liú rén guǐ hǎo chù jùn péi xíng jiǎn zi guāng tíng
○刘仁轨郝处俊裴行俭子光庭
liú rén guǐ biàn zhōu wèi shì rén yě
刘仁轨，汴州尉氏人也。
shǎo gōng jǐn hào xué yù suí mò sāng luàn bù huáng zhuān xí měi xíng zuò suǒ zài zhé shū kōng de yóu shì bó shè wén shǐ
少恭谨好学，遇隋末丧乱，不遑专习，每行坐所在， 辄书空地，由是博涉文史。
wǔ dé chū hé nán dào dà shǐ guǎn guó gōng rèn guī jiāng shàng biǎo lùn shì rén guǐ jiàn qí qǐ cǎo yīn wèi gǎi dìng shù zì
武德初，河南道大使、管国公任瑰将上表论事，仁轨见其起草，因为改定数字。
guī shén yì zhī suì chì dié bǔ xi zhōu cān jūn
瑰甚异之，遂赤牒补息州参军。
shāo chú chén cāng wèi
稍除陈仓尉。
bù rén yǒu zhé chōng dū wèi lǔ níng zhě shì qí gāo bān háo zòng wú lǐ lì zhèng mò néng jìn zhǐ
部人有折冲都尉鲁宁者，恃其高班，豪纵无礼，历政莫能禁止。
rén guǐ tè jiā jiè yù qī bù kě zài fàn níng yòu bào héng yóu shén jìng zhàng shā zhī
仁轨特加诫喻，期不可再犯， 宁又暴横尤甚，竟杖杀之。
zhōu sī yǐ wén tài zōng nù yuē shì hé xiàn wèi zhé shā wú zhé chōng
州司以闻，太宗怒曰：“是何县尉，辄杀吾折冲！
jù zhuī rù yǔ yǔ qí qí gāng zhèng zhuó shòu yuè yáng chéng
”遽追入，与语，奇其刚正，擢授栎阳丞。
zhēn guàn shí sì nián tài zōng jiāng xìng tóng zhōu xiào liè shǔ shōu huò wèi bì rén guǐ shàng biǎo jiàn yuē chén wén wū lòu zài shàng zhī zhī zhě zài xià
贞观十四年，太宗将幸同州校猎，属收获未毕，仁轨上表谏曰：“臣闻屋漏在上，知之者在下；
yú fū zhī jì zé zhī zhě shèng rén
愚夫之计，择之者圣人。
shì yǐ zhōu wáng xún yú chú ráo yīn hòu móu yú bǎn zhù gù de xiǎng guó mí jiǔ chuán zuò wú jiāng gōng xuān qīng miào qìng liú hòu yè
是以周王询于刍荛，殷后谋于板筑，故得享国弥久，传祚无疆，功宣清庙，庆流后叶。
fú wéi bì xià tiān xìng rén ài gōng qīn jié jiǎn zhāo xī kè niàn bǎi xìng wèi xīn yī wù shī suǒ nà huáng zhěn lǜ
伏惟陛下天性仁爱，躬亲节俭，朝夕克念，百姓为心，一物失所，纳隍轸虑。
chén fú wén dà jià yù xìng tóng zhōu jiào xí chén fú zhī sì shí sōu shòu qián wáng héng diǎn shì yǒu yán gé wèi bì yīn xún
臣伏闻大驾欲幸同州教习，臣伏知四时搜狩，前王恒典，事有沿革，未必因循。
jīn nián gān yǔ yìng shí qiū jià jí shèng xuán huáng xuān yě shí fēn cái shōu yī èr
今年甘雨应时，秋稼极盛，玄黄亘野，十分才收一二；
jìn lì yì huò yuè bàn yóu wèi qì gōng
尽力刈获，月半犹未讫功；
pín jiā wú lì hé xià shǐ nǐ zhǒng mài
贫家无力，禾下始拟种麦。
zhí jù xún cháng kē huàn tián jiā yǐ yǒu suǒ fáng
直据寻常科唤，田家已有所妨。
jīn jì gòng chéng liè shì jiān zhī xiū lǐ qiáo dào zòng dà jiǎn lüè dòng fèi yī èr wàn gōng bǎi xìng shōu liǎn shí wèi láng bèi
今既供承猎事，兼之修理桥道， 纵大简略，动费一二万工，百姓收敛，实为狼狈。
chén yuàn bì xià shǎo liú wàn shèng zhī ēn chuí tīng yī jiè zhī yán tuì jìn xún rì shōu yì zǒng le zé rén jǐn xiá yù jiā de kāng níng
臣愿陛下少留万乘之恩，垂听一介之言，退近旬日，收刈总了，则人尽暇豫，家得康宁。
yú lún xú dòng gōng sī jiāo tài
舆轮徐动，公私交泰。
tài zōng tè jiàng xǐ shū láo yuē qīng zhí rèn suī bēi jié chéng fèng guó suǒ chén zhī shì zhèn shén jiā zhī
” 太宗特降玺书劳曰：“卿职任虽卑，竭诚奉国，所陈之事，朕甚嘉之。
xún bài xīn ān lìng lèi qiān jǐ shì zhōng
”寻拜新安令，累迁给事中。
xiǎn qìng sì nián chū wèi qīng zhōu cì shǐ
显庆四年，出为青州刺史。
wǔ nián gāo zōng zhēng liáo lìng rén guǐ jiān tǒng shuǐ jūn yǐ hòu qī zuò miǎn tè lìng yǐ bái yī suí jūn zì xiào
五年，高宗征辽，令仁轨监统水军，以后期坐免， 特令以白衣随军自效。
shí sū dìng fāng jì píng bǎi jì liú láng jiàng liú rén yuàn yú bǎi jì fǔ chéng zhèn shǒu yòu yǐ zuǒ wèi zhōng láng jiàng wáng wén dù wèi xióng jīn dū du ān fǔ qí yú zhòng
时苏定方既平百济，留郎将刘仁愿于百济府城镇守，又以左卫中郎将王文度为熊津都督，安抚其余众。
wén dù jì hǎi bìng zú
文度济海病卒。
bǎi jì wèi sēng dào chēn jiù jiāng fú xìn lǜ zhòng fù pàn lì gù wáng zǐ fú yú fēng wèi wáng yǐn bīng wéi rén yuàn yú fǔ chéng
百济为僧道琛、旧将福信率众复叛，立故王子扶余丰为王，引兵围仁愿于府城。
zhào rén guǐ jiǎn jiào dài fāng zhōu cì shǐ dài wén dù tǒng zhòng biàn dào fā xīn luó bīng hé shì yǐ jiù rén yuàn
诏仁轨检校带方州刺史， 代文度统众，便道发新罗兵合势以救仁愿。
zhuǎn dòu ér qián rén guǐ jūn róng zhěng sù suǒ xiàng jiē xià
转斗而前，仁轨军容整肃，所向皆下。
dào chēn děng nǎi shì rén yuàn zhī wéi tuì bǎo rèn cún chéng
道琛等乃释仁愿之围，退保任存城。
xún ér fú xìn shā dào chēn bìng qí bīng mǎ zhāo yòu wáng pàn qí shì yì zhāng
寻而福信杀道琛，并其兵马，招诱亡叛，其势益张。
rén guǐ nǎi yǔ rén yuàn hé jūn xiū xī
仁轨乃与仁愿合军休息。
shí sū dìng fāng fèng zhào fá gāo lí jìn wéi píng rǎng bù kè ér hái
时苏定方奉诏伐高丽，进围平壤，不克而还。
gāo zōng chì shū yǔ rén guǐ yuē píng rǎng jūn huí yī chéng bù kě dú gù yi bá jiù xīn luō gòng qí tún shǒu
高宗敕书与仁轨曰：“平壤军回，一城不可独固，宜拔就新罗，共其屯守。
ruò jīn fǎ mǐn jiè qīng děng liú zhèn yi qiě tíng bǐ
若金法敏藉卿等留镇，宜且停彼；
ruò qí bù xū jí yi fàn hǎi hái yě
若其不须，即宜泛海还也。
jiàng shì xián yù xī guī rén guǐ yuē chūn qiū zhī yì dài fū chū jiāng yǒu kě yǐ ān shè jì biàn guó jiā zhuān zhī kě yě
”将士咸欲西归，仁轨曰：“ 《春秋》之义，大夫出疆，有可以安社稷、便国家、专之可也。
kuàng zài cāng hǎi zhī wài mì ěr chái láng zhě zāi
况在沧海之外，密迩豺狼者哉！
qiě rén chén jìn sī jìn zhōng yǒu sǐ wú èr gōng jiā zhī lì zhī wú bù wéi
且人臣进思尽忠，有死无贰，公家之利，知无不为。
zhǔ shàng yù tūn miè gāo lí xiān zhū bǎi jì liú bīng zhèn shǒu zhì qí xīn fù
主上欲吞灭高丽， 先诛百济，留兵镇守，制其心腹。
suī yāo niè chōng chì ér bèi yù shén yán yi lì gē mò mǎ jī qí bù yì
虽妖孽充斥，而备预甚严，宜砺戈秣马，击其不意。
bǐ jì wú bèi hé gōng bù kè
彼既无备，何攻不克？
zhàn ér yǒu shèng shì zú zì ān
战而有胜，士卒自安。
rán hòu fēn bīng jù xiǎn kāi zhāng xíng shì fēi biǎo wén shàng gèng qǐng bīng chuán
然后分兵据险，开张形势，飞表闻上，更请兵船。
cháo tíng zhī qí yǒu chéng bì dāng chū shī mìng jiāng shēng yuán cái jiē xiōng nì zì jiān
朝廷知其有成，必当出师命将，声援才接，凶逆自歼。
fēi zhí bù qì chéng gōng shí yì yǒng qīng hǎi wài
非直不弃成功，实亦永清海外。
jīn píng rǎng zhī jūn jì huí xióng jīn yòu bá zé bǎi jì yú jìn bù rì gēng xīng gāo lí bū sǒu hé shí kě miè
今平壤之军既回，熊津又拔，则百济余烬，不日更兴，高丽逋薮，何时可灭？
qiě jīn yǐ yī chéng zhī de jū zéi zhōng xīn rú qí shī jiǎo jí wéi wáng lǔ
且今以一城之地，居贼中心，如其失脚，即为亡虏。
bá rù xīn luó yòu shì zuò kè tuō bù rú yì huǐ bù kě zhuī
拔入新罗， 又是坐客，脱不如意，悔不可追。
kuàng fú xìn xiōng bào cán nüè guò shèn yú fēng cāi huò wài hé nèi lí chī zhāng gòng chǔ shì bì xiāng hài
况福信凶暴，残虐过甚，余丰猜惑，外合内离， 鸱张共处，势必相害。
wéi yi jiān shǒu guān biàn chéng biàn qǔ zhī bù kě dòng yě
唯宜坚守观变，乘便取之，不可动也。
zhòng cóng zhī
”众从之。
shí fú yú fēng jí fú xìn děng yǐ zhēn xiàn chéng lín jiāng gāo xiǎn yòu dāng chōng yào jiā bīng shǒu zhī
时扶余丰及福信等以真岘城临江高险，又当冲要，加兵守之。
rén guǐ yǐn xīn luó zhī bīng chéng yè báo chéng
仁轨引新罗之兵，乘夜薄城。
sì miàn pān cǎo ér shàng bǐ míng ér rù jù qí chéng suì tōng xīn luó yùn liáng zhī lù
四面攀草而上，比明而入据其城，遂通新罗运粮之路。
é ér yú fēng xí shā fú xìn yòu qiǎn shǐ wǎng gāo lí jí wō guó qǐng bīng yǐ jù guān jūn
俄而余丰袭杀福信，又遣使往高丽及倭国请兵，以拒官军。
zhào yòu wēi wèi jiāng jūn sūn rén shī lǜ bīng fú hǎi yǐ wéi zhī yuán
诏右威卫将军孙仁师率兵浮海以为之援。
rén shī jì yǔ rén guǐ děng xiāng hé bīng shì dà zhèn
仁师既与仁轨等相合，兵士大振。
yú shì zhū jiāng huì yì huò yuē jiā lín chéng shuǐ lù zhī chōng qǐng xiān jī zhī
于是诸将会议，或曰：“加林城水陆之冲，请先击之。
rén guǐ yuē jiā lín xiǎn gù jí gōng zé shāng sǔn zhàn shì gù shǒu zé yòng rì chí jiǔ bù rú xiān gōng zhōu liú chéng
” 仁轨曰：“加林险固，急攻则伤损战士，固守则用日持久，不如先攻周留城。
zhōu liú zéi zhī cháo xué qún xiōng suǒ jù chú è wù běn xū bá qí yuán
周留， 贼之巢穴，群凶所聚，除恶务本，须拔其源。
ruò kè zhōu liú zé zhū chéng zì xià
若克周留，则诸城自下。
yú shì rén shī rén yuàn jí xīn luó wáng jīn fǎ mǐn shuài lù jūn yǐ jìn
”于是仁师、 仁愿及新罗王金法敏帅陆军以进。
rén guǐ nǎi bié lǜ dù shuǎng fú yú lóng lǜ shuǐ jūn jí liáng chuán zì xióng jīn jiāng wǎng bái jiāng huì lù jūn tóng qù zhōu liú chéng
仁轨乃别率杜爽、扶余隆率水军及粮船，自熊津江往白江，会陆军同趣周留城。
rén guǐ yù wēi bīng yú bái jiāng zhī kǒu sì zhàn jié fén qí zhōu sì bǎi sōu yān yàn zhǎng tiān hǎi shuǐ jiē chì zéi zhòng dà kuì
仁轨遇倭兵于白江之口，四战捷，焚其舟四百艘， 烟焰涨天，海水皆赤，贼众大溃。
yú fēng tuō shēn ér zǒu huò qí bǎo jiàn
余丰脱身而走，获其宝剑。
wěi wáng zǐ fú yú zhōng shèng zhōng zhì děng lǜ shì nǚ jí wēi zhòng bìng dān luō guó shǐ yī shí bìng jiàng
伪王子扶余忠胜、忠志等，率士女及倭众并耽罗国使，一时并降。
bǎi jì zhū chéng jiē fù guī shùn
百济诸城，皆复归顺。
zéi shuài chí shòu xìn jù rèn cún chéng bù jiàng
贼帅迟受信据任存城不降。
xiān shì bǎi jì shǒu lǐng shā zhà xiàng rú hēi chǐ cháng zhī zì sū dìng fāng jūn huí hòu jiū jí wáng sàn gè jù xiǎn yǐ yīng fú xìn zhì shì lǜ qí zhòng jiàng
先是，百济首领沙咤相如、黑齿常之自苏定方军回后，鸠集亡散，各据险以应福信，至是率其众降。
rén guǐ yù yǐ ēn xìn lìng zì lǐng zi dì yǐ qǔ rèn cún chéng yòu yù fēn bīng zhù zhī
仁轨谕以恩信，令自领子弟以取任存城，又欲分兵助之。
sūn rén shī yuē xiàng rú děng shòu xīn nán xìn ruò shòu yǐ jiǎ zhàng shì zī kòu bīng yě
孙仁师曰：“相如等兽心难信，若授以甲仗，是资寇兵也。
rén guǐ yuē wú guān xiàng rú cháng zhī jiē zhōng yǒng yǒu móu gǎn ēn zhī shì cóng wǒ zé chéng bèi wǒ bì miè yīn jī lì xiào zài yú cí rì bù xū yí yě
”仁轨曰：“吾观相如、 常之皆忠勇有谋，感恩之士，从我则成，背我必灭，因机立效，在于兹日，不须疑也。
yú shì gěi qí liáng zhàng fēn bīng suí zhī suì bá rèn cún chéng
”于是给其粮仗，分兵随之，遂拔任存城。
chí shòu xìn qì qí qī zǐ zǒu tóu gāo lí yú shì bǎi jì zhī yú jìn xī píng
迟受信弃其妻子走投高丽，于是百济之余烬悉平。
sūn rén shī yǔ liú rén yuàn zhèn lǚ ér hái zhào liú rén guǐ lè bīng zhèn shǒu
孙仁师与刘仁愿振旅而还，诏留仁轨勒兵镇守。
chū bǎi jì jīng fú xìn zhī luàn hé jìng diāo cán jiāng shī xiāng zhǔ
初，百济经福信之乱，合境凋残，僵尸相属。
rén guǐ shǐ lìng shōu liǎn hái gǔ yì mái diào jì zhī
仁轨始令收敛骸骨，瘗埋吊祭之。
xiū lù hù kǒu shǔ zhì guān zhǎng kāi tōng tú lù zhěng lǐ cūn luò jiàn lì qiáo liáng bǔ qì dī yàn xiū fù bēi táng quàn kè gēng zhòng zhèn dài pín fá cún wèn gū lǎo
修录户口，署置官长， 开通途路，整理村落，建立桥梁，补葺堤堰，修复陂塘，劝课耕种，赈贷贫乏，存问孤老。
bān zōng miào jì huì lì huáng jiā shè jì
颁宗庙忌讳，立皇家社稷。
bǎi jì yú zhòng gè ān qí yè
百济余众，各安其业。
yú shì jiàn yíng tún tián jī liáng fǔ shì yǐ jīng lüè gāo lí
于是渐营屯田，积粮抚士，以经略高丽。
rén yuàn jì zhì jīng shī shàng wèi yuē qīng zài hǎi dōng qián hòu zòu qǐng jiē hé shì yi ér yā yǒu wén lǐ
仁愿既至京师，上谓曰：“卿在海东，前后奏请，皆合事宜，而雅有文理。
qīng běn wǔ jiàng hé de rán yě
卿本武将，何得然也？
duì yuē liú rén guǐ zhī cí fēi chén suǒ jí yě
”对曰：“刘仁轨之词，非臣所及也。
shàng shēn tàn shǎng zhī yīn chāo jiā rén guǐ liù jiē zhèng shòu dài fāng zhōu cì shǐ bìng cì jīng chéng zhái yī qū hòu lài qí qī zǐ qiǎn shǐ jiàng xǐ shū láo miǎn zhī
”上深叹赏之，因超加仁轨六阶，正授带方州刺史，并赐京城宅一区，厚赉其妻子，遣使降玺书劳勉之。
rén guǐ yòu shàng biǎo yuē
仁轨又上表曰：
chén méng bì xià qǔ chuí tiān jiǎng qì xiá lù yòng shòu zhī cì jǔ yòu jiā lián lǜ
臣蒙陛下曲垂天奖，弃瑕录用，授之刺举，又加连率。
cái qīng zhí zhòng yōu zé gēng shēn cháng sī bào xiào jì chou wàn yī zhì lì qiǎn duǎn yān zhì wú chéng
材轻职重，忧责更深， 常思报效，冀酬万一，智力浅短，淹滞无成。
jiǔ zài hǎi wài měi cóng zhēng yì jūn lǚ zhī shì shí yǒu suǒ wén
久在海外，每从征役，军旅之事，实有所闻。
jù zhuàng fēng zòu fú yuàn xiáng chá
具状封奏，伏愿详察。
chén kàn jiàn zài bīng mù shǒu jiǎo chén zhòng zhě duō yǒng jiàn fèn fā zhě shǎo jiān yǒu lǎo ruò yī fú dān hán wéi wàng xī guī wú xīn zhǎn xiào
臣看见在兵募，手脚沉重者多，勇健奋发者少，兼有老弱，衣服单寒，唯望西归，无心展效。
chén wèn wǎng zài hǎi xī jiàn bǎi xìng rén rén tóu mù zhēng yù zhēng xíng nǎi yǒu bù yòng guān wù qǐng zì bàn yī liáng tóu míng yì zhēng
臣问：“往在海西，见百姓人人投募， 争欲征行，乃有不用官物，请自办衣粮，投名义征。
hé yīn jīn rì mù bīng rú cǐ zhù ruò
何因今日募兵，如此伫弱？
jiē bào chén yún jīn rì guān fǔ yǔ wǎng rì bù tóng rén xīn yòu bié
” 皆报臣云：“今日官府，与往日不同，人心又别。
zhēn guàn yǒng huī nián zhōng dōng xī zhēng yì shēn sǐ wáng shì zhě bìng méng chì shǐ diào jì zhuī zèng guān zhí yì yǒu huí wáng zhě guān jué yǔ qí zǐ dì
贞观、永徽年中，东西征役，身死王事者，并蒙敕使吊祭，追赠官职，亦有回亡者官爵与其子弟。
cóng xiǎn qìng wǔ nián yǐ hòu zhēng yì shēn sǐ gèng bù jiè wèn
从显庆五年以后， 征役身死，更不借问。
wǎng qián dù liáo hǎi zhě jí dé yī zhuǎn xūn guān
往前渡辽海者，即得一转勋官；
cóng xiǎn qìng wǔ nián yǐ hòu pín jīng dù hǎi bù bèi jì lù
从显庆五年以后，频经渡海， 不被记录。
zhōu xiàn fā qiǎn bīng mù rén shēn shào zhuàng jiā yǒu qián cái cān zhú guān fǔ zhě dōng xī cáng bì bìng jí de tuō
州县发遣兵募，人身少壮、家有钱财、参逐官府者，东西藏避，并即得脱；
wú qián cān zhú zhě suī shì lǎo ruò tuī bèi jí lái
无钱参逐者，虽是老弱，推背即来。
xiǎn qìng wǔ nián pò bǎi jì xūn jí xiàng píng rǎng kǔ zhàn xūn dāng shí jūn jiāng hào lìng bìng yán yǔ gāo guān zhòng shǎng bǎi fāng gòu mù wú zhǒng bù dào
显庆五年，破百济勋，及向平壤苦战勋， 当时军将号令，并言与高官重赏，百方购募，无种不道。
jì dào xi àn wéi wén jiā suǒ tuī jìn duó cì pò xūn zhōu xiàn zhuī hū qiú zhù bù dé gōng sī kùn bì bù kě yán jǐn
洎到西岸，唯闻枷锁推禁， 夺赐破勋，州县追呼，求住不得，公私困弊，不可言尽。
fā hǎi xī zhī rì yǐ yǒu zì hài táo zǒu fēi dú hǎi wài shǐ táo
发海西之日，已有自害逃走，非独海外始逃。
yòu wèi zhēng yì méng shòu xūn jí jiāng wèi róng chǒng pín nián zhēng yì wéi qǔ xūn guān qiān wǎn xīn kǔ yǔ bái dīng wú bié
又为征役，蒙授勋级，将为荣宠，频年征役，唯取勋官，牵挽辛苦，与白丁无别。
bǎi xìng bù yuàn zhēng xíng tè yóu yú cǐ
百姓不愿征行，特由于此。
bì xià zài xīng bīng mǎ píng dìng bǎi jì liú bīng zhèn shǒu jīng lüè gāo lí
”陛下再兴兵马，平定百济，留兵镇守，经略高丽。
bǎi xìng yǒu rú cǐ yì lùn ruò wéi chéng jiù gōng yè
百姓有如此议论，若为成就功业？
chén wén qín sè bù tiáo gǎi ér gèng zhāng bù zhèng shī huà suí shí qǔ shì
臣闻琴瑟不调，改而更张，布政施化，随时取适。
zì fēi zhòng shǎng míng fá hé yǐ chéng gōng
自非重赏明罚，何以成功？
chén yòu wèn jiàn zài bīng mù jiù liú zhèn wǔ nián shàng de zhī jì
臣又问：“见在兵募，旧留镇五年， 尚得支济；
ěr děng shǐ jīng yī nián hé yīn rú cǐ dān lù
尔等始经一年，何因如此单露？
bìng bào chén dào fā jiā lái rì wéi qiǎn zuò yī nián zhuāng shù zì cóng lí jiā yǐ jīng èr nián
”并报臣道：“发家来日，唯遣作一年装束，自从离家，已经二年。
zài cháo yáng wèng jīn yòu qiǎn lái qù yùn liáng shè hǎi zāo fēng duō yǒu piào shī
在朝阳瓮津，又遣来去运粮，涉海遭风，多有漂失。
chén kān zé jiàn zài bīng mù yī shang dān lù bù kān dù dōng zhě gěi dà jūn hái rì suǒ liú yī shang qiě dé yī dōng chōng shì
” 臣勘责见在兵募，衣裳单露，不堪度冬者，给大军还日所留衣裳，且得一冬充事。
lái nián qiū hòu gèng wú zhǔn nǐ
来年秋后，更无准拟。
bì xià ruò yù tiǎn miè gāo lí bù kě qì bǎi jì tǔ dì
陛下若欲殄灭高丽，不可弃百济土地。
yú fēng zài běi yú yǒng zài nán bǎi jì gāo lí jiù xiāng dǎng yuán wō rén suī yuǎn yì xiāng yǐng xiǎng ruò wú bīng mǎ hái chéng yī guó
余丰在北，余勇在南， 百济、高丽，旧相党援，倭人虽远，亦相影响，若无兵马，还成一国。
jì xū zhèn yā yòu zhì tún tián shì jiè bīng shì tóng xīn tóng dé
既须镇压， 又置屯田，事藉兵士，同心同德。
bīng shì jì yǒu cǐ yì bù kě jiāo zhù yīn xún xū hái qí dù hǎi guān xūn jí píng bǎi jì xiàng píng rǎng gōng xiào
兵士既有此议，不可胶柱因循，须还其渡海官勋及平百济向平壤功效。
chú cǐ zhī wài gēng xiāng bāo shǎng míng chì wèi láo yǐ qǐ bīng mù zhī xīn
除此之外，更相褒赏，明敕慰劳，以起兵募之心。
ruò yī jīn rì yǐ qián bù zhì chén kǒng shī lǎo qiě pí wú suǒ chéng jiù
若依今日以前布置，臣恐师老且疲，无所成就。
chén yòu jiàn jìn dài píng wú shǐ jí jù zǎi
臣又见晋代平吴，史籍具载。
nèi yǒu wǔ dì zhāng huá wài yǒu yáng hù dù yù chóu móu cè huà jīng wěi zī xún
内有武帝、张华，外有羊祜、杜预，筹谋策画，经纬谘询。
wáng jùn zhī tú zhé chōng wàn lǐ lóu chuán zhàn jiàn yǐ dào shí tou
王浚之徒，折冲万里，楼船战舰，已到石头。
gǔ chōng wáng hún zhī bèi yóu yù zhǎn zhāng huá yǐ xiè tiān xià
贾充、王浑之辈，犹欲斩张华以谢天下。
wǔ dì bào yún píng wú zhī jì chū zì zhèn yì zhāng huá tóng zhèn jiàn ěr fēi qí běn xīn
武帝报云：“平吴之计，出自朕意，张华同朕见耳，非其本心。
shì fēi bù tóng guāi luàn rú cǐ
”是非不同，乖乱如此。
píng wú zhī hòu yóu yù kǔ shéng wáng jùn lài wǔ dì yōng hù shǐ de bǎo quán
平吴之后，犹欲苦绳王浚， 赖武帝拥护，始得保全。
bù féng wǔ dì shèng míng wáng jùn bù cún shǒu lǐng
不逢武帝圣明，王浚不存首领。
chén měi dú qí shū wèi cháng bù fǔ xīn cháng tàn
臣每读其书，未尝不抚心长叹。
fú wéi bì xià jì dé bǎi jì yù qǔ gāo lí xū wài nèi tóng xīn shàng xià qí fèn jǔ wú yí cè shǐ kě chéng gōng
伏惟陛下既得百济，欲取高丽，须外内同心，上下齐奋，举无遗策，始可成功。
bǎi xìng jì yǒu cǐ yì gèng yi gǎi diào
百姓既有此议，更宜改调。
chén kǒng shì nì ěr zhī shì wú rén wèi bì xià jìn yán
臣恐是逆耳之事，无人为陛下尽言。
zì gù lǎo bìng rì qīn cán shēng jù jǐ
自顾老病日侵， 残生讵几？
yǎn hū cháng shì xián hèn jiǔ quán suǒ yǐ pī lù gān dǎn mèi sǐ wén zòu
奄忽长逝，衔恨九泉，所以披露肝胆，昧死闻奏。
shàng shēn nà qí yán
上深纳其言。
yòu qiǎn liú rén yuàn lǜ bīng dù hǎi yǔ jiù zhèn bīng jiāo dài réng shòu fú yú lóng xióng jīn dū du qiǎn yǐ zhāo jí qí yú zhòng
又遣刘仁愿率兵渡海，与旧镇兵交代，仍授扶余隆熊津都督，遣以招辑其余众。
fú yú yǒng zhě fú yú lóng zhī dì yě shì shí zǒu zài wō guó yǐ wéi fú yú fēng zhī yīng gù rén guǐ biǎo yán zhī
扶余勇者，扶余隆之弟也，是时走在倭国，以为扶余丰之应，故仁轨表言之。
yú shì rén guǐ fú hǎi xī hái
于是仁轨浮海西还。
chū rén guǐ jiāng fà dài fāng zhōu wèi rén yuē tiān jiàng fù guì cǐ wēng ěr
初，仁轨将发带方州，谓人曰：“天将富贵此翁耳！
yú zhōu sī qǐng lì rì yī juàn bìng qī miào huì rén guài qí gù dá yuē nǐ xuē píng liáo hǎi bān shì guó jiā zhēng shuò shǐ yí sú zūn fèng yān
” 于州司请历日一卷，并七庙讳，人怪其故，答曰：“拟削平辽海，颁示国家正朔， 使夷俗遵奉焉。
zhì shì jiē rú qí yán
”至是皆如其言。
lín dé èr nián fēng tài shān rén guǐ lǐng xīn luó jí bǎi jì dān luō wēi sì guó qiú zhǎng fù huì gāo zōng shén yuè zhuó bài dà sī xiàn
麟德二年，封泰山，仁轨领新罗及百济、耽罗、倭四国酋长赴会，高宗甚悦， 擢拜大司宪。
qián fēng yuán nián qiān yòu xiāng jiān jiǎn jiào tài zǐ zuǒ zhōng hù lèi qián hòu zhàn gōng fēng lè chéng xiàn nán
干封元年，迁右相，兼检校太子左中护，累前后战功，封乐城县男。
sān nián wèi xióng jīn dào ān fǔ dà shǐ jiān pèi jiāng dào zǒng guǎn fù sī kōng li jī tǎo píng gāo lí
三年，为熊津道安抚大使，兼𬇙江道总管，副司空李𪟝讨平高丽。
zǒng zhāng èr nián jūn huí yǐ jí cí zhí jiā jīn zǐ guāng lù dài fu tīng zhì shì
总章二年，军回， 以疾辞职，加金紫光禄大夫，听致仕。
xián hēng yuán nián fù shòu lǒng zhōu cì shǐ
咸亨元年，复授陇州刺史。
sān nián zhēng bài tài zǐ zuǒ shù zǐ tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jiān xiū guó shǐ
三年，征拜太子左庶子、同中书门下三品，监修国史。
wǔ nián wèi jī lín dào dà zǒng guǎn dōng fá xīn luó
五年，为鸡林道大总管，东伐新罗。
rén guǐ lǜ bīng jìng dù hù lú hé pò qí běi fāng dà zhèn qī zhòng chéng
仁轨率兵径度瓠卢河，破其北方大镇七重城。
yǐ gōng jìn jué wèi gōng bìng zǐ zhí sān rén bìng shòu shàng zhù guó
以功进爵为公，并子侄三人，并授上柱国。
zhōu dǎng róng zhī hào qí suǒ jū wéi lè chéng xiāng sān zhù lǐ
州党荣之，号其所居为乐城乡三柱里。
shàng yuán èr nián bài shàng shū zuǒ pú yè tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jiān tài zǐ bīn kè yī jiù jiān xiū guó shǐ
上元二年，拜尚书左仆射、同中书门下三品， 兼太子宾客，依旧监修国史。
yí fèng èr nián yǐ tǔ bō rù kòu mìng rén guǐ wèi táo hé dào héng jūn zhèn shǒu dà shǐ
仪凤二年，以吐蕃入寇，命仁轨为洮河道行军镇守大使。
rén guǐ měi yǒu zòu qǐng duō bèi zhōng shū lìng li jìng xuán yì zhī yóu shì yǔ jìng xuán bù xié
仁轨每有奏请，多被中书令李敬玄抑之，由是与敬玄不协。
rén guǐ zhī jìng xuán sù fēi biān jiāng cái jì yù zhòng shāng zhī shàng yán xī fān zhèn shǒu shì fēi jìng xuán mò kě
仁轨知敬玄素非边将才，冀欲中伤之，上言西蕃镇守事非敬玄莫可。
gāo zōng jù mìng jìng xuán dài zhī
高宗遽命敬玄代之。
jìng xuán zhì táo hé jūn xún wèi tǔ bō suǒ bài
敬玄至洮河军，寻为吐蕃所败。
yǒng lóng èr nián jiān tài zǐ tài fù
永隆二年，兼太子太傅。
wèi jǐ yǐ lǎo qǐ hái gǔ tīng jiě shàng shū zuǒ pú yè yǐ tài zi tài fù yī jiù zhī zhèng shì
未几，以老乞骸骨，听解尚书左仆射， 以太子太傅依旧知政事。
yǒng chún yuán nián gāo zōng xìng dōng dōu huáng tài zǐ jīng shī jiān guó qiǎn rén guǐ yǔ shì zhōng péi yán zhōng shū lìng xuē yuán chāo liú fǔ tài zǐ
永淳元年，高宗幸东都，皇太子京师监国，遣仁轨与侍中裴炎、中书令薛元超留辅太子。
èr nián tài zǐ fù dōng dōu yòu lìng tài sūn zhòng zhào jīng shī liú shǒu réng lìng rén guǐ wèi fù
二年，太子赴东都，又令太孙重照京师留守，仍令仁轨为副。
zé tiān lín cháo jiā shòu tè jìn fù bài shàng shū zuǒ pú yè tóng zhōng shū mén xià sān pǐn zhuān zhī liú shǒu shì
则天临朝，加授特进，复拜尚书左仆射、同中书门下三品，专知留守事。
rén guǐ fù shàng shū cí yǐ shuāi lǎo qǐng ba jū shǒu zhī rèn yīn chén lǚ hòu huò bài zhī shì yǐ shēn guī jiàn
仁轨复上疏辞以衰老，请罢居守之任，因陈吕后祸败之事，以申规谏。
zé tiān shǐ wǔ chéng sì jī xǐ shū wǎng jīng wèi yù zhī yuē jīn rì yǐ huáng dì liàng àn bù yán miǎo shēn qiě dài qīn zhèng
则天使武承嗣赍玺书往京慰喻之曰：“今日以皇帝谅暗不言，眇身且代亲政。
yuǎn láo quàn jiè fù biǎo cí shuāi jí guài wàng jì duō huái huáng shī jù
远劳劝诫，复表辞衰疾，怪望既多，徊徨失据。
yòu yún lǚ hòu jiàn chī yú hòu dài lù chǎn yí huò yú hàn cháo yǐn yù liáng shēn kuì wèi jiāo jí
又云‘吕后见嗤于后代，禄、产贻祸于汉朝’，引喻良深，愧慰交集。
gōng zhōng zhēn zhī cāo zhōng shǐ bù yú
公忠贞之操，终始不渝；
jìng zhí zhī fēng gǔ jīn hǎn bǐ
劲直之风，古今罕比。
chū wén cǐ yǔ néng bù wǎng rán
初闻此语，能不罔然；
jìng ér sī zhī shì wèi guī jìng
静而思之，是为龟镜。
qiě duān kuí zhī rèn yí xíng bǎi bì kuàng gōng xiān cháo jiù dé xiá ěr jù zhān
且端揆之任，仪刑百辟，况公先朝旧德，遐迩具瞻。
yuàn yǐ kuāng jiù wèi huái wú yǐ mù nián zhì qǐng
愿以匡救为怀，无以暮年致请。
xún jìn fēng jùn gōng
”寻进封郡公。
chuí gǒng yuán nián cóng xīn lìng gǎi wéi wén chāng zuǒ xiāng tóng fèng gé luán tái sān pǐn
垂拱元年，从新令改为文昌左相、 同凤阁鸾台三品。
xún hōng nián bā shí sì
寻薨，年八十四。
zé tiān fèi cháo sān rì lìng zài jīng bǎi guān yǐ cì fù diào cè zèng kāi fǔ yí tóng sān sī bīng zhōu dà dū dū péi zàng qián líng cì qí jiā shí fēng sān bǎi hù
则天废朝三日，令在京百官以次赴吊，册赠开府仪同三司、并州大都督，陪葬乾陵，赐其家实封三百户。
rén guǐ suī wèi jū duān kuí bù zì jīn jù
仁轨虽位居端揆，不自矜倨。
měi jiàn pín jiàn shí gù rén bù gǎi bù yī zhī jiù
每见贫贱时故人，不改布衣之旧。
chū wèi chén cāng wèi xiāng gōng yuán tiān gāng wèi yuē jūn zhōng dāng wèi lín tái fǔ nián jiāng jiǔ shí
初为陈仓尉，相工袁天纲谓曰：“君终当位邻台辅，年将九十。
hòu guǒ rú qí yán
”后果如其言。
rén guǐ shēn jīng suí mò zhī luàn ji qí jiàn wén zhe xíng nián jì xíng yú dài
仁轨身经隋末之乱，辑其见闻，著《行年记》， 行于代。
zi jùn guān zhì tài zǐ zhōng shè rén
子浚，官至太子中舍人。
chuí gǒng èr nián wèi kù lì suǒ xiàn bèi shā qī zǐ jí mò
垂拱二年，为酷吏所陷，被杀，妻子籍没。
zhōng zōng jí wèi yǐ rén guǐ chūn gōng jiù liáo zhuī zèng tài wèi
中宗即位， 以仁轨春宫旧僚，追赠太尉。
jùn zi miǎn kāi yuán zhōng wèi mì shū shěng shǎo jiān biǎo qǐng wèi rén guǐ lì bēi shì yuē wén xiàn
浚子冕，开元中，为秘书省少监，表请为仁轨立碑， 谥曰文献。
shǐ chén wéi shù yuē shì chēng liú lè chéng yǔ dài zhì dé tóng wèi duān kuí liú zé gān yán jiē rén yǐ shōu wù yù
史臣韦述曰：世称刘乐城与戴至德同为端揆，刘则甘言接人，以收物誉；
dài zé zhèng sè jù xià tuī měi yú jūn
戴则正色拒下，推美于君。
gù lè chéng zhī shàn yú jīn wèi mǐ ér dài shì zhī jī wú suǒ wén yān
故乐城之善于今未弭，而戴氏之𪟝无所闻焉。
wū hū
唉！
gāo míng měi chēng huò yīn yāo shì ér zhì yuǎn
高名美称，或因邀饰而致远；
shēn rén zhì xíng huò yǐ tāo huì ér mò chuán
深仁至行，或以韬晦而莫传。
qǐ wéi liú dài ér rán gài zì gǔ yǒu zhī yǐ
岂唯刘、戴而然，盖自古有之矣。
gù kǒng zǐ yuē zhòng hǎo zhī bì chá yān
故孔子曰：“众好之，必察焉；
zhòng wù zhī bì chá yān
众恶之，必察焉。
fēi fū shèng zhì xiān bù huò yě
”非夫圣智，鲜不惑也。
qiě liú gōng chěng qí sī fèn xiàn rén zhī suǒ bù néng fù tú yí guó zhī chǐ zhōng shù zhī dào qǐ qí rán hu
且刘公逞其私忿，陷人之所不能，覆徒贻国之耻，忠恕之道，岂其然乎？
hǎo chù jùn ān zhōu ān lù rén yě
郝处俊，安州安陆人也。
fù xiāng guì suí mò yǔ qī fù xǔ shào jù xiá zhōu guī guó yǐ gōng shòu chú zhōu cì shǐ fēng zèng shān xiàn gōng
父相贵，隋末，与妻父许绍据硖州归国，以功授滁州刺史，封甑山县公。
chù jùn nián shí suì yú qí fù zú yú chú zhōu fù zhī gù lì fù sòng shén hòu jǐn mǎn qiān yú pǐ xī cí bù shòu
处俊年十岁余，其父卒于滁州，父之故吏赙送甚厚，仅满千余匹，悉辞不受。
jí zhǎng hǎo dú hàn shū lüè néng àn sòng
及长，好读《汉书》，略能暗诵。
zhēn guàn zhōng běn zhōu jìn shì jǔ lì bù shàng shū gāo shì lián shén qí zhī jiě hè shòu zhù zuò zuǒ láng xí jué zèng shān xiàn gōng
贞观中，本州进士举，吏部尚书高士廉甚奇之，解褐授著作佐郎，袭爵甑山县公。
xiōng dì dǔ mù shì zhū jiù shén jǐn
兄弟笃睦，事诸舅甚谨。
zài zhuǎn téng wáng yǒu chǐ wèi wáng guān suì qì guān guī gēng
再转滕王友，耻为王官，遂弃官归耕。
jiǔ zhī zhào bài tài zǐ sī yì láng wǔ qiān lì bù shì láng
久之，召拜太子司议郎，五迁吏部侍郎。
qián fēng èr nián gǎi wéi sī liè shǎo cháng bó
干封二年， 改为司列少常伯。
shǔ gāo lí fǎn pàn zhào sī kōng li jī wèi pèi jiāng dào dà zǒng guǎn yǐ chù jùn wèi fù
属高丽反叛，诏司空李𪟝为𬇙江道大总管，以处俊为副。
cháng cì zéi chéng wèi huáng zhì zhèn zéi tú yǎn zhì jūn zhōng dà hài
尝次贼城，未遑置阵，贼徒奄至，军中大骇。
chù jùn dú jù hú chuáng fāng cān qián liáng nǎi qián jiǎn jīng ruì jī bài zhī jiàng shì duō fú qí dǎn lüè
处俊独据胡床，方餐干粮，乃潜简精锐击败之，将士多服其胆略。
zǒng zhāng èr nián bài dōng tái shì láng xún tóng dōng xī tái sān pǐn
总章二年，拜东台侍郎，寻同东西台三品。
xián hēng chū gāo zōng xìng dōng dōu huáng tài zǐ yú jīng shī jiān guó jǐn liú shì chén dài zhì dé zhāng wén guàn děng yǐ fǔ tài zǐ dú yǐ chù jùn cóng
咸亨初，高宗幸东都，皇太子于京师监国，尽留侍臣戴至德、张文瓘等以辅太子，独以处俊从。
shí dōng zhōu dào zǒng guǎn gāo kǎn pò gāo lí yú zhòng yú ān shì chéng zòu chēng yǒu gāo lí sēng yán zhōng guó zāi yì qǐng zhū zhī
时东州道总管高侃破高丽余众于安市城，奏称有高丽僧言中国灾异，请诛之。
shàng wèi chù jùn yuē zhèn wén wèi jūn shàng zhě yǐ tiān xià zhī mù ér shì yǐ tiān xià zhī ěr ér tīng gài yù guǎng wén jiàn yě
上谓处俊曰：“朕闻为君上者，以天下之目而视，以天下之耳而听，盖欲广闻见也。
qiě tiān jiàng zāi yì suǒ yǐ jǐng wù rén jūn
且天降灾异，所以警悟人君。
qí biàn gǒu shí yán zhī zhě hé zuì
其变苟实，言之者何罪？
qí shì bì xū wén zhī zhě zú yǐ zì jiè
其事必虚，闻之者足以自戒。
shùn lì bàng mù liáng yǒu yǐ yě
舜立谤木，良有以也。
yù qián tiān xià zhī kǒu qí kě de hu
欲箝天下之口，其可得乎？
cǐ bù zú yǐ jiā zuì
此不足以加罪。
tè lìng shè zhī
”特令赦之。
yīn wèi chù jùn yuē wáng zhě wú wài hé jiè yú shǒu yù
因谓处俊曰：“王者无外，何藉于守御。
suī rán chóng mén jī tuò gài bèi bù yú fāng zhī jìn wèi zài yú jǐn sù
虽然，重门击柝，盖备不虞，方知禁卫在于谨肃。
zhèn cháng yǐ qín fǎ yóu wèi tài kuān jīng kē pǐ fū ěr ér bǐ shǒu qiè fā shǐ huáng hài jù mò yǒu jù zhě qǐ bù yóu jī xí kuān màn shǐ qí rán hu
朕尝以秦法犹为太宽，荆轲匹夫耳，而匕首窃发，始皇骇惧，莫有拒者，岂不由积习宽慢使其然乎？
chù jùn duì yuē cǐ yóu fǎ jí suǒ zhì fēi kuān màn yě
”处俊对曰：“此由法急所致，非宽慢也。
shàng yuē hé yǐ zhī zhī
”上曰：“何以知之？
duì yuē qín fǎ zhé shēng diàn zhě yí sān zú
”对曰：“秦法：辄升殿者，夷三族。
rén jiē jù zú ān yǒu gǎn jù zhě
人皆惧族，安有敢拒者？
dǎi hu wèi wǔ fǎ shàng jùn
逮乎魏武， 法尚峻。
chén jiàn wèi lìng yún jīng chéng yǒu biàn jiǔ qīng gè jū qí fǔ
臣见《魏令》云：‘京城有变，九卿各居其府。
qí hòu yán cái zuò luàn yǔ qí tú shǔ shù shí rén gōng zuǒ yè mén wèi wǔ dēng tóng què tái yuǎn wàng wú gǎn jiù zhě
’其后严才作乱，与其徒属数十人攻左掖门，魏武登铜雀台远望，无敢救者。
shí wáng xiū wéi fèng cháng wén biàn zhào chē mǎ wèi zhì biàn jiàng guān shǔ bù zhì gōng mén
时王修为奉常，闻变召车马， 未至，便将官属步至宫门。
wèi wǔ wàng jiàn zhī yuē bǐ lái zhě bì wáng xiū hu
魏武望见之，曰：‘彼来者必王修乎！
cǐ yóu wáng xiū chá biàn zhī jī wéi fǎ fù nàn
’此由王修察变知机，违法赴难。
xiàng gè shǒu fǎ suì chéng qí huò
向各守法，遂成其祸。
gù wáng zhě shè fǎ fū huà bù kě yǐ tài jí
故王者设法敷化，不可以太急。
fu zhèng kuān zé rén màn zhèng jí zé rén wú suǒ cuò shǒu zú
夫政宽则人慢，政急则人无所措手足。
shèng wáng zhī dào kuān měng xiāng jì
圣王之道，宽猛相济。
shī yuē bù xiè yú wèi rén zhī yōu xì wèi rén zhèng yě
《诗》曰‘不懈于位，人之攸塈’，谓仁政也；
yòu yuē shì è kòu nüè wú bǐ zuò tè wèi wēi xíng yě
又曰‘式遏寇虐，无俾作慝’，谓威刑也。
hóng fàn yuē gāo míng róu kè chén qián gāng kè wèi zhōng dào yě
《洪范》曰‘高明柔克，沉潜刚克’，谓中道也。
shàng yuē shàn
皇上说：“好。”
yòu yǒu hú sēng lú qié ā yì duō shòu zhào hé cháng nián yào gāo zōng jiāng ěr zhī
”又有胡僧卢伽阿逸多受诏合长年药， 高宗将饵之。
chù jùn jiàn yuē xiū duǎn yǒu mìng wèi wén wàn shèng zhī zhǔ qīng fú fán yí zhī yào
处俊谏曰：“修短有命，未闻万乘之主，轻服蕃夷之药。
xī zhēn guàn mò nián xiān dì lìng pó luó mén sēng nà luō ěr suō mèi yī qí běn guó jiù fāng hé cháng shēng yào
昔贞观末年， 先帝令婆罗门僧那罗迩娑寐依其本国旧方合长生药。
hú rén yǒu yì shù zhēng qiú líng cǎo mì shí lì nián ér chéng
胡人有异术，征求灵草秘石， 历年而成。
xiān dì fú zhī jìng wú yì xiào dà jiàn zhī jì míng yī mò zhī suǒ wéi
先帝服之，竟无异效，大渐之际，名医莫知所为。
shí yì zhě guī zuì yú hú rén jiāng shēn xiǎn lù yòu kǒng qǔ xiào yí dí fǎ suì bù xíng
时议者归罪于胡人， 将申显戮，又恐取笑夷狄，法遂不行。
guī jìng ruò shì wéi bì xià shēn chá
龟镜若是，惟陛下深察。
gāo zōng nà zhī dàn jiā lú qié wèi huái huà dà jiàng jūn bù fú qí yào
”高宗纳之，但加卢伽为怀化大将军，不服其药。
xún ér guān míng fù jiù
寻而官名复旧。
chù jùn shòu huáng mén shì láng
处俊授黄门侍郎。
sān nián jiā yín qīng guāng lù dài fū zhuǎn zhōng shū shì láng
三年，加银青光禄大夫，转中书侍郎。
sì nián jiān xiū guó shǐ
四年，监修国史。
shàng yuán yuán nián gāo zōng yù hán yuán diàn dōng xiáng luán gé guān dà pú
上元元年，高宗御含元殿东翔鸾阁观大酺。
shí jīng chéng sì xiàn jí tài cháng yīn yuè fēn wéi dōng xī liǎng péng dì lìng yōng wáng xián wèi dōng péng zhōu wáng huì wèi xi péng wu yǐ jiǎo shèng wéi lè
时京城四县及太常音乐分为东西两朋，帝令雍王贤为东朋，周王讳为西朋，务以角胜为乐。
chù jùn jiàn yuē chén wén lǐ suǒ yǐ shì tóng zǐ wú kuáng zhě kǒng qí qī zhà zhī xīn shēng yě
处俊谏曰：：“臣闻礼所以示童子无诳者，恐其欺诈之心生也。
fú yǐ èr wáng chūn qiū shàng shǎo yì qù wèi dìng dāng xū tuī duō ràng měi xiāng jìng rú yī
伏以二王春秋尚少，意趣未定，当须推多让美，相敬如一。
jīn hū fēn wéi èr péng dì xiāng kuā jìng
今忽分为二朋，递相夸竞。
qiě pái yōu xiǎo rén yán cí wú dù hān lè zhī hòu nán wéi jìn zhǐ kǒng qí jiāo zhēng shèng fù jī qiào shī lǐ
且俳优小人，言辞无度，酣乐之后，难为禁止，恐其交争胜负，讥诮失礼。
fēi suǒ yǐ dǎo rén yì shì hé mù yě
非所以导仁义，示和睦也。
gāo zōng jué rán yuē qīng zhī yuǎn shí fēi zhòng rén suǒ jí yě
”高宗矍然曰：“卿之远识，非众人所及也。
jù lìng zhǐ zhī
”遽令止之。
xún dài yán lì běn wèi zhōng shū lìng
寻代阎立本为中书令。
suì yú jiān tài zǐ bīn kè jiǎn jiào bīng bù shàng shū
岁余，兼太子宾客、检校兵部尚书。
sān nián gāo zōng yǐ fēng zhěn yù xùn wèi lìng tiān hòu shè zhī guó shì yǔ zǎi xiàng yì zhī
三年，高宗以风疹欲逊位，令天后摄知国事，与宰相议之。
chù jùn duì yuē cháng wén lǐ jīng yún tiān zǐ lǐ yáng dào hòu lǐ yīn dé
处俊对曰：“尝闻礼经云：‘天子理阳道，后理阴德。
zé dì zhī yǔ hòu yóu rì zhī yǔ yuè yáng zhī yǔ yīn gè yǒu suǒ zhǔ shǒu yě
’则帝之与后，犹日之与月，阳之与阴，各有所主守也。
bì xià jīn yù wéi fǎn cǐ dào chén kǒng shàng zé zhé jiàn yú tiān xià zé qǔ guài yú rén
陛下今欲违反此道，臣恐上则谪见于天，下则取怪于人。
xī wèi wén dì zhuó lìng shēn bēng hòu shàng bù xǔ huáng hòu lín cháo jīn bì xià nài hé suì yù gōng zì chuán wèi yú tiān hòu
昔魏文帝著令， 身崩后尚不许皇后临朝，今陛下奈何遂欲躬自传位于天后？
kuàng tiān xià zhě gāo zǔ tài zōng èr shèng zhī tiān xià fēi bì xià zhī tiān xià yě
况天下者，高祖、太宗二圣之天下，非陛下之天下也。
bì xià zhèng hé jǐn shǒu zōng miào chuán zhī zǐ sūn chéng bù kě chí guó yú rén yǒu sī yú hòu zú
陛下正合谨守宗庙，传之子孙，诚不可持国与人， 有私于后族。
fú qǐ tè chuí xiáng nà
伏乞特垂详纳。
zhōng shū shì láng li yì yǎn jìn yuē chù jùn suǒ yǐn jīng zhǐ zú kě yī píng wéi shèng lǜ wú yí zé cāng shēng xìng shèn
”中书侍郎李义琰进曰：“处俊所引经旨，足可依凭， 惟圣虑无疑，则苍生幸甚。
dì yuē shì
”帝曰：“是。
suì zhǐ
”遂止。
yí fèng èr nián jiā jīn zǐ guāng lù dài fu xíng tài zǐ zuǒ shù zǐ bìng yī jiù zhī zhèng shì jiān xiū guó shǐ
仪凤二年，加金紫光禄大夫， 行太子左庶子，并依旧知政事，监修国史。
sì nián dài zhāng wén guàn wèi shì zhōng
四年，代张文瓘为侍中。
chù jùn xìng jiǎn sù tǔ mù xíng hái zì cān zōng cháo zhèng měi yǔ shàng yán yì bì yǐn jīng jí yǐ yìng duì duō yǒu kuāng yì shén de dà chén zhī tǐ
处俊性俭素， 土木形骸，自参综朝政，每与上言议，必引经籍以应对，多有匡益，甚得大臣之体。
shì zhōng píng ēn gōng xǔ yǔ shī jí chù jùn zhī jiù zǎo tóng zhōu lǐ jù huàn dá yú shí
侍中、平恩公许圉师，即处俊之舅，早同州里，俱宦达于时。
yòu qí xiāng rén tián shì péng shì yǐ zhí huò jiàn chēng
又其乡人田氏、彭氏， 以殖货见称。
yǒu péng zhì yún xiǎn qìng zhōng shàng biǎo qǐng yǐ jiā juàn bù èr wàn duàn zhù jūn zhào shòu qí juàn wàn pǐ tè shòu fèng yì láng réng bù gào tiān xià
有彭志筠，显庆中，上表请以家绢布二万段助军，诏受其绢万匹，特授奉议郎，仍布告天下。
gù jiāng huái jiān yǔ yuē guì rú xǔ hǎo fù ruò tián péng
故江、淮间语曰：“贵如许、郝，富若田、彭。
chù jùn qiān tài zǐ shǎo bǎo
”处俊迁太子少保。
kāi yào yuán nián hōng nián qī shí wǔ zèng kāi fǔ yí tóng sān sī jīng zhōu dà dū dū
开耀元年薨，年七十五，赠开府仪同三司、荆州大都督。
gāo zōng shén shāng dào zhī gù wèi shì chén yuē chù jùn zhì cún zhōng zhèng jiān yǒu xué shí
高宗甚伤悼之， 顾谓侍臣曰：“处俊志存忠正，兼有学识。
zhì yú diāo shì fú wán suī jí zhī wú yì rán cháng rén bù néng yì qíng qì shè jiē hào shàng shē chǐ chù jùn cháng bǎo qí zhì sù zhōng shǐ bù yú
至于雕饰服玩，虽极知无益，然常人不能抑情弃舍，皆好尚奢侈，处俊尝保其质素，终始不渝。
suī fēi yuán xūn zuǒ mìng gù yì duō shí qū shǐ
虽非元勋佐命，固亦多时驱使。
yòu jiàn yí biǎo yōu guó wàng jiā jīn jì yún wáng shēn kě shāng xī
又见遗表，忧国忘家，今既云亡，深可伤惜。
jí yú guāng shùn mén jǔ āi yī rì bù shì shì zhōng jì yǐ shào láo zèng juàn bù bā bǎi duàn mǐ sù bā bǎi shuò
”即于光顺门举哀一日，不视事，终祭以少牢，赠绢布八百段、米粟八百硕。
lìng bǎi guān fù kū gěi líng yú bìng jiā kǒu dì hái xiāng guān gōng zàng shì
令百官赴哭，给灵舆，并家口递还乡，官供葬事。
qí zi mì shū láng běi sǒu shàng biǎo cí suǒ zèng cì jí zàng dì zhī shì gāo zōng bù xǔ
其子秘书郎北叟上表辞所赠赐及葬递之事，高宗不许。
shì zhōng péi yán yuē chù jùn lín wáng chén wǎng jiàn zhī shǔ chén yuē shēng jì wú yì míng shí sǐ hòu hé yi fán fèi
侍中裴炎曰： “处俊临亡，臣往见之，属臣曰：‘生既无益明时，死后何宜烦费。
míng mù zhī hòu tǎng yǒu ēn cì zèng wù jí guī xiāng dì sòng zàng rì yíng zào bù yù láo guān sī gōng jǐ
瞑目之后，傥有恩赐赠物，及归乡递送，葬日营造，不欲劳官司供给。
gāo zōng shēn jiā tàn zhī cóng qí yí yì wéi jiā zèng wù ér yǐ
’”高宗深嘉叹之，从其遗意，唯加赠物而已。
chù jùn sūn xiàng xián chuí gǒng zhōng wèi tài zǐ tōng shì shè rén zuò shì fú zhū lín xíng yán duō bù shùn
处俊孙象贤，垂拱中为太子通事舍人，坐事伏诛，临刑言多不顺。
zé tiān dà nù lìng zhǎn qì réng zhī jiě qí tǐ fā qí fù mǔ fén mù fén ruò shī tǐ chù jùn yì zuò zhuó guān huǐ jiù
则天大怒，令斩讫，仍支解其体，发其父母坟墓，焚𦶟尸体，处俊亦坐斫棺毁柩。
zì cǐ fǎ sī měi jiāng shā rén bì xiān yǐ mù wán sāi qí kǒu rán hòu jiā xíng qì yú zé tiān zhī dài
自此法司每将杀人，必先以木丸塞其口，然后加刑，讫于则天之代。
péi xíng jiǎn jiàng zhōu wén xǐ rén
裴行俭，绛州闻喜人。
zēng zǔ bó fèng zhōu piào qí dà jiàng jūn fén zhōu cì shǐ láng yá jùn gōng
曾祖伯凤，周骠骑大将军、汾州刺史、琅邪郡公。
zǔ dìng gāo féng yì jùn shǒu xí fēng láng yá gōng
祖定高，冯翊郡守，袭封琅邪公。
fù rén jī duò zuǒ guāng lù dài fu xiàn yú wáng shì chōng hòu móu guī guó shì xiè yù hài
父仁基，隋左光禄大夫，陷于王世充，后谋归国，事泄遇害；
wǔ dé zhōng zèng yuán zhōu dū du shì yuē zhōng
武德中，赠原州都督，谥曰忠。
xíng jiǎn yòu yǐ mén yìn bǔ hóng wén shēng
行俭幼以门荫补弘文生。
zhēn guàn zhōng jǔ míng jīng bài zuǒ tún wèi cāng cáo cān jūn
贞观中，举明经， 拜左屯卫仓曹参军。
shí sū dìng fāng wèi dà jiàng jūn shén qí zhī jǐn yǐ yòng bīng qí shù shòu xíng jiǎn
时苏定方为大将军，甚奇之，尽以用兵奇术授行俭。
xiǎn qìng èr nián liù qiān cháng ān lìng
显庆二年， 六迁长安令。
shí gāo zōng jiāng fèi huáng hòu wáng shì ér lì wǔ zhāo yí xíng jiǎn yǐ wéi guó jiā yōu huàn bì cóng cǐ shǐ yǔ tài wèi zhǎng sūn wú jì shàng shū zuǒ pú yè chǔ suì liáng sī yì qí shì dà lǐ yuán gōng yú yú zhāo yí mǔ róng guó fū rén zèn zhī yóu shì zuǒ shòu xī zhōu dū du fǔ zhǎng shǐ
时高宗将废皇后王氏而立武昭仪，行俭以为国家忧患必从此始，与太尉长孙无忌、尚书左仆射褚遂良私议其事，大理袁公瑜于昭仪母荣国夫人谮之，由是左授西州都督府长史。
lín dé èr nián lèi bài ān xī dà dū hù xī yù zhū guó duō mù yì guī xiáng zhēng bài sī wén shǎo qīng
麟德二年，累拜安西大都护，西域诸国多慕义归降，征拜司文少卿。
zǒng zhāng zhōng qiān sī liè shǎo cháng bó
总章中，迁司列少常伯。
xián hēng chū guān míng fù jiù gǎi wéi lì bù shì láng yǔ li jìng xuán wèi èr tóng shí diǎn xuǎn shí yú nián shén yǒu néng míng shí rén chēng wéi péi li
咸亨初，官名复旧，改为吏部侍郎，与李敬玄为贰，同时典选十余年，甚有能名，时人称为裴、李。
xíng jiǎn shǐ shè cháng míng xìng lì bǎng yǐn quán zhù děng fǎ yòu dìng zhōu xiàn shēng jiàng guān zī gāo xià yǐ wéi gù shì
行俭始设长名姓历榜，引铨注等法，又定州县升降、官资高下，以为故事。
shàng yuán èr nián jiā yín qīng guāng lù dài fu
上元二年，加银青光禄大夫。
gāo zōng yǐ xíng jiǎn gōng yú cǎo shū
高宗以行俭工于草书。
cháng yǐ juàn sù bǎi juǎn lìng xíng jiǎn cǎo shū wén xuǎn yī bù dì lǎn zhī chēng shàn cì bó wǔ bǎi duàn
尝以绢素百卷，令行俭草书《文选》一部，帝览之称善，赐帛五百段。
xíng jiǎn cháng wèi rén yuē chǔ suì liáng fēi jīng bǐ jiā mò wèi cháng zhé shū bù zé bǐ mò ér yán jié zhě wéi yú jí yú shì nán ěr
行俭尝谓人曰：“褚遂良非精笔佳墨，未尝辄书，不择笔墨而妍捷者，唯余及虞世南耳。
sān nián tǔ bō bèi pàn zhào xíng jiǎn wèi táo zhōu dào zuǒ èr jūn zǒng guǎn
”三年，吐蕃背叛，诏行俭为洮州道左二军总管。
xún yòu wèi tài zhōu zhèn fǔ yòu jūn zǒng guǎn bìng shòu yuán shuài zhōu wáng jié dù
寻又为泰州镇抚右军总管，并受元帅周王节度。
yí fèng èr nián shí xìng kè hán ā shǐ nà fú yán dōu zhī jí li zhē fú shān dòng fán luò qīn bī ān xī lián hé tǔ bō yì zhě yù fā bīng tǎo zhī
仪凤二年，十姓可汗阿史那匐延都支及李遮匐扇动蕃落，侵逼安西，连和吐蕃，议者欲发兵讨之。
xíng jiǎn jiàn yì yuē tǔ bō pàn huàn gān gē wèi xi jìng xuán shěn lǐ shī lǜ sàng yuán ān kě gèng wéi xī fāng shēng shì
行俭建议曰：“吐蕃叛涣，干戈未息， 敬玄、审礼，失律丧元，安可更为西方生事？
jīn bō sī wáng shēn méi qí zi ní niè shī shī chōng zhì zài jīng wàng chāi shǐ wǎng bō sī cè lì jí lù yóu èr fán bù luò biàn yí cóng shì bì kě yǒu gōng
今波斯王身没，其子泥涅师师充质在京，望差使往波斯册立，即路由二蕃部落，便宜从事，必可有功。
gāo zōng cóng zhī yīn mìng xíng jiǎn cè sòng bō sī wáng réng wèi ān fǔ dà shí shǐ
”高宗从之，因命行俭册送波斯王，仍为安抚大食使。
tú jīng mò hè yán qì shǔ fēng shā huì míng dǎo zhě yì mí
途经莫贺延碛，属风沙晦暝，导者益迷。
xíng jiǎn mìng xià yíng qián chéng zhì jì lìng gào jiāng lì quán jǐng fēi yáo
行俭命下营，虔诚致祭，令告将吏，泉井非遥。
é ér yún shōu fēng jìng xíng shù bǎi bù shuǐ cǎo shén fēng hòu lái zhī rén mò zhī qí chù
俄而云收风静，行数百步，水草甚丰， 后来之人，莫知其处。
zhòng jiē yuè fú bǐ zhī èr shī jiāng jūn
众皆悦服，比之贰师将军。
zhì xī zhōu rén lì jiāo yíng xíng jiǎn zhào qí háo jié zǐ dì qiān yú rén suí jǐ ér xi
至西州，人吏郊迎，行俭召其豪杰子弟千余人随己而西。
nǎi yáng yán dài qí xià yuē jīn zhèng yán zhēng rè bǎn nán mào liáng qiū zhī hòu fāng kě jiàn xíng
乃扬言绐其下曰：“今正炎蒸，热坂难冒，凉秋之后，方可渐行。
dōu zhī chān zhī zhī suì bù shè bèi
”都支觇知之，遂不设备。
xíng jiǎn réng zhào sì zhèn zhū fān qiú zhǎng háo jié wèi yuē yì xī cǐ yóu wèi cháng yàn juàn suī hái jīng niǎn wú shí zàn wàng
行俭仍召四镇诸蕃酋长豪杰谓曰：“忆昔此游， 未尝厌倦，虽还京辇，无时暂忘。
jīn yīn shì xíng yù xún jiù shǎng shuí néng cóng wú liè yě
今因是行，欲寻旧赏，谁能从吾猎也？
shì shí fán qiú zǐ dì tóu mù zhě jǐn wàn rén
”是时蕃酋子弟投募者仅万人。
xíng jiǎn jiǎ wèi tián yóu jiào shì bù wǔ shù rì suì bèi dào ér jìn
行俭假为畋游，教试部伍，数日，遂倍道而进。
qù dōu zhī bù luò shí yú lǐ xiān qiǎn dōu zhī suǒ qīn wèn qí ān fǒu wài shì xián xiá shì fēi tǎo xí xù yòu shǐ rén qù zhào xiāng jiàn
去都支部落十余里，先遣都支所亲问其安否，外示闲暇，似非讨袭，续又使人趣召相见。
dōu zhī xiān yǔ zhē fú tōng móu qiū zhōng nǐ jù hàn shǐ zú wén jūn dào jì wú suǒ chū zì lǜ r zhí shǒu lǐng děng wǔ bǎi yú qí jiù yíng lái yè suì qín zhī
都支先与遮匐通谋，秋中拟拒汉使，卒闻军到，计无所出，自率儿侄首领等五百余骑就营来谒，遂擒之。
shì rì chuán qí qì jiàn zhū bù qiú zhǎng xī lái qǐng mìng bìng zhí sòng suì yè chéng
是日，传其契箭，诸部酋长悉来请命，并执送碎叶城。
jiǎn qí jīng qí qīng jī xiǎo yè qián jìn jiāng lǔ zhē fú
简其精骑， 轻赍晓夜前进，将虏遮匐。
tú zhōng guǒ huò dōu zhī hái shǐ yǔ zhē fú shǐ tóng lái
途中果获都支还使，与遮匐使同来。
xíng jiǎn shì zhē fú xíng rén lìng xiān wǎng xiǎo yù qí zhǔ jiān shù dōu zhī yǐ qín zhē fú xún fù lái jiàng
行俭释遮匐行人， 令先往晓喻其主，兼述都支已擒，遮匐寻复来降。
yú shì jiāng lì yǐ xià lì bēi yú suì yè chéng yǐ jì qí gōng qín dōu zhī zhē fú ér hái
于是将吏已下立碑于碎叶城以纪其功，擒都支、遮匐而还。
gāo zōng tíng láo zhī yuē bǐ yǐ xī fú wèi níng qiǎn qīng zǒng bīng tǎo zhú gū jūn shēn rù jīng tú wàn lǐ
高宗廷劳之曰：“比以西服未宁，遣卿总兵讨逐，孤军深入，经途万里。
qīng quán lüè yǒu wén chéng jié sù zhe bīng bù xuè rèn ér xiōng dǎng tiǎn miè
卿权略有闻，诚节夙著，兵不血刃，而凶党殄灭。
fá pàn róu fú shēn fù zhèn wěi
伐叛柔服，深副朕委。
xún yòu cì yàn
”寻又赐宴。
wèi xíng jiǎn yuē qīng wén wǔ jiān zī jīn gù shòu qīng èr zhí
谓行俭曰：“卿文武兼资，今故授卿二职。
jí rì bài lǐ bù shàng shū jiān jiǎn jiào yòu wèi dà jiàng jūn
”即日拜礼部尚书，兼检校右卫大将军。
diào lù yuán nián tū jué ā shǐ dé wēn fu fǎn chán yú guǎn nèi èr shí sì zhōu bìng pàn yīng zhī zhòng shù shí wàn
调露元年，突厥阿史德温傅反，单于管内二十四州并叛应之，众数十万。
chán yú dū hù xiāo sì yè lǜ bīng tǎo zhī fǎn wèi suǒ bài
单于都护萧嗣业率兵讨之，反为所败。
yú shì yǐ xíng jiǎn wèi dìng xiāng dào héng jūn dà zǒng guǎn lǜ tài pú shǎo qīng li sī wén yíng zhōu dū dū zhōu dào wu děng bù bīng shí bā wàn bìng xi jūn chéng wu tǐng dōng jūn li wén jiǎn děng zǒng sān shí yú wàn lián gèn shù qiān lǐ bìng shòu xíng jiǎn jié dù
于是以行俭为定襄道行军大总管，率太仆少卿李思文、营州都督周道务等部兵十八万，并西军程务挺、东军李文暕等总三十余万， 连亘数千里，并受行俭节度。
táng shì chū shī zhī shèng wèi zhī yǒu yě
唐世出师之盛，未之有也。
xíng jiǎn xíng zhì shuò zhōu zhī xiāo sì yè yǐ yùn liáng bèi lüè bīng duō něi sǐ suì zhà wèi liáng chē sān bǎi chéng měi chē fú zhuàng shì wǔ rén gè jī mò dāo jìn nǔ yǐ léi bīng shù bǎi rén yuán chē jiān fú jīng bīng lìng jū xiǎn yǐ dài zhī
行俭行至朔州，知萧嗣业以运粮被掠，兵多馁死，遂诈为粮车三百乘，每车伏壮士五人，各赍陌刀、劲弩， 以羸兵数百人援车，兼伏精兵，令居险以待之。
zéi guǒ dà xià léi bīng qì chē sàn zǒu
贼果大下，羸兵弃车散走。
zéi qū chē jiù quán shuǐ
贼驱车就泉水。
jiě ān mù mǎ fāng nǐ qǔ liáng chē zhōng zhuàng shì qí fā fú bīng yì zhì shā huò dài jìn yú zhòng bēn kuì
解鞍牧马，方拟取粮，车中壮士齐发，伏兵亦至，杀获殆尽，余众奔溃。
zì shì xù qiǎn liáng chē wú gǎn jìn zhī zhě
自是续遣粮车，无敢近之者。
jí jūn zhì chán yú zhī běi jì wǎn xià yíng háo qiàn fāng zhōu jù lìng yí jiù chóng gāng
及军至单于之北，际晚下营，壕堑方周，遽令移就崇冈。
jiàng shì jiē yǐ shì zhòng fāng jiù ān dǔ bù kě láo rǎo xíng jiǎn bù cóng gèng lìng cù zhī
将士皆以士众方就安堵，不可劳扰，行俭不从，更令促之。
bǐ yè fēng yǔ bào zhì qián shè yíng suǒ shuǐ shēn zhàng yú jiàng shì mò bù tàn fú
比夜，风雨暴至， 前设营所水深丈余，将士莫不叹伏。
zéi zhòng yú hēi shān jù zhàn xíng jiǎn pín zhàn jiē jié qián hòu shā lǔ bù kě shèng shù
贼众于黑山拒战，行俭频战皆捷，前后杀虏不可胜数。
wěi kè hán ní shú fú wèi qí xià suǒ shā yǐ qí shǒu lái jiàng yòu qín qí dà shǒu lǐng fèng zhí ér hái
伪可汗泥熟匐为其下所杀，以其首来降，又擒其大首领奉职而还。
yú dǎng zǒu yī láng shān
余党走依狼山。
xíng jiǎn jì huí ā shǐ nà fú niàn yòu wěi chēng kè hán yǔ wēn fù hé shì jiū jí yú zhòng
行俭既回，阿史那伏念又伪称可汗，与温傅合势，鸠集余众。
míng nián xíng jiǎn fù zǒng zhū jūn tǎo zhī
明年，行俭复总诸军讨之。
dùn jūn yú dài zhōu zhī xíng kǒu zòng fǎn jiàn shuō fú niàn yǔ wēn fu lìng xiāng cāi èr
顿军于代州之陉口，纵反间说伏念与温傅，令相猜贰。
fú niàn kǒng jù mì sòng jiàng kuǎn réng qǐng zì xiào
伏念恐惧， 密送降款，仍请自效。
xíng jiǎn bù xiè qí shì ér mì biǎo yǐ wén
行俭不泄其事，而密表以闻。
shù rì yǒu yān chén zhǎng tiān ér zhì chì hòu huáng huò lái bái xíng jiǎn zhào sān jūn wèi yuē cǐ shì fú niàn zhí wēn fu lái jiàng fēi tā
数日，有烟尘涨天而至，斥候惶惑来白，行俭召三军谓曰：“此是伏念执温傅来降，非他。
rán shòu xiáng rú shòu dí dàn xū yán bèi
然受降如受敌，但须严备。
gèng qiǎn dān shǐ yíng qián láo zhī
”更遣单使迎前劳之。
shǎo jiàn fú niàn guǒ lǜ qí shǔ fù wēn fu yì jūn mén qǐng zuì jǐn píng tū jué yú dǎng
少间，伏念果率其属缚温傅诣军门请罪，尽平突厥余党。
gāo zōng dà yuè qiǎn hù bù shàng shū cuī zhī tì fù jūn láo zhī
高宗大悦，遣户部尚书崔知悌赴军劳之。
shì zhōng péi yán hài xíng jiǎn zhī gōng zǒng guǎn chéng wu tǐng zhāng qián xù shàng yán fú niàn wèi zi yíng bī zhú yòu qì běi huí hé děng tóng xiàng nán bī zhī jiǒng jí ér jiàng
侍中裴炎害行俭之功，总管程务挺、 张虔勖上言：“伏念为子营逼逐，又碛北回纥等同向南逼之，窘急而降。
yóu shì xíng jiǎn zhī gōng bù lù zhǎn fú niàn jí wēn fu yú dū shì
”由是行俭之功不录，斩伏念及温傅于都市。
xíng jiǎn tàn yuē hún jùn qián shì gǔ jīn chǐ zhī
行俭叹曰：“浑、浚前事，古今耻之。
dàn kǒng shā jiàng zhī hòu wú fù lái zhě
但恐杀降之后，无复来者。
yīn chēng jí bù chū yǐ xūn fēng wén xǐ xiàn gōng
”因称疾不出，以勋封闻喜县公。
yǒng chún yuán nián shí xìng wěi kè hán chē báo fǎn pàn zhào fù yǐ xíng jiǎn wèi jīn yá dào dà zǒng guǎn lǜ shí jiāng jūn yǐ tǎo zhī
永淳元年，十姓伪可汗车薄反叛，诏复以行俭为金牙道大总管，率十将军以讨之。
shī wèi xíng
师未行。
qí nián sì yuè xíng jiǎn bìng zú nián liù shí sì zèng yōu zhōu dū du shì yuē xiàn
其年四月，行俭病卒，年六十四，赠幽州都督，谥曰献。
tè zhào lìng huáng tài zǐ chà liù pǐn jīng guān yī rén jiǎn jiào jiā shì wǔ liù nián jiān dài r sūn shāo chéng zhǎng rì tíng
特诏令皇太子差六品京官一人检校家事，五六年间，待儿孙稍成长日停。
zhōng zōng jí wèi zhuī zèng yáng zhōu dà dū dū
中宗即位，追赠扬州大都督。
yǒu jí èr shí juǎn zhuàn cǎo zì zá tǐ shù wàn yán bìng chuán yú dài
有集二十卷，撰《草字杂体》数万言，并传于代。
yòu zhuàn xuǎn pǔ shí juǎn ān zhì jūn yíng háng zhèn bù tǒng kè liào shèng fù zhēn bié qì néng děng sì shí liù jué zé tiān lìng mì shū jiān wǔ chéng sì yì zhái bìng mì shōu rù nèi
又撰《选谱》十卷，安置军营、行阵部统、克料胜负、甄别器能等四十六诀，则天令秘书监武承嗣诣宅，并密收入内。
xíng jiǎn yóu xiǎo yīn yáng suàn shù jiān yǒu rén lún zhī jiàn
行俭尤晓阴阳、算术，兼有人伦之鉴。
zì zhǎng xuǎn jí wèi dà zǒng guǎn fán yù xián jùn wú bù zhēn cǎi měi zhì dí cuī xiōng bì xiān qī jié rì
自掌选及为大总管，凡遇贤俊，无不甄采，每制敌摧凶，必先期捷日。
shí yǒu hòu jìn yáng jiǒng wáng bó lú zhào lín luò bīn wáng bìng yǐ wén zhāng jiàn chēng lì bù shì láng li jìng xuán shèng wèi yán yù yǐn yǐ shì xíng jiǎn xíng jiǎn yuē cái míng yǒu zhī jué lù gài guǎ
时有后进杨炯、王勃、卢照邻、骆宾王并以文章见称，吏部侍郎李敬玄盛为延誉，引以示行俭，行俭曰：“才名有之，爵禄盖寡。
yáng yīng zhì lìng zhǎng yú bìng xiān néng lìng zhōng
杨应至令长，余并鲜能令终。
shì shí sū wèi dào wáng jù wèi zhī míng yīn diào xuǎn xíng jiǎn yī jiàn shēn lǐ yì zhī
”是时，苏味道、王剧未知名，因调选，行俭一见， 深礼异之。
réng wèi yuē yǒu wǎn nián zǐ xī hèn bú jiàn qí chéng zhǎng
仍谓曰：“有晚年子息，恨不见其成长。
èr gōng shí shù nián dāng jū héng shí yuàn jì shí cǐ bèi
二公十数年当居衡石，愿记识此辈。
qí hòu xiāng jì wèi lì bù
”其后相继为吏部。
jiē rú qí yán
皆如其言。
xíng jiǎn cháng suǒ yǐn piān pí yǒu chéng wu tǐng zhāng qián xù cuī zhì biàn wáng fāng yì dǎng jīn pí liú jìng tóng guō dài fēng li duō zuò hēi chǐ cháng zhī jǐn wèi míng jiàng zhì cì shǐ jiāng jūn zhě shù shí rén
行俭尝所引偏裨，有程务挺、张虔勖、崔智辩、王方翼、党金毗、刘敬同、郭待封、李多祚、黑齿常之，尽为名将，至刺史、 将军者数十人。
qí suǒ zhī shǎng duō cǐ lèi yě
其所知赏，多此类也。
xíng jiǎn cháng lìng yī rén hé yào qǐng xī jiǎo shè xiāng sòng zhě wù yí shī yǐ ér huáng jù qián cuàn
行俭尝令医人合药，请犀角、麝香，送者误遗失，已而惶惧潜窜。
yòu yǒu chì cì mǎ jí xīn ān lìng shǐ zhé chí zhòu mǎ dào ān pò lìng shǐ yì táo
又有敕赐马及新鞍，令史辄驰骤，马倒鞍破，令史亦逃。
xíng jiǎn bìng wěi suǒ qīn zhāo dào wèi yuē ěr cáo qǐ xiāng qīng yé
行俭并委所亲招到，谓曰：“尔曹岂相轻耶？
jiē cuò wù ěr
皆错误耳。
dài zhī rú gù
”待之如故。
chū píng dōu zhī zhē fú dà huò guī bǎo fán qiú jiàng shì yuàn guān zhī xíng jiǎn yīn yàn shè biàn chū lì shì
初，平都支、 遮匐，大获瑰宝，蕃酋将士愿观之，行俭因宴设，遍出历示。
yǒu mǎ nǎo pán guǎng èr chǐ yú wén cǎi shū jué
有马脑盘，广二尺余， 文彩殊绝。
jūn lì wáng xiū liè pěng pán lì jiē qū jìn wù niè yī zú diē biàn dào pán yì suí suì xiū liè jīng huáng kòu tóu liú xiě xíng jiǎn xiào ér wèi yuē ěr fēi gù yě hé zhì yú shì
军吏王休烈捧盘，历阶趋进，误蹑衣，足跌便倒，盘亦随碎，休烈惊惶， 叩头流血，行俭笑而谓曰：“尔非故也，何至于是！
gèng bù xíng yán sè
”更不形颜色。
zhào cì dōu zhī děng zī chǎn jīn qì mǐn sān qiān yú shì tuó mǎ chēng shì bìng fēn gěi qīn gù bìng fù shǐ yǐ xià shù rì biàn jǐn
诏赐都支等资产金器皿三千余事，驼马称是，并分给亲故并副使已下，数日便尽。
shǎo zǐ guāng tíng kāi yuán zhōng wèi shì zhōng yǐ ēn lì zèng xíng jiǎn wèi tài wèi
少子光庭，开元中为侍中，以恩例赠行俭为太尉。
guāng tíng zǎo gū
光庭早孤。
mǔ kù dí shì zé tiān shí zhào rù gōng shén jiàn qīn dài guāng tíng yóu shì lèi qiān tài cháng chéng
母库狄氏，则天时召入宫，甚见亲待，光庭由是累迁太常丞。
hòu yǐ wǔ sān sī zhī xù yuán zuò zuǒ qiān yǐng zhōu sī mǎ
后以武三思之婿缘坐，左迁郢州司马。
kāi yuán chū liù qiān yòu lǜ fǔ zhōng láng jiàng zhuó shòu sī mén láng zhōng
开元初，六迁右率府中郎将，擢授司门郎中。
suì yú zhuǎn bīng bù láng zhōng
岁余，转兵部郎中。
guāng tíng chén jìng shǎo yán guǎ yú jiāo yóu jì lì qīng yào shí rén chū wèi xǔ zhī
光庭沉静少言，寡于交游，既历清要，时人初未许之。
jí zài zhí gōng wù xiū zhěng zhòng fāng tàn fú yān
及在职， 公务修整，众方叹伏焉。
shí sān nián jiāng yǒu shì yú dài yuè zhōng shū lìng zhāng shuō yǐ dà jià dōng xún jīng shī kōng xū kǒng yí dí chéng jiàn qiè fā yì yù jiā bīng shǒu biān yǐ bèi bù yú zhào guāng tíng móu bīng shì
十三年，将有事于岱岳，中书令张说以大驾东巡，京师空虚，恐夷狄乘间窃发，议欲加兵守边，以备不虞，召光庭谋兵事。
guāng tíng yuē fēng shàn zhě suǒ yǐ gào chéng gōng yě
光庭曰：“封禅者，所以告成功也。
fu chéng gōng zhě ēn dé wú bù jí bǎi xìng wú bù ān wàn guó wú bù huái
夫成功者，恩德无不及，百姓无不安，万国无不怀。
jīn jiāng gào chéng ér jù yí dí hé yǐ zhāo dé yě
今将告成而惧夷狄，何以昭德也？
dà xīng lì yì yòng bèi bù yú qiě fēi ān rén yě
大兴力役，用备不虞，且非安人也。
fāng móu huì tóng ér zǔ róng xīn yòu fēi huái yuǎn yě
方谋会同而阻戎心， 又非怀远也。
yǒu cǐ sān zhě zé míng shí guāi yǐ
有此三者，则名实乖矣。
qiě zhū fān zhī guó tū jué wèi dà zhì bì wǎng lái yuàn xiū ēn hǎo yǒu nián yǐ
且诸蕃之国，突厥为大，贽币往来，愿修恩好有年矣。
jīn zī qiǎn yī shǐ zhēng qí dà chén fù huì bì xīn rán yìng mìng
今兹遣一使征其大臣赴会，必欣然应命。
tū jué shòu zhào zé zhū fān jūn zhǎng bì xiāng shuài ér lái
突厥受诏，则诸蕃君长必相率而来。
suī yǎn qí xī gǔ gāo zhěn yǒu yú yǐ
虽偃旗息鼓，高枕有余矣。
shuō yuē shàn
”说曰：“善。
wú suǒ bù jí yǐ
吾所不及矣。
yīn zòu ér xíng zhī xún zhuǎn hóng lú shǎo qīng
”因奏而行之，寻转鸿胪少卿。
dōng fēng hái qiān bīng bù shì láng
东封还，迁兵部侍郎。
shí qī nián bài zhōng shū shì láng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì xún jiān yù shǐ dài fū
十七年，拜中书侍郎，同中书门下平章事，寻兼御史大夫。
wú jǐ qiān huáng mén shì láng yī jiù zhī zhèng shì
无几，迁黄门侍郎，依旧知政事。
cóng xún wǔ líng huí bài shì zhōng jiān lì bù shàng shū yòu jiā hóng wén guǎn xué shì
从巡五陵回，拜侍中，兼吏部尚书， 又加弘文馆学士。
guāng tíng nǎi zhuàn yáo shān wǎng zé jí wéi chéng qián guǐ gè yī juǎn shàng biǎo xiàn zhī
光庭乃撰《瑶山往则》及《维城前轨》各壹卷，上表献之。
shǒu zhì bāo měi cì juàn wǔ bǎi pǐ shàng lìng huáng tài zǐ yǐ xià yú guāng shùn mén yǔ guāng tíng xiāng jiàn yǐ zhòng qí fěng jiè zhī yì
手制褒美，赐绢五百匹，上令皇太子已下于光顺门与光庭相见，以重其讽诫之意。
guāng tíng yòu yǐn shòu ān chéng li róng shí yí zhāng qí zhù zuò zuǒ láng sī mǎ lì bīn děng lìng zhí hóng wén guǎn zhuàn xù chūn qiū chuán
光庭又引寿安丞李融、拾遗张琪、著作左郎司马利宾等，令直弘文馆，撰《续春秋传》。
shàng biǎo qǐng yǐ jīng wèi yù zhuàn ér guāng tíng děng yī zuǒ shì zhī tǐ wèi zhī zuò chuán shàng yòu shǒu zhì bāo shǎng zhī
上表请以经为御撰，而光庭等依左氏之体为之作传，上又手制褒赏之。
guāng tíng wěi bǐ xuē yú li róng shū jìng bù jiù
光庭委笔削于李融，书竟不就。
shí yǒu shàng shū qǐng yǐ huáng shì wèi jīn dé zhě zhōng shū lìng xiāo sōng zòu qǐng jí bǎi liáo xiáng yì
时有上书请以皇室为金德者，中书令萧嵩奏请集百僚详议。
guāng tíng yǐ guó jiā fú mìng jiǔ zhe shǐ cè ruò yǒu gǎi yì kǒng yí hòu xué zhī qiào mì zòu qǐng yī jiù wèi dìng nǎi xià zhào tíng bǎi liáo jí yì zhī shì
光庭以国家符命久著史策，若有改易，恐贻后学之诮，密奏请依旧为定，乃下诏停百僚集议之事。
èr shí nián hù cóng cí hòu tǔ jiā guāng lù dài fu fēng zhèng píng nán
二十年，扈从祠后土，加光禄大夫，封正平男。
xún zú nián wǔ shí bā yōu zhì zèng tài shī chuò cháo sān rì
寻卒，年五十八，优制赠太师，辍朝三日。
chū guāng tíng yǔ xiāo sōng zhēng quán bù xié
初，光庭与萧嵩争权不协。
jí wèi lì bù zòu yòng xún zī gé bìng cù xuǎn xiàn zhì zhèng yuè sān shí rì lìng bì qí liú wài xíng shǔ yì lìng mén xià shěng zhī
及为吏部，奏用循资格，并促选限至正月三十日令毕，其流外行署，亦令门下省之。
guāng tíng zú hòu sōng yòu zòu qǐng yī qiè ba zhī guāng tíng suǒ yǐn jìn zhě jǐn chū wèi wài zhí
光庭卒后，嵩又奏请一切罢之， 光庭所引进者尽出为外职。
shí yǒu mén xià zhǔ shì yán lín zhī wèi guāng tíng fù xīn zhuān zhī lì bù xuǎn guān měi lín zhī cái dìng guāng tíng suí ér xià bǐ shí rén yǔ yuē lín zhī kǒu guāng tíng shǒu
时有门下主事阎麟之，为光庭腹心，专知吏部选官，每麟之裁定，光庭随而下笔，时人语曰：“麟之口，光庭手。
tài cháng bó shì sūn wǎn jiāng yì guāng tíng shì yǐ qí yòng xún zī gé fēi jiǎng quàn zhī dào jiàn yì shì wèi kè
”太常博士孙琬将议光庭谥，以其用循资格，非奖劝之道，建议谥为“克”。
shí rén yǐ wéi xī sōng yì zhǐ
时人以为希嵩意旨。
shàng wén ér tè xià zhào cì shì yuē zhōng xiàn réng lìng zhōng shū lìng zhāng jiǔ líng wèi qí bēi wén
上闻而特下诏，赐谥曰忠献，仍令中书令张九龄为其碑文。
shǐ guān wéi shù yǐ gǎi shì wèi fēi lùn zhī yuē chūn qiū zhī yì zhū hóu sǐ wáng shì zhě zàng zhī jiā yī děng jiā qí yǒu gōng ér bù jí qí shǎng yě
史官韦述以改谥为非，论之曰： 《春秋》之义，诸侯死王事者，葬之加一等，嘉其有功而不及其赏也。
yuán zhì hàn wèi zé suì zhī yìn shòu chǒng bèi zhūn xī wéi dé shì bāo qǐ xū shòu yě
爰至汉、魏， 则襚之印绶，宠被窀穸，唯德是褒，岂虚授也！
jìn dài yǐ lái chǒng zèng wú jì huò yǐ zhí wèi chóng xiǎn yī qiè yōu xī
近代已来，宠赠无纪，或以职位崇显，一切优锡；
huò yǐ zǐ sūn róng guì ēn lì suǒ jiā xián yú xū shí wèi yī guàn yǐ
或以子孙荣贵，恩例所加，贤愚虚实，为一贯矣。
péi guāng tíng yǐ shǒu fǎ zhī lì zhòu dēng xiāng wèi jiàn lì jī héng qǐ bù duō kuì
裴光庭以守法之吏，骤登相位，践历机衡，岂不多愧？
zèng yǐ shī fàn hé qí làn yú
赠以师范，何其滥欤！
zhāng yàn gōng yǒu fú yì zhī xūn jū jiǎng fěng zhī jiù zhì jī jiǔ mìng guān lì èr duān yì zhě yóu wèi zèng zhī guò dāng kuàng guāng tíng qù sī yóu yuǎn hé wàng qiè zhī shén zāi
张燕公有扶翊之勋， 居讲讽之旧，秩跻九命，官历二端，议者犹谓赠之过当，况光庭去斯犹远，何妄窃之甚哉！
gài míng qì jiǎ rén xī xián zhī suǒ wǎn yě
盖名器假人，昔贤之所惋也。
shǐ chén yuē xī jìn hóu xuǎn rèn jiàng shuài qǔ qí shuō lǐ lè ér dūn shī shū liáng yǒu yǐ yě
史臣曰：昔晋侯选任将帅，取其说《礼》《乐》而敦《诗》《书》，良有以也。
fū quán móu fāng lüè bīng jiā zhī dà jīng bāng guó xì zhī yǐ cún wáng zhèng lìng yīn zhī ér qiáng ruò zé féng zhòng hù lì xī yǒng hǔ bào zhě ān kě qīng yán tuī gǔ shòu rèn zāi
夫权谋方略，兵家之大经，邦国系之以存亡，政令因之而强弱，则冯众怙力，豨勇虎暴者，安可轻言推毂授任哉！
gù wáng měng zhū gě liàng zhèn qǐ qióng xiàng qū jià háo jié zuǒ zhǐ yòu gù kuò dìng bà tú fēi tā dào yě gài zhì lì quán biàn shì dàng qí yòng ěr
故王猛、诸葛亮振起穷巷，驱驾豪杰，左指右顾， 廓定霸图，非他道也，盖智力权变，适当其用耳。
liú lè chéng péi wén xǐ wén yǎ fāng lüè wú xiè xī xián zhì róng ān biān chāo yǒu xīn shù rú jiàng zhī xióng zhě yě
刘乐城、裴闻喜，文雅方略，无谢昔贤，治戎安边，绰有心术，儒将之雄者也。
tiān hòu yù zhèng zhī shí xíng jùn rú hè duō yǐ yú nìng xī ēn ér lè chéng zèng shān chāng yán guī zhèng ruò shí wú jūn zǐ ān jí cǐ yán
天后预政之时，刑峻如壑，多以谀佞希恩，而乐城、甑山，昌言规正，若时无君子，安及此言？
zhèng píng quán zǎo lì néng wén xué zhèng shì pō yǒu shēn shí
正平铨藻吏能，文学政事，颇有深识。
ér qián shǐ jī qí miù shì yǒu shè chén shòu duǎn wǔ hòu yìng biàn zhī lùn hu
而前史讥其谬谥，有涉陈寿短武侯应变之论乎！
fēi tōng lùn yě
非通论也。
zàn yuē yīn lǐ ā héng zhōu shī lǚ shàng
赞曰：殷礼阿衡，周师吕尚。
wáng zhě zhī bīng rú zhě zhī jiāng
王者之兵，儒者之将。
lè chéng wén xǐ dāng rén bù ràng
乐城、闻喜，当仁不让。
guǎn gé zhī tán shì wú xīn jiàng
管、葛之谭，是吾心匠。