列传·卷三十三 — 旧唐书 — 刘昫

guō xiào kè zhāng jiǎn sū dìng fāng xuē rén guì chéng wu tǐng zhāng shì guì zhào dào xìng

○郭孝恪张俭苏定方薛仁贵程务挺张士贵赵道兴

guō xiào kè xǔ zhōu yáng dí rén yě shǎo yǒu zhì jié

郭孝恪，许州阳翟人也，少有志节。

suí mò lǜ xiāng qū shù bǎi rén fù yú li mì mì dà yuè zhī wèi yuē xī chēng rǔ yǐng duō qí shì gù fēi miù yě

隋末，率乡曲数百人附于李密，密大悦之，谓曰：“昔称汝颍多奇士，故非谬也。

lìng yǔ xú jī shǒu lí yáng

”令与徐勣守黎阳。

”令与徐𪟝守黎阳。

hòu mì bài jī lìng xiào kè rù cháo sòng kuǎn fēng yáng dí jùn gōng bài sòng zhōu cì shǐ

后密败，勣令孝恪入朝送款，封阳翟郡公，拜宋州刺史。

后密败，𪟝令孝恪入朝送款，封阳翟郡公，拜宋州刺史。

lìng yǔ xú jī jīng yíng wǔ láo yǐ dōng suǒ de zhōu xiàn wěi yǐ xuǎn bǔ

令与徐勣经营武牢已东，所得州县，委以选补。

令与徐𪟝经营武牢已东，所得州县，委以选补。

qí hòu dòu jiàn dé lǜ zhòng lái yuán wáng shì chōng xiào kè yú qīng chéng gōng jìn cè yú tài zōng yuē shì chōng rì dí yuè pò lì jǐn jì qióng xuán shǒu miàn fù qiào zú kě dài

其后，窦建德率众来援王世充，孝恪于青城宫进策于太宗曰：“世充日踧月迫，力尽计穷，悬首面缚，翘足可待。

jiàn dé yuǎn lái zhù nüè liáng yùn zǔ jué cǐ shì tiān sàng zhī shí

建德远来助虐，粮运阻绝，此是天丧之时。

qǐng gù wǔ láo tún jūn sì shuǐ suí jī yìng biàn zé yì wèi kè tiǎn

请固武牢，屯军汜水，随机应变，则易为克殄。

tài zōng rán qí jì

”太宗然其计。

jí pò jiàn dé píng shì chōng tài zōng yú luò yáng zhì jiǔ gāo huì zhū jiāng yuē guō xiào kè móu qín jiàn dé zhī cè wáng cháng xiān lóng mén xià mǐ zhī gōng jiē chū zhū rén zhī yòu yě

及破建德，平世充，太宗于洛阳置酒高会诸将曰：“郭孝恪谋擒建德之策，王长先龙门下米之功，皆出诸人之右也。

lì qiān bèi zhào jiāng jīng sì zhōu cì shǐ suǒ zài yǒu néng míng

”历迁贝、赵、江、泾四州刺史，所在有能名。

rù wèi tài fǔ shǎo qīng zhuǎn zuǒ xiāo wèi jiāng jūn

入为太府少卿，转左骁卫将军。

zhēn guàn shí liù nián lèi shòu jīn zǐ guāng lù dài fu xíng ān xī dōu hù xī zhōu cì shǐ

贞观十六年，累授金紫光禄大夫，行安西都护、西州刺史。

qí de gāo chāng jiù dū shì liú yǔ liú pèi jí zhèn bīng zá chǔ yòu xiàn yǐ shā qì yǔ zhōng guó gé jué

其地高昌旧都，士流与流配及镇兵杂处，又限以沙碛，与中国隔绝。

xiào kè tuī chéng fǔ yù dà huò qí huān xīn

孝恪推诚抚御，大获其欢心。

chū wáng shī zhī miè gāo chāng yě zhì yǐ gāo chāng suǒ lǔ yān qí shēng kǒu qī bǎi jǐn hái zhī

初，王师之灭高昌也，制以高昌所虏焉耆生口七百尽还之。

yān qí wáng xún pàn guī yù gǔ kè hán cháo gòng xī zhì

焉耆王寻叛归欲谷可汗，朝贡稀至。

lìng xiào kè cì qí jī biàn yīn biǎo qǐng jī zhī

令孝恪伺其机便，因表请击之。

yǐ xiào kè wèi ān xī dào héng jūn zǒng guǎn lǜ bù qí sān qiān chū yín shān dào yǐ fá yān qí

以孝恪为安西道行军总管，率步骑三千出银山道以伐焉耆。

xiào kè yè xí qí chéng lǔ qí wáng lóng tū qí zhī

孝恪夜袭其城，虏其王龙突骑支。

tài zōng dà yuè xǐ shū láo zhī yuē qīng pò yān qí lǔ qí wěi wáng gōng lì wēi xíng shēn fù suǒ wěi

太宗大悦，玺书劳之曰： “卿破焉耆，虏其伪王，功立威行，深副所委。

dàn yān qí jué yù de zǔ tiān shān shì yuǎn píng shēn gǎn huái pàn nì

但焉耆绝域，地阻天山，恃远凭深，敢怀叛逆。

qīng wàng chóng wèi zhòng bào xiào qíng shēn yuǎn shè shā chǎng gōng xíng fá zuì

卿望崇位重，报效情深，远涉沙场，龚行罚罪。

qǔ qí jiān bì céng bù chóng cháo

取其坚壁，曾不崇朝；

zài kuò yóu hún suì wú yí kòu

再廓游魂，遂无遗寇。

sī miàn sī jié lì bì dà jiān xīn

纟面思竭力，必大艰辛。

chāo xiǎn chéng gōng shēn zú jiā shàng

超险成功，深足嘉尚。

é yòu yǐ xiào kè wèi kūn qiū dào fù dà zǒng guǎn yǐ tǎo qiū cí pò qí dū chéng

”俄又以孝恪为昆丘道副大总管以讨龟兹，破其都城。

xiào kè zì liú shǒu zhī yú jūn fēn dào bié jìn qiū cí guó xiāng nà lì lǜ zhòng dùn táo

孝恪自留守之，余军分道别进，龟兹国相那利率众遁逃。

xiào kè yǐ chéng wài wèi bīn nǎi chū yíng yú wài yǒu qiū cí rén lái wèi xiào kè yuē nà lì wèi xiāng rén xīn sù guī jīn wáng zài yě bì sī wèi biàn

孝恪以城外未宾，乃出营于外，有龟兹人来谓孝恪曰：“那利为相，人心素归，今亡在野，必思为变。

chéng zhōng zhī rén pō yǒu yì zhì gōng yi bèi zhī

城中之人，颇有异志，公宜备之。

xiào kè bù yǐ wéi yú

”孝恪不以为虞。

nà lì děng guǒ lǜ zhòng wàn yú yīn yǔ chéng nèi jiàng hú biǎo lǐ wèi yīng

那利等果率众万余，阴与城内降胡表里为应。

xiào kè shī yú jǐng hòu zéi jiāng rù chéng gǔ zào xiào kè shǐ jué zhī nǎi lǜ bù xià qiān yú rén rù chéng yǔ zéi hé zhàn

孝恪失于警候，贼将入城鼓噪，孝恪始觉之，乃率部下千余人入城，与贼合战。

chéng zhōng rén fù yīng nà lì gōng xiào kè

城中人复应那利，攻孝恪。

xiào kè lì zhàn ér rù zhì qí wáng suǒ jū xuán fù chū zhàn yú chéng mén zhōng liú shǐ ér sǐ xiào kè zi dài zhào yì tóng sǐ yú zhèn

孝恪力战而入，至其王所居，旋复出，战于城门，中流矢而死，孝恪子待诏亦同死于阵。

zéi jìng tuì zǒu jiāng jūn cáo jì shū fù bá qí chéng

贼竟退走，将军曹继叔复拔其城。

tài zōng wén zhī chū zé xiào kè bù jiā jǐng bèi yǐ zhì diān fù

太宗闻之，初责孝恪不加警备，以致颠覆；

hòu yòu lián zhī wèi qí jiā jǔ āi

后又怜之，为其家举哀。

gāo zōng jí wèi zhuī zèng ān xī dū hù yáng dí jùn gōng dài zhào zèng yóu jī jiāng jūn réng fù wù sān bǎi duàn

高宗即位，追赠安西都护、阳翟郡公，待诏赠游击将军，仍赙物三百段。

xiào kè xìng shē chǐ pú qiè qì wán wu jí xiān huá suī zài jūn zhōng chuáng zhàng wán jù

孝恪性奢侈，仆妾器玩，务极鲜华，虽在军中，床帐完具。

cháng yǐ yí xíng jūn dà zǒng guǎn ā shǐ nà shè ěr shè ěr yī wú suǒ shòu

尝以遗行军大总管阿史那社尔，社尔一无所受。

tài zōng wén zhī yuē sān jiāng yōu liè zhī bù tóng yě

太宗闻之曰：“三将优劣之不同也。

guō xiào kè jīn wèi kòu lǔ suǒ tú kě wèi zì yí yī jiù ěr

郭孝恪今为寇虏所屠，可谓自贻伊咎耳。

cì zǐ dài fēng gāo zōng shí guān zhì zuǒ bào tāo wèi jiāng jūn

”次子待封，高宗时，官至左豹韬卫将军。

xián hēng zhōng yǔ xuē rén guì lǜ bīng tǎo tǔ bō yú dà fēi chuān zhàn bài jiǎn sǐ chú míng

咸亨中，与薛仁贵率兵讨吐蕃，于大非川战败，减死除名。

shǎo zǐ dài pìn cháng ān zhōng guān zhì sòng zhōu cì shǐ

少子待聘，长安中官至宋州刺史。

zhāng jiǎn yōng zhōu xīn fēng rén duò xiāng zhōu cì shǐ huàn chéng gōng wēi zhī sūn yě

张俭，雍州新丰人，隋相州刺史、皖城公威之孙也。

fù zhí chē qí jiāng jūn lián chéng xiàn gōng

父植，车骑将军、连城县公。

jiǎn jí gāo zǔ zhī cóng shēng yě

俭即高祖之从甥也。

zhēn guàn chū yǐ jūn gōng lèi qiān shuò zhōu cì shǐ

贞观初，以军功累迁朔州刺史。

shí xié lì kè hán zì shì qiáng shèng měi yǒu suǒ qiú zhé qiǎn shū chēng chì

时颉利可汗自恃强盛，每有所求，辄遣书称敕。

yuán biān zhū zhōu dì xiāng chéng bǐng

缘边诸州，递相承禀。

jí jiǎn zhì suì jù bù shòu tài zōng wén ér jiā zhī

及俭至，遂拒不受，太宗闻而嘉之。

jiǎn yòu guǎng yíng tún tián suì zhì gǔ shí wàn hú biān liáng yì ráo

俭又广营屯田，岁致谷十万斛，边粮益饶。

jí zāo shuāng hàn quàn bǎi xìng xiāng shàn suì miǎn jī něi zhōu jìng dú ān

及遭霜旱，劝百姓相赡，遂免饥馁，州境独安。

hòu jiǎn jiào shèng zhōu dū dū yǐ mǔ yōu qù zhí

后检校胜州都督，以母忧去职。

jiǎn qián zài shuò zhōu shǔ lǐ jìng píng tū jué zhī hòu yǒu sī jié bù luò pín qióng lí sàn jiǎn zhāo wèi ān jí zhī

俭前在朔州，属李靖平突厥之后，有思结部落，贫穷离散，俭招慰安集之。

qí bù lái zhě huò jū qì běi jì qīn shǔ fēn zhù sī xiāng wǎng huán jiǎn bìng bù jū zé dàn cún gāng jì jī mí ér yǐ

其不来者，或居碛北，既亲属分住，私相往还，俭并不拘责，但存纲纪，羁縻而已。

jí jiǎn yí rèn zhōu sī wèi qí jiāng pàn jù yǐ zòu wén

及俭移任，州司谓其将叛，遽以奏闻。

cháo tíng yì fā bīng jìn tǎo réng qǐ jiǎn wèi shǐ jiù guān dòng jìng

朝廷议发兵进讨，仍起俭为使，就观动静。

jiǎn dān mǎ tuī chéng rù qí bù luò zhào zhū shǒu lǐng bù yǐ fù xīn xián pú fú qǐ sǎng ér zhì biàn yí jiù dài zhōu

俭单马推诚，入其部落，召诸首领，布以腹心，咸匍匐启颡而至，便移就代州。

jí lìng jiǎn jiào dài zhōu dū dū

即令检校代州都督。

jiǎn suì quàn qí yíng tián měi nián fēng shú

俭遂劝其营田，每年丰熟。

lǜ qí sī xù fù shí yì shēng jiāo chǐ biǎo qǐng hé dí nǐ chōng zhù bèi fán rén xǐ yuè

虑其私蓄富实，易生骄侈，表请和籴，拟充贮备，蕃人喜悦。

biān jūn dà shōu qí lì

边军大收其利。

qiān yíng zhōu dū du jiān hù dōng yí xiào wèi

迁营州都督，兼护东夷校尉。

tài zōng jiāng zhēng liáo dōng qiǎn jiǎn lǜ fán bīng xiān xíng chāo lüě

太宗将征辽东，遣俭率蕃兵先行抄掠。

jiǎn jūn zhì liáo xī wèi liáo shuǐ xùn zhǎng jiǔ ér wèi dù tài zōng yǐ wéi wèi nuò zhào hái

俭军至辽西，为辽水汛涨，久而未渡，太宗以为畏懦，召还。

jiǎn yì luò yáng yè jiàn miàn chén lì hài yīn shuō shuǐ cǎo hào wù shān chuān xiǎn yì tài zōng shén yuè réng bài xíng jūn zǒng guǎn jiān lǐng zhū fān qí zú wèi liù jūn qián fēng

俭诣洛阳谒见，面陈利害，因说水草好恶，山川险易，太宗甚悦，仍拜行军总管，兼领诸蕃骑卒，为六军前锋。

shí yǒu huò gāo lí hou zhě chēng mò lí zhī jiāng zhì liáo dōng zhào jiǎn lǜ bīng zì xīn chéng lù yāo jī zhī mò lí zhī jìng bù gǎn chū

时有获高丽候者，称莫离支将至辽东，诏俭率兵自新城路邀击之，莫离支竟不敢出。

jiǎn yīn jìn bīng dù liáo qū jiàn ān chéng zéi tú dà kuì zhǎn shǒu shù qiān jí

俭因进兵渡辽，趋建安城，贼徒大溃，斩首数千级。

yǐ gōng lèi fēng huàn chéng jùn gōng shǎng cì shén hòu

以功累封皖城郡公，赏赐甚厚。

qí hòu gǎi dōng yí xiào wèi wèi dōng yí dū hù réng yǐ jiǎn wèi zhī

其后，改东夷校尉为东夷都护，仍以俭为之。

yǒng huī chū jiā jīn zǐ guāng lù dài fu

永徽初，加金紫光禄大夫。

sì nián zú yú guān nián liù shí shì yuē mì

四年，卒于官，年六十，谥曰密。

jiǎn xiōng dà shī lèi yǐ jūn gōng shì zhì tài pú qīng huá zhōu cì shǐ wǔ gōng xiàn nán

俭兄大师，累以军功仕至太仆卿、华州刺史、武功县男。

jiǎn dì yán shī yǒng huī chū lèi shòu zuǒ wèi dà jiàng jūn fēng fàn yáng jùn gōng

俭弟延师，永徽初，累授左卫大将军，封范阳郡公。

yán shī lián jǐn zhōu shèn diǎn yǔ lín tún bīng qián hòu sān shí yú nián wèi cháng yǒu guò cháo tíng yǐ cǐ chēng zhī

延师廉谨周慎，典羽林屯兵前后三十余年，未尝有过，朝廷以此称之。

lóng shuò sān nián zú guān zèng jīng zhōu dū du shì yuē jìng péi zàng zhāo líng

龙朔三年，卒官，赠荆州都督，谥曰敬，陪葬昭陵。

táng zhì sān pǐn yǐ shàng mén liè qǐ jǐ jiǎn xiōng dì sān yuàn mén jiē lì jǐ shí rén róng zhī hào wèi sān jǐ zhāng jiā

唐制三品已上，门列棨戟，俭兄弟三院，门皆立戟，时人荣之，号为“三戟张家”。

sū dìng fāng jì zhōu wǔ yì rén yě

苏定方，冀州武邑人也。

fù yōng dà yè mò lǜ xiāng lǘ shù qiān rén wéi běn jùn tǎo zéi

父邕，大业末，率乡闾数千人为本郡讨贼。

dìng fāng xiāo hàn duō lì dǎn qì jué lún nián shí yú suì suí fù tǎo bǔ xiān dēng xiàn zhèn

定方骁悍多力，胆气绝伦，年十余岁，随父讨捕，先登陷阵。

fù zú jùn shǒu yòu lìng dìng fāng lǐng bīng pò zéi shǒu zhāng jīn chēng yú jùn nán shǒu zhǎn jīn chēng yòu pò yáng gōng qīng yú jùn xi zhuī bēn èr shí yú lǐ shā huò shén zhòng xiāng dǎng lài zhī

父卒，郡守又令定方领兵，破贼首张金称于郡南，手斩金称，又破杨公卿于郡西，追奔二十余里，杀获甚众，乡党赖之。

hòu shì dòu jiàn dé jiàn dé jiāng gāo yǎ xián shén ài zhī yǎng yǐ wéi zi

后仕窦建德，建德将高雅贤甚爱之，养以为子。

yā xián é yòu wèi liú hēi tà gōng xiàn chéng yì dìng fāng měi yǒu zhàn gōng

雅贤俄又为刘黑闼攻陷城邑，定方每有战功。

jí hēi tà yā xián sǐ dìng fāng guī xiāng lǐ

及黑闼、雅贤死，定方归乡里。

zhēn guàn chū wèi kuāng dào fǔ zhé chōng suí li jìng xí tū jué xié lì yú qì kǒu

贞观初，为匡道府折冲，随李靖袭突厥颉利于碛口。

jìng shǐ dìng fāng lǜ èr bǎi qí wèi qián fēng chéng wù ér xíng qù zéi yī lǐ xǔ hū rán wù xiē wàng jiàn qí yá zhàng chí yǎn shā shù shí bǎi rén

靖使定方率二百骑为前锋，乘雾而行，去贼一里许，忽然雾歇，望见其牙帐，驰掩杀数十百人。

xié lì jí duò gōng zhǔ láng bèi sàn zǒu yú zhòng fǔ fú jìng jūn jì zhì suì xī jiàng zhī

颉利及隋公主狼狈散走，余众俯伏，靖军既至，遂悉降之。

jūn hái shòu zuǒ wǔ hou zhōng láng jiàng

军还，授左武候中郎将。

yǒng huī zhōng zhuǎn zuǒ wèi xūn yī fǔ zhōng láng jiàng cóng zuǒ wèi dà jiàng jūn chéng zhī jié zhēng hè lǔ wèi qián jūn zǒng guǎn

永徽中，转左卫勋一府中郎将，从左卫大将军程知节征贺鲁，为前军总管。

zhì yīng suō chuān tū jué yǒu èr wàn qí lái jù zǒng guǎn sū hǎi zhèng yǔ zhàn hù yǒu qián què

至鹰娑川，突厥有二万骑来拒，总管苏海政与战，互有前却。

jì ér tū jué bié bù shǔ ní shī děng yòu lǐng èr wàn yú qí xù zhì

既而突厥别部鼠尼施等又领二万余骑续至。

dìng fāng zhèng xiē mǎ gé yī xiǎo lǐng qù zhī jié shí xǔ lǐ wàng jiàn chén qǐ lǜ wǔ bǎi qí chí wǎng jī zhī zéi zhòng dà kuì zhuī bēn èr shí lǐ shā qiān wǔ bǎi yú rén huò mǎ èr qiān pǐ sǐ mǎ jí suǒ qì jiǎ zhàng mián gèn shān yě bù kě shèng jì

定方正歇马，隔一小岭，去知节十许里，望见尘起，率五百骑驰往击之，贼众大溃，追奔二十里，杀千五百余人，获马二千匹，死马及所弃甲仗，绵亘山野，不可胜计。

fù dà zǒng guǎn wáng wén dù hài qí gōng wèi zhī jié yuē suī yún pò zéi guān jūn yì yǒu sǐ shāng gài jué chéng bài fǎ ěr hé wéi cǐ shì

副大总管王文度害其功，谓知节曰：“虽云破贼，官军亦有死伤，盖决成败法耳，何为此事？

zì jīn zhèng kě jié wèi fāng zhèn zī zhòng bìng nà fù zhōng sì miàn bù duì rén mǎ bèi jiǎ zéi lái jí zhàn zì bǎo wàn quán

自今正可结为方阵，辎重并纳腹中，四面布队，人马被甲，贼来即战，自保万全。

wú wéi qīng tuō zhì yǒu shāng sǔn

无为轻脱，致有伤损。

yòu jiǎo chēng bié fèng shèng zhǐ yǐ zhī jié shì yǒng qīng dí shǐ wén dù wèi qí jié zhì suì shōu jūn bù xǔ shēn rù

”又矫称别奉圣旨，以知节恃勇轻敌，使文度为其节制，遂收军不许深入。

zhōng rì kuà mǎ bèi jiǎ jié zhèn yóu shì mǎ duō shòu sǐ shì zú pí láo wú yǒu zhàn zhì

终日跨马被甲结阵，由是马多瘦死，士卒疲劳，无有战志。

dìng fāng wèi zhī jié yuē běn lái tǎo zéi jīn nǎi zì shǒu mǎ è bīng pí féng zéi jí bài

定方谓知节曰：“本来讨贼，今乃自守，马饿兵疲，逢贼即败。

qiè nuò rú cǐ hé gōng kě lì

怯懦如此，何功可立！

yòu gōng wèi dà jiàng kǔn wài zhī shì bù xǔ zì zhuān bié qiǎn jūn fù zhuān qí hào lìng lǐ bì bù rán

又公为大将，阃外之事，不许自专，别遣军副，专其号令，理必不然。

xū qiú zhí wén dù fēi biǎo zòu zhī

须囚絷文度，飞表奏之。

zhī jié bù cóng

”知节不从。

zhì héng dǔ chéng yǒu hú jiàng fù wén dù yòu yuē bǐ wǒ bīng huí bǐ hái zuò zéi bù rú jǐn shā qǔ qí zī cái

至恆笃城，有胡降附，文度又曰：“比我兵回，彼还作贼，不如尽杀，取其资财。

至恒笃城，有胡降附，文度又曰：“比我兵回，彼还作贼，不如尽杀，取其资财。

dìng fāng yuē rú cǐ zì zuò zéi ěr hé chéng fá pàn

”定方曰：“如此，自作贼耳，何成伐叛？

wén dù bù cóng

”文度不从。

jí fēn cái wéi dìng fāng yī wú suǒ qǔ

及分财，唯定方一无所取。

shī hái wén dù zuò chǔ sǐ hòu de chú míng

师还，文度坐处死，后得除名。

míng nián zhuó dìng fāng wéi xíng jūn dà zǒng guǎn yòu zhēng hè lǔ yǐ rèn yǎ xiàng huí hé pó rùn wèi fù

明年，擢定方为行军大总管，又征贺鲁，以任雅相、回纥婆润为副。

zì jīn shān zhī běi zhǐ chù mù kūn bù luò dà pò zhī

自金山之北，指处木昆部落，大破之。

qí sì jīn lǎn dú lù yǐ zhòng wàn yú zhàng lái jiàng dìng fāng fǔ zhī fā qí qiān jì jìn zhì tū qí shī bù

其俟斤懒独禄以众万余帐来降，定方抚之，发其千骑进至突骑施部。

hè lǔ lǜ hú lù wū quē chuò shè shě tí tūn chuò shǔ ní shī chù bàn chuò chù mù kūn qū lǜ chuò wǔ nǔ shī bì bīng mǎ zhòng qiě shí wàn lái jù guān jūn dìng fāng lǜ huí hé jí hàn bīng wàn yú rén jī zhī

贺鲁率胡禄屋阙啜、慑舍提暾啜、鼠尼施处半啜、处木昆屈律啜、五努失毕兵马，众且十万，来拒官军，定方率回纥及汉兵万余人击之。

zéi qīng dìng fāng bīng shǎo sì miàn wéi zhī dìng fāng lìng bù zú jù yuán zǎn shuò wài xiàng qīn lǐng hàn qí zhèn yú běi yuán

贼轻定方兵少，四面围之，定方令步卒据原，攒槊外向，亲领汉骑阵于北原。

zéi xiān jī bù jūn sān chōng bù rù dìng fāng chéng shì jī zhī zéi suì dà kuì zhuī bēn sān shí lǐ shā rén mǎ shù wàn

贼先击步军，三冲不入，定方乘势击之，贼遂大溃，追奔三十里，杀人马数万。

míng rì zhěng bīng fù jìn

明日，整兵复进。

yú shì hú lù wū děng wǔ nǔ shī bì xī zhòng lái jiàng hè lǔ dú yǔ chù mù kūn qū lǜ chuò shù bǎi qí xi zǒu

于是胡禄屋等五努失毕悉众来降，贺鲁独与处木昆屈律啜数百骑西走。

yú wǔ duō liù wén hè lǔ bài gè xiàng nán dào jiàng yú bù zhēn yú shì xī fān xī dìng

余五咄六闻贺鲁败，各向南道降于步真，于是西蕃悉定。

wéi hè lǔ jí xì yùn lǜ qí yá nèi yú zhòng ér bēn dìng fāng zhuī zhī fù dà zhàn yú yī lí shuǐ shàng shā huò lüè jìn

唯贺鲁及咥运率其牙内余众而奔，定方追之，复大战于伊丽水上，杀获略尽。

hè lǔ jí xì yùn shí yú qí bī yè wáng zǒu dìng fāng qiǎn fù jiāng xiāo sì yè zhuī bǔ zhī zhì yú shí guó qín zhī ér hái

贺鲁及咥运十余骑逼夜亡走，定方遣副将萧嗣业追捕之，至于石国，擒之而还。

gāo zōng lín xuān dìng fāng róng fú cāo hè lǔ yǐ xiàn liè qí de wèi zhōu xiàn jí yú xī hǎi

高宗临轩，定方戎服操贺鲁以献，列其地为州县，极于西海。

dìng fāng yǐ gōng qiān zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn fēng xíng guó gōng yòu fēng zǐ qìng jié wèi wǔ yì xiàn gōng

定方以功迁左骁卫大将军，封刑国公，又封子庆节为武邑县公。

é yǒu sī jié quē sì jīn dōu màn xiān zhèn zhū hú yōng qí suǒ bù jí shū lēi zhū jù bān cōng lǐng sān guó fù pàn zhào dìng fāng wèi ān fǔ dà shǐ lǜ bīng tǎo zhī

俄有思结阙俟斤都曼先镇诸胡，拥其所部及疏勒、硃俱般、葱岭三国复叛，诏定方为安抚大使，率兵讨之。

俄有思结阙俟斤都曼先镇诸胡，拥其所部及疏勒、朱俱般、葱岭三国复叛，诏定方为安抚大使，率兵讨之。

zhì yè yè shuǐ ér zéi bǎo mǎ tóu chuān yú shì xuǎn jīng zú yī wàn rén mǎ sān qiān pǐ chí yǎn xí zhī yī rì yī yè xíng sān bǎi lǐ jí cháo zhì chéng xi shí lǐ

至叶叶水，而贼保马头川，于是选精卒一万人、马三千匹驰掩袭之，一日一夜行三百里，诘朝至城西十里。

dōu màn dà jīng lǜ bīng jù zhàn yú chéng mén zhī wài zéi shī bài jì tuì bǎo mǎ bǎo chéng wáng shī jìn tún qí mén

都曼大惊，率兵拒战于城门之外，贼师败绩，退保马保城，王师进屯其门。

rù yè zhū jūn jiàn zhì sì miàn wéi zhī fá mù wèi gōng jù bù liè chéng xià

入夜，诸军渐至，四面围之，伐木为攻具，布列城下。

dōu màn zì zhī bù miǎn miàn fù kāi mén chū jiàng

都曼自知不免，面缚开门出降。

fú hái zhì dōng dōu gāo zōng yù qián yáng diàn dìng fāng cāo dōu màn tè lè xiàn zhī cōng lǐng yǐ xī xī dìng

俘还至东都，高宗御乾阳殿，定方操都曼特勒献之，葱岭以西悉定。

俘还至东都，高宗御干阳殿，定方操都曼特勒献之，葱岭以西悉定。

yǐ gōng jiā shí xíng zhōu jù lù zhēn yì wǔ bǎi hù

以功加食邢州钜鹿真邑五百户。

xiǎn qìng wǔ nián cóng xìng tài yuán zhì shòu xióng jīn dào dà zǒng guǎn lǜ shī tǎo bǎi jì

显庆五年，从幸太原，制授熊津道大总管，率师讨百济。

dìng fāng zì chéng shān jì hǎi zhì xióng jīn jiāng kǒu zéi tún bīng jù jiāng

定方自城山济海，至熊津江口，贼屯兵据江。

dìng fāng shēng dōng àn chéng shān ér zhèn yǔ zhī dà zhàn yáng fān gài hǎi xiāng xù ér zhì

定方升东岸，乘山而阵，与之大战，扬帆盖海，相续而至。

zéi shī bài jì sǐ zhě shù qiān rén zì yú bēn sàn

贼师败绩，死者数千人，自余奔散。

yù cháo qiě shàng lián zhòu rù jiāng dìng fāng yú àn shàng yōng zhèn shuǐ lù qí jìn fēi jí gǔ zào zhí qù zhēn dōu

遇潮且上，连舳入江，定方于岸上拥阵，水陆齐进，飞楫鼓噪，直趣真都。

qù chéng èr shí xǔ lǐ zéi qīng guó lái jù dà zhàn pò zhī shā lǔ wàn yú rén zhuī bēn rù guō

去城二十许里，贼倾国来拒，大战破之，杀虏万余人，追奔入郭。

qí wáng yì cí jí tài zǐ lóng bēn yú běi jìng dìng fāng jìn wéi qí chéng

其王义慈及太子隆奔于北境，定方进围其城。

yì cí cì zi tài zì lì wèi wáng dí sūn wén sī yuē wáng yǔ tài zǐ suī bìng chū chéng ér shēn jiàn zài shū zǒng bīng mǎ jí shàn wèi wáng jiǎ lìng hàn bīng tuì wǒ fù zǐ dāng bù quán yǐ

义慈次子泰自立为王，嫡孙文思曰：“王与太子虽并出城，而身见在，叔总兵马，即擅为王，假令汉兵退，我父子当不全矣。

suì lǜ qí zuǒ yòu tóu chéng ér xià bǎi xìng cóng zhī tài bù néng zhǐ

”遂率其左右投城而下，百姓从之，泰不能止。

dìng fāng mìng zú dēng chéng jiàn zhì yú shì tài kāi mén dùn sǎng

定方命卒登城建帜，于是泰开门顿颡。

qí dà jiàng mí zhí yòu jiāng yì cí lái jiàng tài zǐ lóng bìng yǔ zhū chéng zhǔ jiē tóng sòng kuǎn

其大将祢植又将义慈来降，太子隆并与诸城主皆同送款。

bǎi jì xī píng fēn qí de wèi liù zhōu

百济悉平，分其地为六州。

fú yì cí jí lóng tài děng xiàn yú dōng dōu

俘义慈及隆、泰等献于东都。

dìng fāng qián hòu miè sān guó jiē shēng qín qí zhǔ

定方前后灭三国，皆生擒其主。

shǎng cì zhēn bǎo bù kě shèng jì réng bài qí zi qìng jié wèi shàng niǎn fèng yù dìng fāng é qiān zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn

赏赐珍宝，不可胜计，仍拜其子庆节为尚辇奉御，定方俄迁左武卫大将军。

qián fēng èr nián zú nián qī shí liù

乾封二年卒，年七十六。

干封二年卒，年七十六。

gāo zōng wén ér shāng xī wèi shì chén yuē sū dìng fāng yú guó yǒu gōng lì hé bāo zèng qīng děng bù yán suì shǐ āi róng wèi jí

高宗闻而伤惜，谓侍臣曰：“苏定方于国有功，例合褒赠，卿等不言，遂使哀荣未及。

xīng yán jí cǐ bù jué jiē dào

兴言及此，不觉嗟悼。

jù xià zhào zèng yōu zhōu dū du shì yuē zhuāng

”遽下诏赠幽州都督，谥曰庄。

xuē rén guì jiàng zhōu lóng mén rén

薛仁贵，绛州龙门人。

zhēn guàn mò tài zōng qīn zhēng liáo dōng rén guì yè jiāng jūn zhāng shì guì yìng mù qǐng cóng xíng

贞观末，太宗亲征辽东，仁贵谒将军张士贵应募，请从行。

zhì ān dì yǒu láng jiàng liú jūn áng wèi zéi suǒ wéi shén jí rén guì wǎng jiù zhī yuè mǎ jìng qián shǒu zhǎn zéi jiāng xuán qí tóu yú mǎ ān zéi jiē shè fú rén guì suì zhī míng

至安地，有郎将刘君昂为贼所围甚急，仁贵往救之，跃马径前，手斩贼将，悬其头于马鞍，贼皆慑伏，仁贵遂知名。

jí dà jūn gōng ān dì chéng gāo lí mò lí zhī qiǎn jiàng gāo yán shòu gāo huì zhēn shuài bīng èr shí wǔ wàn lái jù zhàn yī shān jié yíng tài zōng fēn mìng zhū jiāng sì miàn jī zhī

及大军攻安地城，高丽莫离支遣将高延寿、高惠真率兵二十五万来拒战，依山结营，太宗分命诸将四面击之。

rén guì zì shì xiāo yǒng yù lì qí gōng nǎi yì qí fú sè zhù bái yī wò jǐ yāo jiān zhāng gōng dà hū xiān rù suǒ xiàng wú qián zéi jǐn pī mǐ què zǒu

仁贵自恃骁勇，欲立奇功，乃异其服色，著白衣，握戟，腰鞬张弓，大呼先入，所向无前，贼尽披靡却走。

dà jūn chéng zhī zéi nǎi dà kuì

大军乘之，贼乃大溃。

tài zōng yáo wàng jiàn zhī qiǎn chí wèn xiān fēng bái yī zhě wèi shuí tè yǐn jiàn cì mǎ liǎng pǐ juàn sì shí pǐ zhuó shòu yóu jī jiāng jūn yún quán fǔ guǒ yì réng lìng běi mén zhǎng shàng bìng cì shēng kǒu shí rén

太宗遥望见之，遣驰问先锋白衣者为谁，特引见，赐马两匹、绢四十匹，擢授游击将军、云泉府果毅，仍令北门长上，并赐生口十人。

jí jūn hái tài zōng wèi yuē zhèn jiù jiāng bìng lǎo bù kān shòu kǔn wài zhī jì měi yù chōu zhuó xiāo xióng mò rú qīng zhě

及军还，太宗谓曰：“朕旧将并老，不堪受阃外之寄，每欲抽擢骁雄，莫如卿者。

zhèn bù xǐ de liáo dōng xǐ de qīng yě

朕不喜得辽东，喜得卿也。

xún qiān yòu lǐng jūn láng jiàng yī jiù běi mén zhǎng shàng

”寻迁右领军郎将，依旧北门长上。

yǒng huī wǔ nián gāo zōng xìng wàn nián gōng jiǎ yè shān shuǐ wěi zhì chōng tū xuán wǔ mén sù wèi zhě sàn zǒu

永徽五年，高宗幸万年宫，甲夜，山水猥至，冲突玄武门，宿卫者散走。

rén guì yuē ān yǒu tiān zǐ yǒu jí zhé gǎn jù sǐ

仁贵曰：“安有天子有急，辄敢惧死？

suì dēng mén guàng jiào hū yǐ jīng gōng nèi

”遂登门桄叫呼，以惊宫内。

gāo zōng jù chū chéng gāo é ér shuǐ rù qǐn diàn shàng shǐ wèi rén guì yuē lài de qīng hū fāng miǎn lún nì shǐ zhī yǒu zhōng chén yě

高宗遽出乘高，俄而水入寝殿，上使谓仁贵曰：“赖得卿呼，方免沦溺，始知有忠臣也。

yú shì cì yù mǎ yì pǐ

”于是赐御马一匹。

sū dìng fāng zhī tǎo hè lǔ yě yú shì rén guì shàng shū yuē chén wén bīng chū wú míng shì gù bù chéng míng qí wèi zéi dí nǎi kě fú

苏定方之讨贺鲁也，于是仁贵上疏曰：“臣闻兵出无名，事故不成，明其为贼，敌乃可伏。

jīn ní shú zhàng sù gàn bù fú hè lǔ wèi zéi suǒ pò lǔ qí qī zǐ

今泥熟仗素干，不伏贺鲁，为贼所破，虏其妻子。

hàn bīng yǒu yú hè lǔ zhū bù luò de ní shú děng jiā kǒu jiāng chōng jiàn zhě yi kuò qǔ sòng hái réng jiā cì lài

汉兵有于贺鲁诸部落得泥熟等家口，将充贱者，宜括取送还，仍加赐赉。

jí shì qín qí wang pò shǐ bǎi xìng zhī hè lǔ shì zéi zhī bì xià dé zé guǎng jí yě

即是矜其枉破，使百姓知贺鲁是贼，知陛下德泽广及也。

gāo zōng rán qí yán shǐ kuò ní shú jiā kǒu sòng hái zhī yú shì ní shú děng qǐng suí jūn xiào qí sǐ jié

”高宗然其言，使括泥熟家口送还之，于是泥熟等请随军效其死节。

xiǎn qìng èr nián zhào rén guì fù chéng míng zhèn yú liáo dōng jīng lüè pò gāo lí yú guì duān chéng zhǎn shǒu sān qiān jí

显庆二年，诏仁贵副程名振于辽东经略，破高丽于贵端城，斩首三千级。

míng nián yòu yǔ liáng jiàn fāng qì bì hé lì yú liáo dōng gòng gāo lí dà jiàng wēn shā mén zhàn yú héng shān rén guì pǐ mǎ xiān rù mò bù yīng xián ér dào

明年，又与梁建方、契苾何力于辽东共高丽大将温沙门战于横山，仁贵匹马先入，莫不应弦而倒。

gāo lí yǒu shàn shè zhě yú shí chéng xià shè shā shí yú rén rén guì dān qí zhí wǎng chōng zhī qí zéi gōng shǐ jù shī shǒu bù néng jǔ biàn shēng qín zhī

高丽有善射者，于石城下射杀十余人，仁贵单骑直往冲之，其贼弓矢俱失，手不能举，便生擒之。

é yòu yǔ xīn wén líng pò qì dān yú hēi shān qín qì dān wáng ā bo gù jí zhū shǒu lǐng fù dōng dōu

俄又与辛文陵破契丹于黑山，擒契丹王阿卜固及诸首领赴东都。

yǐ gōng fēng hé dōng xiàn nán

以功封河东县男。

xún yòu lǐng bīng jī jiǔ xìng tū jué yú tiān shān jiāng xíng gāo zōng nèi chū jiǎ lìng rén guì shì zhī

寻又领兵击九姓突厥于天山，将行，高宗内出甲，令仁贵试之。

shàng yuē gǔ zhī shàn shè yǒu chuān qī zhá zhě qīng qiě shè wǔ zhòng

上曰：“古之善射，有穿七札者，卿且射五重。

rén guì shè ér dòng zhī gāo zōng dà jīng gèng qǔ jiān jiǎ yǐ cì zhī

”仁贵射而洞之，高宗大惊，更取坚甲以赐之。

shí jiǔ xìng yǒu zhòng shí yú wàn lìng xiāo jiàn shù shí rén nì lái tiǎo zhàn rén guì fā sān shǐ shè shā sān rén zì yú yī shí xià mǎ qǐng xiáng

时九姓有众十余万，令骁健数十人逆来挑战，仁贵发三矢，射杀三人，自余一时下马请降。

rén guì kǒng wèi hòu huàn bìng kēng shā zhī

仁贵恐为后患，并坑杀之。

gèng jiù qì běi ān fǔ yú zhòng qín qí wěi yè hù xiōng dì sān rén ér hái

更就碛北安抚余众，擒其伪叶护兄弟三人而还。

jūn zhōng gē yuē jiāng jūn sān jiàn dìng tiān shān zhàn shì cháng gē rù hàn guān

军中歌曰：“将军三箭定天山，战士长歌入汉关。

jiǔ xìng zì cǐ shuāi ruò bù fù gèng wéi biān huàn

”九姓自此衰弱，不复更为边患。

qián fēng chū gāo lí dà jiàng quán nán shēng lǜ zhòng nèi fù gāo zōng qiǎn jiàng jūn páng tóng shàn gāo děng yíng jiē zhī

乾封初，高丽大将泉男生率众内附，高宗遣将军庞同善、高等迎接之。

干封初，高丽大将泉男生率众内附，高宗遣将军庞同善、高等迎接之。

nán shēng dì nán jiàn lǜ guó rén nì jī tóng shàn děng zhào rén guì tǒng bīng wèi hòu yuán

男生弟男建率国人逆击同善等，诏仁贵统兵为后援。

tóng shàn děng zhì xīn chéng yè wèi zéi suǒ xí

同善等至新城，夜为贼所袭。

rén guì lǐng xiāo yǒng fù jiù zhǎn shǒu shù bǎi jí

仁贵领骁勇赴救，斩首数百级。

tóng shàn děng yòu jìn zhì jīn shān wèi zéi suǒ bài gāo lí chéng shèng ér jìn

同善等又进至金山，为贼所败，高丽乘胜而进。

rén guì héng jī zhī zéi zhòng dà bài zhǎn shǒu wǔ wàn yú jí

仁贵横击之，贼众大败，斩首五万余级。

suì bá qí nán sū mù dǐ cāng yán děng sān chéng shǐ yǔ nán shēng xiàng huì

遂拔其南苏、木底、苍岩等三城，始与男生相会。

gāo zōng shǒu chì láo zhī yuē jīn shān dà zhèn xiōng dǎng shí fán

高宗手敕劳之曰：“金山大阵，凶党实繁。

qīng shēn xiān shì zú fèn bù gù mìng zuǒ chōng yòu jī suǒ xiàng wú qián zhū jūn jiǎ yǒng zhì sī kè jié

卿身先士卒，奋不顾命，左冲右击，所向无前，诸军贾勇，致斯克捷。

yi shàn jiàn gōng yè quán cǐ lìng míng yě

宜善建功业，全此令名也。

rén guì chéng shèng lǐng èr qiān rén jìn gōng fú yú chéng zhū jiāng xián yán bīng shǎo rén guì yuē zài zhǔ jiàng shàn yòng ěr bù zài duō yě

”仁贵乘胜领二千人进攻扶余城，诸将咸言兵少，仁贵曰：“在主将善用耳，不在多也。

suì xiān fēng ér xíng zéi zhòng lái jù nì jī dà pò zhī shā huò wàn yú rén suì bá fú yú chéng

”遂先锋而行，贼众来拒，逆击大破之，杀获万余人，遂拔扶余城。

fú yú chuān sì shí yú chéng chéng fēng zhèn shè yī shí sòng kuǎn

扶余川四十余城，乘风震慑，一时送款。

rén guì biàn bìng hǎi lüè dì yǔ li jī dà huì jūn yú píng rǎng chéng

仁贵便并海略地，与李勣大会军于平壤城。

仁贵便并海略地，与李𪟝大会军于平壤城。

gāo lí jì jiàng zhào rén guì lǜ bīng èr wàn rén yǔ liú rén guǐ yú píng rǎng liú shǒu réng shòu yòu wēi wèi dà jiàng jūn fēng píng yáng jùn gōng jiān jiǎn jiào ān dōng dōu hù

高丽既降，诏仁贵率兵二万人与刘仁轨于平壤留守，仍授右威卫大将军，封平阳郡公，兼检校安东都护。

yí lǐ xīn chéng fǔ xù gū lǎo

移理新城，抚恤孤老；

yǒu gàn néng zhě suí cái rèn shǐ

有干能者，随才任使；

zhōng xiào jié yì xián jiā jīng biǎo

忠孝节义，咸加旌表。

gāo lí shì zhòng mò bù xīn rán mù huà

高丽士众莫不欣然慕化。

xián hēng yuán nián tǔ bō rù kòu yòu yǐ rén guì wèi luó suō dào héng jūn dà zǒng guǎn

咸亨元年，吐蕃入寇，又以仁贵为逻娑道行军大总管。

lǜ jiāng jūn ā shǐ nà dào zhēn guō dài fēng děng yǐ jī zhī

率将军阿史那道真、郭待封等以击之。

dài fēng cháng wèi shàn chéng zhèn shǒu chǐ zài rén guì zhī xià duō wéi jié dù

待封尝为鄯城镇守，耻在仁贵之下，多违节度。

jūn zhì dà fēi chuān jiāng fā fù wū hǎi rén guì wèi dài fēng yuē wū hǎi xiǎn yuǎn chē xíng jiān sè ruò yǐn zī zhòng jiāng shī shì jī pò zéi jí huí yòu fán zhuǎn yùn

军至大非川，将发赴乌海，仁贵谓待封曰：“乌海险远，车行艰涩，若引辎重，将失事机，破贼即回，又烦转运。

bǐ duō zhàng qì wú yi jiǔ liú

彼多瘴气，无宜久留。

dà fēi lǐng shàng zú kān zhì zhà kě liú èr wàn rén zuò liǎng zhà zī zhòng děng bìng liú zhà nèi wú děng qīng ruì bèi dào yǎn qí wèi zhěng jí pū miè zhī yǐ

大非岭上足堪置栅，可留二万人作两栅，辎重等并留栅内，吾等轻锐倍道，掩其未整，即扑灭之矣。

rén guì suì shuài xiān xíng zhì hé kǒu yù zéi jī pò zhī zhǎn huò lüè jìn shōu qí niú yáng wàn yú tóu huí zhì wū hǎi chéng yǐ dài hòu yuán

”仁贵遂率先行，至河口遇贼，击破之，斩获略尽，收其牛羊万余头，回至乌海城，以待后援。

dài fēng suì bù cóng rén guì zhī mìng lǐng zī zhòng jì jìn

待封遂不从仁贵之命，领辎重继进。

bǐ zhì wū hǎi tǔ bō èr shí yú wàn xī zhòng lái jiù yāo jī dài fēng bài zǒu qū shān jūn liáng jí zī zhòng bìng wèi zéi suǒ lüè

比至乌海，吐蕃二十余万悉众来救，邀击，待封败走趋山，军粮及辎重并为贼所掠。

rén guì suì tuì jūn zhūn yú dà fēi chuān

仁贵遂退军屯于大非川。

tǔ bō yòu yì zhòng sì shí yú wàn lái jù zhàn guān jūn dà bài rén guì suì yǔ tǔ bō dà jiàng lùn qīn líng yuē hé

吐蕃又益众四十余万来拒战，官军大败，仁贵遂与吐蕃大将论钦陵约和。

rén guì tàn yuē jīn nián suì zài kāng wǔ jūn xíng nì suì shān ài suǒ yǐ sǐ yú shǔ wú zhī suǒ yǐ bài yě

仁贵叹曰：“今年岁在康午，军行逆岁，邓艾所以死于蜀，吾知所以败也。

rén guì zuò chú míng

”仁贵坐除名。

xún ér gāo lí zhòng xiāng lǜ fù pàn zhào qǐ rén guì wèi jī lín dào zǒng guǎn yǐ jīng lüè zhī

寻而高丽众相率复叛，诏起仁贵为鸡林道总管以经略之。

shàng yuán zhōng zuò shì xǐ xiàng zhōu huì shè guī

上元中，坐事徙象州，会赦归。

gāo zōng sī qí gōng kāi yào yuán nián fù zhào jiàn wèi yuē wǎng jiǔ chéng gōng zāo shuǐ wú qīng yǐ wéi yú yǐ

高宗思其功，开耀元年，复召见，谓曰：“往九成宫遭水，无卿已为鱼矣。

qīng yòu běi fá jiǔ xìng dōng jī gāo lí hàn běi liáo dōng xián zūn shēng jiào zhě bìng qīng zhī lì yě

卿又北伐九姓，东击高丽，汉北、辽东咸遵声教者，并卿之力也。

qīng suī yǒu guò qǐ kě xiāng wàng

卿虽有过，岂可相忘？

yǒu rén yún qīng wū hǎi chéng xià zì bù jī zéi zhì shǐ shī lì zhèn suǒ hèn zhě wéi cǐ shì ěr

有人云卿乌海城下自不击贼，致使失利，朕所恨者，唯此事耳。

jīn xī biān bù jìng guā shā lù jué qīng qǐ kě gāo zhěn xiāng yì bù wèi zhèn zhǐ huī yé

今西边不静，瓜、沙路绝，卿岂可高枕乡邑，不为朕指挥耶？

yú shì qǐ shòu guā zhōu zhǎng shǐ xún bài yòu lǐng jūn wèi jiāng jūn jiǎn jiào dài zhōu dū dū yòu lǜ bīng jī tū jué yuán zhēn děng yú yún zhōu zhǎn shǒu wàn yú jí huò shēng kǒu èr wàn yú rén tuó mǎ niú yáng sān wàn yú tóu

”于是起授瓜州长史，寻拜右领军卫将军，检校代州都督，又率兵击突厥元珍等于云州，斩首万余级，获生口二万余人、驼马牛羊三万余头。

zéi wén rén guì fù qǐ wèi jiāng sù dàn qí míng jiē bēn sàn bù gǎn dāng zhī

贼闻仁贵复起为将，素惮其名，皆奔散，不敢当之。

qí nián rén guì bìng zú nián qī shí zèng zuǒ xiāo wèi jiāng jūn guān zào líng yú bìng jiā kǒu gěi chuán huán xiāng

其年，仁贵病卒，年七十，赠左骁卫将军，官造灵舆，并家口给传还乡。

zi nè bié yǒu chuán

子讷，别有传。

chéng wu tǐng míng zhōu píng ēn rén yě

程务挺，洺州平恩人也。

fù míng zhèn dà yè mò shì dòu jiàn dé wèi pǔ lè lìng shén yǒu néng míng zhū zéi bù gǎn fàn qí jìng

父名振，大业末，仕窦建德为普乐令，甚有能名，诸贼不敢犯其境。

xún qì jiàn dé guī guó gāo zǔ yáo shòu yǒng nián lìng réng lìng lǜ bīng jīng lüè hé běi

寻弃建德归国，高祖遥授永年令，仍令率兵经略河北。

míng zhèn yè xí yè xiàn fú qí nán nǚ qiān yú rén yǐ guī

名振夜袭鄴县，俘其男女千余人以归。

名振夜袭邺县，俘其男女千余人以归。

qù yè bā shí lǐ yuè fù rén yǒu rǔ zhī zhě jiǔ shí yú rén xī fàng qiǎn zhī

去鄴八十里，阅妇人有乳汁者九十余人，悉放遣之。

去邺八十里，阅妇人有乳汁者九十余人，悉放遣之。

yè rén gǎn qí rén shù wèi zhī shè zhāi yǐ bào qí ēn

鄴人感其仁恕，为之设斋，以报其恩。

邺人感其仁恕，为之设斋，以报其恩。

jí jiàn dé bài shǐ zhī rèn

及建德败，始之任。

é ér liú hēi tà xiàn míng zhōu míng zhèn fù yǔ cì shǐ chén jūn bīn zì bá guī cháo

俄而刘黑闼陷洺州，名振复与刺史陈君宾自拔归朝。

mǔ pān qī li zài lù wèi zéi suǒ lüè méi yú hēi tà

母潘、妻李，在路为贼所掠，没于黑闼。

míng zhèn yòu cóng tài zōng tǎo hēi tà shí hēi tà yú jì bèi cāng yíng děng zhōu shuǐ lù yùn liáng yǐ jù guān jūn míng zhèn lǜ qiān yú rén yāo jī zhī jǐn huǐ qí zhōu chē

名振又从太宗讨黑闼，时黑闼于冀、贝、沧、瀛等州水陆运粮，以拒官军，名振率千余人邀击之，尽毁其舟车。

hēi tà wén zhī dà nù suì shā míng zhèn mǔ qī

黑闼闻之大怒，遂杀名振母、妻。

jí hēi tà píng míng zhèn qǐng shǒu zhǎn hēi tà yǐ qí shǒu jì mǔ

及黑闼平，名振请手斩黑闼，以其首祭母。

míng zhèn yǐ gōng bài yíng zhōu dū dū fǔ zhǎng shǐ fēng dōng jùn gōng cì wù èr qiān duàn huáng jīn sān bǎi liǎng

名振以功拜营州都督府长史，封东郡公，赐物二千段、黄金三百两。

lèi zhuǎn míng zhōu cì shǐ

累转洺州刺史。

tài zōng jiāng zhēng liáo dōng zhào míng zhèn wèn yǐ jīng lüè zhī shì míng zhèn chū duì shī zhǐ

太宗将征辽东，召名振问以经略之事，名振初对失旨；

tài zōng dòng sè jí zhī míng zhèn chóu duì yú biàn tài zōng yì jiě wèi zuǒ yòu yuē fáng xuán líng cháng zài wǒ qián měi jiàn bié tián yú rén yóu yán sè wú zhǔ

太宗动色诘之，名振酬对逾辩，太宗意解，谓左右曰：“房玄龄常在我前，每见别嗔余人，犹颜色无主。

míng zhèn shēng píng bú jiàn wǒ xiàng lái zé ràng ér cí lǐ zòng héng yì qí shì yě

名振生平不见我，向来责让，而词理纵横，亦奇士也。

jí rì bài yòu xiāo wèi jiāng jūn shòu píng rǎng dào héng jūn zǒng guǎn

”即日拜右骁卫将军，授平壤道行军总管。

qián hòu gōng shā bēi chéng pò dú shān zhèn jiē yǐ shǎo jī zhòng chēng wéi míng jiàng

前后攻沙卑城，破独山阵，皆以少击众，称为名将。

yǒng huī liù nián lèi chú yíng zhōu dū dū jiān dōng yí dū hù

永徽六年，累除营州都督，兼东夷都护。

yòu lǜ bīng pò gāo lí yú guì duān shuǐ fén qí xīn chéng shā huò shén zhòng

又率兵破高丽于贵端水，焚其新城，杀获甚众。

hòu lì jìn pú èr zhōu cì shǐ

后历晋、蒲二州刺史。

lóng shuò èr nián zú zèng yòu wèi dà jiàng jūn shì yuē liè

龙朔二年卒，赠右卫大将军，谥曰烈。

wu tǐng shǎo suí fù zhēng tǎo yǐ yǒng lì wén qiān yòu lǐng jūn wèi zhōng láng jiàng

务挺少随父征讨，以勇力闻，迁右领军卫中郎将。

yǒng lóng zhōng tū jué shǐ fú niàn fǎn pàn dìng xiāng dào héng jūn zǒng guǎn li wén jiǎn cáo huái shùn dòu yì zhāo děng xiāng cì zhàn bài

永隆中，突厥史伏念反叛，定襄道行军总管李文暕、曹怀舜、窦义昭等相次战败。

yòu zhào lǐ bù shàng shū péi xíng jiǎn lǜ bīng tǎo zhī wu tǐng wèi fù jiāng réng jiǎn jiào fēng zhōu dū dū

又诏礼部尚书裴行俭率兵讨之，务挺为副将，仍检校丰州都督。

shí fú niàn zhūn yú jīn yá shān wu tǐng yǔ fù zǒng guǎn táng xuán biǎo yǐn bīng xiān bī zhī

时伏念屯于金牙山，务挺与副总管唐玄表引兵先逼之。

fú niàn jù bù néng zhī suì jiàn dào jiàng yú xíng jiǎn xǔ fú niàn yǐ bù sǐ

伏念惧不能支，遂间道降于行俭，许伏念以不死。

zhōng shū lìng péi yán yǐ fú niàn jù wu tǐng děng bīng shì ér jiàng fēi xíng jiǎn zhī gōng fú niàn suì fú zhū

中书令裴炎以伏念惧务挺等兵势而降，非行俭之功，伏念遂伏诛。

wu tǐng yǐ gōng qiān yòu wèi jiāng jūn fēng píng yuán jùn gōng

务挺以功迁右卫将军，封平原郡公。

yǒng chún èr nián suí zhōu chéng píng xiàn rén bái tiě yú lǜ bù luò jī zhī dǎng jù xiàn chéng fǎn wěi chēng zūn hào shǔ bǎi guān yòu jìn kòu suí xi shā lüě rén lì fén shāo cūn luò zhào wu tǐng yǔ xià zhōu dū du wáng fāng yì tǎo zhī

永淳二年，绥州城平县人白铁余率部落稽之党据县城反，伪称尊号，署百官，又进寇绥息，杀掠人吏，焚烧村落，诏务挺与夏州都督王方翼讨之。

wu tǐng jìn gōng qí chéng bá zhī shēng qín bái tiě yú jǐn píng qí yú dǎng

务挺进攻其城，拔之，生擒白铁余，尽平其余党。

yòu yǐ gōng bài zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn jiǎn jiào zuǒ yǔ lín jūn

又以功拜左骁卫大将军、检校左羽林军。

sì shèng chū yǔ yòu lǐng jūn dà jiàng jūn jiǎn jiào yòu yǔ lín jūn zhāng qián xù tóng shòu zé tiān mì zhǐ shuài bīng rù diàn tíng fèi zhōng zōng wèi lú líng wáng lì yù wáng wèi huáng dì

嗣圣初，与右领军大将军、检校右羽林军张虔勖同受则天密旨，帅兵入殿庭，废中宗为庐陵王，立豫王为皇帝。

zé tiān lín cháo lèi shòu shǎng cì tè bài qí zi qí zhī wèi shàng chéng fèng yù

则天临朝，累受赏赐，特拜其子齐之为尚乘奉御。

wu tǐng qì qǐng huí shòu qí dì zé tiān jiā zhī xià zhì bāo měi nǎi bài qí dì yuán zhōu sī mǎ wu zhōng wèi tài zǐ xǐ mǎ

务挺泣请回授其弟，则天嘉之，下制褒美，乃拜其弟原州司马务忠为太子洗马。

yòu míng nián yǐ wu tǐng wèi zuǒ wǔ wèi dà jiàng jūn chán yú dào ān fǔ dà shǐ dū jūn yǐ yù tū jué

又明年，以务挺为左武卫大将军、单于道安抚大使，督军以御突厥。

wu tǐng shàn yú suí yù wēi xìn dà xíng piān pí yǐ xià wú bù jìn lì

务挺善于绥御，威信大行，偏裨已下，无不尽力；

tū jué shén dàn zhī xiāng shuài dùn zǒu bù gǎn jìn biān

突厥甚惮之，相率遁走，不敢近边。

jí péi yán xià yù wu tǐng mì biǎo shēn lǐ zhī yóu shì wǔ zhǐ

及裴炎下狱，务挺密表申理之，由是忤旨。

wu tǐng sù yǔ táng zhī qí dù qiú rén yǒu shàn huò gòu yán wu tǐng yǔ péi yán xú jìng yè jiē qián xiāng yìng jiē

务挺素与唐之奇、杜求仁友善，或构言务挺与裴炎、徐敬业皆潜相应接。

zé tiān qiǎn zuǒ yīng yáng jiāng jūn péi shào yè jiù jūn zhǎn zhī jí mò qí jiā

则天遣左鹰扬将军裴绍业就军斩之，籍没其家。

tū jué wén wu tǐng sǐ suǒ zài yàn lè xiāng qìng réng wèi wu tǐng lì cí měi chū shī gōng zhàn jí qí dǎo yān

突厥闻务挺死，所在宴乐相庆，仍为务挺立祠，每出师攻战，即祈祷焉。

zhēn guàn yǒng huī jiān jūn jiāng yòu yǒu zhāng shì guì zhào dào xìng zhuàng jì kě lù

贞观、永徽间，军将又有张士贵、赵道兴，状迹可录。

zhāng shì guì zhě guó zhōu lú shì rén yě

张士贵者，虢州卢氏人也。

běn míng hū lù shàn qí shè lǚ lì guò rén

本名忽峍，善骑射，膂力过人。

dà yè mò jù zhòng wèi dào gōng piāo chéng yì yuǎn jìn huàn zhī hào wèi hū lù zéi

大业末，聚众为盗，攻剽城邑，远近患之，号为“忽峍贼”。

gāo zǔ jiàng shū zhāo huái zhī shì guì yǐ suǒ tǒng sòng kuǎn bài yòu guāng lù dài fu

高祖降书招怀之，士贵以所统送款，拜右光禄大夫。

lèi yǒu zhàn gōng cì jué xīn yě xiàn gōng

累有战功，赐爵新野县公。

cóng píng dōng dōu shòu guó zhōu cì shǐ

从平东都，授虢州刺史。

gāo zǔ wèi zhī yuē yù qīng yì jǐn zhòu yóu ěr

高祖谓之曰：“欲卿衣锦昼游耳。

xún rù wèi yòu wǔ hou jiāng jūn

”寻入为右武候将军。

zhēn guàn qī nián pò fǎn liáo ér hái tài zōng láo zhī yuē wén gōng qīn dāng shǐ shí wèi shì zú xiān suī gǔ míng jiàng hé yǐ jiā yě

贞观七年，破反獠而还，太宗劳之曰：“闻公亲当矢石，为士卒先，虽古名将，何以加也！

zhèn cháng wén yǐ shēng bào guó zhě bù gù xìng mìng dàn wén qí yǔ wèi wén qí shí yú gōng jiàn zhī yǐ

朕尝闻以身报国者，不顾性命，但闻其语，未闻其实，于公见之矣。

hòu lèi qiān zuǒ lǐng jūn dà jiàng jūn gǎi fēng guó guó gōng

”后累迁左领军大将军，改封虢国公。

xiǎn qìng chū zú zèng jīng zhōu dū du péi zàng zhāo líng

显庆初卒，赠荆州都督，陪葬昭陵。

zhào dào xìng zhě gān zhōu jiǔ quán rén

赵道兴者，甘州酒泉人。

duò yòu wǔ hou dà jiàng jūn cái zhī zǐ yě

隋右武候大将军才之子也。

dào xìng zhēn guàn chū lì qiān zuǒ wǔ hou zhōng láng jiàng míng xián sù wèi hào wèi chèn zhí

道兴，贞观初历迁左武候中郎将，明闲宿卫，号为称职。

tài zōng cháng wèi zhī yuē qīng fù wèi duò wǔ hou jiāng jūn shén yǒu dāng guān zhī yù

太宗尝谓之曰：“卿父为隋武候将军，甚有当官之誉。

qīng jīn kè chuán gōng yě kě wèi bù zhuì jiā shēng

卿今克传弓冶，可谓不坠家声。

yīn shòu yòu wǔ hou jiāng jūn cì jué tiān shuǐ xiàn zǐ

”因授右武候将军，赐爵天水县子。

qí fù shí xiè yǔ réng jiù bù gǎi shí rén yǐ wéi róng

其父时廨宇，仍旧不改，时人以为荣。

dào xìng cháng zì zhǐ qí shì yuē cǐ shì zhào cái jiāng jūn hái shǐ zhào cái jiāng jūn r zuò

道兴尝自指其事曰：“此是赵才将军，还使赵才将军兒坐。

道兴尝自指其事曰：“此是赵才将军，还使赵才将军儿坐。

wèi cháo yě suǒ xiào chuán wèi kǒu shí

”为朝野所笑，传为口实。

yí fèng zhōng lèi qiān zuǒ jīn wú wèi dà jiàng jūn

仪凤中，累迁左金吾卫大将军。

wén míng nián yǐ lǎo bìng zhì shì yú jiā

文明年，以老病致仕于家。

zi jiǎo yì wèi jīn wú jiāng jūn fán sān dài zhí jīn wú wéi shí suǒ chēng

子晈，亦为金吾将军，凡三代执金吾，为时所称。

shǐ chén yuē xiào kè jī qián guǒ yì xié cǎo mèi zhī jì

史臣曰：孝恪机钤果毅，协草昧之际；

shù xūn jiàn cè yǒu jié shì zhī fēng

树勋建策，有杰世之风。

rán ér wu shē wèi héng jì wèi jìn shàn jǔ zhòng shī lǜ bù qí huò yǔ

然而务奢为恆，既未尽善，举众失律，不其惑与！

然而务奢为恒，既未尽善，举众失律，不其惑与！

zhāng gōng jīng lüè yǒu tiān rán cái dù wù sè quàn fēn dǒng hé chéng jī xī zāi zhōng shòu qí cái wèi jǐn

张公经略，有天然才度，务穑劝分，董和成绩，惜哉中寿，其才未尽。

xíng guó gōng shén lüè xī zhāng xióng móu kān dìng fǔ píng tún nán shǐ zhōng chéng yè

刑国公神略翕张，雄谋戡定，辅平屯难，始终成业。

shū fēng zhì wèi wèi chàng mào diǎn gài quē rú yě

疏封陟位，未暢茂典，盖阙如也。

疏封陟位，未畅茂典，盖阙如也。

rén guì xiāo hàn zhuàng yǒng wèi yī shí zhī jié zhì zhōng dà lüè bó rán yǒu lì

仁贵骁悍壮勇，为一时之杰，至忠大略，勃然有立。

ǎi dài fēng bù xié yǐ bài quán lüè

噫，待封不协，以败全略。

kǒng zǐ yuē kě yǔ lì wèi kě yǔ quán

孔子曰：“可与立，未可与权。

shàng jiā míng mìng jìng zhì lì gōng zhī chén zhě jūn xìn zāi

”上加明命，竟致立功，知臣者君，信哉！

wu tǐng yǒng lì xiāo guǒ gù yǒu fù fēng yīng gài fǔ shí kè jì hóng liè

务挺勇力骁果，固有父风，英概辅时，克继洪烈。

rán ér gǒu yù fèi lì jìng xiàn chán gòu

然而苟预废立，竟陷谗构。

gǔ zhī yán yuē è zhī lái yě rú huǒ zhī liǎo yú yuán bù kě xiàng ěr

古之言曰：“恶之来也，如火之燎于原，不可向迩。

qí shì zhī wèi hu

”其是之谓乎！

shì guì dào xìng féng shí lì xiào de jǐn yì yǒng yǐ guān jué chéng

士贵、道兴，逢时立效，得尽义勇，以观厥成；

ér jì fù fēng gài sān dài zhí jīn bù yì měi hu

而继父风概，三代执金，不亦美乎！

zàn yuē wǔ jiāng xióng xióng jù lì biān gōng

赞曰：五将雄雄，俱立边功。

zhāng sū èr zú gōng míng shǐ zhōng

张、苏二族，功名始终。

guō xuē wu tǐng jiǎo gōng fèn mìng

郭、薛、务挺，徼功奋命。

chuí zé qióng biān bīng wú cháng shèng

垂则穷边，兵无常胜。