刀楯者伏于溪谷。
lìng yuē dài zéi bàn dù yī shí qí fā gōng nǔ jù gāo zòng shè dāo dùn jí luàn chū báo zhī
令曰：“待贼半渡，一时齐发，弓弩据高纵射，刀楯即乱出薄之。
huò wèn zhī yuē wén li mì yù xiàng luò zhōu ér gōng rù shān hé yě
”或问之曰：“闻李密欲向洛州，而公入山，何也？
yàn shī yuē mì shēng yán wǎng luò shí zǒu xiāng chéng jiù zhāng shàn xiāng ěr bì dāng chū rén bù yì
”彦师曰：“密声言往洛，实走襄城就张善相耳，必当出人不意。
ruò zéi rù gǔ kǒu wǒ zì hòu zhuī zhī shān lù xiǎn ài wú suǒ zhǎn lì yī fū diàn hòu bì bù néng zhì
若贼入谷口，我自后追之，山路险隘，无所展力，一夫殿后，必不能制。
jīn wú xiān de rù gǔ qín zhī bì yǐ
今吾先得入谷，擒之必矣。
li mì jì dù shǎn zhōu yǐ wéi yú bù zú lǜ suì yōng zhòng xú xíng guǒ yú shān nán dù
”李密既度陕州， 以为余不足虑，遂拥众徐行，果逾山南渡。
yàn shī jī zhī mì zhòng shǒu wěi duàn jué bù dé xiāng jiù suì zhǎn li mì zhuī qín bó dāng
彦师击之，密众首尾断绝，不得相救， 遂斩李密，追擒伯当。
yǐ gōng fēng gé guó gōng bài wǔ wèi jiāng jūn réng zhèn xióng zhōu
以功封葛国公，拜武卫将军，仍镇熊州。
tài zōng tǎo wáng shì chōng qiǎn yàn shī yǔ wàn bǎo jūn yú yī quē jué qí shān nán zhī lù
太宗讨王世充，遣彦师与万宝军于伊阙，绝其山南之路。
zéi píng chú sòng zhōu zǒng guǎn
贼平，除宋州总管。
chū yàn shī zhī rù guān yě wáng shì chōng yǐ qí jiāng chén bǎo yù wèi sòng zhōu cì shǐ chù qí jiā bù yǐ lǐ jí cǐ yàn shī yīn shì shā zhī
初，彦师之入关也，王世充以其将陈宝遇为宋州刺史，处其家不以礼，及此，彦师因事杀之。
píng shēng suǒ è shù shí jiā yì jiē shā zhī
平生所恶数十家亦皆杀之。
zhōu zhōng zhèn hài chóng zú ér lì
州中震骇，重足而立。
huì xú yuán lǎng fǎn yàn shī wèi ān fǔ dà shǐ yīn zhàn suì méi yú zéi
会徐圆朗反，彦师为安抚大使，因战，遂没于贼。
yuán lǎng lǐ hòu zhī lìng yàn shī zuò shū bào qí dì lìng jǔ chéng jiàng jǐ
圆朗礼厚之，令彦师作书报其弟，令举城降己。
yàn shī wéi shū yuē wú fèng shǐ wú zhuàng bèi zéi suǒ qín wéi chén bù zhōng shì zhī yǐ sǐ
彦师为书曰：“吾奉使无状， 被贼所擒，为臣不忠，誓之以死。
rǔ yi shàn shì lǎo mǔ wù yǐ wú wèi niàn
汝宜善侍老母，勿以吾为念。
yuán lǎng chū sè dòng ér yàn shī zì ruò yuán lǎng nǎi xiào yuē shèng jiāng jūn nǎi yǒu zhuàng jié bù kě shā yě
”圆朗初色动，而彦师自若，圆朗乃笑曰：“盛将军乃有壮节，不可杀也。
dài zhī rú jiù
”待之如旧。
zéi píng yàn shī jìng yǐ zuì cì sǐ
贼平，彦师竟以罪赐死。
lú zǔ shàng zhě zì jì liáng guāng zhōu lè ān rén yě
卢祖尚者，字季良，光州乐安人也。
fù xǐ duò hǔ bēn láng jiàng
父禧，隋虎贲郎将。
lèi yè háo fù qīng cái sàn shī shén dé rén xīn
累叶豪富，倾财散施， 甚得人心。
dà yè mò zhào mù zhuàng shì zhú bǔ qún dào
大业末，召募壮士逐捕群盗。
shí nián shén shǎo ér wǔ lì guò rén yòu yù zhòng yán zhěng suǒ xiàng yǒu gōng
时年甚少，而武力过人，又御众严整，所向有功。
qún dào wèi dàn bù gǎn rù jìng
群盗畏惮，不敢入境。
jí yǔ wén huà jí zuò luàn zhōu rén qǐng zǔ shàng wèi cì shǐ
及宇文化及作乱，州人请祖尚为刺史。
zǔ shàng shí nián shí jiǔ shēng tán shà xuè yǐ shì qí zhòng qì tì xū xī bēi bù zì shèng zhòng jiē gǎn jī
祖尚时年十九，升坛歃血，以誓其众，泣涕歔欷，悲不自胜，众皆感激。
wáng shì chōng lì yuè wáng tōng zǔ shàng qiǎn shǐ cóng zhī tōng shòu zǔ shàng guāng zhōu zǒng guǎn
王世充立越王侗，祖尚遣使从之，侗授祖尚光州总管。
jí shì chōng zì lì suì jǔ zhōu guī kuǎn gāo zǔ jiā zhī cì xǐ shū láo miǎn bài guāng zhōu cì shǐ fēng yì yáng jùn gōng
及世充自立，遂举州归款，高祖嘉之，赐玺书劳勉，拜光州刺史，封弋阳郡公。
wǔ dé liù nián cóng zhào jùn wáng xiào gōng tǎo fǔ gōng shì shí wèi qián jūn zǒng guǎn gōng qí xuān xī zhōu kè zhī
武德六年，从赵郡王孝恭讨辅公礻石，为前军总管， 攻其宣、歙州，克之。
jìn jī zéi shuài féng huì liàng chén zhèng tōng bìng pò zhī
进击贼帅冯惠亮、陈正通，并破之。
zéi píng yǐ gōng shòu jiǎng zhōu cì shǐ
贼平，以功授蒋州刺史。
yòu lì shòu zhōu dū dū yíng zhōu cì shǐ bìng yǒu néng míng
又历寿州都督、瀛州刺史，并有能名。
zhēn guàn chū jiāo zhōu dū dū suì ān gōng shòu yǐ tān mào dé zuì tài zōng sī qiú liáng mù cháo chén xián yán zǔ shàng cái jiān wén wǔ lián píng zhèng zhí
贞观初，交州都督、遂安公寿以贪冒得罪， 太宗思求良牧，朝臣咸言祖尚才兼文武，廉平正直。
zhēng zhì jīng shī lín cháo wèi zhī yuē jiāo zhōu dà fān qù jīng shén yuǎn xū xián mù fǔ zhī
征至京师，临朝谓之曰：“交州大籓，去京甚远，须贤牧抚之。
qián hòu dū du jiē bù chēng zhí qīng yǒu ān biān zhī lüè wèi wǒ zhèn biān wù yǐ dào yuǎn wèi cí yě
前后都督皆不称职，卿有安边之略，为我镇边， 勿以道远为辞也。
zǔ shàng bài xiè ér chū jì ér huǐ zhī yǐ jiù jí wèi cí
”祖尚拜谢而出，既而悔之，以旧疾为辞。
tài zōng qiǎn dù rú huì yù zhǐ zǔ shàng gù cí
太宗遣杜如晦谕旨， 祖尚固辞。
yòu qiǎn qí qī xiōng zhōu fàn wǎng yù zhī yuē pǐ fū xiāng xǔ yóu xū cún xìn
又遣其妻兄周范往谕之曰：“匹夫相许，犹须存信。
qīng miàn xǔ zhèn qǐ de hòu fāng huǐ zhī
卿面许朕，岂得后方悔之？
yi kě zǎo xíng sān nián bì zì xiāng zhào qīng wù tuī jù zhèn bù shí yán
宜可早行，三年必自相召，卿勿推拒，朕不食言。
duì yuē lǐng nán zhàng lì jiē rì yǐn jiǔ chén bù biàn jiǔ qù wú hái lǐ
”对曰：“岭南瘴疠， 皆日饮酒，臣不便酒，去无还理。
tài zōng dà nù yuē wǒ shǐ rén bù cóng hé yǐ wèi tiān xià mìng
”太宗大怒曰：“我使人不从，何以为天下命！
zhǎn zhī yú cháo shí nián sān shí yú
” 斩之于朝，时年三十余。
xún huǐ zhī shǐ fù qí guān yìn
寻悔之，使复其官荫。
liú shì ràng zì yuán qīn yōng zhōu lǐ quán rén yě
刘世让，字元钦，雍州醴泉人也。
shì duò zhēng shì láng
仕隋征仕郎。
gāo zǔ rù cháng ān shì ràng yǐ wéi chuān guī guó bài tōng yì dài fū
高祖入长安，世让以𣲗川归国， 拜通议大夫。
shí táng bì yú dǎng kòu fú fēng shì ràng zì qǐng ān ji xǔ zhī é de shù qiān rén
时唐弼余党寇扶风，世让自请安辑，许之，俄得数千人。
fù wèi ān dìng dào xíng jūn zǒng guǎn lǜ bīng yǐ jù xuē jǔ zhàn bài shì ràng jí dì bǎo jù wèi jǔ jūn suǒ huò
复为安定道行军总管，率兵以拒薛举，战败，世让及弟宝俱为举军所获。
jǔ jiāng zhì chéng xià lìng dài shuō chéng zhōng yuē dà jūn wǔ dào yǐ qù cháng ān yi kāi mén zǎo jiàng
举将至城下，令绐说城中曰：“大军五道已趣长安，宜开门早降。
shì ràng wěi xǔ zhī yīn gào chéng zhōng yuē zéi bīng duō shǎo jí yú cǐ yǐ
”世让伪许之，因告城中曰：“贼兵多少，极于此矣。
yi shàn zì gù yǐ tú ān quán
宜善自固，以图安全。
jǔ zhòng qí zhí jié jìng bù zhī hài
”举重其执节，竟不之害。
tài zōng shí tún bīng gāo zhí shì ràng qián qiǎn bǎo táo guī yán zéi zhōng xū shí
太宗时屯兵高墌，世让潜遣宝逃归，言贼中虚实；
gāo zǔ jiā zhī cì qí jiā bó qiān pǐ
高祖嘉之，赐其家帛千匹。
jí zéi píng de guī shòu péng zhōu cì shǐ
及贼平，得归，授彭州刺史。
xún lǐng shǎn dōng dào xíng jūn zǒng guǎn yǔ yǒng ān wáng xiào jī jī lǚ chóng mào yú xià xiàn zhū jūn bài jì shì ràng yǔ táng jiǎn jù wèi zéi suǒ huò
寻领陕东道行军总管，与永安王孝基击吕崇茂于夏县，诸军败绩，世让与唐俭俱为贼所获。
yù zhōng wén dú gū huái ēn yǒu nì móu táo hái yǐ gào gāo zǔ
狱中闻独孤怀恩有逆谋，逃还以告高祖。
shí gāo zǔ fāng jì hé jiāng xìng huái ēn zhī yíng wén nán jīng yuē liú shì ràng zhī zhì qǐ fēi tiān mìng zāi
时高祖方济河，将幸怀恩之营，闻难惊曰：“刘世让之至，岂非天命哉！
yīn láo zhī yuē qīng wǎng xiàn xuē jǔ qiǎn dì qián xiào kuǎn chéng jīn fù mào wēi gào nán shì jiē yōu guó wàng shēn yě
”因劳之曰：“卿往陷薛举， 遣弟潜效款诚，今复冒危告难，是皆忧国忘身也。
xún fēng hóng nóng jùn gōng cì zhuāng yī qū qián bǎi wàn
”寻封弘农郡公，赐庄一区、钱百万。
lèi zhuǎn bīng zhōu zǒng guǎn tǒng bīng tún yú yàn mén
累转并州总管，统兵屯于雁门。
tū jué chù luō kè hán yǔ gāo kāi dào yuàn jūn zhāng hé zhòng gōng zhī shén jí
突厥处罗可汗与高开道、苑君璋合众，攻之甚急。
hóng lú qīng zhèng yuán shú xiān shǐ zài fán kè hán lìng yuán shú lái shuō zhī shì ràng lì shēng yuē dà zhàng fū nài hé wèi yí dí zuò shuō kè yé
鸿胪卿郑元璹先使在蕃，可汗令元璹来说之，世让厉声曰：“大丈夫奈何为夷狄作说客耶！
jīng rì yú lǔ nǎi tuì
”经日余，虏乃退。
jí yuán shú hái shù shì ràng zhōng zhēn yǒng gàn gāo zǔ xià zhì bāo měi zhī xī yǐ liáng mǎ
及元璹还，述世让忠贞勇干，高祖下制褒美之， 锡以良马。
wèi jǐ zhào bài guǎng zhōu zǒng guǎn
未几，召拜广州总管。
jiāng zhī rèn gāo zǔ wèn yǐ bèi biān zhī cè shì ràng dá yuē tū jué nán kòu tú yǐ mǎ yì wèi qí zhōng lù ěr
将之任，高祖问以备边之策，世让答曰：“突厥南寇，徒以马邑为其中路耳。
rú chén suǒ jì qǐng yú guō chéng zhì yī zhì yǒng zhī jiāng duō chǔ jīn bó yǒu lái jiàng zhě hòu shǎng cì zhī shǔ chū qí bīng lüè qí chéng xià shān jiàn hé jià bài qí shēng yè
如臣所计，请于崞城置一智勇之将，多储金帛，有来降者厚赏赐之，数出奇兵略其城下，芟践禾稼，败其生业。
bù chū suì yú bǐ dāng wú shí mǎ yì bù zú tú yě
不出岁余，彼当无食， 马邑不足图也。
gāo zǔ wú kě rèn zhě nǎi shǐ chí yì wǎng jīng lüè zhī
”高祖无可任者，乃使驰驿往经略之。
tū jué jù qí wēi míng nǎi zòng fǎn jiàn yán shì ràng yǔ kè hán tōng móu jiāng wéi luàn
突厥惧其威名，乃纵反间， 言世让与可汗通谋，将为乱。
gāo zǔ bù zhī chá suì zhū shì ràng jí mò qí jiā
高祖不之察，遂诛世让，籍没其家。
zhēn guàn chū tū jué lái jiàng zhě yán shì ràng chū wú nì móu shǐ yuán qí qī zǐ
贞观初，突厥来降者言世让初无逆谋，始原其妻子。
liú lán zì wén yù qīng zhōu běi hǎi rén yě
刘兰，字文郁，青州北海人也。
shì duò pó yáng jùn shū zuǒ
仕隋鄱阳郡书佐。
pō shè jīng shǐ shàn yán chéng bài
颇涉经史，善言成败。
rán xìng duō xiōng jiǎo jiàn suí mò jiāng luàn jiāo tōng bù chěng
然性多凶狡，见隋末将乱，交通不逞。
yú shí běi hǎi wán fù lán lì qí zǐ nǚ yù bó yǔ qún dào xiāng yìng pò qí běn xiāng chéng yì
于时北海完富，兰利其子女玉帛，与群盗相应， 破其本乡城邑。
wǔ dé zhōng huái ān wáng shén tōng wéi shān dōng dào ān fǔ dà shǐ lán lǜ zōng dǎng wǎng guī zhī
武德中，淮安王神通为山东道安抚大使，兰率宗党往归之。
yǐ gōng lèi qiān shàng shū yuán wài láng
以功累迁尚书员外郎。
zhēn guàn chū liáng shī dōu shàng jù shuò fāng lán shàng yán gōng qǔ zhī jì
贞观初，梁师都尚据朔方，兰上言攻取之计。
tài zōng shàn zhī mìng wèi xià zhōu dū du fǔ sī mǎ
太宗善之，命为夏州都督府司马。
shí liáng shī dōu yǐ tū jué zhī shī dùn yú chéng xià lán yǎn qí wò gǔ bù yǔ zhī zhēng fēng zéi tú xiāo dùn lán zhuī jī pò zhī suì jìn jūn xià zhōu
时梁师都以突厥之师顿于城下，兰偃旗卧鼓，不与之争锋，贼徒宵遁， 兰追击破之，遂进军夏州。
jí shī dōu píng yǐ gōng qiān fēng zhōu cì shǐ zhēng wèi yòu lǐng jūn jiāng jūn
及师都平，以功迁丰州刺史，征为右领军将军。
shí yī nián xìng luò yáng yǐ shǔ wáng yīn wèi xià zhōu dū du
十一年， 幸洛阳，以蜀王愔为夏州都督。
yīn bù zhī fān yǐ lán wèi zhǎng shǐ zǒng qí fǔ shì
愔不之籓，以兰为长史，总其府事。
shí tū jué xié lí yǒu yù shè shè ā shǐ nà mō mò lǜ qí bù luò rù jū hé nán
时突厥携离， 有郁射设阿史那摸末率其部落入居河南。
lán zòng fǎn jiàn yǐ lí qí bù luò xié lì guǒ yí mō mò mō mò jù ér xié lì yòu qiǎn bīng zhuī zhī lán lǜ zhòng nì jī bài zhī
兰纵反间以离其部落，颉利果疑摸末，摸末惧，而颉利又遣兵追之，兰率众逆击，败之。
tài zōng yǐ wéi néng chāo bài fēng zhōu cì shǐ zài zhuǎn xià zhōu dū du fēng píng yuán jùn gōng
太宗以为能，超拜丰州刺史，再转夏州都督，封平原郡公。
zhēn guàn mò yǐ móu fǎn yāo zhǎn
贞观末，以谋反腰斩。
yòu xiāo wèi dà jiàng jūn qiū xíng gōng tàn qí xīn gān ér shí zhī tài zōng wén ér zhào xíng gōng ràng zhī yuē diǎn xíng zì yǒu cháng kē hé zhì yú cǐ
右骁卫大将军丘行恭探其心肝而食之，太宗闻而召行恭让之曰：“典刑自有常科，何至于此！
bì ruò shí nì zhě xīn gān ér wèi zhōng xiào zé liú lán zhī xīn wèi tài zǐ zhū wáng suǒ shí qǐ zhì qīng yá
必若食逆者心肝而为忠孝，则刘兰之心为太子诸王所食，岂至卿邪？
xíng gōng wú yǐ dá
”行恭无以答。
li jūn xiàn zhě míng zhōu wǔ ān rén yě
李君羡者，洺州武安人也。
chū wèi wáng shì chōng piào qí è shì chōng zhī wéi rén nǎi yǔ qí dǎng pàn ér lái guī tài zōng yǐn wèi zuǒ yòu
初为王世充骠骑，恶世充之为人，乃与其党叛而来归，太宗引为左右。
cóng tǎo liú wǔ zhōu jí wáng shì chōng děng měi zhàn bì dān qí xiān fēng xiàn zhèn qián hòu cì yǐ gōng nǚ mǎ niú huáng jīn zá cǎi bù kě shèng shǔ
从讨刘武周及王世充等，每战必单骑先锋陷阵，前后赐以宫女、 马牛、黄金、杂彩，不可胜数。
tài zōng jí wèi lèi qiān huá zhōu cì shǐ fēng wǔ lián jùn gōng
太宗即位，累迁华州刺史，封武连郡公。
zhēn guàn chū tài bái pín zhòu jiàn tài shǐ zhàn yuē nǚ sān chāng
贞观初， 太白频昼见，太史占曰：“女三昌。
yòu yǒu yáo yán dāng yǒu nǚ wǔ wáng zhě
”又有谣言：“当有女武王者。
tài zōng è zhī
”太宗恶之。
shí jūn xiàn wèi zuǒ wǔ wèi jiāng jūn zài xuán wǔ mén
时君羡为左武卫将军，在玄武门。
tài zōng yīn wǔ guān nèi yàn zuò jiǔ lìng gè yán xiǎo míng
太宗因武官内宴，作酒令，各言小名。
jūn xiàn zì chēng xiǎo míng wǔ niáng zǐ tài zōng è rán yīn dà xiào yuē hé wù nǚ zǐ rú cǐ yǒng měng
君羡自称小名“五娘子”，太宗愕然，因大笑曰：“何物女子，如此勇猛！
yòu yǐ jūn xiàn fēng yì jí shǔ xiàn jiē yǒu wǔ zì shēn è zhī
”又以君羡封邑及属县皆有“武”字，深恶之。
huì yù shǐ zòu jūn xiàn yǔ yāo rén yuán dào xìn qián xiāng móu jié jiāng wèi bù guǐ suì xià zhào zhū zhī
会御史奏君羡与妖人员道信潜相谋结，将为不轨， 遂下诏诛之。
tiān shòu èr nián qí jiā shǔ yì què chēng yuān zé tiān nǎi zhuī fù qí guān jué yǐ lǐ gǎi zàng
天授二年，其家属诣阙称冤，则天乃追复其官爵，以礼改葬。
shǐ chén yuē hóu jūn jí cuī xiōng kè dí xiào yòng jū duō
史臣曰：侯君集摧凶克敌，效用居多；
shì chǒng jīn gōng cū shuài wú jiǎn qì qián gōng ér lí hòu huàn tān yú zhī jiāng míng yǐ
恃宠矜功，粗率无检，弃前功而罹后患， 贪愚之将明矣。
zhāng liàng tīng gōng yǐng zhī yāo yán shì gōng cháng zhī yá chèn yì r sī chù è jì suì zhāng suī dào yù yún fǎn zhuàng wèi xíng ér guǐ zhà zhī xìng yú sī yàn yǐ
张亮听公颖之妖言，恃弓长之邪谶，义儿斯畜，恶迹遂彰，虽道裕云反状未形，而诡诈之性，于斯验矣。
wàn chè chóu shēn háng zhèn yǒng guān róng yí bù néng bǎo qí shǒu lǐng yǐ zhì zhū lù
万彻筹深行阵，勇冠戎夷，不能保其首领， 以至诛戮。
fu èr sān zǐ fēi shèn shǐ ér bǎo zhōng yě
夫二三子，非慎始而保终也。
zàn yuē jūn zǐ lì gōng shǒu yǐ qiān chōng
赞曰：君子立功，守以谦冲。
xiǎo rén de wèi zú wéi shēn hài
小人得位，足为身害。
hóu zhāng xiōng xiǎn wàng kuī shèng dài
侯、张凶险，望窥圣代。
xióng ruò hán péng nán táo zū hǎi
雄若韩、彭，难逃菹醢。