yú zhì níng gāo jì fǔ zhāng xíng chéng zú sūn yì zhī chāng zōng
○于志宁高季辅张行成族孙易之昌宗
yú zhì níng yōng zhōu gāo líng rén zhōu tài shī yàn wén gōng jǐn zhī zēng sūn yě
于志宁,雍州高陵人,周太师燕文公谨之曾孙也。
fù xuān dào duò nèi shǐ shè rén
父宣道,隋内史舍人。
zhì níng dà yè mò wèi guān shì xiàn zhǎng shí shān dōng qún dào qǐ nǎi qì guān guī xiāng lǐ
志宁, 大业末为冠氏县长,时山东群盗起,乃弃官归乡里。
gāo zǔ jiāng rù guān lǜ qún cóng yú cháng chūn gōng yíng jiē gāo zǔ yǐ qí yǒu míng yú shí shén jiā lǐ yù shòu yín qīng guāng lù dài fu
高祖将入关,率群从于长春宫迎接,高祖以其有名于时,甚加礼遇,授银青光禄大夫。
tài zōng wèi wèi běi dào xíng jūn yuán shuài zhào bǔ jì shì yǔ yīn kāi shān děng cān zàn jūn móu
太宗为渭北道行军元帅, 召补记室,与殷开山等参赞军谋。
jí tài zōng wèi qín wáng tiān cè shàng jiàng zhì níng lèi shòu tiān cè fǔ cóng shì zhōng láng měi shì cóng zhēng fá jiān wén xué guǎn xué shì
及太宗为秦王、天策上将,志宁累授天策府从事中郎,每侍从征伐,兼文学馆学士。
zhēn guàn sān nián lèi qiān zhōng shū shì láng
贞观三年,累迁中书侍郎。
tài zōng mìng guì chén nèi diàn yàn guài bú jiàn zhì níng huò zòu yuē chì zhào sān pǐn yǐ shàng zhì níng fēi sān pǐn suǒ yǐ bù lái
太宗命贵臣内殿宴, 怪不见志宁,或奏曰:“敕召三品已上,志宁非三品,所以不来。
tài zōng tè lìng yù yàn jí jiā shòu sàn qí cháng shì xíng tài zǐ zuǒ shù zǐ
”太宗特令预宴, 即加授散骑常侍,行太子左庶子。
lèi fēng lí yáng xiàn gōng
累封黎阳县公。
shí yì zhě yù lì qī miào yǐ liáng wǔ zhāo wáng wèi shǐ zǔ fáng xuán líng děng jiē yǐ wéi rán
时议者欲立七庙,以凉武昭王为始祖,房玄龄等皆以为然。
zhì níng dú jiàn yì yǐ wéi wǔ zhāo yuǎn zǔ fēi wáng yè suǒ yīn bù kě wèi shǐ zǔ
志宁独建议以为武昭远祖,非王业所因,不可为始祖。
tài zōng yòu yǐ gōng chén wèi dài xí cì shǐ zhì níng yǐ jīn gǔ shì shū kǒng fēi jiǔ ān zhī dào shàng shū zhēng zhī
太宗又以功臣为代袭刺史,志宁以今古事殊,恐非久安之道,上疏争之。
jiē cóng zhì níng suǒ yì
皆从志宁所议。
tài zōng yīn wèi zhì níng yuē gǔ zhě tài zǐ jì shēng shì fù zhī jí zhì fǔ bì
太宗因谓志宁曰:“古者太子既生,士负之,即置辅弼。
xī chéng wáng yòu xiǎo zhōu zhào wèi shī fū rì wén zhèng dào xí yǐ chéng xìng
昔成王幼小,周、 召为师傅,日闻正道,习以成性。
jīn huáng tài zǐ jì yòu shǎo qīng dāng fǔ zhī yǐ zhèng dào wú shǐ xié pì kāi qí xīn
今皇太子既幼少,卿当辅之以正道,无使邪僻开其心。
miǎn zhī wú dài dāng chēng suǒ wěi guān shǎng kě bù cì ér de yě
勉之无怠,当称所委,官赏可不次而得也。
zhì níng yǐ chéng qián shù kuī lǐ dù zhì zài kuāng jiù zhuàn jiàn yuàn èr shí juǎn fěng zhī
”志宁以承干数亏礼度,志在匡救,撰《谏苑》二十卷讽之。
tài zōng dà yuè cì huáng jīn shí jīn juàn sān bǎi pǐ
太宗大悦,赐黄金十斤、绢三百匹。
shí sì nián jiān tài zǐ zhān shì
十四年,兼太子詹事。
míng nián yǐ mǔ yōu jiě
明年,以母忧解。
xún qǐ fù běn guān lǚ biǎo qǐng zhōng sàng lǐ tài zōng qiǎn zhōng shū shì láng cén wén běn jiù zhái dūn yù zhī yuē zhōng xiào bù bìng wǒ r xū rén fǔ bì qīng yi yì gē bù kě xùn yǐ sī qíng
寻起复本官,屡表请终丧礼,太宗遣中书侍郎岑文本就宅敦谕之曰:“忠孝不并,我儿须人辅弼,卿宜抑割,不可徇以私情。
zhì níng suì qǐ jiù zhí
”志宁遂起就职。
shí huáng tài zǐ chéng qián cháng yǐ shèng nóng zhī shí yíng zào qū shì lěi yuè bù zhǐ suǒ wéi duō bù fǎ
时皇太子承干尝以盛农之时,营造曲室,累月不止,所为多不法。
zhì níng shàng shū jiàn yuē
志宁上书谏曰:
chén wén kè jiǎn jié yòng shí hóng dào zhī yuán
臣闻克俭节用,实弘道之源;
chóng chǐ zì qíng nǎi bài dé zhī běn
崇侈恣情,乃败德之本。
shì yǐ líng yún gài rì róng rén yú shì zhì jī
是以凌云概日,戎人于是致讥;
jùn yǔ diāo qiáng xià shū yǐ zhī zuò jiè
峻宇雕墙,《夏书》以之作诫。
xī zhào dùn kuāng jìn lǚ wàng shī zhōu huò quàn zhī yǐ jié cái huò jiàn zhī yǐ hòu liǎn mò bù jìn zhōng yǐ zuǒ guó jié chéng yǐ fèng jūn yù mào shí bō yú wú qióng yīng shēng bèi hu wù tīng
昔赵盾匡晋,吕望师周,或劝之以节财, 或谏之以厚敛,莫不尽忠以佐国,竭诚以奉君,欲茂实播于无穷,英声被乎物听。
xián zhe jiǎn cè yǐ wéi měi tán
咸著简策,以为美谈。
jīn suǒ jū dōng gōng duò rì yíng jiàn dǔ zhī zhě shàng jī qí chǐ jiàn zhī zhě yóu tàn qí huá
今所居东宫,隋日营建,睹之者尚讥其侈,见之者犹叹其华。
hé róng cǐ zhōng gēng yǒu xiū zào cái bó rì fèi tǔ mù bù tíng qióng jīn fǔ zhī gōng jí mó lóng zhī miào
何容此中更有修造,财帛日费,土木不停,穷斤斧之工,极磨砻之妙?
qiě dīng jiàng guān nú rù nèi bǐ zhě céng wú fú jiān
且丁匠官奴入内,比者曾无伏监。
cǐ děng huò xiōng fàn guó zhāng huò dì lí wáng fǎ wǎng lái yù yuàn chū rù jìn wéi qián záo yuán qí shēn zhuì chǔ zài qí shǒu
此等或兄犯国章,或弟罹王法,往来御苑,出入禁闱,钳凿缘其身,槌杵在其手。
jiān mén běn fáng fēi lǜ sù wèi yǐ bèi bù yú zhí zhǎng jì zì bù zhī qiān niú yòu fù bù jiàn
监门本防非虑,宿卫以备不虞,直长既自不知,千牛又复不见。
zhǎo yá zài wài sī yì zài nèi suǒ sī hé yǐ zì ān chén xià qǐ róng wú jù
爪牙在外,厮役在内,所司何以自安,臣下岂容无惧?
yòu zhèng wèi zhī lè gǔ wèi yín shēng
又郑、卫之乐,古谓淫声。
xī zhāo gē zhī xiāng huí chē zhě mò dí
昔朝歌之乡,回车者墨翟;
jiā gǔ zhī huì huī jiàn zhě kǒng qiū
夹谷之会,挥剑者孔丘。
xiān shèng jì yǐ wèi fēi tōng xián jiāng yǐ wèi shī
先圣既以为非,通贤将以为失。
qǐng wén gōng nèi lǚ yǒu gǔ shēng dà lè jì r rù biàn bù chū
顷闻宫内,屡有鼓声大乐,伎儿入便不出。
wén zhī zhě gǔ lì yán zhī zhě xīn zhàn
闻之者股栗,言之者心战。
wǎng nián kǒu chì fú qǐng zhòng xún shèng zhǐ yīn qín míng jiè kěn qiè
往年口敕,伏请重寻,圣旨殷勤,明诫恳切。
zài yú diàn xià bù kě bù sī zhì yú wēi chén bù dé wú jù
在于殿下,不可不思,至于微臣,不得无惧。
chén zì qū chí gōng què yǐ jī suì nián quǎn mǎ shàng jiě shí ēn mù shí yóu néng zhī gǎn suǒ yǒu guǎn jiàn gǎn bù jǐn yán
臣自驱驰宫阙,已积岁年,犬马尚解识恩,木石犹能知感,所有管见,敢不尽言?
rú jiàn yǐ dān chéng zé chén yǒu shēng lù
如鉴以丹诚,则臣有生路;
ruò zé qí wǔ zhǐ zé chén shì zuì rén
若责其忤旨,则臣是罪人。
dàn yuè yì qǔ róng cáng sūn fāng zhī jí zhěn
但悦意取容,藏孙方之疾疹;
fàn yán nì ěr chūn qiū bǐ zhī yào shí
犯颜逆耳,《春秋》比之药石。
fú wàng tíng gōng jiang zhī zuò ba jiǔ yì zhī rén jué zhèng wèi zhī yīn chì qún xiǎo zhī bèi zé sān shàn yǔn bèi wàn guó zuò zhēn yǐ
伏望停工匠之作,罢久役之人,绝郑、卫之音,斥群小之辈,则三善允备,万国作贞矣。
chéng qián bù nà
承干不纳。
chéng qián yòu lìng yān guān duō zài zuǒ yòu zhì níng shàng shū jiàn yuē
承干又令阉官多在左右,志宁上书谏曰:
chén wén yáo chēng jī gǔ gōng zhe yú sōu yáng
臣闻尧称稽古,功著于搜扬;
shùn yuē cōng míng jī zhāng yú qù è
舜曰聪明,绩彰于去恶。
rán kāi yuán lì jí bù zhèng biàn fāng mò bù jīng bēn yīng xián qū chú bù xiào
然开元立极,布政辨方, 莫不旌贲英贤,驱除不肖。
lǐ luàn zhī běn xián zài yú cí
理乱之本,咸在于兹。
kuàng yān huàn zhī tú tǐ fēi quán qì gèng fán jiē tà zuǒ yòu gōng wéi tuō qīn jìn yǐ lì wēi quán jiǎ chū nà yǐ wéi huò fú
况阉宦之徒,体非全气,更蕃阶闼,左右宫闱,托亲近以立威权,假出纳以为祸福。
xī yì yá bèi rèn biàn qǐ qí bāng
昔易牙被任,变起齐邦;
zhāng ràng zhí jūn luàn shēng hàn shì
张让执钧,乱生汉室。
yī lì wéi zhà sòng guó shòu qí yāng
伊戾为诈,宋国受其殃;
zhào gāo zuò jiān qín shì zhōng qí bì
赵高作奸,秦氏钟其弊。
jiā yǐ hóng shí yòng shì jīng gǔ zé lián shǒu shòu zhū
加以弘、石用事,京、贾则连首受诛;
wáng cáo zhǎng quán hé dòu zé zhǒng wǔ bèi lù
王、曹掌权,何、窦则踵武被戮。
suì shǐ jìn shēn zhòng zú zǎi sī píng qì
遂使缙绅重足,宰司屏气。
rán shùn qí qíng zhě zé róng dǎi yòu chōng
然顺其情者,则荣逮幼冲;
wǔ qí yì zhě zé zāi jí qiǎng bǎo
迕其意者,则灾及襁褓。
yuán jì gāo qí dōu yè yì bì yān guān
爰暨高齐都邺,亦弊阉官。
shān zhǎng yóng wèi zhì shì zhōng chén dé xìn jué lóng kāi fǔ wài gàn cháo zhèng nèi yù yàn sī zōng zhī jiè qí chuī xū zhòng chén yǎng qí bí xī
邓长颙位至侍中,陈德信爵隆开府,外干朝政,内预宴私,宗枝藉其吹嘘,重臣仰其鼻息。
zuì jī shān yuè mǐ guà yú xíng shū
罪积山岳,靡挂于刑书;
gōng wú juān chén yǐ lēi yú zhōng dǐng fù yú jīn xué cái shén tóng shān
功无涓尘,已勒于钟鼎,富逾金穴,财甚铜山。
shì yǐ jiā qǐ yuàn jiē rén huái fèn tàn
是以家起怨嗟,人怀愤叹。
gǔ gěng zhī shì yǔ bú jiàn tīng
骨鲠之士,语不见听;
jiǎn è zhī chén yán bì bèi chì
謇谔之臣,言必被斥。
qí dōu diān fù zhí cǐ zhī yóu
齐都颠覆, 职此之由。
xiàng shǐ rèn liàng zhí zhī chén tuì nìng gěi zhī shì jù zhào wèi zhī de yōng zhāng fǔ zhī bīng xiū dé xíng rén yǎng zhèng shī huà hé qū qū zhōu shì ér gǎn kuī yú zhě yān
向使任谅直之臣,退佞给之士,据赵、魏之地,拥漳、滏之兵,修德行仁,养政施化,何区区周室而敢窥觎者焉!
rán dù jiàn fáng méng gǔ rén suǒ yǐ yuǎn huò
然杜渐防萌,古人所以远祸;
yǐ dà yù xiǎo xiān zhé yú yān qǔ zé
以大喻小, 先哲于焉取则。
fú wéi diàn xià dào mào zhòng lí dé guāng shǒu qì xiàn zhāng gǔ shǐ zǔ shù qián xiū yù shǐ xiū yù yuǎn wén yīng shēng xiá chàng
伏惟殿下道茂重离,德光守器,宪章古始,祖述前修,欲使休誉远闻,英声遐畅。
chén qiè jiàn sì rén yī sè wèi shi shàng xīn huò qīng hū gāo bān líng lì guì shì biàn shì pǐn mìng shī xù gāng jì bù lì qǔ xiào tōng fāng zhī rén jiàn jī yǒu shí zhī shì
臣窃见寺人一色,未识上心,或轻忽高班,凌轹贵仕,便是品命失序,纲纪不立,取笑通方之人,见讥有识之士。
rán diǎn nèi zhí zhǎng wéi zài mén wài tōng chuán
然典内职掌,唯在门外通传;
gěi shǐ zhǔ sī dàn yuán jiē tà gòng fèng
给使主司,但缘阶闼供奉。
jīn nǎi wǎng lái gé nèi chū rù gōng zhōng xíng lù zhī rén xián yǐ wéi guài
今乃往来阁内,出入宫中,行路之人,咸以为怪。
fú wàng xiá jìn jūn zǐ píng chù xiǎo rén shàng fù shèng xīn xià yǔn zhòng wàng
伏望狎近君子,屏黜小人,上副圣心,下允众望。
chéng qián lǎn shū shén bú yuè
承干览书甚不悦。
chéng qián cháng qū shǐ sī yù děng bù xǔ fēn fān yòu sī yǐn tū jué dá gē zhī rù gōng nèi
承干尝驱使司驭等,不许分番,又私引突厥达哥支入宫内。
zhì níng shàng shū jiàn yuē
志宁上书谏曰:
chén wén shàng tiān gài gāo rì yuè yǐ guāng qí dé
臣闻上天盖高,日月以光其德;
míng jūn zhì shèng fǔ zuǒ yǐ zàn qí gōng
明君至圣,辅佐以赞其功。
shì yǐ zhōu sòng shēng chǔ jiàn kuāng máo bì
是以周诵升储,见匡毛、毕;
hàn yíng jū zhèn qǔ zī huáng qǐ
汉盈居震,取资黄、绮。
jī dàn kàng fǎ yú bó qín jiǎ shēng chén shì yú wén dì
姬旦抗法于伯禽,贾生陈事于文帝。
mò bù yīn qín yú duān shì kěn qiè yú zhèng rén
莫不殷勤于端士,恳切于正人。
xī dèng yǔ míng chén fāng jū shěn yù zhī rèn
昔邓禹名臣,方居审谕之任;
shū shòu sù wàng shǐ chú fǔ dǎo zhī guān
疏受宿望,始除辅导之官。
lì dài xián jūn mò bù dīng níng yú tài zǐ zhě liáng yǐ de yīng shàng sì wèi chù fù jūn shàn zé shuài tǔ zhān qí ēn è zé hǎi nèi lí qí huò
历代贤君,莫不丁宁于太子者,良以地膺上嗣,位处副君,善则率土沾其恩,恶则海内罹其祸。
jìn wén pū sì sī yù yuán jí jià shì shòu yī shǐ zì chūn chū qì cí xià wǎn cháng jū nèi yì bù fàng fēn fān
近闻仆寺、司驭,爰及驾士、兽医,始自春初,迄兹夏晚,常居内役, 不放分番。
huò jiā yǒu zūn qīn quē yú wēn qìng
或家有尊亲,阙于温凊;
huò shì yǒu yòu ruò jué yú fǔ yǎng
或室有幼弱,绝于抚养。
chūn zé fèi qí gēng kěn xià yòu fáng qí bō zhí
春则废其耕垦,夏又妨其播殖。
shì guāi cún ài kǒng zhì yuàn jiē
事乖存爱,恐致怨嗟。
qiě tū jué dá gē zhī děng rén miàn shòu xīn qǐ de yǐ lǐ jiào qī bù kě yǐ rén xìn dài
且突厥达哥支等,人面兽心,岂得以礼教期,不可以仁信待。
xīn zé wèi shi yú zhōng xiào yán zé mò biàn qí shì fēi jìn zhī yǒu sǔn yú yīng shēng nì zhī wú yì yú shèng dé
心则未识于忠孝,言则莫辩其是非,近之有损于英声,暱之无益于盛德。
yǐn zhī rù gé rén jiē jīng hài qǐ chén yú shi dú yòng bù ān
引之入阁,人皆惊骇,岂臣愚识,独用不安?
chén xià wèi diàn xià zhī gǔ gōng diàn xià wéi chén xià zhī jūn fù jūn fù yǐ cún fǔ wèi wu gǔ gōng yǐ kuāng jiù wèi xīn
臣下为殿下之股肱,殿下为臣下之君父,君父以存抚为务,股肱以匡救为心。
shì yǐ kǔ kǒu zhī yào yǐ fèng shēn nì ěr zhī yán yǐ ān wèi
是以苦口之药以奉身,逆耳之言以安位。
gǔ rén shù fěi bàng zhī mù yǐ qiú jǐ qiān
古人树诽谤之木,以求己愆;
xuán gǎn jiàn zhī gǔ yǐ sī shēn guò
悬敢谏之鼓,以思身过。
yóu shì cóng jiàn zhī zhǔ dǐng zuò kè chāng
由是从谏之主,鼎祚克昌;
bì jiàn zhī jūn hóng yè huī zhuì
愎谏之君,洪业隳坠。
chéng qián dà nù yīn qiǎn cì kè zhāng shī zhèng hé gàn chéng jī jiù shā zhī
承干大怒,阴遣刺客张师政、纥干承基就杀之。
èr rén qián rù qí dì jiàn zhì níng qǐn chǔ shàn lú jìng bù rěn ér zhǐ
二人潜入其第,见志宁寝处苫庐,竟不忍而止。
jí chéng qián bài hòu tuī jū jù zhī qí shì
及承干败后,推鞫具知其事。
tài zōng wèi zhì níng yuē zhī gōng shù yǒu guī jiàn shì wú suǒ yǐn
太宗谓志宁曰:“知公数有规谏, 事无所隐。
shēn jiā miǎn láo
”深加勉劳。
yòu shù zǐ líng hú dé fēn děng yǐ wú jiàn shū jiē cóng biǎn zé
右庶子令狐德棻等以无谏书,皆从贬责。
jí gāo zōng wèi huáng tài zǐ fù shòu zhì níng tài zǐ zuǒ shù zǐ wèi jǐ qiān shì zhōng
及高宗为皇太子, 复授志宁太子左庶子,未几迁侍中。
yǒng huī yuán nián jiā guāng lù dài fu jìn fēng yān guó gōng
永徽元年,加光禄大夫,进封燕国公。
èr nián jiān xiū guó shǐ
二年, 监修国史。
shí luò yáng rén li hóng tài zuò wū gào tài wèi zhǎng sūn wú jì zhào lìng bù dài shí ér zhǎn jué
时洛阳人李弘泰坐诬告太尉长孙无忌,诏令不待时而斩决。
zhì níng shàng shū jiàn yuē
志宁上疏谏曰:
fú wéi bì xià qíng dǔ gōng chén ēn lóng yòu qī
伏惟陛下情笃功臣,恩隆右戚。
yǐ wú jì héng zāo wū gào shì bìng shì xū yù lù gào rén yǐ míng shǎng fá yī yǐ jué wū gào zhī lù èr yǐ wèi xūn qī zhī xīn
以无忌横遭诬告,事并是虚,欲戮告人,以明赏罚,一以绝诬告之路,二以慰勋戚之心。
yòu yǐ suǒ fàn shì zhēn wú jì biàn yǒu pò jiā zhī zuì jīn gào wèi wàng hóng tài yi lù bù dài shí
又以所犯是真,无忌便有破家之罪,今告为妄,弘泰宜戮不待时。
qiě zhēn fàn zhī rén shì dāng zuì nì
且真犯之人,事当罪逆;
wū móu zhī lèi zuì wéi jí shēn
诬谋之类,罪唯及身。
yǐ zuì jiào liàng míng fēi è nì ruò yù yī lǜ hé dài qiū fēn
以罪较量,明非恶逆,若欲依律,合待秋分。
jīn shí shǔ yáng hé wàn wù shēng yù ér tè xíng xíng fá
今时属阳和,万物生育,而特行刑罚。
cǐ wèi shāng chūn
此谓伤春。
qiè àn zuǒ zhuàn shēng zǐ yuē shǎng yǐ chūn xià xíng yǐ qiū dōng
窃案《左传》声子曰:“赏以春夏,刑以秋冬。
shùn tiān shí yě
”顺天时也。
yòu lǐ jì yuè lìng yuē mèng chūn zhī yuè wú shā hái chóng
又《礼记·月令》曰:“孟春之月,无杀孩虫。
shěng líng yǔ qù zhì gù wú sì lüě zhǐ yù sòng
省囹圄,去桎梏,无肆掠,止狱讼。
yòu hàn shū dǒng zhòng shū yuē wáng zhě yù yǒu suǒ wèi yi qiú qí duān yú tiān dào
”又《汉书》 董仲舒曰:“王者欲有所为,宜求其端于天道。
tiān dào zhī dà zhě zài yīn yáng
天道之大者在阴阳。
yáng wèi dé yīn wèi xíng xíng zhǔ shā ér dé zhǔ shēng
阳为德,阴为刑,刑主杀而德主生。
yáng cháng jū dà xià ér yǐ shēng yù yǎng cháng wéi shì
阳常居大夏,而以生育养长为事;
yīn cháng jū dà dōng ér jī yú kōng xū bù yòng zhī chù
阴常居大冬,而积于空虚不用之处。
yǐ cǐ jiàn tiān zhī rèn dé bù rèn xíng yě
以此见天之任德不任刑也。
fú wéi bì xià zuǎn shèng shēng zuò jì míng yù jí zhuī lián xū zhī jué guǐ dǎo xuān xū zhī liáng guī
”伏惟陛下纂圣升祚,继明御极,追连、胥之绝轨,蹈轩、顼之良规。
yù shǐ jǔ dòng shùn yú tiān shí xíng fá yī yú lǜ lìng yīn yáng wèi zhī shì xù jǐng sù yú shì mǐ chà fēng yǔ bù qiān yú yǒng chuò sì
欲使举动顺于天时,刑罚依于律令,阴阳为之式序,景宿于是靡差,风雨不愆,雩禜辍祀。
fāng jīn tài cù tǒng lǜ qīng yáng yìng qī dāng shēng zhǎng zhī chén shī sù shā zhī lìng fú yuàn zàn huí shèng lǜ chá gǔ rén yán tǎng méng chuí nà zé shēng líng xìng shèn
方今太蔟统律,青阳应期,当生长之辰,施肃杀之令,伏愿暂回圣虑,察古人言,倘蒙垂纳,则生灵幸甚。
shū zòu dì cóng zhī
疏奏,帝从之。
shì shí héng shān gōng zhǔ yù chū jiàng zhǎng sūn shì yì zhě yǐ shí jì gōng chú hé xíng jí lǐ
是时,衡山公主欲出降长孙氏,议者以时既公除,合行吉礼。
zhì níng shàng shū yuē
志宁上疏曰:
chén wén míng jūn yù lì dāng sì xiàn tì zhī chén
臣闻明君驭历,当俟献替之臣;
shèng zhǔ wò tú bì zī yán méi zhī zuǒ
圣主握图,必资盐梅之佐。
suǒ yǐ yáo xún sì yuè jǐng huà qià yú qū zhōng
所以尧询四岳,景化洽于区中;
shùn rèn wǔ chén yì dé bèi yú wú wài
舜任五臣,懿德被于无外。
zuǒ yǒu jì yán zhī shǐ yòu lì jì shì zhī guān dà xiǎo xián shū shàn è jù zài
左有记言之史,右立记事之官,大小咸书, 善恶俱载。
zhe chéng quàn yú jiǎn dú chuí bāo biǎn yú rén lún wèi wàn gǔ zhī fàn wéi zuò qiān líng zhī guī jìng
著惩劝于简牍,垂褒贬于人伦,为万古之范围,作千龄之龟镜。
fú jiàn héng shān gōng zhǔ chū jiàng yù jiù jīn qiū chéng lǐ
伏见衡山公主出降,欲就今秋成礼。
qiè àn lǐ jì yún nǚ shí wǔ ér jī èr shí ér jià
窃按《礼记》云:“女十五而笄,二十而嫁;
yǒu gù èr shí sān ér jià
有故, 二十三而嫁。
zhèng xuán yún yǒu gù wèi zāo sàng yě
”郑玄云:“有故,谓遭丧也。
gù zhī xū zhōng sān nián
”固知须终三年。
chūn qiū yún lǔ zhuāng gōng rú qí nà bì
《春秋》云:“鲁庄公如齐纳币。
dù yù yún mǔ sāng wèi zài qī ér tú hūn èr chuán bù jī shī lǐ míng gù yě
”杜预云:“母丧未再期而图婚,二传不讥失礼,明故也。
cǐ jí shǐ cè jù zǎi shì fēi lì rán duàn zài shèng qíng bù dài wèn yú chén xià
”此即史策具载,是非历然,断在圣情,不待问于臣下。
qí yǒu yì zhě yún zhǔn zhì gōng chú zhī hòu xū bìng cóng jí
其有议者云:“准制,公除之后, 须并从吉。
cǐ hàn wén chuàng zhì qí yí wèi tiān xià bǎi xìng
”此汉文创制其仪,为天下百姓。
zhì yú gōng zhǔ fú shì zhǎn shuāi zòng shǐ fú suí lì chú wú yi qíng suí lì gǎi
至于公主,服是斩缞,纵使服随例除, 无宜情随例改。
xīn sàng zhī nèi fāng fù chéng hūn fēi wéi wéi yú lǐ jīng yì shì rén qíng bù kě
心丧之内,方复成婚,非唯违于礼经,亦是人情不可。
fú wéi bì xià sì yīng bǎo wèi lín tǒng wàn fāng lǐ yi jì měi xī xuān qí fāng tāng yǔ hóng jiǎng rén xiào zhī rì dūn chóng míng jiào zhī qiū
伏惟陛下嗣膺宝位,临统万方,理宜继美羲、轩,齐芳汤、禹,弘奖仁孝之日,敦崇名教之秋。
cǐ shì xíng zhī kǔ nàn yóu xū yì ér shǒu lǐ kuàng xíng zhī shén yì hé róng fèi ér shòu jī
此事行之苦难,犹须抑而守礼,况行之甚易,何容废而受讥?
cǐ lǐ yǒu shí zhī suǒ gòng zhī fēi jiǎ yú chén zhī shuō yě
此理有识之所共知, 非假愚臣之说也。
fú yuàn zūn gāo zōng zhī lìng guǐ lüè xiào wén zhī quán zhì guó jiā yú fǎ wú kuī gōng zhǔ qíng lǐ de bì
伏愿遵高宗之令轨,略孝文之权制,国家于法无亏,公主情礼得毕。
yú shì zhào gōng zhǔ dài sān nián fú què rán hòu chéng lǐ
于是诏公主待三年服阕,然后成礼。
qí nián bài shàng shū zuǒ pú yè tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
其年,拜尚书左仆射、同中书门下三品。
sān nián yǐ běn guān jiān tài zǐ shǎo shī
三年,以本官兼太子少师。
xiǎn qìng yuán nián qiān tài zǐ tài fù
显庆元年,迁太子太傅。
cháng yǔ yòu pú yè zhāng xíng chéng zhōng shū lìng gāo jì fǔ jù méng cì de zhì níng zòu yuē chén jū guān yòu dài xí jī qiú zhōu wèi yǐ lái jī zhǐ bù zhuì
尝与右仆射张行成、中书令高季辅俱蒙赐地,志宁奏曰:“臣居关右,代袭箕裘,周魏以来,基址不坠。
xíng chéng děng xīn yíng zhuāng zhái shàng shǎo tián yuán yú chén yǒu yú qǐ shēn sī ràng
行成等新营庄宅,尚少田园, 于臣有余,乞申私让。
dì jiā qí yì nǎi fēn cì xíng chéng jí jì fǔ
”帝嘉其意,乃分赐行成及季辅。
sì nián biǎo qǐng zhì shì tīng jiě shàng shū zuǒ pú yè bài tài zǐ tài shī réng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
四年,表请致仕,听解尚书左仆射,拜太子太师,仍同中书门下三品。
gāo zōng zhī jiāng fèi wáng shù rén yě
高宗之将废王庶人也。
zhǎng sūn wú jì zhě suì liáng zhí zhèng bù cóng ér li jī xǔ jìng zōng mì shēn quàn qǐng zhì níng dú wú yán yǐ chí liǎng duān
长孙无忌、褚遂良执正不从,而李𪟝、许敬宗密申劝请,志宁独无言以持两端。
jí xǔ jìng zōng tuī jū zhǎng sūn wú jì zhào yù yīn wū gòu zhì níng dǎng fù wú jì zuò shì miǎn zhí xún jiàng shòu róng zhōu cì shǐ
及许敬宗推鞫长孙无忌诏狱,因诬构志宁党附无忌,坐是免职,寻降授荣州刺史。
lín dé yuán nián lèi zhuǎn huá zhōu cì shǐ nián lǎo qǐng zhì shì xǔ zhī
麟德元年,累转华州刺史,年老请致仕,许之。
èr nián zú yú jiā nián qī shí bā
二年,卒于家,年七十八。
zèng yōu zhōu dū du shì yuē dìng
赠幽州都督,谥曰定。
shàng yuán sān nián zhuī fù qí zuǒ guāng lù dài fu tài zǐ tài shī
上元三年,追复其左光禄大夫、太子太师。
zhì níng yǎ ài bīn kè jiē yǐn wàng juàn hòu jìn wén bǐ zhī shì wú bù yǐng fù rán yì bù néng yǒu suǒ jiàn dá yì zhě yǐ cǐ shǎo zhī
志宁雅爱宾客,接引忘倦,后进文笔之士,无不影附,然亦不能有所荐达,议者以此少之。
qián hòu yù zhuàn gé shì lǜ lìng wǔ jīng yì shū jí xiū lǐ xiū shǐ děng gōng shǎng cì bù kě shèng jì
前后预撰格式律令、《五经义疏》及修礼、修史等功,赏赐不可胜计。
yǒu jí èr shí juǎn
有集二十卷。
zi lì zhèng tài pú shǎo qīng
子立政,太仆少卿。
zhì níng xuán sūn xiū liè xiū liè zi yì zì yǒu chuán
志宁玄孙休烈,休烈子益,自有传。
gāo jì fǔ dé zhōu tiáo rén yě
高季辅,德州蓚人也。
zǔ biǎo wèi ān dé tài shǒu
祖表,魏安德太守。
fù héng duò wàn nián lìng
父衡,隋万年令。
jì fǔ shǎo hào xué jiān xí wǔ yì
季辅少好学,兼习武艺。
jū mǔ sāng yǐ xiào wén
居母丧以孝闻。
xiōng yuán dào shì duò wèi jí lìng
兄元道,仕隋为汲令。
wǔ dé chū xiàn rén fān chéng cóng zéi yuán dào bèi hài jì fǔ lǜ qí dǎng chū dòu jìng qín shā qí xiōng zhě zhǎn zhī chí shǒu yǐ jì mù shèn wéi shì yǒu suǒ chēng
武德初,县人翻城从贼,元道被害, 季辅率其党出斗,竟擒杀其兄者,斩之持首以祭墓,甚为士友所称。
yóu shì qún dào duō guī fù zhī zhòng zhì shù qiān
由是群盗多归附之,众至数千。
xún yǔ wǔ zhì rén li hòu dé lǜ zhòng lái jiàng shòu zhì zhōu zǒng guǎn fǔ hù cáo cān jūn
寻与武陟人李厚德率众来降,授陟州总管府户曹参军。
zhēn guàn chū zhuó bài jiān chá yù shǐ duō suǒ tán jiū bù bì quán yào
贞观初, 擢拜监察御史,多所弹纠,不避权要。
lèi zhuǎn zhōng shū shè rén
累转中书舍人。
shí tài zōng shù zhào jìn chén lìng zhǐ chén shí zhèng sǔn yì
时太宗数召近臣,令指陈时政损益。
jì fǔ shàng fēng shì wǔ tiáo qí lüè yuē
季辅上封事五条:其略曰:
bì xià píng dìng jiǔ zhōu fù yǒu sì hǎi dé chāo suì gǔ dào gāo qián liè
陛下平定九州,富有四海,德超邃古,道高前烈。
shí yǐ píng yǐ gōng yǐ chéng yǐ rán ér xíng diǎn wèi cuò zhě hé zāi
时已平矣,功已成矣,然而刑典未措者,何哉?
liáng yóu móu yóu zhī chén bù hóng jiǎn yì zhī zhèng
良由谋猷之臣,不弘简易之政;
tái gé zhī shǐ mèi yú jīng yuǎn zhī dào
台阁之使,昧于经远之道。
zhí xiàn zhě yǐ shēn kè wèi fèng gōng dāng guān zhě yǐ qīn xià wèi yì guó wèi yǒu tǎn píng shù zhī huái fù shèng míng zhī zhǐ
执宪者以深刻为奉公,当官者以侵下为益国,未有坦平恕之怀,副圣明之旨。
zhì rú shè guān fēn zhí gè yǒu sī cún
至如设官分职,各有司存。
shàng shū bā zuò zé chéng sī zài wáng zhě sī qì yì shǔ yú cí
尚书八座,责成斯在,王者司契,义属于兹。
fú yuàn suí fāng xùn yòu shǐ gè yáng qí zhí
伏愿随方训诱, 使各扬其职。
réng xū zhuó wēn hòu zhī rén shēng qīng jié zhī lì
仍须擢温厚之人,升清洁之吏;
dūn piáo sù gé jiāo fú xiān zhī yǐ jìng ràng shì zhī yǐ hào wù shǐ jiā shi xiào cí rén zhī lián chǐ
敦朴素,革浇浮,先之以敬让,示之以好恶,使家识孝慈,人知廉耻。
chǒu yán guò xíng jiàn chī yú xiāng lǘ
丑言过行,见嗤于乡闾;
wàng yì sī nì qǔ bìn yú qīn zú
忘义私昵,取摈于亲族。
dù qí lì yù zhī xīn zài yǐ qīng jìng zhī huà
杜其利欲之心,载以清净之化。
zì rán jiā féi guó fù qì hé wù fù
自然家肥国富,气和物阜。
lǐ jié yú shì jìng xìng huò luàn hé yóu ér zuò
礼节于是竞兴,祸乱何由而作?
yòu yuē
又曰:
qiè jiàn shèng gōng měi cún jié jiǎn ér fán zhū yíng shàn gōng tú wèi xi
窃见圣躬,每存节俭,而凡诸营缮,工徒未息。
zhèng dīng zhèng jiàng bù gōng qū shǐ hé gù hé shì fēi wú láo fèi
正丁正匠,不供驱使,和雇和市,非无劳费。
rén zhǔ suǒ yù hé shì bù chéng
人主所欲,何事不成?
yóu yuàn ài qí cái ér wù dān xī qí lì ér wù jié
犹愿爱其财而勿殚,惜其力而勿竭。
jīn jī nèi shù zhōu shí wéi bāng běn de xiá rén chóu gēng zhí bù bó shū sù suī jiàn chǔ xù wèi duō tè yi yōu jīn lìng de xiū xi
今畿内数州,实惟邦本,地狭人稠,耕植不博,菽粟虽贱,储蓄未多,特宜优矜,令得休息。
qiáng běn ruò zhī zì gǔ cháng shì
强本弱枝,自古常事。
guān hé zhī wài yáo yì quán shǎo dì jīng sān fǔ chà kē fēi yī
关、河之外,徭役全少,帝京、三辅,差科非一;
jiāng nán hé běi mí fù yōu xián
江南、 河北,弥复优闲。
xū wèi chà děng jūn qí láo yì
须为差等,均其劳逸。
yòu yuē
又曰:
jīn gōng zhǔ zhī shì fēng yì zú yǐ gěi zī yòng
今公主之室,封邑足以给资用;
xūn guì zhī jiā fèng lù zú yǐ gòng qì fú
勋贵之家,俸禄足以供器服。
nǎi qī qī yú jiǎn yuē jí jí yú huá chǐ fàng xi chū jǔ zhuī qiú shí yī
乃戚戚于俭约, 汲汲于华侈,放息出举,追求什一。
gōng hóu shàng qiě qiú lì lí shù qǐ jué qí fēi
公侯尚且求利,黎庶岂觉其非?
zhuī dāo bì jìng shí yóu yú cǐ yǒu dú cháo fēng wèi yi chéng gé
锥刀必竞,实由于此,有黩朝风,谓宜惩革。
yòu yuē
又曰:
shì yǐ yìng wù dài gēng wài guān bēi pǐn yóu wèi de lù jì lí xiāng jiā lǐ bì pín kuì
仕以应务代耕,外官卑品,犹未得禄,既离乡家,理必贫匮。
dàn qī zǐ zhī liàn xián dá yóu lèi qí huái
但妻子之恋,贤达犹累其怀;
jī hán zhī qiè yí huì hǎn quán qí xíng
饥寒之切,夷、惠罕全其行。
wéi zhèng zhī dào qī yú yì cóng
为政之道,期于易从。
ruò bù xù qí kuì fá wéi yù zé qí qīng qín fán zài mò pǐn zhōng yōng zhě duō zhǐ kǒng xún chá suì qù yóu xuān jì guǐ
若不恤其匮乏, 唯欲责其清勤,凡在末品,中庸者多,止恐巡察岁去,𬨎轩继轨。
bù néng sù qí qīn yú hé yǐ qiú qí zhèng shù
不能肃其侵渔, 何以求其政术?
jīn hù kǒu jiàn yīn cāng lǐn yǐ shí zhēn liàng gěi lù shǐ de yǎng qīn
今户口渐殷,仓廪已实,斟量给禄,使得养亲。
rán hòu dū yǐ yán kē zé qí bào xiào zé shù guān bì lì wù yì sī yǔn
然后督以严科,责其报效,则庶官毕力,物议斯允。
yòu yuē
又曰:
qiè jiàn mì wáng yuán xiǎo děng jù shì yì qīn bì xià yǒu ài zhī huái yì gāo gǔ xī fēn yǐ chē fú wěi yǐ fān wéi xū yī lǐ yí yǐ fù zhān wàng
窃见密王元晓等,俱是懿亲,陛下友爱之怀,义高古昔,分以车服,委以籓维, 须依礼仪,以副瞻望。
bǐ jiàn dì zǐ bài zhū shū zhū shū yì dá bài wáng jué jì tóng jiā rén yǒu lǐ qǐ hé rú cǐ diān dǎo zhāo mù
比见帝子拜诸叔,诸叔亦答拜,王爵既同,家人有礼,岂合如此颠倒昭穆?
fú yuàn yī chuí xùn jiè yǒng xún yí zé
伏愿一垂训诫,永循彝则。
shū zòu tài zōng chēng shàn
书奏,太宗称善。
shí qī nián shòu tài zǐ yòu shù zǐ yòu shàng shū qiē jiàn shí zhèng dé shī tè cì zhōng rǔ yī jì yuē jìn yào shí zhī yán gù yǐ yào shí xiāng bào
十七年,授太子右庶子,又上疏切谏时政得失,特赐钟乳一剂,曰:“进药石之言,故以药石相报。
shí bā nián jiā yín qīng guāng lù dài fu jiān lì bù shì láng fán suǒ quán xù shí chēng yǔn dàng
”十八年,加银青光禄大夫,兼吏部侍郎, 凡所铨叙,时称允当。
tài zōng cháng cì jīn bèi jìng yī miàn yǐ biǎo qí qīng jiàn yān
太宗尝赐金背镜一面,以表其清鉴焉。
èr shí èr nián qiān zhōng shū lìng jiān jiǎn jiào lì bù shàng shū jiān xiū guó shǐ cì jué tiáo xiàn gōng
二十二年,迁中书令, 兼检校吏部尚书、监修国史,赐爵蓚县公。
yǒng huī èr nián shòu guāng lù dài fu xíng shì zhōng jiān tài zi shǎo bǎo
永徽二年,授光禄大夫,行侍中,兼太子少保。
yǐ fēng jí fèi yú jiā nǎi zhào qí xiōng guó zhōu cì shǐ jì tōng wèi zōng zhèng shǎo qīng shì qí jí yòu lǚ jiàng zhōng shǐ guān qí jìn shí wèn qí zēng sǔn
以风疾废于家,乃召其兄虢州刺史季通为宗正少卿视其疾,又屡降中使, 观其进食,问其增损。
xún zú nián wǔ shí bā
寻卒,年五十八。
dì wèi zhī jǔ āi fèi cháo sān rì zèng kāi fǔ yí tóng sān sī jīng zhōu dū du shì yuē xiàn
帝为之举哀,废朝三日,赠开府仪同三司、 荆州都督,谥曰宪。
zi zhèng yè shì zhì zhōng shū shè rén zuò yǔ shàng guān yí shàn pèi liú lǐng wài
子正业,仕至中书舍人,坐与上官仪善,配流岭外。
zhāng xíng chéng dìng zhōu yì fēng rén yě
张行成,定州义丰人也。
shǎo shī shì hé jiān liú xuàn qín xué bù juàn xuàn wèi mén rén yuē zhāng zi tǐ jú fāng zhèng láng miào cái yě
少师事河间刘炫,勤学不倦,炫谓门人曰:“张子体局方正,廊庙才也。
dà yè mò chá xiào lián wèi yè zhě tái sàn cóng yuán wài láng
”大业末,察孝廉,为谒者台散从员外郎。
wáng shì chōng jiàn hào yǐ wéi dù zhī shàng shū
王世充僭号,以为度支尚书。
shì chōng píng yǐ duò zī bǔ sòng zhōu gǔ shú wèi
世充平,以隋资补宋州谷熟尉。
yòu yìng zhì jǔ yǐ kē shòu yōng zhōu fù píng xiàn zhǔ bù lǐ yǒu néng míng
又应制举乙科,授雍州富平县主簿,理有能名。
zhì mǎn bǔ diàn zhōng shì yù shǐ
秩满,补殿中侍御史。
jiū hé bù bì quán qī tài zōng yǐ wéi néng wèi fáng xuán líng yuē guān gǔ jīn yòng rén bì yīn méi jiè ruò xíng chéng zhě zhèn zì jǔ zhī wú xiān róng yě
纠劾不避权戚,太宗以为能,谓房玄龄曰:“观古今用人,必因媒介,若行成者,朕自举之,无先容也。
tài zōng cháng yán jí shān dōng guān zhōng rén yì yǒu tóng yì xíng chéng zhèng shì yàn guì ér zòu yuē chén wén tiān zǐ yǐ sì hǎi wéi jiā bù dàng yǐ dōng xi wéi xiàn
”太宗尝言及山东、关中人, 意有同异,行成正侍宴,跪而奏曰:“臣闻天子以四海为家,不当以东西为限;
ruò rú shì zé shì rén yǐ yì xiá
若如是,则示人以益狭。
tài zōng shàn qí yán cì míng mǎ yì pǐ qián shí wàn yī yī xí
”太宗善其言,赐名马一匹、钱十万、衣一袭。
zì shì měi yǒu dà zhèng cháng yù yì yān
自是每有大政,常预议焉。
lèi qiān jǐ shì zhōng
累迁给事中。
tài zōng cháng lín xuān wèi shì chén yuē zhèn suǒ yǐ bù néng zì qíng yù qǔ lè dāng nián ér lì jié kǔ xīn bēi gōng fěi shí zhě zhèng wèi cāng shēng ěr
太宗尝临轩谓侍臣曰:“朕所以不能恣情欲,取乐当年,而励节苦心,卑宫菲食者,正为苍生耳。
wǒ wéi rén zhǔ jiān xíng jiàng xiàng zhī shì qǐ bù shì duó gōng děng míng
我为人主,兼行将相之事,岂不是夺公等名?
xī hàn gāo zǔ de xiāo cáo hán péng tiān xià níng yàn
昔汉高祖得萧、曹、韩、彭,天下宁宴;
shùn yǔ tāng wǔ yǒu jì qì yī lǚ sì hǎi yì ān
舜、禹、汤、武有稷、契、伊、 吕,四海乂安。
cǐ shì zhèn bìng jiān zhī
此事朕并兼之。
xíng chéng tuì ér shàng shū jiàn yuē yǒu duò shī dào tiān xià fèi téng bì xià bō luàn fǎn zhèng zhěng shēng rén yú tú tàn hé zhōu hàn jūn chén zhī suǒ néng nǐ
”行成退而上书谏曰:“有隋失道,天下沸腾,陛下拨乱反正,拯生人于涂炭,何周、汉君臣之所能拟?
bì xià shèng dé hán guāng guī mó hóng yuǎn suī wén wǔ zhī liè shí jiān jiàng xiàng hé yòng lín cháo duì zhòng yǔ qí jiào liàng yǐ wàn shèng zhì zūn gòng chén xià zhēng gōng zāi
陛下圣德含光,规模弘远, 虽文武之烈,实兼将相,何用临朝对众与其较量,以万乘至尊,共臣下争功哉?
chén wén tiān hé yán zāi sì shí xíng yān
臣闻‘天何言哉,四时行焉’;
yòu wén rǔ wéi bù jīn tiān xià mò yǔ rǔ zhēng néng
又闻‘汝惟不矜,天下莫与汝争能’。
chén bèi yuán shū jìn fēi gǎn zhī xiàn tì zhī shì zhé chén kuáng zhí fú dài zū hǎi
臣备员枢近, 非敢知献替之事,辄陈狂直,伏待菹醢。
tài zōng shēn nà zhī
”太宗深纳之。
zhuǎn xíng bù shì láng tài zǐ shǎo zhān shì
转刑部侍郎、太子少詹事。
tài zōng dōng zhēng huáng tài zǐ yú dìng zhōu jiān guó jí xíng chéng běn yì yě
太宗东征,皇太子于定州监国,即行成本邑也。
tài zǐ wèi xíng chéng yuē jīn zhě sòng gōng yì jǐn hái xiāng
太子谓行成曰:“今者送公衣锦还乡。
yú shì lìng yǒu sī sì qí xiān rén mù
”于是令有司祀其先人墓。
xíng chéng yīn jiàn xiāng rén wèi táng qīng cuī bǎo quán mǎ lóng jū zhāng jūn jié děng jiē yǐ xué xíng zhe wén tài zǐ zhào jiàn yǐ qí lǎo bù rèn zhí jiē hòu cì ér qiǎn zhī
行成因荐乡人魏唐卿、崔宝权、马龙驹、张君劼等, 皆以学行著闻,太子召见,以其老不任职,皆厚赐而遣之。
tài zǐ yòu shǐ xíng chéng yì xíng zài suǒ tài zōng jiàn zhī shén yuè cì mǎ èr pǐ jiān sān bǎi pǐ
太子又使行成诣行在所, 太宗见之甚悦,赐马二匹、缣三百匹。
jià hái jīng wèi hé nán xún chá dà shǐ
驾还京,为河南巡察大使。
hái chēng zhǐ yǐ běn guān jiān jiǎn jiào shàng shū zuǒ chéng
还,称旨,以本官兼检校尚书左丞。
shì suì tài zōng xìng líng zhōu tài zǐ dāng cóng xíng chéng shàng shū yuē fú chéng huáng tài zǐ cóng xìng líng zhōu
是岁,太宗幸灵州,太子当从,行成上疏曰:“伏承皇太子从幸灵州。
chén yú yǐ wéi huáng tài zǐ yǎng dé chūn gōng rì yuè wèi jǐ huá yí yuǎn ěr zhù tīng jiā yīn
臣愚以为皇太子养德春宫,日月未几,华夷远迩,伫听嘉音。
rú yīn yǐ jiān guó jiē duì bǎi liáo jué duàn shù wù míng xí zhèng lǐ jì wèi jīng shī zhòng zhèn qiě shì sì fāng shèng dé
如因以监国, 接对百僚,决断庶务,明习政理,既为京师重镇,且示四方盛德。
yǔ qí chū péi sī ài hé ruò fǔ cóng gōng dào
与其出陪私爱, 曷若俯从公道?
tài zōng yǐ wéi zhōng jìn wèi yín qīng guāng lù dài fu
”太宗以为忠,进位银青光禄大夫。
èr shí sān nián qiān shì zhōng jiān xíng bù shàng shū
二十三年,迁侍中,兼刑部尚书。
tài zōng bēng yǔ gāo jì fǔ shì gāo zōng jí wèi yú tài jí diàn zǐ gōng qián
太宗崩,与高季辅侍高宗即位于太极殿梓宫前。
xún fēng běi píng xiàn gōng jiān xiū guó shǐ
寻封北平县公,监修国史。
shí jìn zhōu de lián zhèn yǒu shēng rú léi gāo zōng yǐ wèn xíng chéng
时晋州地连震,有声如雷,高宗以问行成。
xíng chéng duì yuē tiān yáng yě
行成对曰:“天,阳也;
de yīn yě
地,阴也。
yáng jūn xiàng
阳, 君象;
yīn chén xiàng
阴,臣象。
jūn yi zhuàn dòng chén yi ān jìng
君宜转动,臣宜安静。
jīn jìn zhōu dì dòng mí xún bù xiū
今晋州地动,弥旬不休。
suī tiān dào xuán miǎo kuī suàn bù cè
虽天道玄邈,窥算不测;
ér rén shì jiào liàng zhāo rán zuò jiè
而人事较量,昭然作戒。
kǒng nǚ yè yòng shì dà chén yīn móu xiū dé ráng zāi zài yú bì xià
恐女谒用事,大臣阴谋,修德禳灾,在于陛下。
qiě bì xià běn fēng jìn yě jīn dì zhèn jìn zhōu xià yǒu zhēng yīng qǐ tú rán ěr
且陛下本封晋也,今地震晋州,下有征应,岂徒然耳。
fú yuàn shēn sī yuǎn lǜ yǐ dù wèi méng
伏愿深思远虑,以杜未萌。
èr nián bā yuè bài shàng shū zuǒ pú yè
” 二年八月,拜尚书左仆射。
xún jiā shòu tài zǐ shǎo fù
寻加授太子少傅。
sì nián zì sān yuè bù yǔ zhì yú wǔ yuè fù kàng biǎo qǐng zhì shì
四年,自三月不雨至于五月,复抗表请致仕。
gāo zōng shǒu zhì dá yuē mì yún bù yǔ suì yān xún yuè cǐ zhèn zhī guǎ dé fēi zǎi chén jiù
高宗手制答曰:“密云不雨,遂淹旬月,此朕之寡德,非宰臣咎。
shí gān wàn fāng zhī zé yòng chén liù shì zhī guò
实甘万方之责,用陈六事之过。
cè miǎn zhī kē yì guāi zuì jǐ
策免之科,义乖罪己。
jīn chì duàn biǎo wù fù wèi cí
今敕断表,勿复为辞。
cì gōng nǚ huáng jīn qì wù
”赐宫女黄金器物。
gù qǐng qǐ hái gǔ gāo zōng yuē gōng wǒ zhī gù jiù fù xīn nài hé shě wǒ ér qù
固请乞骸骨,高宗曰:“公,我之故旧腹心,奈何舍我而去?
yīn chuàng rán liú tì
”因怆然流涕。
xíng chéng bù dé yǐ fù qǐ shì shì
行成不得已,复起视事。
jiǔ yuè zú yú shàng shū shěng shí nián liù shí qī
九月,卒于尚书省,时年六十七。
gāo zōng kū zhī shén āi chuò cháo sān rì lìng jiǔ pǐn yǐ shàng jiù dì kū
高宗哭之甚哀,辍朝三日,令九品已上就第哭。
bǐ liǎn zhōng shǐ sān zhì cì nèi yī fú lìng shàng gōng sù yú jiā yǐ shì bìn liǎn
比敛,中使三至,赐内衣服,令尚宫宿于家,以视殡敛。
zèng kāi fǔ yí tóng sān sī bīng zhōu dū du
赠开府仪同三司、并州都督。
suǒ sī bèi lǐ cè mìng jì yǐ shào láo fù juàn bù bā bǎi duàn mǐ sù bā bǎi shí cì dōng yuán mì qì shì yuē dìng
所司备礼册命,祭以少牢,赙绢布八百段、米粟八百石,赐东园秘器,谥曰定。
hóng dào yuán nián zhào yǐ xíng chéng pèi xiǎng gāo zōng miào tíng
弘道元年,诏以行成配享高宗庙庭。
zi luò kè sì guān zhì yōng zhōu wèi nán lìng
子洛客嗣,官至雍州渭南令。
xíng chéng zú sūn yì zhī chāng zōng
行成族孙易之、昌宗。
yì zhī fù xī zāng yōng zhōu sī hù
易之父希臧,雍州司户。
yì zhī chū yǐ mén yìn lèi qiān wèi shàng chéng fèng yù nián èr shí yú bái xī měi zī róng shàn yīn lǜ gē cí
易之初以门荫,累迁为尚乘奉御,年二十余,白皙美姿容,善音律歌词。
zé tiān lín cháo tōng tiān èr nián tài píng gōng zhǔ jiàn yì zhī dì chāng zōng rù shì jìn zhōng jì ér chāng zōng qǐ tiān hòu yuē chén xiōng yì zhī qì yòng guò chén jiān gōng hé liàn
则天临朝,通天二年,太平公主荐易之弟昌宗入侍禁中,既而昌宗启天后曰:“臣兄易之器用过臣,兼工合炼。
jí lìng zhào jiàn shén yuè
”即令召见,甚悦。
yóu shì xiōng dì jù shì gōng zhōng jiē fù fěn shī zhū yì jǐn xiù fú jù chéng pì yáng zhī chǒng
由是兄弟俱侍宫中,皆傅粉施朱,衣锦绣服,俱承辟阳之宠。
é yǐ chāng zōng wèi yún huī jiāng jūn xíng zuǒ qiān niú zhōng láng jiàng
俄以昌宗为云麾将军,行左千牛中郎将;
yì zhī wèi sī wèi shǎo qīng
易之为司卫少卿。
cì dì yī qū wù wǔ bǎi duàn nú bì tuó mǎ děng
赐第一区、物五百段、奴婢驼马等。
xìn sù jiā chāng zōng yín qīng guāng lù dài fu cì fáng gé tóng jīng guān shuò wàng zhāo cān
信宿,加昌宗银青光禄大夫,赐防阁,同京官朔望朝参。
réng zèng xī zāng xiāng zhōu cì shǐ mǔ wéi shì ā zāng fēng tài fū rén shǐ shàng gōng zhì zhái wèn xùn réng zhào shàng shū li jiǒng xiù sī shì ā zāng
仍赠希臧襄州刺史, 母韦氏阿臧封太夫人,使尚宫至宅问讯,仍诏尚书李迥秀私侍阿臧。
wǔ chéng sì sān sī yì zōng zōng chu kè zōng jìn qīng hou qí mén tíng zhēng zhí biān pèi hū yì zhī wèi wǔ láng chāng zōng wèi liù láng
武承嗣、三思、 懿宗、宗楚客、宗晋卿候其门庭,争执鞭辔,呼易之为五郎,昌宗为六郎。
é jiā chāng zōng zuǒ sàn qí cháng shì
俄加昌宗左散骑常侍。
shèng lì èr nián zhì kòng hè fǔ guān yuán yǐ yì zhī wèi kòng hè jiān nèi gòng fèng yú guān rú gù
圣历二年,置控鹤府官员,以易之为控鹤监、内供奉,余官如故。
jiǔ shì yuán nián gǎi kòng hè fǔ wèi fèng chén fǔ yòu yǐ yì zhī wèi fèng chén lìng yǐn cí rén yán cháo yǐn xuē jì yuán bàn qiān bìng wèi fèng chén gòng fèng
久视元年,改控鹤府为奉宸府,又以易之为奉宸令,引辞人阎朝隐、薛稷、员半千并为奉宸供奉。
měi yīn yàn jí zé lìng cháo xì gōng qīng yǐ wéi xiào lè
每因宴集,则令嘲戏公卿以为笑乐。
ruò nèi diàn qǔ yàn zé èr zhāng zhū wǔ shì zuò chū pú xiào xuè cì yǔ wú suàn
若内殿曲宴,则二张、诸武侍坐,樗蒲笑谑,赐与无算。
shí yú nìng zhě zòu yún chāng zōng shì wáng zǐ jìn hòu shēn
时谀佞者奏云,昌宗是王子晋后身。
nǎi lìng bèi yǔ yī chuī xiāo chéng mù hè zòu yuè yú tíng rú zǐ jìn chéng kōng
乃令被羽衣,吹箫, 乘木鹤,奏乐于庭,如子晋乘空。
cí rén jiē fù shī yǐ měi zhī cuī róng wèi qí jué chàng qí jù yǒu xī yù fú qiū bó jīn tóng dīng líng wēi
辞人皆赋诗以美之,崔融为其绝唱,其句有“昔遇浮丘伯,今同丁令威。
zhōng láng cái mào shì cáng shǐ xìng míng fēi
中郎才貌是,藏史姓名非。
tiān hòu lìng xuǎn měi shào nián wèi zuǒ yòu fèng chén gòng fèng yòu bǔ quē zhū jìng zé jiàn yuē chén wén zhì bù kě mǎn lè bù kě jí
”天后令选美少年为左右奉宸供奉,右补阙朱敬则谏曰:“臣闻志不可满,乐不可极。
shì yù zhī qíng yú zhì jiē tóng xián zhě néng jié zhī bù shǐ guò dù zé qián shèng gé yán yě
嗜欲之情,愚智皆同,贤者能节之不使过度,则前圣格言也。
bì xià nèi chǒng yǐ yǒu xuē huái yì zhāng yì zhī chāng zōng gù yīng zú yǐ
陛下内宠,已有薛怀义、张易之、昌宗,固应足矣。
jìn wén shàng shè fèng yù liǔ mó zì yán zi liáng bīn jié bái měi xū méi zuǒ jiān mén wèi zhǎng shǐ hóu xiáng yún yáng dào zhuàng wěi guò yú xuē huái yì zhuān yù zì jìn kān fèng chén nèi gòng fèng
近闻上舍奉御柳模自言子良宾洁白美须眉,左监门卫长史侯祥云阳道壮伟, 过于薛怀义,专欲自进堪奉宸内供奉。
wú lǐ wú yí yì yú cháo tīng
无礼无仪,溢于朝听。
chén yú zhí zài jiàn zhèng bù gǎn bù zòu
臣愚职在谏诤,不敢不奏。
zé tiān láo zhī yuē fēi qīng zhí yán zhèn bù zhī cǐ
”则天劳之曰:“非卿直言,朕不知此。
cì cǎi bǎi duàn
”赐彩百段。
yǐ chāng zōng chǒu shēng wén yú wài yù yǐ měi shì yǎn qí jī nǎi zhào chāng zōng zhuàn sān jiào zhū yīng yú nèi
以昌宗丑声闻于外, 欲以美事掩其迹,乃诏昌宗撰《三教珠英》于内。
nǎi yǐn wén xué zhī shì li jiào yán cháo yǐn xú yàn bó zhāng shuō sòng zhī wèn cuī shí fù jiā mó děng èr shí liù rén fēn mén zhuàn jí
乃引文学之士李峤、阎朝隐,徐彦伯、张说、宋之问、崔湜、富嘉谟等二十六人,分门撰集。
chéng yī qiān sān bǎi juǎn shàng zhī
成一千三百卷,上之。
jiā chāng zōng sī pū qīng fēng yè guó gōng yì zhī wèi lín tái jiān fēng héng guó gōng gè shí fēng sān bǎi hù
加昌宗司仆卿,封邺国公,易之为麟台监,封恒国公,各实封三百户。
é gǎi chāng zōng wèi chūn guān shì láng
俄改昌宗为春官侍郎。
yì zhī chāng zōng jiē cū néng zhǔ wén rú yìng zhào hè shī zé sòng zhī wèn yán cháo yǐn wèi zhī dài zuò
易之、昌宗皆粗能属文,如应诏和诗,则宋之问、阎朝隐为之代作。
zé tiān chūn qiū gāo zhèng shì duō wěi yì zhī xiōng dì
则天春秋高,政事多委易之兄弟。
zhōng zōng wèi huáng tài zǐ tài zǐ nán shào wáng zhòng rùn jí nǚ dì yǒng tài jùn zhǔ qiè yán èr zhāng zhuān zhèng
中宗为皇太子,太子男邵王重润及女弟永泰郡主窃言二张专政。
yì zhī su yú zé tiān fù tài zǐ zì jū wèn chǔ zhì tài zǐ bìng zì yì shā zhī
易之诉于则天,付太子自鞫问处置,太子并自缢杀之。
yòu yù shǐ dài fū wèi yuán zhōng cháng zòu èr zhāng zhī zuì yì zhī jù bù zì ān nǎi wū zòu yuán zhōng yǔ sī lǐ chéng gāo jiǎn yún tiān zǐ lǎo yǐ dāng xié tài zǐ wèi nài jiǔ péng
又御史大夫魏元忠尝奏二张之罪,易之惧不自安,乃诬奏元忠与司礼丞高戬云:“天子老矣,当挟太子为耐久朋。
zé tiān yuē rǔ hé yǐ zhī zhī
”则天曰:“汝何以知之?
yì zhī yuē fèng gé shè rén zhāng shuō wèi zhèng
”易之曰:“凤阁舍人张说为证。
yì rì zé tiān zhào yuán zhōng jí shuō tíng jié zhī jiē wàng
” 翌日,则天召元忠及说廷诘之,皆妄。
zé tiān shàng yǐ èr zhāng zhī gù zhú yuán zhōng wèi gāo yào wèi zhāng shuō cháng liú qīn zhōu
则天尚以二张之故,逐元忠为高要尉,张说长流钦州。
cháng ān èr nián yì zhī zāng lù shì fā wèi yù shǐ tái suǒ hé xià yù xiōng sī fǔ shǎo qīng chāng yí sī lǐ shǎo qīng tóng xiū jiē biǎn chù
长安二年,易之赃赂事发,为御史台所劾下狱,兄司府少卿昌仪、司礼少卿同休皆贬黜。
jí zé tiān wò jí cháng shēng yuàn zǎi chén xī de jìn jiàn wéi yì zhī xiōng dì shì cè kǒng huò biàn jí jǐ nǎi yǐn yòng péng dǎng yīn wèi zhī bèi
及则天卧疾长生院,宰臣希得进见,唯易之兄弟侍侧,恐祸变及己,乃引用朋党,阴为之备。
rén yǒu bǎng qí shì yú lù zuǒ tái yù shǐ zhōng chéng sòng jǐng qǐng àn zhī
人有榜其事于路,左台御史中丞宋璟请按之。
zé tiān yáng xǔ xún chì sòng jǐng shǐ yōu zhōu àn dū du qū tū zhòng xiáng lìng sī lǐ qīng cuī shén qìng jū zhī
则天阳许,寻敕宋璟使幽州按都督屈突仲翔,令司礼卿崔神庆鞫之。
shén qìng xī zhǐ xuě chāng zōng xiōng dì
神庆希旨雪昌宗兄弟。
shén lóng yuán nián zhēng yuè zé tiān bìng shén
神龙元年正月,则天病甚。
shì yuè èr shí rì zǎi chén cuī xuán wěi zhāng jiǎn zhī děng qǐ yǔ lín bīng yíng tài zi zhì xuán wǔ mén zhǎn guān ér rù zhū yì zhī chāng zōng yú yíng xiān yuàn bìng xiāo shǒu yú tiān jīn qiáo nán
是月二十日,宰臣崔玄𬀩、张柬之等起羽林兵迎太子,至玄武门,斩关而入,诛易之、昌宗于迎仙院,并枭首于天津桥南。
zé tiān xùn jū shàng yáng gōng
则天逊居上阳宫。
yì zhī xiōng chāng qī lì qí rǔ èr zhōu cì shǐ suǒ zài kē měng bào héng shì rì yì tóng xiāo shǒu
易之兄昌期,历岐、汝二州刺史,所在苛猛暴横,是日亦同枭首。
cháo guān fáng róng cuī shén qìng cuī róng li jiào sòng zhī wèn dù shěn yán chén quán qī yán cháo yǐn děng jiē zuò èr zhāng cuàn zhú fán shù shí rén
朝官房融、崔神庆、崔融、李峤、宋之问、杜审言、沈佺期、阎朝隐等皆坐二张窜逐,凡数十人。
shǐ chén yuē yú yàn gōng fǔ dǎo chǔ huáng gāo shì zhōng fū chén lǐ xíng zhāng běi píng chì yán yīn lì jiē rén suǒ nán yán zhě
史臣曰:于燕公辅导储皇,高侍中敷陈理行,张北平斥言阴沴,皆人所难言者。
gǒu fēi jīn yù zhēn dù sōng yún tǐng cāo ān néng fú rén zhǔ zhī yì xiàn kǔ kǒu zhī zhōng
苟非金玉贞度,松筠挺操,安能咈人主之意,献苦口之忠?
yi qí lùn dào yán láng kè zhōng xiǎn shèng
宜其论道岩廊,克终显盛。
gǔ suǒ wèi néng yǐ yì kuāng zhǔ zhī shī sān jūn yǒu yān
古所谓能以义匡主之失,三君有焉。
zàn yuē yī yú yú gōng xiàn tì liǎng gōng
赞曰:猗欤于公,献替两宫。
qián xiū kè jì sì dé mí lóng
前修克继,嗣德弥隆。
gāo chou yào jì zhāng gǎn chén zhōng
高酬药剂,张感宸衷。
jūn chén zhī yì sī wèi shǐ zhōng
君臣之义,斯为始终。