wèi yuán zhōng wéi ān shí zi zhì bīn bīn zi kuàng cóng fù xiōng zi kàng cóng zǔ xiōng zi jù yuán zhào yàn zhāo fù xiāo zhì zhōng zōng chu kè jì chù nè fù
○魏元忠韦安石子陟斌斌子况从父兄子抗从祖兄子巨源赵彦昭附萧至忠宗楚客纪处讷附
wèi yuán zhōng sòng zhōu sòng chéng rén yě
魏元忠，宋州宋城人也。
běn míng zhēn zǎi yǐ bì zé tiān mǔ hào gǎi yān
本名真宰，以避则天母号改焉。
chū wèi tài xué shēng zhì qì tì tǎng bù yǐ jǔ jiàn wéi yì lěi nián bù tiáo
初，为太学生，志气倜傥，不以举荐为意，累年不调。
shí yǒu zuǒ shǐ zhōu zhì rén jiāng róng zhuàn jiǔ zhōu shè xiǎn tú bèi zǎi gǔ jīn yòng bīng chéng bài zhī shì yuán zhōng jiù chuán qí shù
时有左史盩厔人江融撰《九州设险图》，备载古今用兵成败之事，元忠就传其术。
yí fèng zhōng tǔ bō pín fàn sāi yuán zhōng fù luò yáng shàng fēng shì yán mìng jiāng yòng bīng zhī gōng zhuō yuē
仪凤中，吐蕃频犯塞，元忠赴洛阳上封事，言命将用兵之工拙，曰：
chén wén lǐ tiān xià zhī bǐng èr shì yān wén yǔ wǔ yě
臣闻理天下之柄，二事焉，文与武也。
rán zé wén wǔ zhī dào suī yǒu èr mén zhì yú zhì shèng yù rén qí guī yī kuí
然则文武之道，虽有二门，至于制胜御人，其归一揆。
fāng jīn wáng lüè xiá xuān huáng wēi yuǎn zhèn jiàn lǐ lè ér táo shì shù xun jūn lǚ ér shè shēng líng
方今王略遐宣，皇威远振，建礼乐而陶士庶，训军旅而慑生灵。
rán lùn wǔ zhě yǐ gōng mǎ wèi xiān ér bù jī zhī yǐ quán lüè
然论武者以弓马为先，而不稽之以权略；
tán wén zhě yǐ piān zhāng wéi shǒu ér bù wèn zhī yǐ jīng lún
谈文者以篇章为首，而不问之以经纶。
ér bēn jìng xiāng yīn suì chéng fú sú
而奔竞相因，遂成浮俗。
chén cháng dú wèi jìn shǐ měi bǐ hé yàn wáng yǎn zhōng rì tán kōng
臣尝读魏、晋史，每鄙何晏、王衍终日谈空。
jìn guān qí liáng shū cái shì yì fù bù shǎo bìng hé yì yú lǐ luàn zāi
近观齐、梁书， 才士亦复不少，并何益于理乱哉？
cóng cǐ ér yán zé lù shì héng zhe biàn wáng lùn ér bù jiù hé qiáo zhī bài yǎng yóu jī shè néng chuān zhá ér bù zhǐ yān líng zhī bēn duàn kě zhī yǐ
从此而言，则陆士衡著《辨亡论》，而不救河桥之败，养由基射能穿札，而不止鄢陵之奔，断可知矣。
xī zhào qí zhuàn yù kòu zhī lùn shān tāo chén yòng bīng zhī běn jiē zuò yùn wéi wò àn hé sūn wú
昔赵岐撰御寇之论，山涛陈用兵之本，皆坐运帷幄，暗合孙、吴。
xuān ní chēng yǒu dé zhě bì yǒu yán rén zhě bì yǒu yǒng zé hé píng shū wáng yí fu qǐ de tóng rì ér yán zài
宣尼称“有德者必有言，仁者必有勇”，则何平叔、王夷甫岂得同日而言载！
chén wén cái shēng yú dài dài shí xū cái hé dài ér bù shēng cái hé cái ér bù shēng dài
臣闻才生于代，代实须才，何代而不生才，何才而不生代。
gù wù yǒu bù qiú wèi yǒu wú wù zhī suì
故物有不求，未有无物之岁；
shì yǒu bù yòng wèi yǒu wú shì zhī shí
士有不用，未有无士之时。
fu yǒu zhì zhī shì zài fù guì zhī yǔ pín jiàn jiē sī lì yú gōng míng jì chuán fāng yú zhú bó
夫有志之士，在富贵之与贫贱，皆思立于功名，冀传芳于竹帛。
gù bān chāo tóu bǐ ér tàn zǔ tì jī jí ér shì cǐ jiē yǒu qí cái ér shēn qí yòng yǐ
故班超投笔而叹，祖逖击楫而誓，此皆有其才而申其用矣。
qiě zhī jǐ nán féng yīng zhé hǎn yù shì zhī huái wǎn yǎn yǐ jiù āi chén bào dòng liáng ér kùn gōu hè zhě zé yōu yōu zhī liú zhí dǔ cǐ shì zhī pín jiàn ān zhī cǐ shì zhī fāng lüè zāi
且知己难逢，英哲罕遇，士之怀琬琰以就埃尘，抱栋梁而困沟壑者，则悠悠之流，直睹此士之贫贱，安知此士之方略哉。
gù hàn bài hán xìn jǔ jūn jīng xiào
故汉拜韩信，举军惊笑；
shǔ yòng wèi yán qún chén jué wàng
蜀用魏延，群臣觖望。
jiē hū fù guì zhě yì wéi shàn pín jiàn zhě nán wéi gōng zhì yú cǐ yě
嗟乎，富贵者易为善，贫贱者难为功，至于此也！
yì yǒu wèi chù lì gōng zhī jì ér bù zhǎn qí zhì lüè shēn wéi shí zhǔ suǒ zhī jìng bù néng jǐn qí cái yòng zé pín jiàn zhī shì yān zú dào zāi
亦有位处立功之际，而不展其志略，身为时主所知，竟不能尽其才用，则贫贱之士焉足道哉！
hàn wén dì shí wèi shàng lǐ guǎng bìng shēn rèn biān jiāng wèi wèi jùn shǒu
汉文帝时，魏尚、李广并身任边将，位为郡守。
wén dì bù zhī wèi shàng zhī xián ér qiú zhī bù zhī lǐ guǎng zhī cái ér bù néng yòng zhī
文帝不知魏尚之贤而囚之，不知李广之才而不能用之。
cháng tàn lǐ guǎng hèn shēng bù féng shí lìng dāng gāo zǔ rì wàn hù hòu qǐ zú dào zāi
常叹李广恨生不逢时，令当高祖日，万户侯岂足道哉。
fu yǐ lǐ guǎng cái qì tiān xià wú shuāng xiōng nú wèi zhī hào wèi fēi jiàng ěr shí hú jì píng líng zú shēn qí yòng
夫以李广才气，天下无双，匈奴畏之，号为“飞将”，尔时胡骑凭凌，足伸其用。
wén dì bù néng dà rèn fǎn tàn qí shēng bù féng shí
文帝不能大任，反叹其生不逢时。
jìn bù zhī wèi shàng lǐ guǎng zhī xián ér nǎi yuǎn xiǎng lián pō li mù
近不知魏尚、李广之贤，而乃远想廉颇、 李牧。
gù féng táng yuē suī yǒu pō mù ér bù néng yòng jìn zhī yǐ
故冯唐曰，虽有颇、牧而不能用，近之矣。
cóng cǐ yán zhī shū chì jiǎ yì fù hé guài zāi
从此言之，疏斥贾谊，复何怪哉。
cǐ zé shēn wéi shí zhǔ suǒ zhī jìng bù néng jǐn qí cái yòng
此则身为时主所知，竟不能尽其才用。
jìn yáng hù xiàn jì píng wú gǔ chōng xún xù jū qí cè hù tàn yuē tiān xià bù rú yì héng shí jū qī bā
晋羊祜献计平吴，贾充、荀勖沮其策，祜叹曰：“天下不如意恒十居七八。
yuán xún gǔ bù tóng jìng bù dà jǔ
”缘荀、贾不同，竟不大举。
cǐ zé wèi chù lì gōng zhī jì ér bù dé zhǎn qí zhì lüè
此则位处立功之际， 而不得展其志略。
ér bù yī wéi dài zhī rén huái yī qí bào yī cè shàng shū què xià cháo jìn ér wàng xī zhào hé kě de zāi
而布衣韦带之人，怀一奇，抱一策，上书阙下，朝进而望夕召， 何可得哉。
chén qǐng lì fǎng nèi wài wén wǔ zhí shì wǔ pǐn yǐ shàng dé bù yǒu zhì jì rú yáng hù wǔ yì rú lǐ guǎng zài yòng yǔ bù yòng zhī jiān bù dé chěng qí cái lüè
臣请历访内外文武职事五品已上，得不有智计如羊祜、武艺如李广，在用与不用之间，不得骋其才略。
fú yuàn jiàng kuān dà zhī zhào shǐ gè yán qí zhì
伏愿降宽大之诏，使各言其志。
wú lìng jí àn zhí qì wò sǐ yú huái yáng
无令汲黯直气，卧死于淮阳。
zhòng shū dà cái wèi qū yú zhū hou xiāng
仲舒大才，位屈于诸候相。
yòu yuē
又曰：
chén wén dì wáng zhī dào wu chóng jīng lüè
臣闻帝王之道，务崇经略。
jīng lüè zhī shù bì zhàng yīng qí
经略之术，必仗英奇。
zì guó jiā liáng jiàng kě de yán yǐ
自国家良将，可得言矣。
li jìng pò tū jué hóu jūn jí miè gāo chāng sū dìng fāng kāi xī yù li jī píng liáo dōng suī fèng guó wēi líng yì qí cái lì suǒ zhì
李靖破突厥，侯君集灭高昌，苏定方开西域，李𪟝平辽东，虽奉国威灵，亦其才力所致。
gǔ yǔ yǒu zhī rén wú cháng sú zhèng yǒu lǐ luàn bīng wú qiáng ruò jiāng yǒu néng fǒu
古语有之，“人无常俗，政有理乱，兵无强弱，将有能否”。
yóu cǐ guān zhī ān biān jìng lì gōng míng zài yú liáng jiàng yě
由此观之，安边境，立功名，在于良将也。
gù zhào chōng guó zhēng xiān lián féng zǐ míng tǎo nán qiāng jiē jì bù kōng shī jī bù xū fā zé liáng jiàng lì gōng zhī yàn yě
故赵充国征先零，冯子明讨南羌，皆计不空施，机不虚发，则良将立功之验也。
rán bīng gé zhī yòng wáng zhě dà shì cún wáng suǒ xì
然兵革之用，王者大事，存亡所系。
ruò rèn de qí cái zé cuī xiōng ér è bào
若任得其才，则摧凶而扼暴。
gǒu fēi qí rèn zé bài guó ér tiǎn rén
苟非其任，则败国而殄人。
běi qí duàn xiào xuán yún chí dà bīng zhě rú qíng pán shuǐ
北齐段孝玄云：“持大兵者，如擎盘水。
qīng zài fǔ yǎng jiān yī zhì cuō diē qiú zhǐ qǐ de zāi
倾在俯仰间，一致蹉跌，求止岂得哉！
cóng cǐ ér yán zhōu yà fu jiān bì yǐ cuò wú chu sī mǎ yì bì yíng ér kùn gé liàng jù wéi shàng cè
”从此而言，周亚夫坚壁以挫吴、楚，司马懿闭营而困葛亮，俱为上策。
cǐ jiē bù zhàn ér què dí quán jūn yǐ zhì shèng
此皆不战而却敌，全军以制胜。
shì zhī dà jiàng lín róng yǐ zhì wèi běn
是知大将临戎，以智为本。
hàn gāo zhī yīng xióng dà dù shàng yuē wú níng dòu zhì
汉高之英雄大度，尚曰“吾宁斗智”；
wèi wǔ zhī gāng shén guàn jué yóu yī fǎ sūn wú
魏武之纲神冠绝，犹依法孙、吴。
jiǎ yǒu xiàng jí zhī qì yuán shào zhī jī ér jiē mǐn zhì rèn qíng zhōng yǐ pò miè hé kuàng fù chū qí xià zāi
假有项籍之气，袁绍之基，而皆泯智任情，终以破灭，何况复出其下哉！
qiě shàng zhì xià yú míng àn yì děng duō suàn shǎo móu zhòng guǎ shū kē
且上智下愚，明暗异等，多算少谋，众寡殊科。
gù wèi yòng bǎi zhí yǐ jù hàn hán xìn qīng wèi shù zǐ
故魏用柏直以拒汉，韩信轻为竖子；
yàn rèn mù róng píng yǐ kàng qín wáng měng wèi zhī nú cái
燕任慕容评以抗秦，王猛谓之奴才。
jí bǎi zhí mù róng píng zhì yǒng jù wáng zhě yě
即柏直、慕容评智勇俱亡者也。
fu zhōng cái zhī rén sù wú zhì lüè yī dàn jū yuán shuài zhī rèn ér yì qì xuān áng zì wèi dāng qí fēng zhě wú bù cuī suì qǐ zhī róng zhāo guǒ yì dūn shī shuō lǐ zhī shì hu
夫中材之人，素无智略，一旦居元帅之任，而意气轩昂，自谓当其锋者无不摧碎，岂知戎昭果毅、敦《诗》说《礼》之事乎！
gù li xìn qiú yǐ èr shí wàn zhòng dú jǔ yān yǐng qí hòu guǒ rǔ qín jūn
故李信求以二十万众独举鄢郢，其后果辱秦军；
fán kuài yuàn de shí wàn zhòng héng xíng xiōng nú dēng shí jiàn zhé jì bù jiē qí shì yě
樊哙愿得十万众横行匈奴，登时见折季布，皆其事也。
dāng jīn cháo tíng yòng rén lèi qǔ jiāng mén zǐ dì yì yǒu sǐ shì zhī jiā ér méng chōu zhuó zhě
当今朝廷用人，类取将门子弟，亦有死事之家而蒙抽擢者。
cǐ děng běn fēi gàn lüè jiàn zhī suī jié lì jǐn chéng yì bù miǎn yú qīng bài ruò zhī hé shǐ dāng kǔn wài zhī rèn zāi
此等本非干略见知， 虽竭力尽诚，亦不免于倾败，若之何使当阃外之任哉？
hòu hàn mǎ xián tǎo xī qiāng huáng fǔ guī chén qí bì bài
后汉马贤讨西羌，皇甫规陈其必败；
sòng wén dì shǐ wáng xuán mó shōu fù hé nán chén qìng zhī xuán zhī bù kè
宋文帝使王玄谟收复河南，沈庆之悬知不克。
xiè xuán yǐ shū shēng zhī zī jù fú jiān tiān xià zhī zhòng xī chāo míng qí bì shèng
谢玄以书生之姿，拒苻坚天下之众，郗超明其必胜；
huán wēn tí shù wàn zhī bīng wàn lǐ ér xí chéng dū liú zhēn cháng qī yú jué qǔ
桓温提数万之兵，万里而袭成都，刘真长期于决取。
suī shí yǒu jīn gǔ rén shì jiē kě tuī zhī qǔ yàn dà tǐ guān qí ruì zhì yǔ shí lüè ěr
虽时有今古，人事皆可推之，取验大体，观其锐志与识略耳。
míng zhě duò fēn ér chá chéng bài zhī xíng zhāo rán zì lù
明者隋分而察，成败之形， 昭然自露。
jīng fáng yǒu yán hòu zhī shì jīn yì yóu jīn zhī shì gǔ
京房有言，“后之视今，亦犹今之视古。
zé xī xián zhī yǔ jīn zhé yì kuàng hé shū
”则昔贤之与今哲，意况何殊。
dāng shì jī zhī jì yě
当事机之际也。
jiē suí shí ér lì gōng qǐ fù qǔ xián yú wǎng dài dài cái yú wèi lái yě
皆随时而立功，岂复取贤于往代，待才于未来也？
jí lùn zhī yǔ bù zhī yòng yǔ bù yòng
即论知与不知， 用与不用。
fu jiàn gōng zhě yán qí suǒ jì bù yán suǒ qǐ
夫建功者，言其所济，不言所起；
yán qí suǒ néng bù yán suǒ jiè
言其所能，不言所藉。
ruò chén tāng lǚ méng mǎ lóng mèng guān bìng chū zì pín jiàn xūn jì shén gāo wèi wén qí jiā dài wéi jiàng shuài
若陈汤、吕蒙、 马隆、孟观，并出自贫贱，勋济甚高，未闻其家代为将帅。
dǒng zhòng shū yuē wéi zhèng zhī yòng pì zhī qín sè bù tiáo shèn zhě bì jiě xián ér gēng zhāng zhī nǎi kě gǔ yě
董仲舒曰：“为政之用， 譬之琴瑟，不调甚者，必解弦而更张之，乃可鼓也。
gù yīn yáng bù hé zhuó shì wèi xiāng
”故阴阳不和，擢士为相；
mán yí bù gōng bá zú wèi jiāng jí gēng zhāng zhī yì yě
蛮夷不龚，拔卒为将，即更张之义也。
yǐ sì hǎi zhī guǎng yì zhào zhī zhòng qí zhōng qǐ wú zhuó yuè qí jué zhī shì
以四海之广，亿兆之众，其中岂无卓越奇绝之士？
chén kǒng wèi zhī sī yě fu hé yuǎn zhī yǒu
臣恐未之思也，夫何远之有。
yòu yuē
又曰：
chén wén shǎng zhě lǐ zhī jī fá zhě xíng zhī běn
臣闻赏者礼之基，罚者刑之本。
gù lǐ chóng móu fū jié qí néng shǎng hòu yì shì qīng qí sǐ xíng zhèng jūn zi xù qí xīn fá zhòng xiǎo rén chéng qí guò
故礼崇谋夫竭其能，赏厚义士轻其死，刑正君子勖其心，罚重小人惩其过。
rán zé shǎng fá zhě jūn guó zhī gāng jì zhèng jiào zhī yào shí
然则赏罚者，军国之纲纪，政教之药石。
gāng jì jǔ ér zhòng wu zì lǐ yào shí xíng ér wén wǔ yòng mìng
纲纪举而众务自理，药石行而文武用命。
bǐ tǔ bō yǐ jié fēng jù běn fēi qíng dí xuē rén guì guō dài fēng shòu kǔn wài zhī jì fèng mìng zhuān zhēng bù néng jī lì xióng pí chéng jī sǎo pū
彼吐蕃蚁结蜂聚，本非勍敌，薛仁贵、郭待封受阃外之寄，奉命专征，不能激励熊罴，乘机扫扑。
bài jūn zhī hòu yòu bù néng zhuǎn huò wéi fú yīn shì lì gōng suì nǎi qì jiǎ sàng shī tuō shēn ér zǒu
败军之后，又不能转祸为福，因事立功，遂乃弃甲丧师，脱身而走。
xìng féng kuān zhèng zuì zhǐ xuē chú guó jiā gāng lòu tūn zhōu hé yǐ guò cǐ
幸逢宽政，罪止削除，国家纲漏吞舟，何以过此。
tiān huáng chí niàn jiù ēn shōu qí hòu xiào dāng jīn cháo tíng suǒ shǎo qǐ cǐ yī èr rén hu
天皇迟念旧恩，收其后效，当今朝廷所少，岂此一二人乎？
qiě shǎng bù quàn wèi zhī zhǐ shàn fá bù chéng wèi zhī zòng è
且赏不劝谓之止善，罚不惩谓之纵恶。
rén guì zì xuān lì hǎi dōng gōng wú chǐ cùn zuò wán jīn bó dú huò wú yàn jīn yòu bù zhū zòng è gèng shén
仁贵自宣力海东，功无尺寸，坐玩金帛，渎货无厌，今又不诛，纵恶更甚。
chén yǐ shū jiàn gàn fēi qí shì qǐ yù jiān tiān huáng zhī jūn chén shēng hòu bó yú rén guì
臣以疏贱，干非其事，岂欲间天皇之君臣，生厚薄于仁贵？
zhí yǐ xíng shǎng yī kuī bǎi nián bù fù qū qū suǒ huái shí zài yú cǐ
直以刑赏一亏， 百年不复，区区所怀，实在于此。
gǔ rén yún guó wú shǎng fá suī yáo shùn bù néng wèi huà
古人云：“国无赏罚，虽尧、舜不能为化。
jīn fá bù néng xíng shǎng yì nán xìn gù rén jiān yì zhě jiē yán jìn rì zhēng xíng xū yǒu shǎng gé ér wú qí shì
”今罚不能行，赏亦难信，故人间议者皆言，“近日征行，虚有赏格而无其事。
liáng yóu zhōng cái zhī rén bù shí dà tǐ kǒng shǎng cì xūn yōng qīng jié cāng kù liú yì zhuī dāo jiāng cǐ yì guó
”良由中才之人不识大体，恐赏赐勋庸，倾竭仓库，留意锥刀，将此益国。
xùn mù qián zhī jìn lì wàng jīng jiǔ zhī yuǎn tú suǒ wèi cuò zhī háo lí shī zhī qiān lǐ zhě yě
徇目前之近利，忘经久之远图，所谓错之毫厘，失之千里者也。
qiě qián shǒu suī wēi bù kě qī yǐ dé zhì zhān wàng ēn zé bì yīn shì ér shēng xīn
且黔首虽微，不可欺以得志，瞻望恩泽，必因事而生心。
jì yǒu suǒ yīn xū yīng zhī yǐ shí qǐ de xuán bù xìn zhī lìng shè xū shǎng zhī kē
既有所因，须应之以实，岂得悬不信之令，设虚赏之科？
bǐ zhě shī chū wú gōng wèi bì bù yóu yú cǐ
比者师出无功，未必不由于此。
wén zǐ yuē tóng yán ér xìn xìn zài yán qián
文子曰：“同言而信，信在言前；
tóng lìng ér xíng chéng zài lìng wài
同令而行，诚在令外。
gù shāng jūn yí mù yǐ biǎo xìn cáo gōng gē fā yǐ míng fǎ qǐ lǐ yě zāi yǒu yóu rán yě
”故商君移木以表信，曹公割发以明法，岂礼也哉，有由然也。
zì sū dìng fāng dìng liáo dōng li jī pò píng rǎng shǎng jué bù xíng xūn réng yān zhì shù nián fēn yún zhēn wěi xiāng zá zòng jiā shā tài wèi zhì chéng qīng
自苏定方定辽东，李𪟝破平壤，赏绝不行， 勋仍淹滞，数年纷纭，真伪相杂，纵加沙汰，未至澄清。
chén yǐ lì bù fèng fǎ màn zì jīng shī wěi xūn suǒ yóu zhǔ sī zhī guò
臣以吏不奉法，慢自京师， 伪勋所由，主司之过。
qí zé bù yuǎn jìn zài shàng shū shěng zhōng bù wén zhǎn yī tái láng lù yī lìng shǐ shǐ tiān xià zhī wén tiān huáng hé néng zhào yuǎn ér bù zhào jìn zāi
其则不远，近在尚书省中，不闻斩一台郎，戮一令史，使天下知闻，天皇何能照远而不照近哉！
shén zhōu huà shǒu wàn guó gòng zūn wén chāng zhèng běn sì fāng shì zé guǐ wù xuān fēng lǐ luàn yōu zài
神州化首，万国共尊，文昌政本，四方是则， 轨物宣风，理乱攸在。
chén shì yǐ pī lù bù yǐ mào sǐ jìn yán
臣是以披露不已，冒死尽言。
qiě míng jìng suǒ yǐ zhào xíng wǎng shì suǒ yǐ zhī jīn chén shi bù jī gǔ qǐng yǐ jìn shì yán zhī
且明镜所以照形，往事所以知今，臣识不稽古，请以近事言之。
zhēn guàn nián zhōng wàn nián xiàn wèi sī mǎ xuán jǐng wǔ wén shì zhì yǐ yāo qián méi tài zōng shěn qí jiān zhà qì zhī dū shì
贞观年中，万年县尉司马玄景舞文饰智，以邀干没，太宗审其奸诈，弃之都市。
jí zhēng gāo lí yě zǒng guǎn zhāng jūn yì jī zéi bù jìn zhǎn zhī qí xià
及征高丽也，总管张君乂击贼不进，斩之旗下。
chén yǐ wěi xūn zhī zuì duō yú xuán jǐng
臣以伪勋之罪，多于玄景；
rén guì děng bài zhòng yú jūn yì
仁贵等败，重于君乂。
xiàng shǐ zǎo zhū xuē rén guì guō dài fēng zé zì yú zhū jiāng qǐ gǎn shī lì yú hòu zāi
向使早诛薛仁贵、郭待封，则自余诸将，岂敢失利于后哉？
hán zǐ yún cí fù duō bài zǐ yán jiā wú gé lǔ
韩子云：“慈父多败子， 严家无格虏。
cǐ yán suī xiǎo kě yǐ yù dà
”此言虽小，可以喻大。
gōng sūn hóng yǒu yán rén zhǔ bìng bù guǎng dà rén chén bìng bù jié jiǎn
公孙弘有言：“人主病不广大，人臣病不节俭。
chén kǒng tiān huáng bìng zhī yú bù guǎng dà guò zài yú cí fù sī yì rì yuè zhī yī shí yě
”臣恐天皇病之于不广大，过在于慈父，斯亦日月之一蚀也。
yòu jīn zhī jiāng lì lǜ duō tān bào suǒ wu wéi gǒu mǎ suǒ qiú wéi cái wù wú zhào shē wú qǐ sàn jīn yǎng shì zhī fēng zòng shǐ xíng jūn xī shì cǐ shǔ
又今之将吏，率多贪暴，所务唯狗马，所求唯财物，无赵奢、吴起散金养士之风，纵使行军，悉是此属。
chén kǒng tǔ bō zhī píng wèi kě dàn xī wàng yě
臣恐吐蕃之平，未可旦夕望也。
dì shén tàn yì zhī shòu mì shū shěng zhèng zì lìng zhí zhōng shū shěng zhàng nèi gòng fèng
帝甚叹异之，授秘书省正字，令直中书省，仗内供奉。
xún chú jiān chá yù shǐ
寻除监察御史。
wén míng nián qiān diàn zhōng shì yù shǐ
文明年，迁殿中侍御史。
qí nián xú jìng yè jù yáng zhōu zuò luàn zuǒ yù qián wèi dà jiàng jūn li xiào yì dū jūn tǎo zhī zé tiān zhào yuán zhōng jiān qí jūn shì
其年，徐敬业据扬州作乱，左玉钤卫大将军李孝逸督军讨之，则天诏元忠监其军事。
xiào yì zhì lín huái ér piān jiàng léi rén zhì wèi jìng yè xiān fēng suǒ bài jìng yè yòu gōng xiàn rùn zhōu huí bīng yǐ jù xiào yì
孝逸至临淮，而偏将雷仁智为敬业先锋所败，敬业又攻陷润州，回兵以拒孝逸。
xiào yì jù qí fēng àn jiǎ bù gǎn jìn
孝逸惧其锋，按甲不敢进。
yuán zhōng wèi xiào yì yuē cháo tíng yǐ gōng wáng shì yì qīn gù wěi yǐ kǔn wài zhī shì tiān xià ān wēi shí zī yī jué
元忠谓孝逸曰：“朝廷以公王室懿亲，故委以阃外之事，天下安危，实资一决。
qiě hǎi nèi chéng píng rì jiǔ hū wén kuáng jiǎo mò bù zhù xīn qīng ěr yǐ sì qí zhū
且海内承平日久，忽闻狂狡， 莫不注心倾耳，以俟其诛。
jīn dà jūn liú ér bù jìn zé jiě yuǎn jìn zhī wàng wàn yī cháo tíng gèng mìng tā jiāng dài gōng qí jiāng hé cí yǐ táo dòu náo zhī zuì
今大军留而不进，则解远近之望，万一朝廷更命他将代公，其将何辞以逃逗挠之罪？
xìng sù jìn bīng yǐ lì dà xiào bù rán zé huò nán zhì yǐ
幸速进兵以立大效，不然，则祸难至矣。
xiào yì rán qí yán nǎi bù lè shì zú yǐ tú jìn tǎo
”孝逸然其言，乃部勒士卒以图进讨。
shí jìng yè zhūn yú xià ā xī jìng yè dì jìng yóu lǜ piān shī yǐ bī huái yīn
时敬业屯于下阿溪，敬业弟敬猷率偏师以逼淮阴。
yuán zhōng qǐng xiān jī jìng yóu zhū jiāng xián yuē bù rú xiān gōng jìng yè jìng yè bài zé jìng yóu bù zhàn ér qín yǐ
元忠请先击敬猷，诸将咸曰： “不如先攻敬业，敬业败，则敬猷不战而擒矣。
ruò jī jìng yóu zé jìng yè yǐn bīng jiù zhī shì fù bèi shòu dí yě
若击敬猷，则敬业引兵救之，是腹背受敌也。
yuán zhōng yuē bù rán zéi zhī jìn bīng jīng zú jǐn zài xià ā yǐ jù ér lái lì zài yī jué wàn yī shī jié zé dà shì yún yǐ
”元忠曰：“不然，贼之劲兵精卒，尽在下阿，蚁聚而来，利在一决， 万一失捷，则大事云矣。
jìng yóu běn chū bó tú bù xí zhàn dòu qí zhòng guǎ ruò rén qíng yì yáo dà jūn lín zhī qí shì bì kè
敬猷本出博徒，不习战斗，其众寡弱，人情易摇，大军临之，其势必克。
jì kè jìng yóu wǒ zhī chéng shèng ér jìn
既克敬猷，我之乘胜而进。
bǐ ruò yǐn jiù huái yīn jì chéng zé bù jí yòu kǒng wǒ zhī jìn yǎn jiāng dū bì yāo wǒ yú zhōng lù
彼若引救淮阴，计程则不及，又恐我之进掩江都，必邀我于中路。
bǐ zé láo juàn wǒ zé yǐ yì dài zhī pò zhī bì yǐ
彼则劳倦，我则以逸待之，破之必矣。
pì zhī zhú shòu ruò zhě xiān qín qǐ kě shě bì qín zhī ruò shòu qū nán dí zhī qiáng bīng
譬之逐兽，弱者先擒，岂可舍必擒之弱兽，趋难敌之强兵？
kǒng wèi kě yě
恐未可也。
xiào yì cóng zhī nǎi yǐn bīng jī jìng yóu yī zhàn ér pò zhī jìng yóu tuō shēn ér dùn
”孝逸从之，乃引兵击敬猷， 一战而破之，敬猷脱身而遁。
xiào yì nǎi jìn jūn yǔ jìng yè gé xī xiāng jù
孝逸乃进军，与敬业隔溪相拒。
qián jūn zǒng guǎn sū xiào xiáng wèi zéi suǒ pò xiào yì yòu jù yù yǐn tuì
前军总管苏孝祥为贼所破，孝逸又惧，欲引退。
chū jìng yè zhì xià ā yǒu liú xīng zhuì qí gōng jí shì yǒu qún wū fēi zào yú zhèn shàng yuán zhōng yuē yàn cǐ jí zéi bài zhī zhào yě
初，敬业至下阿，有流星坠其宫，及是，有群乌飞噪于阵上，元忠曰：“验此，即贼败之兆也。
fēng shùn dí qián huǒ gōng zhī lì
风顺荻干，火攻之利。
gù qǐng jué zhàn nǎi píng jìng yè
”固请决战，乃平敬业。
yuán zhōng yǐ gōng zhuó sī xíng zhèng shāo qiān luò yáng lìng
元忠以功擢司刑正，稍迁洛阳令。
xún xiàn zhōu xìng yù yì shì jiāng xíng zé tiān yǐ yuán zhōng yǒu tǎo píng jìng yè gōng tè miǎn sǐ pèi liú guì zhōu
寻陷周兴狱，诣市将刑，则天以元忠有讨平敬业功，特免死配流贵州。
shí chéng chì zhě jiāng zhì shì xiān lìng chuán hū jiān xíng zhě jù shì yuán zhōng lìng qǐ yuán zhōng yuē wèi zhī chì xū shí qǐ kě zào cì
时承敕者将至市，先令传呼，监刑者遽释元忠令起，元忠曰：“未知敕虚实，岂可造次。
xú dài xuān chì rán shǐ qǐ xiè guān zhě xián tàn qí lín xíng ér shén sè bù náo
” 徐待宣敕，然始起谢，观者咸叹其临刑而神色不挠。
shèng lì yuán nián zhào shòu shì yù shǐ zhuó bài yù shǐ zhōng chéng
圣历元年，召授侍御史，擢拜御史中丞。
yòu wèi lái jùn chén hóu sī zhǐ suǒ xiàn zài bèi liú yú lǐng biǎo
又为来俊臣、侯思止所陷，再被流于岭表。
fù huán shòu yù shǐ zhōng chéng
复还，授御史中丞。
yuán zhōng qián hòu sān bèi liú yú shí rén duō chēng qí wú zuì
元忠前后三被流，于时人多称其无罪。
zé tiān cháng wèi yuē qīng lèi fù bàng shuò hé yě
则天尝谓曰：“卿累负谤铄，何也？
duì yuē chén yóu lù yě luó zhī zhī tú yǒu rú liè zhě gǒu xū chén ròu zuò gēng ěr
”对曰：“臣犹鹿也，罗织之徒，有如猎者，苟须臣肉作羹耳。
cǐ bèi shā chén yǐ qiú dá chén fù hé gū
此辈杀臣以求达，臣复何辜。
shèng lì èr nián zhuó bài fèng gé shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì jiǎn jiào bīng zhōu zhǎng shǐ
圣历二年，擢拜凤阁侍郎、同凤阁鸾台平章事，检校并州长史。
wèi jǐ jiā yín qīng guāng lù dài fu qiān zuǒ sù zhèng tái yù shǐ dài fū jiān jiǎn jiào luò zhōu zhǎng shǐ
未几，加银青光禄大夫，迁左肃政台御史大夫，兼检校洛州长史。
zhèng hào qīng yán
政号清严。
cháng ān zhōng xiāng wáng wèi bìng zhōu yuán shuài yuán zhōng wèi fù
长安中，相王为并州元帅，元忠为副。
shí fèng chén lìng zhāng yì zhī cháng zòng qí jiā nú líng bào bǎi xìng yuán zhōng chī shā zhī quán háo mò bù jìng dàn
时奉宸令张易之尝纵其家奴凌暴百姓，元忠笞杀之，权豪莫不敬惮。
shí tū jué yǔ tǔ bō shù fàn sāi yuán zhōng jiē wèi dà zǒng guǎn jù zhī
时突厥与吐蕃数犯塞，元忠皆为大总管拒之。
yuán zhōng zài jūn wéi chí zhòng zì shǒu jìng wú suǒ kè huò rán yì wèi cháng bài shī
元忠在军，唯持重自守，竟无所克获，然亦未尝败失。
zhōng zōng zài chūn gōng shí yuán zhōng jiǎn jiào tài zǐ zuǒ shù zǐ
中宗在春宫时，元忠检校太子左庶子。
shí zhāng yì zhī chāng zōng quán chǒng rì shèng qīng cháo fù zhī
时张易之、昌宗权宠日盛，倾朝附之。
yuán zhōng cháng zòu zé tiān yuē chén chéng xiān dì gù miǎn shòu bì xià hòu ēn bù xún zhōng sǐ jié shǐ xiǎo rén de zài jūn cè chén zhī zuì yě
元忠尝奏则天曰：“臣承先帝顾眄，受陛下厚恩，不徇忠死节，使小人得在君侧， 臣之罪也。
zé tiān bú yuè
”则天不悦。
yì zhī chāng zōng yóu shì hán nù
易之、昌宗由是含怒。
yīn zé tiān bù yù nǎi zèn yuán zhōng yǔ sī lǐ chéng gāo jiǎn qián móu yuē zhǔ shàng lǎo yǐ wú shǔ dāng xié tài zǐ ér lìng tiān xià
因则天不豫，乃谮元忠与司礼丞高戬潜谋曰：“主上老矣，吾属当挟太子而令天下。
zé tiān huò qí yán nǎi xià yuán zhōng zhào yù zhào tài zǐ xiāng wáng jí zhū zǎi xiàng lìng chāng zōng yǔ yuán zhōng děng diàn qián cān duì fǎn fù bù jué
”则天惑其言，乃下元忠诏狱， 召太子、相王及诸宰相，令昌宗与元忠等殿前参对，反复不决。
chāng zōng yòu yǐn fèng gé shè rén zhāng shuō lìng zhí zhèng yuán zhōng
昌宗又引凤阁舍人张说令执证元忠。
shuō chū wěi xǔ zhī jí zé tiān zhào shuō yàn wèn shuō què chēng yuán zhōng shí wú cǐ yǔ
说初伪许之，及则天召说验问，说确称元忠实无此语。
zé tiān nǎi wù yuán zhōng bèi wū rán yǐ chāng zōng zhī gù tè biǎn shòu duān zhōu gāo yào wèi
则天乃悟元忠被诬，然以昌宗之故，特贬授端州高要尉。
zhōng zōng jí wèi qí rì yì zhào yuán zhōng shòu wèi wèi qīng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
中宗即位，其日驿召元忠，授卫尉卿、同中书门下三品。
xún rì yòu qiān bīng bù shàng shū zhī zhèng shì rú gù
旬日，又迁兵部尚书， 知政事如故。
xún jìn bài shì zhōng jiān jiǎn jiào bīng bù shàng shū
寻进拜侍中，兼检校兵部尚书。
shí zé tiān bēng zhōng zōng jū liàng àn duō bù shì shì jūn guó dà zhèng dú wěi yuán zhōng zhě shù rì
时则天崩，中宗居谅暗，多不视事， 军国大政，独委元忠者数日。
wèi jǐ qiān zhōng shū lìng jiā shòu guāng lù dài fu lèi fēng qí guó gōng jiān xiū guó shǐ
未几，迁中书令，加授光禄大夫，累封齐国公，监修国史。
shén lóng èr nián yuán zhōng yǔ wǔ sān sī zhù qīn míng xú yàn bó liǔ chōng wéi chéng qìng cuī róng cén xī xú jiān děng zhuàn zé tiān huáng hòu shí lù èr shí juǎn
神龙二年，元忠与武三思、祝钦明、徐彦伯、柳冲、韦承庆、崔融、岑羲、 徐坚等撰《则天皇后实录》二十卷。
biān cì wén jí yī bǎi èr shí juǎn zòu zhī
编次文集一百二十卷奏之。
zhōng zōng chēng shàn cì yuán zhōng wù qiān duàn réng fēng qí zi wèi wáng fǔ zī yì cān jūn shēng wèi rèn chéng xiàn nán
中宗称善，赐元忠物千段，仍封其子卫王府谘议参军升为任城县男。
shí yuán zhōng tè chéng chǒng róng dāng cháo yòng shì
时元忠特承宠荣，当朝用事。
chū yuán zhōng zuò xiāng yú zé tiān cháo yì zhě yǐ wéi gōng qīng
初元忠作相于则天朝，议者以为公清。
zhì shì zài jū zhèng shì tiān xià mò bù yán shǒu qīng shǔ jì yǒu suǒ hóng yì
至是再居政事，天下莫不延首倾属，冀有所弘益。
yuán zhōng nǎi qīn fù quán háo yì qì hán jùn jìng bù néng shǎng shàn fá è miǎn xiū shí zhèng yì zhě yǐ cǐ shǎo zhī
元忠乃亲附权豪，抑弃寒俊，竟不能赏善罚恶，勉修时政，议者以此少之。
sì nián qiū dài táng jǐng wèi shàng shū yòu pú yè jiān zhōng shū lìng réng zhī bīng bù shàng shū shì jiān xiū guó shǐ
四年秋，代唐璟为尚书右仆射，兼中书令，仍知兵部尚书事，监修国史。
wèi jǐ yuán zhōng qǐng guī xiāng bài sǎo tè cì jǐn páo yī lǐng yín qiān liǎng bìng gěi qiān jì sì rén chōng qí zuǒ yòu shǒu chì yuē yì jǐn zhòu yóu zài hu cí rì
未几，元忠请归乡拜扫，特赐锦袍一领、银千两，并给千骑四人，充其左右，手敕曰：“衣锦昼游，在乎兹日；
sàn jīn fū huì liàng shǔ sī chén
散金敷惠，谅属斯辰。
yuán zhōng zhì xiāng lǐ jìng zì cáng qí yín wú suǒ zhèn shī
”元忠至乡里，竟自藏其银，无所赈施。
jí hái dì yòu xìng bái mǎ sì yǐ yíng láo zhī qí ēn yù rú cǐ
及还，帝又幸白马寺以迎劳之，其恩遇如此。
shì shí ān lè gōng zhǔ cháng sī qǐng fèi jié mǐn tài zǐ lì jǐ wèi huáng tài nǚ
是时，安乐公主尝私请废节愍太子，立己为皇太女。
zhōng zōng yǐ wèn yuán zhōng yuán zhōng gù chēng bù kě nǎi zhǐ
中宗以问元忠，元忠固称不可，乃止。
xún qiān zuǒ pú yè yú bìng rú gù
寻迁左仆射，余并如故。
yuán zhōng yòu jí wǔ sān sī zhuān quán yòng shì xīn cháng fèn tàn sī yù zhū zhī
元忠又嫉武三思专权用事，心常愤叹，思欲诛之。
sān nián qiū jié mǐn tài zǐ qǐ bīng zhū sān sī yuán zhōng jí zuǒ yǔ lín dà jiàng jūn li duō zuò děng jiē qián yù qí shì
三年秋，节愍太子起兵诛三思，元忠及左羽林大将军李多祚等皆潜预其事。
tài zǐ jì zhǎn sān sī yòu lǜ bīng yì què jiāng qǐng fèi wéi hòu wèi shù rén yù yuán zhōng zi tài pú shǎo qīng shēng yú yǒng shǒu mén xié lìng cóng jǐ
太子既斩三思，又率兵诣阙，将请废韦后为庶人，遇元忠子太仆少卿升于永守门， 协令从己。
tài zǐ bīng zhì xuán wǔ lóu xià duō zuò děng yóu yù bù zhàn yuán zhōng yòu chí liǎng duān yóu shì bù kè shēng wèi luàn bīng suǒ shā
太子兵至玄武楼下，多祚等犹豫不战，元忠又持两端，由是不克，升为乱兵所杀。
zhōng zōng yǐ yuán zhōng yǒu píng kòu zhī gōng yòu sù wèi gāo zōng tiān hòu suǒ lǐ yù jìng bù yǐ shēng wèi lèi wěi rèn rú chū
中宗以元忠有平寇之功，又素为高宗、天后所礼遇，竟不以升为累，委任如初。
shì shí sān sī zhī dǎng bīng bù shàng shū zōng chu kè yǔ shì zhōng jì chù nè děng yòu zhí zhèng yuán zhōng jí shēng yún sù yǔ jié mǐn tài zǐ tóng móu gòu nì qǐng yí qí sān zú zhōng zōng bù xǔ
是时，三思之党兵部尚书宗楚客与侍中纪处讷等又执证元忠及升，云素与节愍太子同谋构逆，请夷其三族，中宗不许。
yuán zhōng jù bù zì ān shàng biǎo gù qǐng zhì shì
元忠惧不自安，上表固请致仕。
shǒu zhì tīng jiě zuǒ pú yè yǐ tè jìn qí guó gōng zhì shì yú jiā réng cháo shuò wàng
手制听解左仆射，以特进、齐国公致仕于家，仍朝朔望。
chu kè děng yòu yǐn yòu wèi láng jiàng yáo tíng yún wèi yù shǐ zhōng chéng lìng hé zòu yuán zhōng yóu shì biǎn qú zhōu yuán wài sī mǎ
楚客等又引右卫郎将姚庭筠为御史中丞，令劾奏元忠，由是贬渠州员外司马。
shì zhōng yáng zài sī zhōng shū lìng li jiào jiē yī chu kè zhī zhǐ yǐ zhì yuán zhōng zhī zuì wéi zhōng shū shì láng xiāo zhì zhōng zhèng yì yún dāng cóng kuān yòu
侍中杨再思、中书令李峤皆依楚客之旨， 以致元忠之罪，唯中书侍郎萧至忠正议云当从宽宥。
chu kè dà nù yòu qiǎn jǐ shì zhōng rǎn zǔ yōng yǔ yáng zài sī zòu yán yuán zhōng jì yuán fàn nì bù hé gēng shòu nèi dì guān
楚客大怒，又遣给事中冉祖雍与杨再思奏言：“元忠既缘犯逆，不合更授内地官。
suì zuǒ qiān sī zhōu wu chuān wèi
”遂左迁思州务川尉。
qǐng zhī chu kè yòu lìng yù shǐ yuán shǒu yī zòu yán zé tiān xī zài sān yáng gōng bù yù nèi shǐ dí rén jié zòu qǐng bì xià jiān guó yuán zhōng mì jìn zhuàng yún bù kě
顷之， 楚客又令御史袁守一奏言：“则天昔在三阳宫不豫，内史狄仁杰奏请陛下监国，元忠密进状云不可。
jù cǐ zé zhī yuán zhōng huái nì rì jiǔ fú qǐng jiā yǐ yán zhū
据此，则知元忠怀逆日久，伏请加以严诛。
zhōng zōng wèi yáng zài sī děng yuē yǐ zhèn sī zhī cǐ shì shǒu yī dà cuò
”中宗谓杨再思等曰： “以朕思之，此是守一大错。
rén chén shì zhǔ bì zài yī xīn qǐ yǒu zhǔ shàng shǎo yǒu bù ān jí qǐng tài zǐ zhī shì
人臣事主，必在一心，岂有主上少有不安，即请太子知事？
nǎi shì dí rén jié shù sī huì wèi jiàn yuán zhōng yǒu shī
乃是狄仁杰树私惠，未见元忠有失。
shǒu yī jiǎ jiè qián shì luó zhī yuán zhōng qǐ shì dào lǐ
守一假借前事罗织元忠，岂是道理。
chu kè děng suì zhǐ
” 楚客等遂止。
yuán zhōng xíng zhì fú líng ér zú nián qī shí yú
元忠行至涪陵而卒，年七十余。
jǐng lóng sì nián zhuī zèng shàng shū zuǒ pú yè qí guó gōng běn zhōu cì shǐ réng lìng suǒ sī gěi líng yú sòng zhì xiāng lǐ
景龙四年，追赠尚书左仆射、齐国公、 本州刺史，仍令所司给灵舆送至乡里。
ruì zōng jí wèi zhì lìng péi zàng dìng líng
睿宗即位，制令陪葬定陵。
jǐng yún sān nián yòu jiàng zhì yuē gù zuǒ pú yè qí guó gōng wèi yuán zhōng dài xié rén wàng shí chēng guó liáng
景云三年，又降制曰：“故左仆射、齐国公魏元忠，代协人望，时称国良。
lì shì sān cháo jù zhǎn chéng xiào
历事三朝，俱展诚效。
wǎn nián qiān zhé pō fēi qí zuì
晚年迁谪，颇非其罪。
yi tè hái qí zi zhù zuò láng huang shí fēng yī bǎi hù
宜特还其子著作郎晃实封一百户。
kāi yuán liù nián shì yuē zhēn
”开元六年，谥曰贞。
èr zi shēng huang
二子升、晃。
wéi ān shí jīng zhào wàn nián rén zhōu dà sī kōng yún guó gōng xiào kuān zēng sūn yě
韦安石，京兆万年人，周大司空、郧国公孝宽曾孙也。
zǔ jīn dà yè mò wèi mín bù shì láng
祖津，大业末为民部侍郎。
yáng dì zhī xìng jiāng dū chì jīn yǔ duàn dá yuán wén dōu děng yú luò yáng liú shǒu réng jiǎn jiào mín bù shàng shū shì
炀帝之幸江都，敕津与段达、元文都等于洛阳留守，仍检校民部尚书事。
li mì bī dōng dōu jīn jù zhàn yú shàng dōng mén wài
李密逼东都，津拒战于上东门外。
bīng bài wèi mì suǒ qiú jí wáng shì chōng shā wén dōu děng jīn dú miǎn qí nán
兵败，为密所囚，及王世充杀文都等，津独免其难。
mì bài guī dōng dōu shì chōng jiàn hào shēn bèi wěi yù
密败，归东都，世充僭号，深被委遇。
jí luò yáng píng gāo zǔ yǔ jīn yǒu jiù zhēng shòu jiàn yì dài fū jiǎn jiào huáng mén shì láng
及洛阳平，高祖与津有旧，征授谏议大夫， 检校黄门侍郎。
chū wèi líng zhōu cì shǐ zú
出为陵州刺史，卒。
fù wǎn chéng zhōu cì shǐ
父琬，成州刺史。
shū kūn hù bù shì láng
叔琨，户部侍郎。
kūn dì suì cāng bù yuán wài
琨弟璲， 仓部员外。
ān shí yīng míng jīng jǔ lèi shòu qián fēng wèi sū liáng sì shén lǐ zhī
安石应明经举，累授干封尉，苏良嗣甚礼之。
yǒng chāng yuán nián sān qiān yōng zhōu sī bīng liáng sì shí wéi wén chāng zuǒ xiāng wèi ān shí yuē dà cái xū dà yòng hé wéi tú láo yú zhōu xiàn yě
永昌元年，三迁雍州司兵，良嗣时为文昌左相，谓安石曰：“大材须大用，何为徒劳于州县也。
tè jiàn yú zé tiān zhuó bài shàn bù yuán wài láng yǒng chāng lìng bīng zhōu sī mǎ
”特荐于则天，擢拜膳部员外郎、永昌令、并州司马。
zé tiān shǒu zhì láo zhī yuē wén qīng zài bǐ zhù shì cún xīn shàn zhèng biǎo yú néng guān rén míng zhāng yú zhèn fǔ
则天手制劳之曰：“闻卿在彼，庶事存心，善政表于能官，仁明彰于镇抚。
rú cǐ chèn zhí shēn wèi zhèn huái
如此称职，深慰朕怀。
é bài bīng zhōu cì shǐ yòu lì dé zhèng èr zhōu cì shǐ
”俄拜并州刺史，又历德、郑二州刺史。
ān shí xìng chí zhòng shǎo yán xiào wéi zhèng qīng yán suǒ zài rén lì xián wèi dàn zhī
安石性持重，少言笑，为政清严，所在人吏咸畏惮之。
jiǔ shì nián qiān wén chāng yòu chéng xún bài luán tái shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì jiān tài zǐ zuǒ shù zǐ
久视年，迁文昌右丞，寻拜鸾台侍郎、同凤阁鸾台平章事，兼太子左庶子。
cháng ān sān nián wèi shén dōu liú shǒu jiān pàn tiān guān qiū guān èr shàng shū shì
长安三年，为神都留守， 兼判天官、秋官二尚书事。
hòu yǔ cuī shén qìng děng tóng wèi shì dú xún zhī nà yán shì
后与崔神庆等同为侍读，寻知纳言事。
shì suì yòu jiā jiǎn jiào zhōng tái zuǒ chéng jiān tài zǐ zuǒ shù zǐ fèng gé luán tái sān pǐn rú gù
是岁，又加检校中台左丞，兼太子左庶子、凤阁鸾台三品如故。
shí zhāng yì zhī xiōng dì jí wǔ sān sī jiē shì chǒng yòng quán ān shí shù zhé rǔ zhī shèn wéi yì zhī děng suǒ jì
时张易之兄弟及武三思皆恃宠用权，安石数折辱之，甚为易之等所忌。
cháng yú nèi diàn cì yàn yì zhī yǐn shǔ shāng sòng bà zi děng shù rén yú qián bó xì
尝于内殿赐宴，易之引蜀商宋霸子等数人于前博戏。
ān shí shū zòu yuē shǔ shāng děng jiàn lèi bù hé yù dēng cǐ yán
安石疏奏曰：“蜀商等贱类，不合预登此筵。
yīn gù zuǒ yòu lìng zhú chū zhī zuò zhě jiē wèi shī sè
”因顾左右令逐出之，座者皆为失色。
zé tiān yǐ ān shí cí zhí shēn wèi miǎn zhī
则天以安石辞直，深慰勉之。
shí fèng gé shì láng lù yuán fāng zài zuò tuì ér gào rén yuē cǐ zhēn zǎi xiàng fēi wú děng suǒ jí yě
时凤阁侍郎陆元方在座，退而告人曰：“此真宰相，非吾等所及也。
zé tiān cháng xìng xìng tài gōng yù jiù jié lù ān shí zòu yuē qiān jīn zhī zǐ qiě yǒu chuí táng zhī jiè wàn shèng zhī zūn bù yí qīng chéng wēi xiǎn
”则天尝幸兴泰宫， 欲就捷路，安石奏曰：“千金之子，且有垂堂之诫，万乘之尊，不宜轻乘危险。
cǐ lù bǎn zhù chū chéng wú zì rán zhī gù luán jià jīng zhī chén děng gǎn bù qǐng zuì
此路板筑初成，无自然之固，銮驾经之，臣等敢不请罪。
zé tiān dēng shí wèi zhī huí niǎn
”则天登时为之回辇。
ān shí é yòu jǔ zòu yì zhī děng zuì zhuàng chū yǒu chì fù ān shí jí xià guān shàng shū táng xiū jǐng tuī wèn wèi jìng ér shì biàn
安石俄又举奏易之等罪状，初有敕付安石及夏官尚书唐休璟推问，未竟而事变。
sì nián chū wèi yáng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
四年， 出为扬州大都督府长史。
shén lóng chū zhēng bài xíng bù shàng shū
神龙初，征拜刑部尚书。
shì suì yòu qiān lì bù shàng shū fù zhī zhèng shì
是岁，又迁吏部尚书，复知政事。
é dài zhāng jiǎn zhī wèi zhōng shū lìng fēng yún guó gōng yǐ cháng wèi gōng liáo cì shí fēng sān bǎi hù yòu jiān xiāng wáng fǔ zhǎng shǐ
俄代张柬之为中书令，封郧国公，以尝为宫僚，赐实封三百户，又兼相王府长史。
é zhuǎn hù bù shàng shū fù wèi shì zhōng jiān xiū guó shǐ
俄转户部尚书，复为侍中，监修国史。
zhōng zōng yǔ shù rén cháng yīn zhēng yuè shí wǔ rì yè xìng qí dì cì lài bù kě shèng shǔ
中宗与庶人尝因正月十五日夜幸其第，赐赉不可胜数。
yòu zhōng zōng cháng xìng ān lè gōng zhǔ chéng xī chí guǎn gōng zhǔ jù zhōu jí qǐng yù lóu chuán ān shí jiàn yuē yù qīng zhōu chéng bù cè chén kǒng fēi dì wáng zhī shì
又中宗尝幸安乐公主城西池馆，公主具舟楫，请御楼船，安石谏曰：“御轻舟，乘不测， 臣恐非帝王之事。
nǎi zhǐ
于是成子留了下来。
ruì zōng jiàn zuò bài tài zǐ shǎo bǎo gǎi fēng xún guó gōng
睿宗践祚，拜太子少保，改封郇国公。
é yòu lì shì zhōng zhōng shū lìng
俄又历侍中、中书令。
jǐng yún èr nián jiā kāi fǔ yí tóng sān sī
景云二年，加开府仪同三司。
shí tài píng gōng zhǔ yǔ dòu huái zhēn děng qián yǒu yì tú jiāng yǐn ān shí yù qí shì gōng zhǔ lǚ shǐ zǐ xù táng jùn yāo ān shí zhì zhái ān shí jìng jù ér bù wǎng
时太平公主与窦怀贞等潜有异图，将引安石预其事，公主屡使子婿唐晙邀安石至宅，安石竟拒而不往。
ruì zōng cháng mì zhào ān shí wèi yuē wén cháo tíng qīng xīn dōng gōng qīng hé bù chá yě
睿宗尝密召安石，谓曰：“闻朝廷倾心东宫，卿何不察也？
ān shí duì yuē bì xià hé de wáng guó zhī yán cǐ bì tài píng zhī jì
”安石对曰：“陛下何得亡国之言，此必太平之计。
tài zǐ yǒu dà gōng yú shè jì rén míng xiào yǒu tiān xià suǒ chēng yuàn bì xià wú xìn chán yán yǐ zhì huò yě
太子有大功于社稷， 仁明孝友，天下所称，愿陛下无信谗言以致惑也。
ruì zōng jué rán yuē zhèn zhī zhī yǐ qīng wù yán yě
”睿宗矍然曰：“朕知之矣，卿勿言也。
tài píng yú lián zhōng qiè tīng zhī nǎi gòu fēi yǔ yù lìng jū zhī lài guō yuán zhèn bǎo hù huò miǎn
”太平于帘中窃听之，乃构飞语，欲令鞫之，赖郭元振保护获免。
é ér qiān shàng shū zuǒ pú yè jiān tài zǐ bīn kè yī jiù tóng zhōng shū mén xià sān pǐn suī jiǎ yǐ chóng chǒng shí qù qí quán
俄而迁尚书左仆射，兼太子宾客，依旧同中书门下三品，虽假以崇宠，实去其权。
qí dōng ba zhī zhèng shì bài tè jìn chōng dōng dōu liú shǒu
其冬， 罢知政事，拜特进，充东都留守。
tài cháng zhǔ bù li yuán chéng jí ān shí zhī zǐ xù qí qī bìng sǐ ān shí fū rén xuē shì yí yuán chéng xiān suǒ xìng bì yàn shā zhī
太常主簿李元澄，即安石之子婿，其妻病死，安石夫人薛氏疑元澄先所幸婢厌杀之。
qí bì jiǔ yǐ zhuǎn jià xuē shì shǐ rén bǔ ér chuí zhī zhì sǐ
其婢久已转嫁，薛氏使人捕而捶之致死。
yóu shì wèi yù shǐ zhōng chéng yáng mào qiān suǒ hé chū wèi pú zhōu cì shǐ
由是为御史中丞杨茂谦所劾，出为蒲州刺史。
wú jǐ zhuǎn qīng zhōu cì shǐ
无几，转青州刺史。
ān shí chū zài pú zhōu shí tài cháng qīng jiāng jiǎo yǒu suǒ qǐng tuō ān shí jù zhī jiǎo dà nù
安石初在蒲州时，太常卿姜皎有所请托，安石拒之，皎大怒。
kāi yuán èr nián jiǎo dì huì wèi yù shǐ zhōng chéng yǐ ān shí děng zuò xiāng shí tóng shòu zhōng zōng yí zhì zōng chu kè wéi wēn xuē chú xiāng wáng fǔ zhèng zhī cí ān shí bù néng zhèng qí shì lìng shì yù shǐ hóng zi yú jǔ hé zhī
开元二年，皎弟晦为御史中丞，以安石等作相时，同受中宗遗制，宗楚客、韦温削除相王辅政之辞， 安石不能正其事，令侍御史洪子舆举劾之。
zi yú yǐ shì jīng shè lìng gù chēng bù kě
子舆以事经赦令，固称不可。
jiān chá yù shǐ guō zhèn xī jiǎo děng yì
监察御史郭震希皎等意，
yuè cì zòu zhī
越次奏之，
yú shì xià zhào yuē qīng zhōu cì shǐ wéi ān shí tài zǐ bīn kè wéi sì lì xíng bù shàng shū zhào yàn zhāo děng
于是下诏曰：“青州刺史韦安石、太子宾客韦嗣立、刑部尚书赵彦昭等，
wǎng zài xiān cháo
往在先朝，
qū méng hòu shǎng
曲蒙厚赏，
yīn yuán xìng huì
因缘幸会，
jiǔ zài miào táng
久在庙堂，
péng dǎng bǐ zhōu
朋党比周，
wén yú xíng lù
闻于行路。
jǐng lóng zhī mò cháng shé zòng huò cāng cù zhī jiān rén shén fèn yuàn wèi wén shě shēng qǔ yì zhí dào chāng yán suì xuē tài shàng huáng fǔ zhèng zhī cí yòng wéi shì lín cháo zhī cè
景龙之末，长蛇纵祸，仓卒之间，人神愤怨，未闻舍生取义，直道昌言，遂削太上皇辅政之辞，用韦氏临朝之策。
bǐ cháng yǐn rěn fù yǐ chóng bān jiāng qī kuì wèi shāo chéng qián è ér shàng kuǎn huí xié gǒu ān róng chǒng
比常隐忍，复以崇班，将期愧畏，稍惩前恶， 而尚款回邪，苟安荣宠。
yi cóng zhé guān zhī diǎn yǐ lì shì jūn zhī jié
宜从谪官之典，以励事君之节。
ān shí kě miǎn zhōu bié jià sì lì kě yuè zhōu bié jià yàn zhāo kě yuán zhōu bié jià bìng yuán wài zhì
安石可沔州别驾，嗣立可岳州别驾，彦昭可袁州别驾，并员外置。
ān shí jì zhì miǎn zhōu huì yòu zòu yún ān shí cháng jiǎn xiào dìng líng zào zuò yǐn guān wù rù jǐ
”安石既至沔州，晦又奏云：“安石尝检校定陵造作，隐官物入己。
chì fú xià zhōu zhēng zāng
”敕符下州征赃。
ān shí tàn yuē cǐ qí yìng xū wǒ sǐ ěr
安石叹曰：“此祇应须我死耳！
fèn jī ér zú nián liù shí sì
”愤激而卒，年六十四。
kāi yuán shí qī nián zèng pú zhōu cì shǐ
开元十七年，赠蒲州刺史。
tiān bǎo chū yǐ zi guì zhuī zèng kāi fǔ yí tóng sān sī shàng shū zuǒ pú yè xún guó gōng shì yuē wén zhēn
天宝初，以子贵，追赠开府仪同三司、尚书左仆射、郇国公，谥曰文贞。
èr zi zhì bīn bìng zǎo zhī míng
二子陟、斌，并早知名。
zhì zì yīn qīng dài wéi guān zhōng zhe xìng rén wù yì guān yì shì róng shèng
陟字殷卿，代为关中著姓，人物衣冠，弈世荣盛。
ān shí wǎn yǒu zi jí wèi bīng zhōu sī mǎ shǐ shēng zhì jí bīn jù shǎo cōng mǐn pō yì cháng tóng
安石晚有子，及为并州司马， 始生陟及斌，俱少聪敏，颇异常童。
zhì zì yòu fēng biāo zhěng jùn dú lì bù qún ān shí yóu ài zhī
陟自幼风标整峻，独立不群，安石尤爱之。
shén lóng èr nián ān shí wèi zhōng shū lìng zhì shǐ shí suì bài wēn wáng fǔ dōng gé jì jiǔ jiā cháo sàn dài fū lèi qiān mì shū tài táng chéng yǒu wén cǎi shàn lì shū cí rén xiù shì yǐ yóu qí mén yǐ
神龙二年，安石为中书令，陟始十岁，拜温王府东阁祭酒，加朝散大夫，累迁秘书太堂丞，有文彩，善隶书，辞人、秀士已游其门矣。
kāi yuán chū dīng fù yōu jū sāng guò lǐ
开元初，丁父忧，居丧过礼。
zì cǐ dù mén bù chū bā nián yǔ dì bīn xiāng quàn lì tàn tǎo diǎn fén bù shě zhòu yè wén huá dāng dài jù yǒu shèng míng
自此杜门不出八年，与弟斌相劝励，探讨典坟，不舍昼夜，文华当代，俱有盛名。
yú shí cái míng zhī shì wáng wéi cuī hào lú xiàng děng cháng yǔ zhì chàng hè yóu chù
于时才名之士王维、崔颢、卢象等，常与陟唱和游处。
guǎng píng sòng gōng jiàn zhì tàn yuē shèng dé yí fàn jǐn zài shì yǐ
广平宋公见陟叹曰：“盛德遗范，尽在是矣。
lì luò yáng lìng zhuǎn lì bù láng zhōng
”历洛阳令，转吏部郎中。
zhāng jiǔ líng yī dài cí zōng wèi zhōng shū lìng yǐn zhì wèi zhōng shū shè rén yǔ sūn tì liáng shè duì zhǎng wén gào shí rén yǐ wéi měi tán
张九龄一代辞宗，为中书令，引陟为中书舍人，与孙逖、梁涉对掌文诰，时人以为美谈。
hòu wèi lǐ bù shì láng
后为礼部侍郎。
zhì hǎo jiē hòu bèi yóu jiàn yú wén suī cí rén hòu shēng mǐ bù ān liàn
陟好接后辈，尤鉴于文，虽辞人后生，靡不谙练。
nǎng zhě zhǔ sī qǔ yǔ jiē yǐ yī chǎng zhī shàn dēng qí kē mù bù jìn qí cái
曩者主司取与，皆以一场之善，登其科目，不尽其才。
zhì xiān zé jiù réng lìng jǔ rén zì tōng suǒ gōng shī bǐ xiān shì yī rì zhī qí suǒ zhǎng rán hòu yī cháng shì kǎo hé piàn shàn wú yí měi shēng yíng lù
陟先责旧，仍令举人自通所工诗笔，先试一日，知其所长，然后依常式考核，片善无遗，美声盈路。
hòu wèi lì bù shì láng cháng bìng xuǎn rén mào míng jiě jiǎo quē yuán jì shǎo qǔ shì liáng nán zhèng tiáo zhě bèi jǐ wěi jí zhě mào jìn
后为吏部侍郎，常病选人冒名接脚，阙员既少，取士良难，正调者被挤，伪集者冒进。
zhì gāng cháng jí è fēng cǎi yán zhèng xuǎn rén yí qí yǒu xiá àn shēng pán jié wú bù shǒu fú
陟刚肠嫉恶，风彩严正，选人疑其有瑕，案声盘诘，无不首伏。
měi suì jiē shú de shù bǎi yuán quē yǐ dài yān zhì cháng wèi suǒ qīn yuē shǐ zhì zhī quán héng yī èr nián zé wú rén kě xuǎn yǐ
每岁皆赎得数百员阙，以待淹滞， 常谓所亲曰：“使陟知铨衡一二年，则无人可选矣。
zhì mén dì háo huá zǎo jiàn qīng liè shì r yān hūn liè shì zuǒ yòu zhě shí shù yī shū yào shí xián yǒu diǎn zhǎng ér yú mǎ tóng nú shì móu yú wáng jiā zhǔ dì
陟门地豪华，早践清列，侍儿阉阍，列侍左右者十数，衣书药食，咸有典掌， 而舆马僮奴，势侔于王家主第。
zì yǐ cái dì rén wù zuò qǔ sān gōng pō yǐ jiǎn guì zì chǔ shàn yòu nà hòu jìn qí tóng liè cháo yào shì zhī miè rú yě
自以才地人物，坐取三公，颇以简贵自处，善诱纳后进，其同列朝要，视之蔑如也。
rú dào yì xiāng zhī mǐ gé guì jiàn ér bù yī wéi dài zhī shì héng xū xí dǎo xǐ yǐ yíng zhī shí rén yǐ cǐ chēng zhòng
如道义相知，靡隔贵贱，而布衣韦带之士，恒虚席倒屣以迎之，时人以此称重。
lǐ lín fǔ jì zhī chū wèi xiāng yáng tài shǒu jiān běn dào cǎi fǎng shǐ yòu gǎi chén liú cǎi fǎng shǐ fù jiā yín qīng guāng lù dài fū
李林甫忌之，出为襄阳太守，兼本道采访使，又改陈留采访使，复加银青光禄大夫。
tiān bǎo zhōng xí fēng xún guó gōng yǐ qīn lèi biǎn zhōng lí tài shǒu zhòng biǎn yì yáng tài shǒu
天宝中袭封郇国公，以亲累贬钟离太守，重贬义阳太守。
xún yí hé dōng tài shǒu chōng běn dào cǎi fǎng shǐ
寻移河东太守，充本道采访使。
shí èr nián rù kǎo zài huá qīng gōng
十二年入考，在华清宫。
yòu xiāng yáng guó zhōng è qí cái wàng kǒng jiàn tái héng nǎi yǐn hé dōng rén wú xiàng zhī wèi yuē zi néng shǐ rén gào zhì hu
右相杨国忠恶其才望，恐践台衡，乃引河东人吴象之谓曰：“子能使人告陟乎？
wú yǐ zi wèi yù shǐ
吾以子为御史。
xiàng zhī yuē néng
”象之曰：“能。
nǎi gào zhì yǔ yù shǐ zhōng chéng jí wēn jié tuō yù móu xiàn cháo tíng yòu yòu zhì zhí wéi yuán zhì zhèng zhī
”乃告陟与御史中丞吉温结托，欲谋陷朝廷，又诱陟侄韦元志证之。
zhì zuò biǎn wèi guì zhōu guì lǐng wèi wèi zhī rèn zài biǎn zhāo zhōu píng lè wèi
陟坐贬为桂州桂岭尉，未之任，再贬昭州平乐尉。
huì lù shān fǎn xiàn luò yáng zhì ài dì bīn wèi zéi suǒ de
会禄山反，陷洛阳，陟爱弟斌为贼所得。
guó zhōng yù gòu zhì yǔ zéi tōng yīng qián lìng lì zú cì qí suǒ jū yù xié zhī lìng zhì yōu sǐ
国忠欲构陟与贼通应，潜令吏卒伺其所居，欲协之令陟忧死。
qí shì háo rén quàn zhì yuē xī zhāng yàn gōng cuàn zhú cáng yú chén shì yǐ miǎn wēi wáng
其士豪人劝陟曰：“昔张燕公窜逐，藏于陈氏，以免危亡。
zhào mìng tǎng lái shuí gǎn shēn fù
诏命傥来，谁敢申复？
wèi ruò qīng zhōu qiān lǐ qiě fàn xī dòng hou shì qīng xú chū qǐ bù měi yě
未若轻舟千里，且泛溪洞，候事清徐出，岂不美也！
zhì kǎi rán yīng zhī yuē wǒ jī xìn yú guó cháo fēi yī dài yě
”陟慨然应之曰：“我积信于国朝，非一代也。
kuàng sù suǒ bǐng xīn wú fù shén lǐ mìng zhī hé ěr qí gǎn táo xíng
况素所秉心，无负神理，命之合尔，其敢逃刑？
yàn gōng zhī móu chéng kuì hòu yì bù néng cóng yě
燕公之谋，诚愧厚意，不能从也。
yīn xiè qiǎn zhī nǎi jiān wò bù dòng
”因谢遣之，乃坚卧不动。
jīng suì yú tóng guān shī shǒu sù zōng jí wèi yú líng wǔ qǐ wèi wú jùn tài shǒu jiān jiāng nán dōng dào cǎi fǎng shǐ
经岁余，潼关失守，肃宗即位于灵武，起为吴郡太守，兼江南东道采访使。
wèi dào jùn sù zōng shǐ zhōng guān gǔ yóu yán shǒu zhào zhuī zhī
未到郡，肃宗使中官贾游严手诏追之。
wèi zhì fèng xiáng huì jiāng dōng yǒng wáng shàn qǐ bīng lìng zhì zhāo yù chú yù shǐ dài fū jiān jiāng dōng jié dù shǐ
未至凤翔，会江东永王擅起兵，令陟招谕，除御史大夫，兼江东节度使。
zhì yǐ jì guǎng chēn cóng yǒng wáng xià jiāng fēi qí běn yì jù zuì chū bēn wèi yǒu suǒ shì nǎi yǒu biǎo qǐng bài guǎng chēn wèi dān yáng tài shǒu jiān yù shǐ zhōng chéng yuán jiāng fáng yù shǐ yǐ ān fǎn cè
陟以季广琛从永王下江，非其本意，惧罪出奔，未有所适，乃有表请拜广琛为丹阳太守、兼御史中丞、缘江防御使，以安反侧。
yīn yǔ huái nán jié dù shǐ gāo shì huái xi jié dù shǐ lái tiàn děng tóng zhì ān zhōu
因与淮南节度使高适、淮西节度使来瑱等同至安州。
zhì wèi shì tiàn yuē jīn zhōng yuán wèi fù jiāng huái dòng yáo rén xīn ān wēi shí zài cí rì
陟谓适、瑱曰：“今中原未复，江淮动摇，人心安危，实在兹日。
ruò bù qí méng zhì xìn yǐ shì sì fāng lìng zhī sān shuài xié xīn wàn lǐ tóng lì zé nán yǐ jí shì yǐ
若不齐盟质信，以示四方，令知三帅协心，万里同力， 则难以集事矣。
zhì tuī tiàn wéi dì zhǔ
”陟推瑱为地主，
nǎi wèi zǎi shū
乃为载书，
dēng tán shì zhòng yuē huái xi jié dù shǐ jiān yù shǐ dài fū tiàn
登坛誓众曰：“淮西节度使、兼御史大夫瑱，
jiāng dōng jié dù shǐ yù shǐ dài fū zhì
江东节度使、御史大夫陟，
huái nán jié dù shǐ yù shǐ dài fū shì děng
淮南节度使、御史大夫适等，
xián guó wēi mìng
衔国威命，
gè zhèn fāng yú
各镇方隅，
jiū hé sān chuí
纠合三垂，
jiǎn chú xiōng tè
翦除凶慝，
hào wù tóng zhī
好恶同之，
wú yǒu yì zhì
无有异志。
yǒu yū cǐ méng zhuì mìng wáng zú
有渝此盟，坠命亡族。
huáng tiān hòu shì zǔ zōng shén míng shí jiàn sī yán
皇天后士，祖宗神明，实鉴斯言。
zhì děng cí zhǐ kāng kǎi xuè lèi jù xià sān jūn gǎn jī mò bù yǔn qì
”陟等辞旨慷慨，血泪俱下，三军感激，莫不陨泣。
qí hòu jiāng biǎo shù bēi yǐ jì zhōng liè
其后江表树碑以纪忠烈。
wú hé yǒu zhào lìng zhì fù xíng zài
无何，有诏令陟赴行在。
zhì yǐ guǎng chēn suī chéng ēn mìng yóu qiě chí huí kǒng hòu biàn shēng huò yí yú zhì yù wǎng zhāo wèi rán hòu fù zhēng nǎi fā shǐ shàng biǎo kěn yán qí jí
陟以广琛虽承恩命，犹且迟回，恐后变生，祸贻于陟， 欲往招慰，然后赴征，乃发使上表，恳言其急。
zhì chí zhì lì yáng jiàn guǎng chēn qiě xuān ēn zhǐ láo lái xíng shǎng zhì zì yǐ sī mǎ shù pǐ cì zhī ān qí yí jù
陟驰至历阳，见广琛，且宣恩旨， 劳徕行赏，陟自以私马数匹赐之，安其疑惧。
jí rì biàn fù xíng zài yè jiàn sù zōng sù zōng shēn qì zhī bài yù shǐ dài fū
即日便赴行在，谒见肃宗，肃宗深器之，拜御史大夫。
shí yí dù fǔ shàng biǎo lùn fáng guǎn yǒu dà chén dù zhēn zǎi xiàng qì shèng cháo bù róng cí zhǐ yū dàn sù zōng lìng cuī guāng yuǎn yǔ zhì jí xiàn bù shàng shū yán zhēn qīng tóng xùn zhī
拾遗杜甫上表论房琯有大臣度，真宰相器，圣朝不容，辞旨迂诞， 肃宗令崔光远与陟及宪部尚书颜真卿同讯之。
zhì yīn rù zòu yuē dù fǔ suǒ lùn fáng guǎn shì suī bèi biǎn chù bù shī jiàn chén dà tǐ
陟因入奏曰：“杜甫所论房琯事，虽被贬黜，不失谏臣大体。
shàng yóu cǐ shū zhī
”上由此疏之。
shí cháo chén lì bān duō bù zhěng sù zhì yǒu bān tóu xiāng diào kū zhě nǎi ba zhì yù shǐ dài fū yán zhēn qīng dài shòu lì bù shàng shū
时朝臣立班多不整肃，至有班头相吊哭者， 乃罢陟御史大夫，颜真卿代，授吏部尚书。
zì hòu rèn shì chǒng chén jiē hòu lái chū yòng wàng fēng wèi jì dào jìng bù xíng
自后任事宠臣，皆后来初用，望风畏忌， 道竟不行。
yīn zōng rén fá mù bǎi zuò bù néng jìn chū wèi jiàng zhōu cì shǐ
因宗人伐墓柏，坐不能禁，出为绛州刺史。
qián yuán èr nián rù wèi tài cháng qīng
乾元二年，入为太常卿。
lǚ yīn zài rù xiāng jiàn wèi lǐ bù shàng shū dōng jīng liú shǒu pàn shàng shū shěng shì jiān dōng jīng jī guān chá chǔ zhì děng shǐ
吕 𬤇再入相，荐为礼部尚书、东京留守，判尚书省事，兼东京畿观察处置等使。
nì zéi shǐ sī míng kòu bī hé luò fù yuán shuài li guāng bì yì shǒu hé yáng lìng zhì lǜ dōng jīng guān shǔ rù guān huí bì nǎi lìng bīng shǒu shǎn zhōu
逆贼史思明寇逼河洛，副元帅李光弼议守河阳，令陟率东京官属入关回避，乃令兵守陕州。
yǒu zhào qiān lì bù shàng shū liú shǒu rú gù lìng zhǐ yú yǒng lè bù xǔ zhì jīng hòu guāng bì shōu fù hé luò lìng zhì yī qián jū shǒu
有诏迁吏部尚书，留守如故，令止于永乐，不许至京，候光弼收复河洛，令陟依前居守。
zhì zǎo yǒu tái fǔ zhī wàng jiān bèi lǐ lín fǔ yáng guó zhōng suǒ jǐ
陟早有台辅之望，间被李林甫、杨国忠所挤。
jí zhōng yuán bīng qǐ tiān xià shì yīn zhì cháng zì wèi fù jīng wěi zhī qì zāo hòu shēng téng bàng míng zhǔ jiàn yí cháng yù yù bù dé zhì nǎi tàn yuē wú dào qióng yú cǐ hu yǒu zhì bù shēn de fēi tiān mìng hu
及中原兵起，天下事殷，陟常自谓负经纬之器，遭后生腾谤，明主见疑，常郁郁不得志，乃叹曰：“吾道穷于此乎， 有志不伸，得非天命乎！
yīn gòu jí shàng yuán yuán nián bā yuè zú yú guó zhōu shí nián liù shí wǔ zèng jīng zhōu dà dū dū
”因遘疾，上元元年八月，卒于虢州，时年六十五，赠荆州大都督。
yǒng tài yuán nián zhào yuē jié zhōng zhī chén mò bù fèi mìng fèng shàng zhī jié xíng gù wú sī yán niàn shì zhōng yì wéi héng diǎn
永泰元年，诏曰：“竭忠之臣，殁不废命，奉上之节，行固无私，言念饰终，抑惟恒典。
gù jīn zǐ guāng lù dài fu lì bù shàng shū jiān yù shǐ dài fū chōng dōng jīng liú shǒu jiān pàn liú sī shàng shū shěng shì dōng jīng jī guān chá chǔ zhì shǐ shàng zhù guó xún guó gōng wéi zhì
故金紫光禄大夫、吏部尚书、兼御史大夫、充东京留守、兼判留司尚书省事、东京畿观察处置使、上柱国、郇国公韦陟，
dūn mǐn zhí fāng
敦敏直方，
duān yán jùn zhěng
端严峻整，
hóng fū diǎn lǐ
弘敷典礼，
biǎo zhèng rén lún
表正人伦，
xué guān tōng rú
学冠通儒，
wén hán dà yá
文含大雅。
qīng zhě xún mó jiù dé bǎo lí chéng zhōu juàn bǐ jiāo qí zī qí shèn gù
顷者询谟旧德，保厘成周，眷彼郊圻， 资其慎固。
ér xiōng hú cán chǒu mì ěr hé luò mìng jū shǎn guó shí sì jiǎn chú
而凶胡残丑，密迩河洛，命居陕、虢，时俟翦除。
cái jiā hóu shé zhī róng jù yīng shuāng lù zhī jí
才加喉舌之荣，遽婴霜露之疾。
fāng qī kè xiǎng méi shòu jì qí yǒu chōu yǎn cǐ cú mò liáng shēn zhèn dào
方期克享眉寿，冀其有瘳，奄此殂殁，良深震悼。
shēng chē ér fù yǐ shēn sān suì zhī ēn
升车而复，以申三禭之恩；
zài yǒu jiā shēn yi chóng bā zuò zhī chǒng
在牖加绅，宜崇八座之宠。
kě zèng shàng shū zuǒ pú yè
可赠尚书左仆射。
tài cháng bó shì chéng hào yì shì wèi zhōng xiào
”太常博士程皓议谥为“忠孝”。
xíng bù shàng shū yán zhēn qīng yǐ wéi zhōng zé yǐ shēng xǔ guó jiàn wēi zhì mìng xiào zé chén hūn sè yǎng qǔ lè tíng wéi bù hé èr xíng shū nán yǐ chéng zhōng xiào
刑部尚书颜真卿以为忠则以身许国，见危致命，孝则晨昏色养，取乐庭闱，不合二行殊难，以成“忠孝”。
zhǔ kè yuán wài láng guī chóng jìng yòu bó zhī fēn yì bù yǐ
主客员外郎归崇敬又驳之，纷议不已。
yòu pú yè guō yīng yì bù dá qí tǐ qǐng cóng tài cháng zhī zhuàng ér zòu
右仆射郭英乂不达其体，请从太常之状而奏。
zhì zi yǔn
陟子允。
bīn jǐng yún chū ān shí wèi zǎi fǔ shí shòu tài zǐ tōng shì shè rén
斌，景云初安石为宰辅时，授太子通事舍人。
zǎo xiū zhěng shàng wén yì róng zhǐ yán lì yǒu dà chén tǐ yǔ xiōng zhì qí míng
早修整，尚文艺，容止严厉，有大臣体，与兄陟齐名。
kāi yuán shí qī nián sī tú xuē wáng yè wèi nǚ píng ēn xiàn zhǔ qiú hūn yǐ bīn cái dì zòu pèi yān
开元十七年，司徒薛王业为女平恩县主求婚，以斌才地奏配焉。
qiān mì shū chéng
迁秘书丞。
tiān bǎo chū zhuǎn guó zǐ sī yè xú ān zhēn wáng wéi cuī hào dāng dài cí rén tè wèi tuī yì
天宝初，转国子司业，徐安贞、王维、崔颢，当代辞人，特为推挹。
tiān bǎo zhōng bài zhōng shū shè rén jiān jí xián yuàn xué shì
天宝中，拜中书舍人，兼集贤院学士。
xiōng zhì xiān wèi zhōng shū shè rén wèi jǐ qiān lǐ bù shì láng
兄陟先为中书舍人，未几迁礼部侍郎。
zhì zài nán shěng bīn yòu zhǎng wén gào
陟在南省，斌又掌文诰。
gǎi tài cháng shǎo qīng
改太常少卿。
tiān bǎo wǔ zài yòu xiāng lǐ lín fǔ gòu xiàn xíng bù shàng shū wéi jiān bīn yǐ qīn lèi biǎn bā líng tài shǒu yí lín ān tài shǒu jiā yín qīng guāng lù dài fu
天宝五载，右相李林甫构陷刑部尚书韦坚，斌以亲累贬巴陵太守，移临安太守，加银青光禄大夫。
bīn shòu wǔ pǐn shí xiōng zhì wèi hé dōng tài shǒu táng xiōng yóu wèi yòu jīn wú jiāng jūn tāo wèi tài zǐ shǎo shī sì rén tóng shí liè jǐ yì guān zhī shèng hǎn yǒu qí bǐ
斌授五品时，兄陟为河东太守， 堂兄由为右金吾将军，縚为太子少师，四人同时列戟，衣冠之盛，罕有其比。
shí sì zài ān lù shān fǎn xiàn luò yáng bīn wèi zéi suǒ de wěi shòu huáng mén shì láng yōu fèn ér zú
十四载，安禄山反，陷洛阳，斌为贼所得，伪授黄门侍郎，忧愤而卒。
jí kè fù liǎng jīng sù zōng qián yuán yuán nián zèng mì shū jiān
及克复两京，肃宗乾元元年，赠秘书监。
ān shí xiōng shū xià bié yǒu chuán
安石兄叔夏别有传。
cóng fù xiōng zi kàng cóng zǔ xiōng zi jù yuán
从父兄子抗，从祖兄子巨源。
kàng ruò guàn jǔ míng jīng lèi zhuǎn lì bù láng zhōng yǐ qīng jǐn zhù chēng
抗，弱冠举明经，累转吏部郎中，以清谨著称。
jǐng yún chū wèi yǒng chāng lìng bù wu wēi xíng ér zhèng lìng sù yī
景云初，为永昌令，不务威刑而政令肃一。
dū niǎn fán jù qián hòu wéi zhèng kuān měng dé zhōng wú rú kàng zhě
都辇繁剧，前后为政，宽猛得中，无如抗者。
wú jǐ qiān yòu tái yù shǐ zhōng chéng rén lì yì què qǐng liú bù xǔ yīn lì bēi yú tōng qú jì qí yí huì
无几，迁右台御史中丞， 人吏诣阙请留，不许，因立碑于通衢，纪其遗惠。
kāi yuán sān nián zì zuǒ shù zǐ chū wèi yì zhōu zhǎng shǐ
开元三年，自左庶子出为益州长史。
sì nián rù wèi huáng mén shì láng
四年，入为黄门侍郎。
bā nián hé qū pàn hú kāng dài bīn yōng tú zuò luàn zhào kàng chí jié wèi fǔ
八年，河曲叛胡康待宾拥徒作乱，诏抗持节慰抚。
kàng sù wú wǔ lüè bù wéi kòu suǒ dàn
抗素无武略，不为寇所惮。
zài lù chí liú bù gǎn jìn yīn zhuì mǎ chēng jí jìng bù zhì zéi suǒ ér hái
在路迟留不敢进，因坠马称疾，竟不至贼所而还。
é yǐ běn guān jiǎn jiào hóng lú qīng dài wáng jùn wèi yù shǐ dài fū jiān àn chá jīng jī
俄以本官检校鸿胪卿，代王晙为御史大夫，兼按察京畿。
shí kàng dì zhěng wèi wàn nián lìng xiōng dì tóng lǐng běn bù shí rén róng zhī
时抗弟拯为万年令，兄弟同领本部，时人荣之。
xún yǐ jiàn yù shǐ fēi qí rén chū wèi ān zhōu dū dū zhuǎn pú zhōu cì shǐ
寻以荐御史非其人，出为安州都督，转蒲州刺史。
shí yī nián rù wèi dà lǐ qīng qí nián dài lù xiàng xiān wèi xíng bù shàng shū xún yòu fēn zhǎng lì bù xuǎn shì
十一年，入为大理卿，其年代陆象先为刑部尚书，寻又分掌吏部选事。
shí sì nián zú
十四年卒。
kàng lì zhí yǐ qīng jiǎn zì shǒu bù wu chǎn yè jí zhōng sàng shì dài bù néng gěi
抗历职以清俭自守，不务产业，及终，丧事殆不能给。
xuán zōng wén qí pín tè lìng gěi líng yú dì sòng huán xiāng
玄宗闻其贫，特令给灵舆，递送还乡。
zèng tài zǐ shǎo fù shì yuē zhēn
赠太子少傅，谥曰贞。
kàng wèi jīng jī àn chá shǐ shí jǔ fèng tiān wèi liáng shēng qīng xīn fēng wèi wáng chuí jīn chéng wèi wáng bīng huá yuán wèi wáng dào wèi pàn guān jí dù zhī shǐ qí hòu shēng qīng děng jiē míng wèi tōng xiǎn shí rén yǐ kàng yǒu zhī rén zhī jiàn
抗为京畿按察使时，举奉天尉梁升卿、新丰尉王倕、金城尉王冰、华原尉王焘为判官及度支使，其后升卿等皆名位通显，时人以抗有知人之鉴。
jù yuán zhōu jīng zhào yǐn zǒng zēng sūn yě
巨源，周京兆尹总曾孙也。
zǔ kuāng bó xí zǔ jué yún guó gōng rù duò gǎi fēng shū guó gōng guān zhì shàng yī fèng yù
祖匡伯，袭祖爵郧国公，入隋改封舒国公，官至尚衣奉御。
jù yuán zé tiān shí lèi qiān sī bīn shǎo qīng zhuǎn sī fǔ qīng wén chāng yòu chéng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì
巨源则天时累迁司宾少卿，转司府卿、文昌右丞、同凤阁鸾台平章事。
sān nián zhuǎn xià guān shì láng yī qián píng zhāng shì
三年，转夏官侍郎，依前平章事。
yǒu lì cái gōu fù shěng nèi wén àn xià fú bō zhēng suī wéi xià suǒ yuàn kǔ rán yì pō shōu qí lì
有吏才，勾覆省内文案，下符剥征，虽为下所怨苦， 然亦颇收其利。
zhèng shèng chū chū wèi fū zhōu cì shǐ xún bài dì guān shàng shū shén dōu liú shǒu
证圣初，出为鄜州刺史，寻拜地官尚书、神都留守。
cháng ān èr nián zhào rù zhuǎn xíng bù shàng shū yòu jiā tài zǐ bīn kè zài wèi shén dōu liú shǒu
长安二年，诏入转刑部尚书，又加太子宾客，再为神都留守。
shén lóng chū rù bài gōng bù shàng shū fēng tóng ān xiàn zi
神龙初，入拜工部尚书，封同安县子。
yòu qiān lì bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jìn fēng xún xiàn bó
又迁吏部尚书、同中书门下三品，进封郇县伯。
shí ān shí wèi zhōng shū lìng yǐ shì jù yuán jìn shǔ ba zhī zhèng shì
时安石为中书令，以是巨源近属，罢知政事。
jù yuán xún qiān shì zhōng zhōng shū lìng jìn fēng shū guó gōng fù rù wéi hòu sān děng qīn xù wèi xiōng dì biān zài shǔ jí
巨源寻迁侍中、中书令，进封舒国公，附入韦后三等亲，叙为兄弟，编在属籍。
shì suì jù yuán fèng zhì yǔ táng xiū jǐng li huái yuǎn zhù qīn míng sū huán děng dìng chuí gǒng gé jí gé hòu chì qián hòu jì èr shí juǎn bān xià shī xíng
是岁，巨源奉制与唐休璟、李怀远、祝钦明、苏环等定《垂拱格》及《格后敕》，前后计二十卷，颁下施行。
shí wǔ sān sī xiān yǒu shí fēng shù qiān hù zài bèi zhōu shí shǔ dà shuǐ cì shǐ sòng jǐng yì chēng zū yōng jí fēng dīng bìng hé juān miǎn
时武三思先有实封数千户在贝州，时属大水，刺史宋璟议称租庸及封丁并合捐免；
jù yuán yǐ wéi gǔ jià suī bèi yān chén qí cán sāng jiàn zài kě lēi shū yōng diào yóu shì hé shuò hù kǒu pō duō liú sàn
巨源以为谷稼虽被湮沉，其蚕桑见在，可勒输庸调，由是河朔户口颇多流散。
jǐng lóng èr nián shùn tiān yì shèng huáng hòu yī xiāng zhōng qún shàng yǒu wǔ sè yún qǐ jiǔ zé fāng xiē jù yuán yǐ wéi fēi cháng jiā ruì qǐng bù gào tiān xià xǔ zhī
景龙二年，顺天翊圣皇后衣箱中裙上有五色云起，久则方歇，巨源以为非常佳瑞，请布告天下，许之。
zhōng zōng yòu lìng huà gōng tú qí zhuàng yǐ shì bǎi liáo réng dà shè tiān xià nèi wài wǔ pǐn yǐ shàng guān mǔ qī gè jiā fēng yì
中宗又令画工图其状以示百僚，仍大赦天下，内外五品已上官母妻各加封邑。
shí zhōng zōng jí yǎ xìn fú ruì jù yuán yòu zàn chéng qí yāo wàng
时中宗即雅信符瑞，巨源又赞成其妖妄。
shì suì xīng zhuì rú léi yě zhì jiē gòu jiù zhēng ruò cǐ bù wén jù yuán yǒu yán gài yǔ wéi huáng hòu jì xù yuán liú nìng mèi guān jué yí qí kāi dǎo yǐ zhǒng zé tiān
是岁星坠如雷，野雉皆雊，咎征若此，不闻巨源有言，盖与韦皇后继叙源流，佞媚官爵，疑其开导，以踵则天。
shí yǒu xiāo wèi jiāng jūn jiā yè zhì zhōng tài cháng shǎo qīng zhèng yīn bīng bù shàng shū zōng chu kè yòu bǔ quē zhào yán xǐ děng huò xiāng fěng yù huò shàng biǎo zhāng miù shuō fú xiáng péng dǎng qǔ mèi shí zhě jiē fèn
时有骁卫将军迦叶志忠、太常少卿郑愔、兵部尚书宗楚客、右补阙赵延禧等，或相讽谕，或上表章，谬说符祥，朋党取媚，识者嗟愤。
jǐng lóng sān nián bài shàng shū zuǒ pú yè yī jiù zhī zhèng shì
景龙三年，拜尚书左仆射，依旧知政事。
wèi jǐ yòu bài shàng shū lìng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn réng jiù jiān xiū guó shǐ
未几，又拜尚书令、同中书门下三品， 仍旧监修国史。
shí guó jiā jiāng yǒu shì yú nán jiāo ér jù yuán xī wéi hòu zhī zhǐ xié tóng zhù qīn míng zhī yì yán huáng hòu hé zhù jiāo sì jìng yǐ huáng hòu wèi yà xiàn jù yuán wèi zhōng xiàn yòu yǐ dà chén nǚ wèi zhāi niáng
时国家将有事于南郊，而巨源希韦后之旨，协同祝钦明之议，言皇后合助郊祀，竟以皇后为亚献，巨源为终献，又以大臣女为斋娘。
jí wéi shù rén zhī nán jiā rén lìng jù yuán táo nì jù yuán yuē wú guó zhī dà chén qǐ de wén nán bù fù
及韦庶人之难， 家人令巨源逃匿，巨源曰：“吾国之大臣，岂得闻难不赴？
nǎi chū zhì dōu jiē wéi luàn bīng suǒ shā shí nián bā shí
”乃出，至都街，为乱兵所杀，时年八十。
ruì zōng jí wèi zèng tè jìn jīng zhōu dà dū dū
睿宗即位，赠特进、荆州大都督。
tài cháng bó shì li chù zhí yì jù yuán shì yuē zhāo
太常博士李处直议巨源谥曰“昭”。
hù bù yuán wài láng lǐ yōng bó zhī yuē sān sī yǐn zhī wèi xiāng ā wéi tuō zhī wèi qīn wú gōng ér fēng wú dé ér lù tóng zú zé chǒu zhèng ān shí tā rén zé fù yá chu kè shì zhī yuē zhāo liáng kǒng bù dàng
户部员外郎李邕驳之曰：“三思引之为相，阿韦托之为亲，无功而封，无德而禄，同族则丑正安石，他人则附邪楚客，谥之曰‘昭’，良恐不当。
chū jù yuán yǔ ān shí dié wèi zǎi xiāng shí rén yǐ wéi qíng bù xiāng xié gù yōng yǐ cǐ chēng zhī
”初，巨源与安石迭为宰相，时人以为情不相协，故邕以此称之。
chù zhí réng gù qǐng yī qián shì wèi dìng
处直仍固请依前谥为定。
yōng yòu bó yuē
邕又驳曰：
fu gǔ zhī shì zài hu quàn jǔ jiāng dù xiǎo rén zhī yè jì zhǎng jūn zi zhī fēng
夫古之谥，在乎劝沮，将杜小人之业，冀长君子之风。
gù wéi shàn zhě suī cún bù guì shì ér méi yǒu yú míng cǐ xián dá suǒ yǐ dǐ jié yě
故为善者虽存不贵仕， 而没有余名，此贤达所以砥节也；
wèi è zhě suī shēng yǒu suǒ xìng sǐ huái suǒ chéng cǐ huí xié suǒ yǐ yì xīn yě
为恶者虽生有所幸，死怀所惩，此回邪所以易心也。
wū hū
唉！
jù yuán cháng wèi sī chá ér nǎi wén yì bù cóng yǔ è xiàng jì xù wǎng shàng zhī zhì xié qún xiōng zhī móu gǒu róng shèng cháo tān mèi hòu lù
巨源尝未斯察，而乃闻义不从，与恶相济，蓄罔上之志，协群凶之谋， 苟容圣朝，贪昧厚禄。
zì yǐ zǎi chén zhī guì bù chóng cháo ér gǔ hài zhě gù guǐ de ér zhū zhī yě
自以宰臣之贵，不崇朝而贾害者，固鬼得而诛之也。
bǐ zé pǐ fu zhī wēi wèi shòu mìng ér xíng xíng zhě gù rén de ér zhū zhī yě
彼则匹夫之微，未受命而行刑者，固人得而诛之也。
yōu míng zhī fèn duàn yān kě zhī tiān dì zhī xīn zì cǐ ér jiàn yǐ
幽明之愤，断焉可知，天地之心，自此而见矣。
qīng zhě huáng yùn zhōng xīng gōng chén yì zhèng
顷者皇运中兴，功臣翼政。
shí xù wèi jǐ xié nì zhí quán jiān tè zhě bài jué yú sī mén zhōng zhèng zhě chù jiàng yú fān jùn
时序未几，邪逆执权，奸慝者拜爵于私门，忠正者黜降于籓郡。
jù yuán cǐ jì yòng shì fāng yīn
巨源此际，用事方殷。
qiě yú ā wéi hé qīn ér jié wèi kūn jì
且于阿韦何亲，而结为昆季；
yú guó jiā hé lì ér lèi tiǎn dà guān
于国家何力，而累忝大官。
cǐ zé àn tōng zhōng rén fù huì wǔ shì tuō chéng shè zhī gù luàn huáng jiā zhī jī
此则暗通中人，附会武氏，托城社之固，乱皇家之基。
qí zuì yī yě
其罪一也。
yòu guó zhī dà shì zài sì yǔ róng zhuó yú lǐ jīng chén yú jiāo jì
又国之大事，在祀与戎，酌于礼经，陈于郊祭。
jiāng yǐ duì yuè tiān dì guāng yáng zǔ zōng jí gào chéng gōng yǐ guān hǎi nèi
将以对越天地，光扬祖宗，即告成功，以观海内。
wéi xī yà xiàn bù wén fù rén ā wéi xù wú jūn zhī chén huái zì dá zhī yì qián tú dì wèi yì zhuó huáng sūn shēng tán nǐ yí bài cì míng mìng jiāng yù jiā shì wú shǒu guó zhāng
惟昔亚献，不闻妇人，阿韦蓄无君之忱，怀自达之意，潜图帝位，议啄皇孙，升坛拟仪，拜赐明命，将预家事，无守国章。
jù yuán chuàng jì yú qián bèi nì yǎn chéng yú hòu
巨源创迹于前，悖逆演成于后。
shí yǒu lǐ bù shì láng xú jiān tài cháng bó shì táng shào jiǎng qīn xù péng jǐng zhí bìng yán zhī mò cóng
时有礼部侍郎徐坚、太常博士唐绍、蒋钦绪、彭景直并言之莫从。
qí zuì èr yě
其罪二也。
yòu shàng tiān bù diào xiān dì yù dú huǐ huò wú zhēng ā wéi jiāng cuàn
又上天不吊，先帝遇毒，悔祸无征，阿韦将篡。
huà jì wèi guǒ nì xīn shàng yáo zhōu zhāng yí yóu cāng cù mí miù
画计未果，逆心尚摇，周章夷犹，仓卒迷谬。
yú shì tài píng gōng zhǔ jiáo wèi chén mó shàng guān zhāo róng dài cǎo yí zhào gù de jīn shàng fǔ zhèng ā wéi cān móu
于是太平公主矫为陈谟，上官昭容绐草遗诏，故得今上辅政，阿韦参谋。
jiāng dà yè chuí chéng ér xiū mìng zhōng chuò zhě zhí yóu jù yuán niè wéi wēn zhī zú chu kè fù jù yuán zhī ěr xiāo shēng jù fā láng gù xiāng jīng yǐ ā wéi lín cháo yǐ wéi wēn dāng guó
将大业垂成，而休命中辍者，职由巨源蹑韦温之足，楚客附巨源之耳，枭声遽发，狼顾相惊，以阿韦临朝，以韦温当国。
qí zuì sān yě
其罪三也。
yòu rén wéi bāng běn cái shí jù rén duó qí cái zé rén xīn zì lí wú qí rén zé guó běn hé shì
又人为邦本，财实聚人，夺其财则人心自离，无其人则国本何恃。
jù yuán lǚ jiàn tái fǔ zhuān xíng gōu zhēng fèi yuè tiáo zhāng chóng shàng qīn kè shù yuàn tiān xià bāo hài shēng líng zhào shù liú lí hù kǒu jiǎn hào
巨源屡践台辅，专行勾征，废越条章，崇尚侵刻，树怨天下，剥害生灵，兆庶流离，户口减耗。
kuàng yǐ sān sī shí yì wǎng zài bèi zhōu shí shǔ jiǔ yīn zāi féng duō yǔ
况以三思食邑，往在贝州，时属久阴，灾逢多雨。
zū yōng juān miǎn shēn lìng zhāo míng fěi jīn dú rán zì gǔ bù yì
租庸捐免，申令昭明，匪今独然， 自古不易。
sān sī lǜ qí fēng wù jù yuán qǐ cǐ yì duān yǐ wéi jià sè yān chén suī wú shū sù cán sāng zhī sī rèn kě shū yōng diào
三思虑其封物，巨源启此异端，以为稼穑湮沉，虽无菽粟，蚕桑织纟任， 可输庸调。
zhì shǐ hé shuò lí rén hǎi yú shì nǚ qù qí xiāng jǐng zhōu qí zǐ sūn jī hán qiè shēn zhāo xī bèn mìng
致使河朔黎人，海隅士女，去其乡井，鬻其子孙，饥寒切身，朝夕奔命。
qí zuì sì yě
其罪四也。
dàn jù yuán cháng yú huá zōng shì yú lěi dài zuò wàn guó zhī xiāng chù jù zhān zhī de bì rì yuè zhī wū huī fù qiū shān zhī zhòng zé jīn nǎi wàng jiā bāo shù ān néng fēn bàng zhě zāi
但巨源长于华宗，仕于累代，作万国之相，处具瞻之地，蔽日月之屋辉，负丘山之重责，今乃妄加褒述，安能分谤者哉！
dāng shí suī bù cóng yōng yì ér lùn zhě shì zhī
当时虽不从邕议，而论者是之。
jù yuán yǔ ān shí jí zé tiān shí wén chāng yòu xiāng dài jià bìng shì wǔ fú zhī qīn zì yú jìn shǔ zhì dà guān zhě shù shí rén
巨源与安石及则天时文昌右相待价，并是五服之亲，自余近属至大官者数十人。
zhào yàn zhāo zhě gān zhōu zhāng yè rén yě
赵彦昭者，甘州张掖人也。
fù wǔ mèng chū yǐ chí chěng diàn liè wéi shì
父武孟，初以驰骋佃猎为事。
cháng huò féi xiān yǐ yí mǔ mǔ qì yuē rǔ bù dú shū ér diàn liè rú shì wú wú wàng yǐ
尝获肥鲜以遗母，母泣曰：“汝不读书而佃猎如是，吾无望矣。
jìng bù shí qí shàn
”竟不食其膳。
wǔ mèng gǎn jī qín xué suì bó tōng jīng shǐ
武孟感激勤学，遂博通经史。
jǔ jìn shì guān zhì yòu tái shì yù shǐ zhuàn hé xī rén wù zhì shí juǎn
举进士，官至右台侍御史，撰《河西人物志》十卷。
yàn zhāo shǎo yǐ wén cí zhī míng
彦昭少以文辞知名。
zhōng zōng shí lèi qiān zhōng shū shì láng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jiān xiū guó shǐ chōng xiū wén guǎn xué shì
中宗时，累迁中书侍郎、同中书门下三品，兼修国史，充修文馆学士。
jǐng lóng sì nián jīn chéng gōng zhǔ chū jiàng tǔ bō zàn pǔ zhōng zōng mìng yàn zhāo wèi shǐ yàn zhāo yǐ jì chōng wài shǐ kǒng shī qí chǒng shū bú yuè
景龙四年，金城公主出降吐蕃赞普，中宗命彦昭为使，彦昭以既充外使，恐失其宠，殊不悦。
sī nóng qīng zhào lǚ wēn sī wèi yuē gōng guó zhī zǎi fǔ ér wèi yī jiè zhī shǐ bù yì bǐ hu
司农卿赵履温私谓曰：“公国之宰辅，而为一介之使，不亦鄙乎？
yàn zhāo yuē jì jiāng ān chū
”彦昭曰：“计将安出？
lǚ wēn yīn wèi yīn tuō ān lè gōng zhǔ mì zòu liú zhī zhōng zōng nǎi qiǎn zuǒ xiāo wèi dà jiàng jūn yáng ju dài yàn zhāo ér wǎng
”履温因为阴托安乐公主密奏留之，中宗乃遣左骁卫大将军杨矩代彦昭而往。
ruì zōng shí chū wèi liáng zhōu dū du wéi zhèng qīng yán jiàng shì yǐ xià jiē dòng zú gǔ lì
睿宗时，出为凉州都督，为政清严，将士已下皆动足股栗。
yòu wèi sòng zhōu cì shǐ rù wèi lì bù shì láng yòu wèi xíng bù shàng shū guān nèi dào chí jié xún biān shǐ jiǎn jiào zuǒ yù shǐ tái dài fū
又为宋州刺史，入为吏部侍郎，又为刑部尚书、关内道持节巡边使、检校左御史台大夫。
yàn zhāo sù yǔ guō yuán zhèn zhāng shuō yǒu shàn
彦昭素与郭元振、张说友善。
jí xiāo zhì zhōng děng fú zhū yuán zhèn shuō děng chēng yàn zhāo xiān cháng mì tú qí shì nǎi yǐ gōng qiān xíng bù shàng shū fēng gěng guó gōng cì shí fēng yī bǎi hù
及萧至忠等伏诛，元振、说等称彦昭先尝密图其事，乃以功迁刑部尚书，封耿国公，赐实封一百户。
diàn zhōng shì yù shǐ guō zhèn zòu yàn zhāo yǐ nǚ wū zhào wǔ niáng zuǒ dào luàn cháng tuō wèi zhū gū qián xiāng yǐng yuán
殿中侍御史郭震奏：“彦昭以女巫赵五娘左道乱常，托为诸姑，潜相影援。
jì yīn tí qiè nǎi jiàn tái jiē
既因提挈，乃践台阶。
qū chē zào mén zhe fù rén zhī fú
驱车造门，著妇人之服；
xié qī jiù yè shēn yóu zǐ zhī qíng
携妻就谒，申犹子之情。
yú shí nán xiàn zhí chén hé yǐ shuāng xiàn zàn jiā wēi biǎn xuán dēng chǒng zhì
于时南宪直臣，劾以霜宪，暂加微贬，旋登宠秩。
tóng è xiāng jì yī zhì yú cǐ
同恶相济，一至于此。
qián kūn jiāo tài yǔ zhòu zài qīng bù jiā biǎn xuē fǎ jiāng ān cuò
乾坤交泰，宇宙再清，不加贬削，法将安措？
qǐng fù zǐ wēi huáng mén zhǔn fǎ chǔ fèn
请付紫微黄门，准法处分。
é ér yáo chóng rù xiàng shén è yàn zhāo zhī wéi rén yóu shì lèi biǎn jiāng zhōu bié jià zú
”俄而姚崇入相，甚恶彦昭之为人，由是累贬江州别驾，卒。
xiāo zhì zhōng mì shū shǎo jiān dé yán zēng sūn yě
萧至忠，秘书少监德言曾孙也。
shǎo shì wèi jī wèi yǐ qīng jǐn chēng
少仕为畿尉，以清谨称。
cháng yǔ yǒu rén qī yú lù yú huì fēng xuě dòng liè zhū rén jiē bēn bì jiù yǔ xià
尝与友人期于路隅， 会风雪冻冽，诸人皆奔避就宇下。
zhì zhōng yuē níng yǒu yú rén qī ér qiú ān shī xìn hu
至忠曰：“宁有与人期而求安失信乎？
dú bù qù zhòng xián tàn fú
”独不去， 众咸叹服。
shén lóng chū wǔ sān sī shàn quán zhì zhōng fù zhī zì lì bù yuán wài zhuó bài yù shǐ zhōng chéng
神龙初，武三思擅权，至忠附之，自吏部员外擢拜御史中丞。
qiān lì bù shì láng réng jiān yù shǐ zhōng chéng
迁吏部侍郎，仍兼御史中丞。
shì wǔ sān sī shì zhǎng xuǎn wú suǒ jì dàn qǐng yè dù jué wēi fēng dà xíng
恃武三思势，掌选无所忌惮，请谒杜绝，威风大行。
xún qiān zhōng shū shì láng jiān zhōng shū lìng
寻迁中书侍郎，兼中书令。
jié mǐn tài zǐ zhū wǔ sān sī hòu yǒu sān sī dǎng yǔ zōng chu kè jì chù nè lìng shì yù shǐ rǎn zǔ yōng zòu yán ān guó xiāng wáng jí zhèn guó tài píng gōng zhǔ yì yǔ tài zǐ lián móu jǔ bīng qǐng shōu fù zhì yù
节愍太子诛武三思后，有三思党与宗楚客、纪处讷令侍御史冉祖雍奏言：“安国相王及镇国太平公主亦与太子连谋举兵，请收付制狱。
zhōng zōng zhào zhì zhōng lìng àn qí shì zhì zhōng qì ér zòu yuē bì xià fù yǒu sì hǎi guì wèi tiān zǐ qǐ bù néng bǎo yī dì yī mèi shòu rén luó zhī
”中宗召至忠令按其事， 至忠泣而奏曰：“陛下富有四海，贵为天子，岂不能保一弟一妹，受人罗织？
zōng shè cún wáng shí zài yú cǐ
宗社存亡，实在于此。
chén suī yú mèi qiè wèi bì xià bù qǔ
臣虽愚昧，窃为陛下不取。
hàn shū yún yī chǐ bù shàng kě fèng yī dǒu sù shàng kě chōng xiōng dì èr rén bù xiāng róng
《汉书》云：‘一尺布，尚可缝，一斗粟，尚可舂，兄弟二人不相容。
yuàn bì xià xiáng chá cǐ yán
’愿陛下详察此言。
qiě wǎng zhě zé tiān huáng hòu yù lìng xiāng wáng wèi tài zǐ wáng lěi rì bù shí qǐng yíng bì xià
且往者则天皇后欲令相王为太子，王累日不食，请迎陛下。
gù ràng zhī chéng tiān xià chuán shuō zú míng rǎn zǔ yōng děng suǒ zòu xián shì gòu xū
固让之诚，天下传说，足明冉祖雍等所奏，咸是构虚。
dì shēn nà qí yán ér zhǐ
”帝深纳其言而止。
xún zhuǎn huáng mén shì láng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì
寻转黄门侍郎、同中书门下平章事。
zhì zhōng shàng shū chén shí zhèng yuē
至忠上疏陈时政，曰：
chén wén wáng zhě liè zhí fèn sī wéi rén qiú lǐ qiú lǐ zhī dào bì zài yòng xián
臣闻王者列职分司，为人求理，求理之道，必在用贤。
de qí rén zé gōng wù kè xiū fēi qí cái zé jué guān rú kuàng
得其人则公务克修，非其才则厥官如旷。
guān kuàng zé shì fèi shì fèi zé rén cán jiàn zhì líng chí lǜ yóu yú cǐ
官旷则事废，事废则人残，渐至凌迟，率由于此。
qīng zhě xuǎn cáo shòu zhí zhèng shì guān rén huò yì cái shēng duō fēi dé jìn
顷者选曹授职， 政事官人，或异才升，多非德进。
jiē yīn yī guì yào hù wéi fěn shì gǒu de jí shì céng wú yuǎn tú shàng xià xiāng méng shuí kěn yán jí
皆因依贵要，互为粉饰，苟得即是，曾无远图， 上下相蒙，谁肯言及？
chén wén guān jué zhě gōng qì yě ēn xìng zhě sī huì yě qí kě jīn bó fù zhī liáng ròu shí zhī yǐ cún sī zé yě
臣闻官爵者公器也，恩幸者私惠也，祇可金帛富之，粱肉食之，以存私泽也。
ruò yǐ gōng qì wèi sī yòng zé gōng yì bù xíng ér láo rén jiě tǐ
若以公器为私用，则公议不行，而劳人解体；
yǐ xiǎo sī ér fáng zhì gōng zé sī yè mén kāi ér zhèng yán lù jué jiǎn rén dì jìn jūn zǐ dào xiāo rì xuē yuè juān zú jiàn diāo bì zhě wèi guān fēi qí rén yě
以小私而妨至公， 则私谒门开，而正言路绝，俭人递进，君子道消，日削月朘，卒见凋弊者，为官非其人也。
xī hàn guǎn táo gōng zhǔ wèi zi qiú láng míng dì wèi yuē láng guān shàng yīng liè sù chū zǎi bǎi lǐ gǒu fēi qí rén zé rén shòu qí yāng
昔汉馆陶公主为子求郎，明帝谓曰：“郎官上应列宿，出宰百里，苟非其人，则人受其殃。
cì qián shí wàn ér yǐ
”赐钱十万而已。
cǐ jí zhì gōng zhī dào bù kuī ēn sī zhī qíng wú tì liáng shǐ zhí bǐ jiāng wèi měi tán yú jīn chēng zhī bù chuò qí kǒu zhě yě
此即至公之道不亏，恩私之情无替，良史直笔， 将为美谈，于今称之，不辍其口者也。
dāng jīn liè wèi yǐ guǎng rǒng yuán bèi duō qí qiú wèi yàn rì yuè zēng shù
当今列位已广，冗员倍多，祈求未厌，日月增数。
bì xià jiàng bù zī zhī zé jìn qī yǒu wú yá zhī qǐng mài guān lì jǐ zhōu fǎ xùn sī
陛下降不赀之泽，近戚有无涯之请，卖官利己，鬻法徇私。
tái sì zhī nèi zhū zǐ yíng mǎn guān zhì yì qīng ēn shǎng mí shù
台寺之内，朱紫盈满，官秩益轻，恩赏弥数。
jiǎn lì zhī bèi mào jìn ér mò shi lián yú
俭利之辈，冒进而莫识廉隅；
fāng yǎ zhī liú zhī nán ér liǎn fēn qiū lǒng
方雅之流，知难而敛分丘陇。
cái zhě mò yòng yòng zhě bù cái èr shì xiāng xíng shí yǒu qí wǔ
才者莫用，用者不才，二事相形，十有其五。
gù rén bù xiào lì ér guān fěi qí rén yù qiú qí lǐ shí yì nán zāi
故人不效力而官匪其人，欲求其理，实亦难哉。
chén qiè jiàn zǎi xiàng jí jìn shì yào guān zǐ dì duō jū měi jué cǐ bìng shì yào qīn qī hǎn yǒu cái yì dì xiāng zhǔ tuō xū jiàn guān róng
臣窃见宰相及近侍要官子弟，多居美爵，此并势要亲戚，罕有才艺，递相嘱托， 虚践官荣。
shī yún dōng rén zhī zǐ zhí láo bù lài
《诗》云：“东人之子，职劳不赉。
xī rén zhī zǐ càn càn yī fú
西人之子，粲粲衣服。
sī rén zhī zǐ bǎi liáo shì shì
私人之子， 百僚是试。
huò yǐ qí jiǔ bù yǐ qí jiāng
或以其酒，不以其浆。
chán chán pèi suì bù yǐ qí zhǎng
廛廛佩璲，不以其长。
cǐ yán wáng zhèng bù píng zhòng guān fèi zhí sī jiā zhī zǐ liè shì yú róng bān fēi rèn zhī rén tú zhǎng qí shì pèi
”此言王政不平，众官废职，私家之子，列试于荣班，非任之人，徒长其饰佩。
chén yú fú yuàn bì xià xiǎng jū ān sī wēi zhī yì xíng gǎi xián yì zhāng zhī dào
臣愚伏愿陛下想居安思危之义，行改弦易张之道。
ài xī jué shǎng shěn liàng cái shí guān wú xū shòu rén bì wèi guān jìn dà yá yú shū jìn tuì xiǎo zi yú xián pì zhèng lìng wéi yī wēi ēn yǐ xìn sī bù hài gōng qíng bù náo fǎ zé tiān xià xìng shèn
爱惜爵赏，审量材识，官无虚授，人必为官，进大雅于枢近，退小子于闲僻，政令惟一，威恩以信，私不害公，情不挠法，则天下幸甚。
chén fú jiàn yǒng zhēng gù shì zǎi xiàng zǐ dì duō jū wài zhí zhě fēi zhí yì qiáng zōng fēn dà zú yì yǐ tuì bù xiào zé xián cái
臣伏见永征故事，宰相子弟多居外职者，非直抑强宗、分大族，亦以退不肖、择贤才。
fú yuàn bì xià yuǎn jī jiù diǎn jìn zūn xiān shèng tè jiàng míng chì lìng zǎi xiàng yǐ xià jí zhū sī zhǎng guān zǐ dì bìng gǎi shòu wài guān shù wàng fēn zhí sì fāng gòng níng bǎi xìng biǎo lǐ xiāng tǒng xiá ěr rén ān
伏愿陛下远稽旧典，近遵先圣，特降明敕，令宰相已下及诸司长官子弟，并改授外官，庶望分职四方，共宁百姓，表里相统，遐迩人安。
shū zòu bù nà
疏奏不纳。
míng nián dài wéi jù yuán wèi shì zhōng réng yī jiù xiū shǐ
明年，代韦巨源为侍中，仍依旧修史。
xún qiān zhōng shū lìng
寻迁中书令。
shí zōng chu kè jì chù nè qián huái jiān jì zì shù péng dǎng wéi jù yuán shì zài sī li jiào jiē wéi nuò zì quán wú suǒ kuāng zhèng
时宗楚客、纪处讷潜怀奸计，自树朋党，韦巨源、世再思、李峤皆唯诺自全，无所匡正。
zhì zhōng chǔ yú qí jiān pō cún zhèng dào shí yì xī rán zhòng zhī
至忠处于其间，颇存正道，时议翕然重之。
zhōng zōng yì yuē zhū zǎi xiàng zhōng zhì zhōng zuì lián wǒ
中宗亦曰：“诸宰相中，至忠最怜我。
wéi shù rén yòu wèi wáng dì zèng rǔ nán wáng xún yǔ zhì zhōng wáng nǚ wèi míng hūn hé zàng
”韦庶人又为亡弟赠汝南王洵与至忠亡女为冥婚合葬。
jí wéi shì bài zhì zhōng fā mù chí qí nǚ jiù guī rén yǐ cǐ jī zhī
及韦氏败，至忠发墓，持其女柩归，人以此讥之。
zhì zhōng yòu yǐ nǚ shì shù rén jiù cuī cóng lǐ zhī zǐ
至忠又以女适庶人舅崔从礼之子。
chéng lǐ rì zhōng zōng wèi xiāo shì hūn zhǔ wéi shù rén wèi cuī shì hūn zhǔ shí rén wèi zhī tiān zǐ jià nǚ huáng hòu qǔ fù
成礼日，中宗为萧氏婚主，韦庶人为崔氏婚主，时人谓之“天子嫁女，皇后娶妇”。
ruì zōng jí wèi jǐng yún chū chū wèi jìn zhōu cì shǐ shén yǒu néng míng
睿宗即位，景云初，出为晋州刺史，甚有能名。
shí tài píng gōng zhǔ yòng shì zhì zhōng qián qiǎn jiān shǐ shēn yì qiú rù wèi jīng zhí
时太平公主用事，至忠潜遣间使申意，求入为京职。
zhū wéi shì zhī jì zhì zhōng yī zi rèn qiān niú wéi luàn bīng suǒ shā gōng zhǔ jì zhì zhōng yǐ cǐ yuàn wàng kě yǔ móu shì jí nà qí qǐng
诛韦氏之际，至忠一子任千牛，为乱兵所杀，公主冀至忠以此怨望，可与谋事，即纳其请。
zhào bài xíng bù shàng shū yòu yù shǐ dài fū zài qiān lì bù shàng shū
召拜刑部尚书、右御史大夫，再迁吏部尚书。
xiān tiān èr nián fù wèi zhōng shū lìng
先天二年，复为中书令。
shì suì zhì zhōng yǔ dòu huái zhēn wèi zhī gǔ cuī shí lù xiàng xiān liǔ chōng xú jiān liú zi xuán děng zhuàn chéng xìng zú xì lù èr bǎi juǎn yǒu zhì jiā jué cì wù gè yǒu chà
是岁，至忠与窦怀贞、魏知古、崔湜、陆象先、柳冲、徐坚、 刘子玄等撰成《姓族系录》二百卷，有制加爵赐物各有差。
wèi jǐ
未几，
zuǒ pú yè dòu huái zhēn shì zhōng cén xī jí zhì zhōng bìng hù bù shàng shū li jìn tài zǐ shǎo bǎo xuē jì zuǒ sàn qí cháng shì gǔ yīng fú zuǒ yǔ lín dà jiàng jūn cháng yuán jiè yòu yǔ lín jiāng jūn li cí děng yǔ tài píng gōng zhǔ móu nì shì xiè
左仆射窦怀贞、 侍中岑羲及至忠并户部尚书李晋、太子少保薛稷、左散骑常侍贾膺福、左羽林大将军常元楷、右羽林将军李慈等与太平公主谋逆事泄，
zhì zhōng jù dùn rù shān sì
至忠遽遁入山寺，
shù rì
数日，
bǔ ér fú zhū
捕而伏诛，
jí mò qí jiā
籍没其家。
zhì zhōng suī qīng jiǎn kè jǐ rán jiǎn yuē zì gāo wèi cháng jiē dài bīn kè suǒ de fèng lù yì wú suǒ zhèn shī
至忠虽清俭刻己，然简约自高，未尝接待宾客，所得俸禄，亦无所赈施。
jí jí mò cái bó shén fēng yóu shì dùn jué shēng wàng yǐ
及籍没，财帛甚丰，由是顿绝声望矣。
dì yuán gōng bù shì láng
弟元，工部侍郎。
guǎng wēi gōng bù yuán wài
广微，工部员外。
zōng chu kè zhě pú zhōu hé dōng rén zé tiān cóng fù zǐ zhī zǐ yě
宗楚客者，蒲州河东人，则天从父姊之子也。
xiōng qín kè chuí gǒng zhōng qián quàn zé tiān gé mìng chēng dì yóu shì lèi qiān nèi shǐ
兄秦客，垂拱中潜劝则天革命称帝，由是累迁内史。
hòu yǔ chu kè jí dì jìn qīng bìng yǐ jiān zāng shì fā pèi liú lǐng wài
后与楚客及弟晋卿并以奸赃事发，配流岭外。
qín kè sǐ chu kè děng xún fù zhuī huán
秦客死，楚客等寻复追还。
chu kè lèi qiān xià guān shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì
楚客累迁夏官侍郎、同凤阁鸾台平章事。
shén lóng chū wèi tài pú qīng
神龙初，为太仆卿。
wǔ sān sī yòng shì yǐn chu kè wèi bīng bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn jìn qīng lèi qiān jiāng zuò dà jiàng
武三思用事，引楚客为兵部尚书、同中书门下三品，晋卿累迁将作大匠。
jié mǐn tài zǐ jì shā wǔ sān sī bīng bài táo yú hù xiàn chu kè qiǎn shǐ zhuī zhǎn zhī réng lìng yǐ qí shǒu jì sān sī jí chóng xun sàng jiù
节愍太子既杀武三思，兵败，逃于鄠县，楚客遣使追斩之，仍令以其首祭三思及崇训丧柩。
wéi shù rén jí ān lè gōng zhǔ yóu jiā qīn xìn wèi jǐ qiān zhōng shū lìng
韦庶人及安乐公主尤加亲信，未几，迁中书令。
chu kè suī jì fù wéi shì ér cháng bié yǒu yì tú yǔ shì zhōng jì chù nè gòng wèi péng dǎng gù shí rén hū wèi zōng jì
楚客虽迹附韦氏，而尝别有异图，与侍中纪处讷共为朋党，故时人呼为宗、纪。
jǐng lóng zhōng xi tū jué suō gé yǔ ā shǐ nà zhōng jié bù hé lǚ xiāng qīn rǎo xī chuí bù ān
景龙中，西突厥娑葛与阿史那忠节不和，屡相侵扰，西陲不安。
ān xī dū hù guō yuán zhèn zòu qǐng tú zhōng jié yú nèi dì chu kè yǔ jìn qīng chù nè děng gè nà zhōng jié zhòng lù zòu qǐng fā bīng yǐ tǎo suō gé bù nà yuán zhèn suǒ zòu
安西都护郭元振奏请徒忠节于内地，楚客与晋卿、处讷等各纳忠节重赂，奏请发兵以讨娑葛，不纳元振所奏。
suō gé zhī ér dà nù jǔ bīng rù kòu shèn wéi biān huàn
娑葛知道了此情大怒，举兵入侵，造成严重的边患。
yú shì jiān chá yù shǐ cuī wǎn hé zòu chu kè děng yuē
于是监察御史崔琬劾奏楚客等曰：
chén wén sì mǔ xiàng lǐng liáng yù bù chéng
臣闻四牡项领，良御不乘；
èr xīn shì jūn míng fá wú shě
二心事君，明罚无舍。
jǐn àn zōng chu kè jì chù nè děng xìng wéi xiǎn bì zhì yuè xī hè xìng yǐ zāo féng shèng zhǔ lèi tiǎn shū róng chéng kǎi tì zhī ēn jū bì xié zhī de
谨案宗楚客、纪处讷等，性惟险诐，志越溪壑，幸以遭逢圣主，累忝殊荣，承恺悌之恩，居弼谐之地。
bù néng kè yì dǐ cāo yōu guó rú jiā wēi xiào juān chén yǐ bì chuān yuè
不能刻意砥操，忧国如家，微效涓尘，以裨川岳。
suì nǎi zhuān zuò wēi fú gǎn shù péng dǎng yǒu wú jūn zhī xīn quē dà chén zhī jié
遂乃专作威福，敢树朋党，有无君之心， 阙大臣之节。
qián tōng xiǎn yǔn nà huì bù zī
潜通猃狁，纳贿不赀；
gōng yǐn wán xiōng shòu lù wú xiàn
公引顽凶，受赂无限。
chǒu wèn chōng chì huì xíng zhāo zhāng
丑问充斥，秽行昭彰。
qiě jìng wài zhī jiāo qíng zhuàng nán cè jīn suō gé fǎn pàn biān bǐ bù níng yóu cǐ zéi chén qǔ yuàn zhōng guó
且境外之交，情状难测，今娑葛反叛，边鄙不宁，由此贼臣，取怨中国。
lùn zhī zhě jù huò yǐ jié shé yǔ zhī zhě bì zuì yǐ qián kǒu
论之者惧祸以结舌，语之者避罪以钳口。
dàn jìn qīng xī jū róng zhí sù quē zhōng chéng lǚ dǐ yán xíng jiē yóu dú huò
但晋卿昔居荣职，素阙忠诚，屡抵严刑，皆由黩货。
jīn yòu dāo tiǎn pín mù shū ēn hòu lù zhòng quán dāng cháo mò bǐ
今又叨忝，频沐殊恩，厚禄重权，当朝莫比。
céng wú quān gǎi réng xùn zāng sī cǐ ér kě róng shú bù kě shù
曾无悛改，仍徇赃私，此而可容，孰不可恕？
chén miù cān zhí zhǐ yì zài chù xié qǐng chú jù dù yòng dá tiān zào
臣谬参直指，义在触邪，请除巨蠹，用答天造。
chu kè chù nè jìn qīng děng jiāo zì bá hù rén shén tóng jí bù jiā tiān zhū jù qīng wáng dù
楚客、处讷、晋卿等骄恣跋扈，人神同疾，不加天诛，讵清王度。
bìng qǐng shōu jìn chà sān sī tuī jū
并请收禁，差三司推鞫。
jiù zhì dà chén yǒu bèi yù shǐ duì zhàng hé dàn zhě jí fǔ lǚ qū chū lì yú cháo táng dài zuì
旧制，大臣有被御史对仗劾弹者，即俯偻趋出，立于朝堂待罪。
chu kè gèng zhà sāi zuò sè ér jìn zì yán yǐ zhí xìng zhōng gěng bèi wǎn wū zòu
楚客更咤鳃作色而进，自言以执性忠鲠，被琬诬奏。
zhōng zōng jìng bù néng qióng hé qí shì jù lìng wǎn yǔ chu kè děng jié wèi yì xiōng dì yǐ hé jiě zhī
中宗竟不能穷核其事，遽令琬与楚客等结为义兄弟以和解之。
wéi shì bài chu kè yǔ jìn qīng děng jiē fú zhū
韦氏败，楚客与晋卿等皆伏诛。
jì chù nè zhě qín zhōu shàng guī rén yě
纪处讷者，秦州上邽人也。
qǔ wǔ sān sī qī zhī zǐ yóu shì lèi qiān tài fǔ qīng
娶武三思妻之姊，由是累迁太府卿。
shén lóng zhōng cháng yīn gǔ guì zhōng zōng zhào chù nè qīn wèn qí gù
神龙中，尝因谷贵，中宗召处讷亲问其故。
wǔ sān sī fěng zhī tài shǐ shì yòu xiāo wèi jiāng jūn jiā yè zhì zhōng tài shǐ lìng fu xiào zhōng zòu yán qí yè yǒu shè tí xīng rù tài wēi zhì dì zuò
武三思讽知太史事右骁卫将军迦叶志忠、太史令傅孝忠奏言，“其夜有摄提星入太微，至帝座。
cǐ zé wáng zhě yǔ dà chén sī xiāng jiē dà chén néng nà zhōng gù yǒu sī yīng
此则王者与大臣私相接，大臣能纳忠， 故有斯应。
dì yǐ wéi rán jiàng chì bāo shù chù nè cì yī yī fù cǎi liù shí duàn
”帝以为然，降敕褒述处讷，赐衣一副、彩六十段。
wú jǐ jìn bài shì zhōng yǔ chu kè děng tóng shí fú zhū
无几，进拜侍中， 与楚客等同时伏诛。
shǐ guān yuē dà dì xiào hé zhī cháo zhèng bù yóu jǐ zé tiān zài wèi yǐ jué zhuì liú wéi hòu sī chén qián zōng fù zhé
史官曰：大帝、孝和之朝，政不由己，则天在位，已绝缀旒，韦后司晨，前踪覆辙。
dàng shì shí jiān xié yǒu dǎng zǎi zhí qiú róng shùn zhī zé è qí míng zhāng nì zhī zé yōu qí huò jí yù cún shēn zhì lǐ zhě fēi zhōng zhì cháng cái zhī suǒ néng yě
当是时，奸邪有党，宰执求容，顺之则恶其名彰，逆之则忧其祸及，欲存身致理者，非中智常才之所能也。
kuàng yuán zhōng ān shí jù yuán zhì zhōng yàn zhāo děng xíng fēi chún yī shi mèi cún wáng xùn lì tān róng yǒu shǐ wú zú bù dé qí sǐ yi zāi
况元忠、安石、巨源、至忠、彦昭等行非纯一，识昧存亡，徇利贪荣，有始无卒，不得其死，宜哉！
chu kè jìn qīng chù nè děng chán chǎn bìng jìn wēi nüè guàn yíng bù shǐ táo xíng kě wèi zhèng zhèng
楚客、晋卿、处讷等谗谄并进， 威虐贯盈，不使逃刑，可谓政正。
zàn yuē wèi táng zhòng chén shí táng zhòng lù
赞曰：为唐重臣，食唐重禄。
diān wēi bù chí fù guì hé zú
颠危不持，富贵何足。
èr zōng yī jì chán xié kù dú
二宗、一纪，谗邪酷毒。
yǔ qián shù gōng sǐ bù zhī rǔ
与前数公，死不知辱。