sū wèi dào li jiào cuī róng lú cáng yòng xú yàn bó
○苏味道李峤崔融卢藏用徐彦伯
sū wèi dào zhào zhōu luán chéng rén yě
苏味道,赵州栾城人也。
shǎo yǔ xiāng rén li jiào jù yǐ wén cí zhī míng shí rén wèi zhī sū lǐ
少与乡人李峤俱以文辞知名,时人谓之苏李。
ruò guàn běn zhōu jǔ jìn shì
弱冠, 本州举进士。
lèi zhuǎn xián yáng wèi
累转咸阳尉。
lì bù shì láng péi xíng jiǎn xiān zhī qí guì shén jiā lǐ yù jí zhēng tū jué ā shǐ nà dōu zhī yǐn wèi guǎn jì
吏部侍郎裴行俭先知其贵,甚加礼遇,及征突厥阿史那都支,引为管记。
xiào jìng huáng dì fēi fù péi jū dào zài dēng zuǒ jīn wú jiāng jūn fǎng dāng shí cái zǐ wèi xiè biǎo tuō yú wèi dào yuán bǐ ér chéng cí lǐ jīng mì shèng chuán yú dài
孝敬皇帝妃父裴居道再登左金吾将军,访当时才子为谢表,托于味道,援笔而成,辞理精密,盛传于代。
yán zài chū lì qiān fèng gé shè rén jiǎn jiào fèng gé shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì xún jiā zhèng shòu zhèng shèng yuán nián zuò shì chū wèi jí zhōu cì shǐ é zhào bài tiān guān shì láng
延载初,历迁凤阁舍人、检校凤阁侍郎、同凤阁鸾台平章事,寻加正授,证圣元年,坐事,出为集州刺史,俄召拜天官侍郎。
shèng lì chū qiān fèng gé shì láng tóng fèng gé luán tái sān pǐn
圣历初,迁凤阁侍郎、同凤阁鸾台三品。
wèi dào shàn fū zòu duō shí tái gé gù shì rán ér qián hòu jū xiàng wèi shù zài jìng bù néng yǒu suǒ fā míng dàn zhī wéi qí jiān gǒu dù qǔ róng ér yǐ
味道善敷奏,多识台阁故事,然而前后居相位数载,竟不能有所发明,但脂韦其间,苟度取容而已。
cháng wèi rén yuē chǔ shì bù yù jué duàn míng bái ruò yǒu cuò wù bì yí jiù qiǎn dàn mó léng yǐ chí liǎng duān kě yǐ
尝谓人曰“处事不欲决断明白,若有错误,必贻咎谴,但模棱以持两端可矣。
shí rén yóu shì hào wèi sū mó léng
”时人由是号为“苏模棱”。
cháng ān zhōng qǐng huán xiāng gǎi zàng qí fù yōu zhì lìng zhōu xiàn gōng qí zàng shì
长安中,请还乡改葬其父,优制令州县供其葬事。
wèi dào yīn cǐ qīn huǐ xiāng rén mù tián yì shǐ guò dù wèi xiàn sī suǒ hé zuǒ shòu fang zhōu cì shǐ
味道因此侵毁乡人墓田,役使过度,为宪司所劾,左授坊州刺史。
wèi jǐ chú yì zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ
未几,除益州大都督府长史。
shén lóng chū yǐ qīn fù zhāng yì zhī chāng zōng biǎn shòu méi zhōu là shǐ
神龙初,以亲附张易之,昌宗贬授郿州剌史。
é ér fù wèi yì zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ wèi xíng ér zú nián wǔ shí bā zèng jì zhōu cì shǐ
俄而复为益州大都督府长史,未行而卒,年五十八, 赠冀州刺史。
wèi dào yǔ qí dì tài zǐ xǐ mǎ wèi xuán shén xiāng yǒu ài wèi xuán ruò qǐng tuō bù xié zhé miàn jiā líng shé wèi dào duì zhī yí rán bù yǐ wèi wǔ lùn zhě chēng yān
味道与其弟太子洗马味玄甚相友爱,味玄若请托不谐,辄面加凌折, 味道对之怡然,不以为忤,论者称焉。
yǒu wén jí xíng yú dài
有文集行于代。
li jiào zhào zhōu zàn huáng rén duò nèi shǐ shì láng yuán cāo cóng zēng sūn yě
李峤,赵州赞皇人,隋内史侍郎元操从曾孙也。
dài wéi zhe xìng fù zhèn è xiāng chéng lìng
代为著姓,父镇恶,襄城令。
jiào zǎo gū shì mǔ yǐ xiào wén
峤早孤,事母以孝闻。
wèi r tóng shí mèng yǒu shén rén yí zhī shuāng bǐ zì shì jiàn yǒu xué yè
为儿童时,梦有神人遗之双笔,自是渐有学业。
ruò guàn jǔ jìn shì lèi zhuǎn jiān chá yù shǐ
弱冠举进士, 累转监察御史。
shí lǐng nán yōng yán èr zhōu shǒu lǐng fǎn pàn fā bīng tǎo jī gāo zōng lìng jiào wǎng jiān jūn shì
时岭南邕、严二州首领反叛,发兵讨击,高宗令峤往监军事。
jiào nǎi xuān cháo zhǐ tè shè qí zuì qīn rù liáo dòng yǐ zhāo yù zhī
峤乃宣朝旨,特赦其罪,亲入獠洞以招谕之。
pàn zhě jǐn jiàng yīn bà bīng ér hái gāo zōng shén jiā zhī
叛者尽降,因罢兵而还,高宗甚嘉之。
lèi qiān jǐ shì zhōng
累迁给事中。
shí kù lì lái jùn chén gòu xiàn dí rén jié li sì zhēn péi xuān lǐ děng sān jiā zòu qǐng zhū zhī zé tiān shǐ jiào yǔ dà lǐ shǎo qīng zhāng dé yù shì yù shǐ liú xiàn fù qí yù
时酷吏来俊臣构陷狄仁杰、李嗣真、裴宣礼等三家,奏请诛之,则天使峤与大理少卿张德裕、侍御史刘宪覆其狱。
dé yù děng suī zhī qí wang jù zuì bìng cóng jùn chén suǒ zòu jiào yuē qǐ yǒu zhī qí wǎng làn ér bù wéi shēn míng zāi
德裕等虽知其枉,惧罪,并从俊臣所奏, 峤曰:“岂有知其枉滥而不为申明哉!
kǒng zǐ yuē jiàn yì bù wéi wú yǒng yě
孔子曰:‘见义不为,无勇也。
nǎi yǔ dé yù děng liè qí wǎng zhuàng yóu shì wǔ zhǐ chū wèi rùn zhōu sī mǎ
’”乃与德裕等列其枉状,由是忤旨,出为润州司马。
zhào rù zhuǎn fèng gé shè rén
诏入,转凤阁舍人。
zé tiān shēn jiā jiē dài cháo tíng měi yǒu dà shǒu bǐ jiē tè lìng jiào wèi zhī
则天深加接待,朝廷每有大手笔,皆特令峤为之。
shí chū zhì yòu yù shǐ tái xún àn tiān xià jiào shàng shū chén qí dé shī yuē
时初置右御史台,巡按天下,峤上疏陈其得失曰:
bì xià chuàng zhì yòu tái fēn xún tiān xià chá lì rén shàn è guān fēng sú dé shī sī zhèng tú zhī gāng jì lǐ fǎ zhī zhǔn shéng wú yǐ jiā yě
陛下创置右台,分巡天下,察吏人善恶,观风俗得失,斯政途之纲纪,礼法之准绳,无以加也。
rán yóu yǒu wèi shé zhōng zhě chén qǐng shì lùn zhī
然犹有未折衷者,臣请试论之。
fu jìn gāng shàng shū fǎ lìng yi jiǎn jiǎn zé fǎ yì xíng ér bù fán zá shū zé suǒ luō guǎng ér wú kē suì
夫禁纲尚疏,法令宜简,简则法易行而不烦杂,疏则所罗广而无苛碎。
qiè jiàn chuí gǒng èr nián zhū dào xún chá shǐ suǒ zòu kē mù fán yǒu sì shí sì jiàn zhì yú bié zhǔn gé chì lìng chá fǎng zhě yòu yǒu sān shí yú tiáo
窃见垂拱二年诸道巡察使所奏科目,凡有四十四件,至于别准格敕令察访者,又有三十余条。
ér xún chá shǐ lǜ shì sān yuè yǐ hòu chū dōu shí yī yuè zhōng zòu shì shí xiàn pò cù bù shū tián wěi zhòu yè bēn zhú yǐ fù xiàn qī
而巡察使率是三月已后出都,十一月终奏事,时限迫促,簿书填委,昼夜奔逐,以赴限期。
ér měi dào suǒ chá wén wǔ guān duō zhì èr qiān yú rén shǎo zhě yī qiān yǐ xià jiē xū pǐn liàng cái xíng bāo biǎn dé shī yù lìng qǔ jìn xíng néng zé jiē bù xiá
而每道所察文武官,多至二千余人,少者一千已下,皆须品量才行,褒贬得失,欲令曲尽行能,则皆不暇。
cǐ fēi gǎn duò yú zhí ér màn yú guān yě shí cái yǒu xiàn ér lì bù jí ěr
此非敢堕于职而慢于官也,实才有限而力不及耳。
chén wàng liàng qí gōng chéng yǔ qí jié zhì shǐ qì zhōu yú yòng lì jì yú shí rán hòu jìn tuì kě yǐ zé chéng dé shī kě yǐ jīng hé yǐ
臣望量其功程,与其节制,使器周于用,力济于时,然后进退可以责成,得失可以精核矣。
yòu yuē
又曰:
jīn zhī suǒ chá dàn zhǔn hàn zhī liù tiáo tuī ér guǎng zhī zé wú bù bāo yǐ
今之所察,但准汉之六条,推而广之,则无不包矣。
wú wéi duō zhāng kē mù kōng fèi bù shū
无为多张科目,空费簿书。
qiě cháo tíng wàn jī fēi wú shì yě jī shì zhī dòng héng zài sì fāng shì gù guān gài xiāng wàng yóu yì jì zhǒng
且朝廷万机,非无事也,机事之动,恒在四方,是故冠盖相望,邮驿继踵。
jīn xún shǐ jì chū qí tā wài zhōu zhī shì xī dāng wěi zhī zé chuán yì dà jiǎn yǐ
今巡使既出,其他外州之事,悉当委之,则传驿大减矣。
rán zé yù shǐ zhī zhí gù bù kě dé xián zì fēi fèn zhōu tǒng lǐ wú yóu jì qí fán wù
然则御史之职,故不可得闲,自非分州统理,无由济其繁务。
yǒu dà xiǎo xiāng jiān lǜ shí zhōu zhì yù shǐ yī rén yǐ zhōu nián wéi xiàn shǐ qí qīn zhì shǔ xiàn huò rù lǘ lǐ dū chá jiān é guān cǎi fēng sú rán hòu kě yǐ qiú qí shí xiào kè qí chéng gōng
有大小相兼,率十州置御史一人,以周年为限,使其亲至属县,或入闾里,督察奸讹,观采风俗,然后可以求其实效,课其成功。
ruò cǐ fǎ guǒ xíng bì dà bì zhèng huà
若此法果行,必大裨政化。
qiě yù shǐ chū chí shuāng jiǎn rù zòu tiān què qí yú lì yǐ zì xiū fèng zhí cún xiàn bǐ yú tā lì kě xiāng bǎi yě
且御史出持霜简,入奏天阙,其于励已自修,奉职存宪,比于他吏,可相百也。
ruò qí àn hé jiān xié jiū tī qī yǐn bǐ yú tā lì kě xiāng shí yě
若其按劾奸邪,纠擿欺隐,比于他吏,可相十也。
bì xià shì yòng chén yán miào zé xián néng wěi zhī xīn lǚ jiǎ wēn yán yǐ zhì zhī chén shǎng fá yǐ quàn zhī zé mò bù jìn lì ér xiào sǐ yǐ
陛下试用臣言,妙择贤能,委之心膂,假温言以制之,陈赏罚以劝之,则莫不尽力而效死矣。
hé zhèng shì zhī bù lǐ hé jìn lìng zhī bù xíng hé yāo niè zhī gǎn xìng
何政事之不理,何禁令之不行,何妖孽之敢兴?
zé tiān shàn zhī
则天善之。
nǎi xià zhì fēn tiān xià wèi èr shí dào jiǎn zé kān wèi shǐ zhě
乃下制分天下为二十道,简择堪为使者。
huì yǒu jǔ yì zhě jìng bù xíng
会有沮议者,竟不行。
xún zhī tiān guān shì láng shì qiān lín tái shǎo jiān
寻知天官侍郎事,迁麟台少监。
shèng lì chū yǔ yáo chóng xié qiān tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì é zhuǎn luán tái shì láng yī jiù píng zhāng shì jiān xiū guó shǐ
圣历初,与姚崇偕迁同凤阁鸾台平章事,俄转鸾台侍郎,依旧平章事,兼修国史。
jiǔ shì yuán nián jiào jiù tiān guān shì láng zhāng xī rù zhī zhèng shì jiào zhuǎn chéng jūn jì jiǔ ba zhī zhèng shì jí xiū shǐ jiù shēng xiāng jì zài xiàng wèi shí rén róng zhī
久视元年,峤舅天官侍郎张锡入知政事,峤转成均祭酒,罢知政事及修史,舅甥相继在相位,时人荣之。
jiào xún jiǎn xiào wén chāng zuǒ chéng dōng dōu liú shǒu
峤寻检校文昌左丞、东都留守。
cháng ān sān nián jiào fù yǐ běn guān píng zhāng shì xún zhī nà yán shì
长安三年,峤复以本官平章事,寻知纳言事。
míng nián qiān nèi shǐ
明年,迁内史。
jiào hòu gù cí fán jù fù bài chéng jūn jì jiǔ píng zhāng shì rú gù
峤后固辞烦剧,复拜成均祭酒,平章事如故。
cháng ān mò zé tiān jiāng jiàn dà xiàng yú bái sī mǎ bǎn jiào shàng shū jiàn zhī qí lüè yuē chén yǐ fǎ wáng cí mǐn pú sà hù chí wéi nǐ ráo yì zhòng shēng fēi yào yíng xiū tǔ mù
长安末,则天将建大像于白司马坂,峤上疏谏之,其略曰:“臣以法王慈敏, 菩萨护持,唯拟饶益众生,非要营修土木。
fú wén shì xiàng shuì fēi hù kǒu qián chū sēng ní bù dé zhōu xiàn zhī chéng bì shì bù néng jì bàn zhōng xū kē lǜ qǐ miǎn láo rǎo
伏闻适像,税非户口,钱出僧尼,不得州县祗承,必是不能济办,终须科率,岂免劳扰!
tiān xià biān hù pín ruò zhě zhòng yì yǒu yōng lì kè zuò yǐ jì hóu liáng yì yǒu mài shě tiē tián yǐ gōng wáng yì
天下编户,贫弱者众,亦有佣力客作以济糇粮,亦有卖舍贴田以供王役。
zào xiàng qián jiàn yǒu yī shí qī wàn yú guàn ruò jiāng sàn shī guǎng jì pín qióng rén yǔ yī qiān jì dé yī shí qī wàn yú hù
造像钱见有一十七万余贯,若将散施,广济贫穷,人与一千,济得一十七万余户。
zhěng jī hán zhī bì shěng láo yì zhī qín shùn zhū fú cí bēi zhī xīn zhān shèng jūn tíng yù zhī yì rén shén xū yuè gōng dé wú qióng
拯饥寒之弊,省劳役之勤,顺诸佛慈悲之心,沾圣君亭育之意,人神胥悦,功德无穷。
shū zòu bù nà
”疏奏不纳。
zhōng zōng jí wèi jiào yǐ fù huì zhāng yì zhī xiōng dì chū wèi yù zhōu cì shǐ
中宗即位,峤以附会张易之兄弟,出为豫州刺史。
wèi xíng yòu biǎn wèi tōng zhōu cì shǐ
未行,又贬为通州刺史。
shù yuè zhēng bài lì bù shì láng fēng zàn huáng xiàn nán
数月,征拜吏部侍郎,封赞皇县男。
wú jǐ qiān lì bù shàng shū jìn fēng xiàn gōng
无几,迁吏部尚书,进封县公。
shén lóng èr nián dài wéi ān shí wèi zhōng shū lìng
神龙二年,代韦安石为中书令。
chū jiào zài lì bù shí zhì yù qǔ xíng sī huì
初,峤在吏部时,志欲曲行私惠。
jì de fù jū xiàng wèi zòu zhì yuán wài guān shù qiān rén
冀得复居相位奏置员外官数千人。
zhì shì guān liáo bèi duō fǔ kù jiǎn hào nǎi kàng biǎo yǐn jiù cí zhí bìng chén lì hài shí yú shì
至是官僚倍多,府库减耗,乃抗表引咎辞职,并陈利害十余事。
zhōng zōng yǐ jiào chāng yán shí zhèng zhī shī zhé qǐng bà miǎn shǒu zhì wèi yù ér bù yǔn xún lìng fù jū jiù zhí
中宗以峤昌言时政之失,辄请罢免,手制慰谕而不允,寻令复居旧职。
sān nián yòu jiā xiū wén guǎn dà xué shì jiān xiū guó shǐ fēng zhào guó gōng
三年,又加修文馆大学士,监修国史,封赵国公。
jǐng lóng sān nián ba zhōng shū lìng yǐ tè jìn shǒu bīng bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
景龙三年,罢中书令,以特进守兵部尚书、同中书门下三品。
ruì zōng jí wèi chū wèi huái zhōu cì shǐ xún yǐ nián lǎo zhì shì
睿宗即位,出为怀州刺史,寻以年老致仕。
chū zhōng zōng bēng jiào mì biǎo qǐng chǔ zhì xiāng wáng zhū zi wù lìng zài jīng
初,中宗崩,峤密表请处置相王诸子,勿令在京。
jí xuán zōng jiàn zuò gōng nèi huò qí biǎo yǐ shì shì chén
及玄宗践祚,宫内获其表,以示侍臣。
huò qǐng zhū zhī zhōng shū lìng zhāng shuō yuē jiào suī bù biàn nì shùn rán yì wéi dāng shí zhī móu fèi fēi qí zhǔ bù kě zhuī tǎo qí zuì
或请诛之,中书令张说曰: “峤虽不辩逆顺,然亦为当时之谋,吠非其主,不可追讨其罪。
shàng cóng qí yán nǎi xià zhì yuē shì jūn zhī jié wēi ér bù biàn wéi chén zé zhōng èr nǎi wú shè
”上从其言,乃下制曰:“事君之节,危而不变,为臣则忠,贰乃无赦。
tè jìn zhào guó gōng li jiào wǎng yuán zōng wéi shì nì zhèn gōng xíng kān dìng yī ràng zhī jì tiān mìng yǒu guī jiào yǒu kuī yú bù zhī nì shùn zhuàng chén guǐ jì zhèn qīn lǎn yān
特进、赵国公李峤,往缘宗、 韦弑逆,朕恭行戡定,揖让之际,天命有归,峤有窥觎,不知逆顺,状陈诡计,朕亲览焉。
yǐ qí zǎo fù cí xué lèi jū tái fǔ fáng ér mò yán tè yǎn qí è
以其早负辞学,累居台辅,妨而莫言,,特掩其恶。
jīn zhōng xié jì biàn jù wù wéi xīn shǎng fá tǎng guāi xià rén ān quàn
今忠邪既辨,具物惟新,赏罚倘乖,下人安劝?
suī jīng shè lìng yóu yi fàng chì qín qí lǎo jí bǐ suì yú shēng yi tīng suí zi qián zhōu cì shǐ chàng fù rèn
虽经赦令,犹宜放斥,矜其老疾,俾遂余生,宜听随子虔州刺史畅赴任。
xún qǐ wèi lú zhōu bié jià ér zú
”寻起为卢州别驾而卒。
yǒu wén jí wǔ shí juǎn
有文集五十卷。
cuī róng qí zhōu quán jié rén
崔融,齐州全节人。
chū yīng bā kē jǔ zhuó dì
初,应八科举擢第。
lèi bǔ gōng mén chéng jiān zhí chóng wén guǎn xué shì
累补宫门丞,兼直崇文馆学士。
zhōng zōng zài chūn gōng zhì róng wèi shì dú jiān shì zhǔ wén dōng cháo biǎo shū duō chéng qí shǒu
中宗在春宫,制融为侍读,兼侍属文,东朝表疏,多成其手。
shèng lì zhōng zé tiān xìng sōng yuè jiàn róng suǒ zhuàn qǐ mǔ miào bēi shēn jiā tàn měi jí fēng shàn bì nǎi mìng róng zhuàn cháo guān bēi wén
圣历中,则天幸嵩岳,见融所撰《启母庙碑》,深加叹美,及封禅毕,乃命融撰朝观碑文。
zì wèi zhōu sī gōng cān jūn zhuó shòu zhù zuò zuǒ láng xún zhuǎn yòu shǐ
自魏州司功参军擢授著作佐郎,寻转右史。
shèng lì èr nián chú zhù zuò láng réng jiān yòu shǐ nèi gòng fèng
圣历二年,除著作郎,仍兼右史内供奉。
sì nián qiān fèng gé shè rén
四年,迁凤阁舍人。
jiǔ shì yuán nián zuò wǔ zhāng chāng zōng yì zuǒ shòu wù zhōu zhǎng shǐ
久视元年,坐忤张昌宗意,左授婺州长史。
qǐng zhī chāng zōng nù jiě yòu qǐng zhào wèi chūn guān láng zhōng zhī zhì gào shì
顷之,昌宗怒解,又请召为春官郎中,知制诰事。
cháng ān èr nián zài qiān fèng gé shè rén
长安二年,再迁凤阁舍人。
sān nián jiān xiū guó shǐ
三年,兼修国史。
shí yǒu sī biǎo shuì guān shì róng shēn yǐ wéi bù kě shàng shū jiàn yuē
时有司表税关市, 融深以为不可,上疏谏曰:
fú jiàn yǒu sī shuì guān shì shì tiáo bù xiàn gōng shāng dàn shì xíng rén jǐn shuì zhě chén jǐn àn zhōu lǐ jiǔ fù qí qī rì guān shì zhī fù
伏见有司税关市事条,不限工商,但是行人尽税者,臣谨按《周礼》九赋,其七日“关市之赋”。
qiè wéi shì zòng fán qiǎo guān tōng mò yóu yù lìng cǐ tú zhǐ yì suǒ yǐ xián zēng fù shuì
窃惟市纵繁巧,关通末游,欲令此徒止抑,所以咸增赋税。
chén jǐn shāng dù jīn gǔ liào liàng jiā guó qiè jiāng wèi bù kě shuì
臣谨商度今古,料量家国,窃将为不可税。
jǐn jiàn shì jì rú zuǒ fú wéi shèng zhǐ zé yān
谨件事迹如左,伏惟圣旨择焉。
wǎng gǔ zhī shí chún piáo wèi sàn gōng tián jí ér bù shuì guān fáng jī ér bù zhēng
往古之时,淳朴未散,公田籍而不税,关防讥而不征。
zhōng dài yǐ lái jiāo fēng zhòu jìn sāng má pí bì jià sè xīn qín yú shì gè xùn tōng cái zhēng qū zuò qiǎo qiú jìng jié zhī yù sù wàng suì jì zhī wú yú
中代已来,浇风骤进, 桑麻疲弊,稼穑辛勤,于是各徇通财,争趋作巧,求径捷之欲速,忘岁计之无余。
suì shǐ tián lái rì huāng cāng lǐn bù jī cán zhī xiū fèi
遂使田莱日荒,仓廪不积,蚕织休废。
bì yūn quē rú jī hán wěi zhēn luàn lí sī qǐ
弊缊阙如,饥寒猥臻,乱离斯起。
xiān wáng chéng qí ruò cǐ suǒ yǐ biàn gǔ suí shí yī běn zhě héng kē zhàn mò zhě zēng shuì
先王惩其若此,所以变古随时,依本者恒科,占末者增税。
fu guān shì zhī shuì zhě wèi shì jí guó mén guān mén zhě yě wéi liǎn chū rù zhī shāng gǔ bù shuì lái wǎng zhī xíng rén
夫关市之税者,谓市及国门,关门者也,唯敛出入之商贾,不税来往之行人。
jīn ruò bù lùn shāng rén tōng qǔ zhū sè shì bù shī gǔ fǎ nǎi rèn qíng
今若不论商人,通取诸色,事不师古, 法乃任情。
yōu yōu mò dài yú hé zhān yǎng
悠悠末代,于何瞻仰;
jì jì shèng cháo zì qǔ chī xiào
济济盛朝,自取嗤笑。
suī yù xiàn zhāng jī diǎn nǎi shì wéi bèi zhōu guān
虽欲宪章姬典,乃是违背 《周官》。
chén zhī qí bù kě zhě yī yě
臣知其不可者一也。
chén jǐn àn yì xì cí chēng páo xī shì méi shén nóng shì zuò rì zhōng wéi shì zhì tiān xià zhī rén jù tiān xià zhī huò jiāo yì ér tuì gè dé qí suǒ
臣谨案《易》《系辞》称:“庖羲氏没,神农氏作,日中为市,致天下之人, 聚天下之货,交易而退,各得其所。
bān zhì yì yún cái zhě dì wáng jù rén shǒu wèi yǎng chéng qún shēng fèng shùn tiān dé lǐ guó ān rén zhī běn yě
”《班志》亦云:“财者,帝王聚人守位,养成群生,奉顺天德,理国安人之本也。
shì nóng gōng shāng sì rén yǒu yè
仕农工商,四人有业。
xué yǐ jū wèi yuē shì pì shì zhí gǔ yuē nóng zuò qiǎo chéng qì yuē gōng tōng cái yù huò yuē shāng
学以居位曰仕,辟士殖谷曰农,作巧成器曰工,通财鬻货曰商。
shèng wáng liàng néng shòu shì sì rén chén lì shòu zhí
圣王量能授事,四人陈力受职。
rán zé sì rén gè yè jiǔ yǐ
”然则四人各业久矣。
jīn fù ān dé dòng ér yáo zhī
今复安得动而摇之!
xiāo hé yún rén qíng yí dìng bù kě fù dòng
萧何云:“人情一定,不可复动。
bān gù yòu yún cáo cān xiāng qí qí guó ān jí dà chēng xián xiàng
”班固又云: 曹参相齐,齐国安集,大称贤相。
cān qù shǔ qí hòu xiāng yuē yǐ qí yù shì wèi jì shèn wù rǎo yě
参去,属其后相曰:“以齐狱市为寄,慎勿扰也。
hòu xiāng yuē lǐ wú dà yú cǐ zhě hu
” 后相曰:“理无大于此者乎?
cān yuē bù rán
曹参说:“不是这样。
fu yù shì zhě suǒ yǐ bìng róng yě jīn ruò rǎo zhī jiān rén ān suǒ róng hu
夫狱市者,所以并容也,今若扰之, 奸人安所容乎?
wú shì yǐ xiān zhī
我因此把它放在首位。”
fu yù shì jiān shòu shàn è
”夫狱市,兼受善恶。
ruò qióng jí jiān rén wú suǒ róng cuàn
若穷极,奸人无所容窜;
jiān rén wú suǒ róng cuàn jiǔ qiě wéi luàn
奸人无所容窜,久且为乱。
qín rén jí xíng ér tiān xià pàn xiào wǔ jùn fǎ ér xíng yù fán cǐ qí xiào yě
秦人极刑而天下叛,孝武峻法而刑狱繁,此其效也。
lǎo zi yuē wǒ wú wéi ér rén zì huà wǒ hǎo jìng ér rén zì zhèng
老子曰: “我无为而人自化,我好静而人自正。
cān yù yǐ dào huà qí běn bù yù rǎo qí mò
”参欲以道化其本,不欲扰其末。
chén zhī qí bù kě zhě èr yě
臣知其不可者二也。
sì hǎi zhī guǎng jiǔ zhōu zhī zá
四海之广,九州之杂。
guān bì jù xiǎn lù shì bì píng yào jīn
关必据险路,市必凭要津。
ruò nǎi fù shāng dà jiǎ háo zōng è shào qīng sǐ zhòng yì jié dǎng lián qún yīn míng zé wān gōng yá zì zé tǐng jiàn
若乃富商大贾,豪宗恶少, 轻死重义,结党连群,喑鸣则弯弓,睚眦则挺剑。
xiǎo yǒu shī yì qiě yóu rú cǐ yī dàn biàn fǎ dìng shì xiāng jīng
小有失意,且犹如此,一旦变法, 定是相惊。
chéng cí kùn qióng huò zhì sāo dòng biàn kǒng nán zǒu yuè běi zǒu hú fēi wéi liú nì qí rén yì zì jiǎo luàn shū sú
乘兹困穷,或致骚动,便恐南走越,北走胡,非唯流逆齐人,亦自搅乱殊俗。
yòu rú biān jiǎo zhī de kòu zéi wèi lín xìng hú zhī lǚ suì yuè xiāng jì tǎng tóng kē fù zhì yǒu cāi yí yī cóng sàn wáng hé yǐ zhì jìn
又如边徼之地,寇贼为邻,兴胡之旅,岁月相继,倘同科赋,致有猜疑,一从散亡,何以制禁?
qiú lì suī qiè wéi hài fāng shēn
求利虽切,为害方深。
ér yǒu sī shàng yán bù shí dà tǐ tú yù yì tǎng cáng zhù jūn guó shū bù zhī jūn guó yì rǎo tǎng cáng yú kōng
而有司上言,不识大体,徒欲益帑藏, 助军国,殊不知军国益扰,帑藏逾空。
chén zhī qí bù kě zhě sān yě
臣知其不可者三也。
mèng kē yòu yún gǔ zhī wèi guān yě jiāng yǐ yù bào
孟轲又云:“古之为关也,将以御暴;
jīn zhī wèi guān yě jiāng yǐ wéi bào
今之为关也,将以为暴。
jīn xíng zhě jiē shuì běn mò tóng liú
”今行者皆税, 本末同流。
qiě rú tiān xià zhū jīn zhōu háng suǒ jù páng tōng ba hàn qián zhǐ mǐn yuè qī zé shí sǒu sān jiāng wǔ hú kòng yǐn hé luò jiān bāo huái hǎi
且如天下诸津,舟航所聚,旁通巴、汉,前指闽、越,七泽十薮,三江五湖,控引河洛,兼包淮海。
hóng gě jù jiàn qiān zhóu wàn sōu jiāo mào wǎng huán mèi dàn yǒng rì
弘舸巨舰,千轴万艘,交贸往还,昧旦永日。
jīn ruò jiāng jīn hé kǒu zhì pù nà shuì nà shuì zé jiǎn fù jiǎn fù zé chí liú
今若江津河口,置铺纳税,纳税则检覆,检覆则迟留。
cǐ jīn cái guò bǐ pù fù zhǐ fēi wéi guó jiā shuì qián gèng zāo zhǔ sī jiù lù
此津才过,彼铺复止,非唯国家税钱,更遭主司僦赂。
chuán yǒu dà xiǎo zài yǒu shǎo duō liàng wù ér shuì chù tú yān jiǔ
船有大小,载有少多,量物而税,触途淹久。
tǒng lùn yī rì zhī zhōng wèi guò shí fēn zhī yī yīn cǐ yōng zhì bì zhì yù jiē
统论一日之中, 未过十分之一,因此壅滞,必致吁嗟。
yī zhāo shī lì zé wàn shāng fèi yè wàn shāng fèi yè zé rén bù liáo shēng
一朝失利,则万商废业,万商废业,则人不聊生。
qí jiān huò yǒu qīng miǎo rèn xiá zhī tú zhǎn lóng cì jiāo zhī dǎng pó yáng bào xuè zhī kè fù píng hàn zhuàng zhī fu jū zé cáng qiāng chū biàn sǒng jiàn
其间或有轻訬任侠之徒,斩龙刺蛟之党,鄱阳暴谑之客,富平悍壮之夫,居则藏镪,出便竦剑。
jiā zhī yǐ zhòng shuì yīn zhī yǐ wēi xié yī dàn shòu qióng zé bó niǎo qióng zé jué zhí shì zhě fù hé yǐ ān zhī zāi
加之以重税,因之以威胁,一旦兽穷则搏,鸟穷则攫,执事者复何以安之哉?
chén zhī qí bù kě zhě sì yě
臣知其不可者四也。
wǔ dì zhī chū bù kě xiáng yǐ
五帝之初,不可详已;
sān wáng zhī hòu jué yǒu zhe yún
三王之后,厥有著云;
qín hàn xiāng chéng diǎn zhāng dà bèi zhì rú guān shì zhī shuì shǐ jí yǒu wén
秦、汉相承,典章大备至如关市之税,史籍有文。
qín zhèng yǐ xióng tú wǔ lì shě zhī ér bù yòng yě
秦政以雄图武力,舍之而不用也;
hàn wǔ yǐ bà lüè yīng cái qù zhī ér wù qǔ yě
汉武以霸略英才,去之而勿取也。
hé zé
为什么呢?
guān wèi yù bào zhī suǒ shì wèi jù rén zhī de shuì shì zé rén sàn shuì guān zé bào xìng bào xìng zé qǐ yì tú rén sàn zé huái bù guǐ
关为御暴之所,市为聚人之地,税市则人散,税关则暴兴,暴兴则起异图,人散则怀不轨。
fū rén xīn mò bù bèi shàn ér lè huò yì dòng ér nán ān
夫人心莫不背善而乐祸,易动而难安。
yī shì bù ān zé tiān xià zhī shì xīn yáo yǐ
一市不安,则天下之市心摇矣;
yī guān bù ān zé tiān xià zhī guān xīn dòng yǐ
一关不安,则天下之关心动矣。
kuàng jiāo fēng jiǔ shàn biàn fǎ wéi nán tú yù jìn mò liú guī xiǎo lì qǐ zhī shī xuán mò luàn dà lún
况浇风久扇,变法为难,徒欲禁末流、规小利,岂知失玄默、乱大伦。
wèi jìn miǎo xiǎo qí duò wò chuò yì suǒ bù xíng sī dào zhě yě
魏、晋眇小,齐、隋龌龊,亦所不行斯道者也。
chén zhī qí bù kě zhě wǔ yě
臣知其不可者五也。
jīn zhī suǒ yǐ shuì guān shì zhě hé yě
今之所以税关市者,何也?
qǐ bù yǐ guó yòng bù zú biān kòu wèi yú yī xíng sī shù jì yǒu yīn shàn rán yě
岂不以国用不足,边寇为虞,一行斯术,冀有殷赡然也!
wēi chén gǎn jiè qián zhù yǐ chóu zhī
微臣敢借前箸以筹之。
fú wéi bì xià dāng shèng qī yù xuán lù chén bì yú luò kè shí yú sōng zhù bǎo dǐng yǐ qióng jiān zuò míng táng ér bù zhèng shén huà guǎng qià zhì dé qián tōng
伏惟陛下当圣期,御玄箓,沉璧于洛,刻石于嵩,铸宝鼎以穷奸,坐明堂而布政,神化广洽,至德潜通。
dōng yí zàn jīng yìng shí píng tiǎn
东夷暂惊,应时平殄;
nán mán cái dòng jì rì guī xiáng
南蛮才动,计日归降。
xī yù wǔ shí yú guó guǎng shū yī wàn yú lǐ chéng bǎo qīng yí tíng hòu jìng mì
西域五十余国,广输一万余里,城堡清夷,亭堠静谧。
bǐ wéi huàn zhě wéi kǔ èr fán
比为患者, 唯苦二蕃。
jīn tǔ bō qǐng mìng biān shì bù qǐ jí mù suī shàng tún bīng jiǔ hòu yí chéng chí tuò
今吐蕃请命,边事不起,即目虽尚屯兵,久后疑成驰柝。
dú yǒu mò chuò jiǎ xi gū ēn è guàn huò yíng fù wáng bù xiá
独有默啜,假息孤恩,恶贯祸盈,覆亡不暇。
zhēng yì rì yǐ shěng yǐ fán fèi rì yǐ xī yǐ rán yóu xià míng zhì zūn tài pǔ ài rén lì xī rén cái wáng hóu jiù fēng fēi zhǔ xīn lǐ suǒ yǒu zhī liào xián lìng jiǎn xiāo
征役日已省矣,繁费日已稀矣,然犹下明制,遵太朴,爱人力,惜人财,王侯旧封,妃主新礼,所有支料,咸令减削。
cǐ bì xià yǐ gōng lǜ xiān yáo shùn zhī yòng xīn yě
此陛下以躬率先,尧、舜之用心也。
qiě guān zhōng hé běi shuǐ hàn shù nián zhū chǔ táo wáng jīn shǐ ān jí tǎng jiā zhòng shuì huò lǜ xiāng jīng
且关中、河北,水旱数年,诸处逃亡,今始安辑,,倘加重税,或虑相惊。
kuàng chéng píng suì jī báo fù rì jiǔ sú hé shēn ēn rén zhī zì lè
况承平岁积,薄赋日久,俗荷深恩,人知自乐。
zú yǒu biàn fǎ bì duō shēng yuàn shēng yuàn zé jīng rǎo jīng rǎo zé bù ān zhōng jì bù ān wài hé néng yù
卒有变法,必多生怨,生怨则惊扰,惊扰则不安,中既不安,外何能御?
wén wáng yuē dì wáng fù qí rén bà wáng fù qí de lǐ guó ruò bù zú luàn guó ruò yǒu yú
文王曰:“帝王富其人,霸王富其地,理国若不足,乱国若有余。
gǔ rén yǒu yán dì wáng cáng yú tiān xià zhū hóu cáng yú bǎi xìng nóng fū cáng yú yǔ shāng gǔ cáng yú qiè
”古人有言:“帝王藏于天下,诸侯藏于百姓,农夫藏于庾,商贾藏于箧。
wéi bì xià xiáng zhī
”惟陛下详之。
bì ruò shī xìng yǒu fèi guó chǔ duō jiǒng jí qǐng bèi suàn shāng kè jiā liǎn píng rén
必若师兴有费,国储多窘,即请倍算商客,加敛平人。
rú cǐ zé guó bǎo fù qiáng rén miǎn yōu jù tiān xià xìng shèn
如此则国保富强,人免忧惧,天下幸甚。
chén zhī qí bù kě zhě liù yě
臣知其不可者六也。
bì xià liú shén xì biǎo shǔ xiǎng zhèng yuán mào cí yán chì zǎo cháo yàn zuò
陛下留神系表,属想政源,冒兹炎炽,早朝晏坐。
yī rì èr rì jī wù bù yí xiān tiān hòu tiān xū xīn mì yīng
一日二日,机务不遗,先天后天,虚心密应。
shí zhèng dé shī xiǎo zi hé zhī lǜ chén gǔ cí fú zhǐ huáng jù
时政得失,小子何知,率陈瞽辞,伏纸惶惧。
shū zòu zé tiān nà zhī nǎi qǐn qí shì
疏奏,则天纳之,乃寝其事。
sì nián chú sī lǐ shǎo qīng réng zhī zhì gào
四年,除司礼少卿,仍知制诰。
shí zhāng yì zhī xiōng dì pō zhāo jí wén xué zhī shì róng yǔ nà yán li jiào fèng gé shì láng sū wèi dào lín tái shǎo jiān wáng shào zōng děng jù yǐ wén cái jiàng jié shì zhī
时张易之兄弟颇招集文学之士,融与纳言李峤、 凤阁侍郎苏味道、麟台少监王绍宗等俱以文才降节事之。
jí yì zhī fú zhū róng zuǒ shòu yuán zhōu cì shǐ
及易之伏诛,融左授袁州刺史。
xún zhào bài guó zǐ sī yè jiān xiū guó shǐ
寻召拜国子司业,兼修国史。
shén lóng èr nián yǐ yù xiū zé tiān shí lù chéng fēng qīng hé xiàn zi cì wù wǔ bǎi duàn xǐ shū bāo měi
神龙二年,以预修《则天实录》成,封清河县子,赐物五百段,玺书褒美。
róng wéi wén diǎn lì dāng shí hǎn yǒu qí bǐ cháo tíng suǒ xū luò chū bǎo tú sòng zé tiān āi cè wén jí zhū dà shǒu bǐ bìng shǒu chì fù róng
融为文典丽,当时罕有其比,朝廷所须《洛出宝图颂》、 《则天哀册文》及诸大手笔,并手敕付融。
zhuàn āi cè wén yòng sī jīng kǔ suì fā bìng zú shí nián wǔ shí sì
撰哀册文,用思精苦,遂发病卒,时年五十四。
yǐ shì dú zhī ēn zhuī zèng wèi zhōu cì shǐ shì yuē wén
以侍读之恩,追赠卫州刺史,谥曰文。
yǒu jí liù shí juǎn
有集六十卷。
èr zi yǔ xī qiào kāi yuán zhōng xiāng cì wèi zhōng shū shè rén
二子禹锡、翘,开元中,相次为中书舍人。
lú cáng yòng zì zi qián dù zhī shàng shū chéng qìng zhī zhí sūn yě
卢藏用,字子潜,度支尚书承庆之侄孙也。
fù jǐng yǒu míng yú shí guān zhì wèi zhōu sī mǎ
父璥,有名于时,官至魏州司马。
cáng yòng shǎo yǐ cí xué zhù chēng
藏用少以辞学著称。
chū jǔ jìn shì xuǎn bù tiáo nǎi zhe fāng cǎo fù yǐ jiàn yì
初举进士选,不调,乃著《芳草赋》以见意。
xún yǐn jū zhōng nán shān xué bì gǔ liàn qì zhī shù
寻隐居终南山, 学辟谷、练气之术。
cháng ān zhōng zhēng bài zuǒ shí yí
长安中,征拜左拾遗。
shí zé tiān jiāng yíng xìng tài gōng yú wàn ān shān cáng yòng shàng shū jiàn yuē
时则天将营兴泰宫于万安山,藏用上疏谏曰:
chén yú suī bù dá shí biàn qiè cháng dú shū jiàn zì gǔ dì wáng zhī jī zhòng yǐ
臣愚虽不达时变,窃尝读书,见自古帝王之迹众矣。
chén wén tǔ jiē sān chǐ máo cí bù jiǎn cǎi chuán bù zhuó zhě táng yáo zhī dé yě
臣闻土阶三尺,茅茨不翦, 采椽不斫者,唐尧之德也;
bēi gōng shì fěi yǐn shí jìn lì yú gōu xù zhě dà yǔ zhī xíng yě
卑宫室,菲饮食,尽力于沟洫者,大禹之行也;
xī zhōng rén shí jiā zhī chǎn ér bà lù tái zhī zhì zhě hàn wén zhī míng yě
惜中人十家之产,而罢露台之制者,汉文之明也。
bìng néng chuí míng wú qióng wèi dì huáng zhī liè
并能垂名无穷,为帝皇之烈。
qǐ bù yǐ kè niàn xùn wù bó shī jì zhòng yǐ zhēn yú rén shù zāi
岂不以克念徇物,博施济众,以臻于仁恕哉!
jīn bì xià chóng tái suì yǔ lí gōng bié guǎn yì yǐ duō yǐ
今陛下崇台邃宇,离宫别馆,亦已多矣。
gèng qióng rén zhī lì yǐ shì tǔ mù chén kǒng yì zhě yǐ bì xià wèi bù yōu rén wu fèng yǐ yě
更穷人之力以事土木,臣恐议者以陛下为不忧人、务奉已也。
qiě qǐng suì yǐ lái suī nián gǔ pō dēng ér bǎi xìng wèi yǒu chǔ xù
且顷岁已来,虽年谷颇登,而百姓未有储蓄。
bì xià xi xìng dōng xún rén wèi xiū xī tǔ mù zhī yì suì yuè bù kōng
陛下西幸东巡,人未休息,土木之役,岁月不空。
bì xià bù yīn cǐ shí shī dé bù huà fù guǎng zào gōng yuàn chén kǒng rén wèi yì kān
陛下不因此时施德布化,复广造宫苑,臣恐人未易堪。
jīn zuǒ yòu jìn chén duō yǐ shùn yì wèi zhōng
今左右近臣,多以顺意为忠;
cháo tíng jù liáo jiē yǐ fàn wǔ wéi huàn
朝廷具僚,皆以犯忤为患。
zhì jīn bì xià bù zhī bǎi xìng shī yè yì bù zhī zuǒ yòu shāng bì xià zhī rén yě
至今陛下不知百姓失业,亦不知左右伤陛下之仁也。
chén wén zhōng chén bù bì sǐ wáng zhī huàn yǐ nà jūn yú rén
臣闻忠臣不避死亡之患,以纳君于仁;
míng zhǔ bù è qiē zhí zhī yán yǐ chuí míng qiān zǎi
明主不恶切直之言,以垂名千载。
bì xià chéng néng fā míng shù zhī zhì yǐ láo rén wèi cí zé tiān xià bì yǐ bì xià wèi xī rén lì ér kǔ jǐ yě
陛下诚能发明恕之制,以劳人为辞,则天下必以陛下为惜人力而苦己也。
xiǎo chén gù lòu bù shí jì huì gǎn mào sǐ shàng wén
小臣固陋,不识忌讳,敢冒死上闻。
qǐ xià chén cǐ zhāng yǔ zhí shì zhě yì qí kě fǒu zé tiān xià xìng shèn
乞下臣此章,与执事者议其可否,则天下幸甚。
shén lóng zhōng lèi zhuǎn qǐ jū shè rén jiān zhī zhì gào é qiān zhōng shū shè rén
神龙中,累转起居舍人,兼知制诰,俄迁中书舍人。
cáng yòng cháng yǐ sú duō jū jì yǒu guāi zhì lǐ nǎi zhe xī zhì lùn yǐ chàng qí shì cí yuē
藏用常以俗多拘忌,有乖至理,乃著《析滞论》以畅其事,辞曰:
kè yuē tiān dào xuán wēi shén lǐ yōu huà shèng rén suǒ yǐ fǎ xiàng zhòng shù yóu qí yùn xíng
客曰:“天道玄微,神理幽化,圣人所以法象,众庶由其运行。
gù dà náo zào jiǎ zǐ róng chéng zhe lǜ lì huáng gōng cái biàn xuán nǚ qǐ mó bā mén yù shí liù shén zhí shì
故大挠造甲子, 容成著律历,黄公裁变,玄女启谟,八门御时,六神直事。
cóng zhī zhě zé bīng qiáng guó fù wéi zhī zhě zé jiāng ruò cháo wēi yǒu tóng yǐng xiǎng ruò hé fú qì
从之者则兵强国富,违之者则将弱朝危,有同影响,若合符契。
xiān shēng yì cháng wén zhī hu
先生亦尝闻之乎?
zhǔ rén yuē hé wéi qí rán yě
主人曰:“何为其然也?
zi suǒ wèi qǔ xué suǒ xí rú mèi suǒ shǒu tú shi piān fāng zhī guǐ shuō wèi jiū hēng qú zhī tōng lùn
子所谓曲学所习,曘昧所守,徒识偏方之诡说,未究亨衢之通论。
gài yì yuē xiān tiān bù wéi chuán chēng rén shén zhī zhǔ
盖《易》曰“先天不违”,《传》称“人神之主”。
fàn wéi bù guò sān cái suǒ yǐ xū zhōng
范围不过,三才所以虚中;
jìn tuì fēi yá bǎi wáng suǒ yǐ wú wài
进退非邪,百王所以无外。
gù yuē guó zhī jiāng xìng tīng yú rén jiāng wáng tīng yú shén
故曰:“国之将兴听于人,将亡听于神。
yòu yuē huò fú wú mén wéi rén suǒ zhào
” 又曰:“祸福无门,唯人所召。
rén wú xìn yān yāo bù zì zuò
人无衅焉,妖不自作。
yóu shì yán zhī de sàng xīng wáng bìng guān rén shì
”由是言之,得丧兴亡,并关人事;
jí xiōng huǐ lìn wú shè tiān shí
吉凶悔吝,无涉天时。
qiě huáng tiān wú qīn wéi dé shì fǔ wèi bù shàn zhě tiān jiàng zhī yāng
且皇天无亲,唯德是辅,为不善者,天降之殃。
gāo zōng xiū dé sāng gǔ yǐ biàn
高宗修德,桑谷以变;
sòng jūn yǐn guò fǎ xīng tuì shè cǐ tiān dào suǒ yǐ cóng rén zhě yě
宋君引过,法星退舍,此天道所以从人者也。
gǔ zhī wéi zhèng zhě xíng yù bù làn zé rén shòu fù liǎn juān shěng zé rén fù fǎ lìng yǒu cháng zé guó jìng shǎng fá dé zhōng zé bīng qiáng
古之为政者,刑狱不滥则人寿,赋敛蠲省则人富,法令有常则国静,赏罚得中则兵强。
suǒ yǐ lǐ zhě shì zhī suǒ guī shǎng zhě shì zhī suǒ sǐ lǐ shǎng bù juàn zé shì zhēng xiān
所以礼者, 士之所归,赏者,士之所死,礼赏不倦,则士争先。
gǒu wéi cǐ tú suī bo shí xíng xíng zé rì chū lìng bì wú chéng gōng yǐ
苟违此途,虽卜时行刑,择日出令,必无成功矣。
zì shū shì qiān é sú duō jiǎo xìng jìng chēng guài lì zhēng sòng guǐ yán qū zhèng jiào ér jiù gū xū qì xìn shǎng ér cóng tuī bù
自叔世迁讹,俗多徼幸,竞称怪力,争诵诡言,屈政教而就孤虚,弃信赏而从推步。
fù huì qián shǐ biàn yì jiù jīng yī tuō kōng wén yǐ wéi zhēng jù
附会前史,变易旧经,依托空文,以为征据。
fù jūn bài jiàng zhě zé yǐn mì wú wén
覆军败将者, 则隐秘无闻;
ǒu tóng xìng zhōng zhě zé gòng xiāng wén shì
偶同幸中者,则共相文饰。
qǐ wéi dé zhī zēng huò yì nǎi xué rén zì shì
岂唯德之增惑,亦乃学人自是。
wū hū xí sú é miù yī zhì cǐ yān
呜呼,习俗讹谬,一至此焉!
xī zhě jiǎ zǐ xīng shī fēi chéng gōng zhī rì
昔者,甲子兴师,非成功之日;
wǎng wáng yòng shì yì zhì shèng zhī chén
往亡用事,异制胜之辰。
rén shì gǒu xiū hé wǎng bù jì
人事苟修,何往不济?
zhì ruò huán chéng zì shǒu jiē zhèn chóng wéi wú quē dì xíng bù guāi tiān dào
至若环城自守,接阵重围,无阙地形,不乖天道。
ruò bīng qiáng jiàng zhì sù jī chéng jiān suī fù lǚ zhuǎn kuí gāng pín yí tài suì zuò tuī bái hǔ xíng jì tān láng zì fú nán dòu zhī xiáng duō yí yǐ fù zhī kùn
若兵强将智,粟积城坚,虽复屡转魁刚,频移太岁,坐推白虎,行计贪狼,自符难斗之祥,多贻蚁附之困。
gù yuē rèn xián shǐ néng zé bù shí rì ér shì lì
故曰, 任贤使能,则不时日而事利;
míng fǎ shěn lìng zé bù bǔ shì ér shì jí
明法审令,则不卜筮而事吉;
yǎng láo shǎng gōng zé bù dǎo cí ér de fú
养劳赏功,则不祷祠而得福。
cǐ suǒ wèi tiān shí bù rú dì lì dì lì bù rú rén hé
此所谓天时不如地利,地利不如人和。
tài gōng fàn yǔ nì tiān shí yě hán xìn bèi shuǐ guāi dì lì yě bìng cún rén shì jù chéng dà yè
太公犯雨,逆天时也,韩信背水,乖地利也,并存人事,俱成大业。
xuē shù ér zhǎn páng juān jǔ huǒ ér tú zhāng hé wèi bì àn tóng suì dé míng huì rì yóu jù yùn sān mén bìng zhàn sì shā
削树而斩庞涓,举火而屠张郃,未必暗同岁德,冥会日游,俱运三门,并占四杀。
dù yóu chǐ jiàn yì wéi jì jū gāi xià bēi gē shí jiē zì yìn
杜邮齿剑,抑唯计沮,垓下悲歌,实阶剚印。
ruò yǐ bìng zī yā shèng bù shì liáng tú zé cháng píng jǐn kēng gù xū héng jì xiāng chéng wú jiào yì kě cháng bǎo
若以并资厌胜,不事良图,则长平尽坑,固须恒济,襄城无噍,亦可常保。
shì zhī jū ér duō jì zhōng sàng dà gōng
是知拘而多忌,终丧大功;
bǎi xìng yǔ néng bì yí xiǎo shù
百姓与能,必遗小数。
jīn jī yù hè fāng wèi chǔ guó zhī yāng
金鸡玉鹤,方为楚国之殃;
wàn bì zhěn zhōng shì gòu huái nán zhī huò
《万毕》、《枕中》,适构淮南之祸。
kè fú zhǐ dào fǎn gèng wáng shēn
刻符指盗,反更亡身;
bèi fā yāo shén fān zhāo yí zú
被发邀神,翻招夷族。
jiē hū wēi dòu zhě biān bù ráng chì fú zhī yùn
嗟乎,威斗赭鞭,不禳赤伏之运;
zhù chéng duàn wǎng hé jiù sù líng zhī kū
筑城断罔,何救素灵之哭!
huǒ zāi bù yàn bì zào wú lì yǐ kuī tiān
火灾不验,裨灶无力以窥天;
chāo chéng jiē xiōng wáng sūn qǔ jiān yú guān dé
超乘阶凶,王孙取监于观德。
jiǔ zhǐ jiǔ biàn shì yuē cháng tú
九征九变,是曰长途;
rén móu guǐ móu liáng guī yǒu dào
人谋鬼谋,良归有道。
cǐ bìng jīng shǐ chén jī xián shèng tōng guī rén yuǎn hū zāi jù yi zhì zhí
此并经史陈迹,贤圣通规,仁远乎哉,讵宜滞执?
kè nǎi cù rán bì xí yuē bǐ rén kùn méng bù jiē zhì dào qǐng shì sī yǔ guī yú zhèng tú
客乃蹙然避席曰:“鄙人困蒙,不阶至道,请事斯语,归于正途。
ér jīn ér hòu fén shī guī huǐ lǜ lì fèi liù hé chì wǔ xíng hào rán qīng lǜ zé jiāng xī ruò
而今而后, 焚蓍龟,毁律历,废六合,斥五行,浩然清虑,则将奚若?
dá yuē cǐ suǒ wèi guò yóu bù jí yě
”答曰:“此所谓过犹不及也。
fu jiǎ zǐ suǒ yǐ pèi rì yuè lǜ lì suǒ yǐ tōng suì shí jīn mù suǒ yǐ bèi fǎ xiàng shī guī suǒ yǐ shì jí xiōng
夫甲子所以配日月,律历所以通岁时,金木所以备法象,蓍龟所以筮吉凶。
shèng rén yǐ cǐ shén míng dé xíng fǔ zhù móu yóu cún zhī zé xié zàn chéng gōng zhí zhī zé níng zhì yú wù
圣人以此神明德行,辅助谋猷,存之则协赞成功,执之则凝滞于物。
xiāo xī zhī yì qí zài cí hu
消息之义,其在兹乎”!
kè yú shì xún qiáng pú fú tiè rán wú qì kǒu qù xīn zuì bù zhī suǒ yǐ dá yǐ
客于是循墙匍匐,帖然无气,口去心醉,不知所以答矣。
jǐng lóng zhōng wèi lì bù shì láng
景龙中,为吏部侍郎。
cáng yòng xìng wú tǐng tè duō wèi quán yào suǒ bī pō huī gōng dào
藏用性无挺特,多为权要所逼,颇隳公道。
yòu qiān huáng mén shì láng jiān zhāo wén guǎn xué shì zhuǎn gōng bù shì láng shàng shū yòu chéng
又迁黄门侍郎,兼昭文馆学士,转工部侍郎、尚书右丞。
xiān tiān zhōng zuò tuō fù tài píng gōng zhǔ pèi liú lǐng biǎo
先天中,坐托附太平公主,配流岭表。
kāi yuán chū qǐ wèi qián zhōu dū dū fǔ zhǎng shǐ jiān pàn dū du shì wèi xíng ér zú nián wǔ shí yú
开元初,起为黔州都督府长史,兼判都督事,未行而卒,年五十余。
yǒu jí èr shí juǎn
有集二十卷。
cáng yòng gōng zhuàn lì hǎo qín qí dāng shí chēng wéi duō néng zhī shì
藏用工篆隶,好琴棋,当时称为多能之士。
shǎo yǔ chén zǐ áng zhào zhēn gù yǒu shàn èr rén bìng zǎo zú cáng yòng hòu fǔ qí zi wéi shí suǒ chēng
少与陈子昂、赵贞固友善,二人并早卒,藏用厚抚其子,为时所称。
rán chū yǐn jū zhī shí yǒu zhēn jiǎn zhī cāo wǎng lái yú shǎo shì zhōng nán èr shān shí rén chēng wéi suí jià yǐn shì
然初隐居之时,有贞俭之操,往来于少室、终南二山,时人称为“随驾隐士”;
jí dēng cháo zī jū guǐ nìng zhuān shì quán guì shē mí yín zòng yǐ cǐ huò jī yú shì
及登朝,趑趄诡佞,专事权贵,奢靡淫纵,以此获讥于世。
xú yàn bó yǎn zhōu xiá qiū rén yě
徐彦伯,兖州瑕丘人也。
shǎo yǐ wén zhāng shàn míng hé běi dào ān fǔ dà shǐ xuē yuán chāo biǎo jiàn zhī duì cè zhuó dì lèi zhuǎn pú zhōu sī bīng cān jūn
少以文章擅名,河北道安抚大使薛元超表荐之,对策擢第,累转蒲州司兵参军。
shí sī hù wéi gǎo shàn pàn shì sī shì li xuān gōng yú hàn zhá ér yàn bó yǐ wén cí yǎ měi shí rén wèi zhī hé zhōng sān jué
时司户韦暠善判事,司士李亘工于翰札,而彦伯以文辞雅美,时人谓之“河中三绝”。
yàn bó shèng lì zhōng lèi chú jǐ shì zhōng shí wáng gōng qīng shì duō yǐ yán yǔ bù shèn mì wèi kù lì zhōu xìng lái jùn chén děng suǒ xiàn yàn bó nǎi zhe shū jī lùn yǐ jiè yú dài qí cí yuē
彦伯圣历中累除给事中,时王公卿士多以言语不慎,密为酷吏周兴、来俊臣等所陷,彦伯乃著《枢机论》以诫于代,其辞曰:
shū yuē wéi kǒu qǐ xiū wéi jiǎ wèi qǐ róng
《书》曰:“唯口起羞,惟甲胃起戎。
yòu yún qí nǎi wèi dù nǎi kǒu
”又云:“齐乃位,度乃口。
yì yuē shèn yán yǔ jié yǐn shí
”《易》 曰:“慎言语,节饮食。
yòu yún chū qí yán shàn qiān lǐ yīng zhī
”又云:“出其言善,千里应之;
chū qí yán bù shàn qiān lǐ wéi zhī
出其言不善,千里违之。
lǐ yì yún kě yán yě bù kě xíng yě jūn zǐ bù yán yě
” 《礼》亦云:“可言也,不可行也,君子不言也;
kě xíng yě bù kě yán yě jūn zǐ bù xíng yě
可行也,不可言也,君子不行也。
wū hū
” 呜呼!
xiān shèng zhī yán zhī wèi dà yě zhī yán zhī wèi jí yě jīng wēi yǐ quàn zhī diǎn mó yǐ gào zhī lǐ jīng yǐ fáng zhī
先圣知言之为大也,知言之为急也,精微以劝之,典谟以告之,礼经以防之。
shǒu míng jiào zhě hé kě bù xiū qí gǔ xùn ér fú qí zāo pò hu
守名教者,何可不修其诂训而服其糟粕乎?
gù yuē yán yǔ zhě jūn zǐ zhī shū jī dòng zé wù yīng wù yīng zé dé shī zhī zhào jiàn yě
故曰:“言语者,君子之枢机,动则物应,物应则得失之兆见也。
de zhī zhě jiāng hǎi bǐ lín shī zhī zhě gān dǎn chu yuè rán hòu zhī pǐ tài róng rǔ xì yú yán hu
得之者江海比邻,失之者肝胆楚、越,然后知否泰荣辱, 系于言乎!
fu yán zhě dé zhī bǐng yě xíng zhī zhǔ yě zhì zhī duān yě shēn zhī wén yě jì kě yǐ jì shēn yì kě yǐ fù shēn
夫言者,德之柄也,行之主也,志之端也,身之文也,既可以济身,亦可以覆身。
gù zhōng yōng lòu qí xīn yòu jiē míng qí bèi nán róng fù yú bái guī jī zǐ chóu yú hóng fàn liáng yǒu yǐ yě
故中庸镂其心,右阶铭其背,南容复于白圭,箕子畴于《洪范》,良有以也。
shì yǐ jǐ zhí xiá diàn cān xiáng zào jìng shěn wú cháng yǐ jiē luàn jiāng bù mì yǐ zhì wēi
是以掎摭瑕玷,参详躁竞,审无常以阶乱,将不密以致危。
lì shēng yú kǒu sēn rán fù bāng zhī shuō
利生于口,森然覆邦之说;
dào bù yóu zhōng biàn bǐ rú huáng zhī cì
道不由衷,变彼如簧之刺。
kě bù jù zhī zāi
可不惧之哉!
qí yǒu shí àn xié zhèng lǜ wēi xíng zhèn pò jīn tāng zhī yuè fēng huò luàn zhī gēn yòng zhān niè wèi quán jì yǐ hào náo wèi lìng dé
其有识暗邪正,虑微形朕,破金汤之龠,封祸乱之根,用𧮪讘为全计,以号詉为令德。
zhì ruò wú gōng wèn dá jīng qí suǒ yǐ bēn mìng
至若梧宫问答,荆、齐所以奔命;
hán wèi jiā zhǒu zhì bó suǒ yǐ wēi cán
韩、魏加肘,智伯所以危残。
cài hóu shéng xi guī yě jí zhāo jiá bīng zhī fá
蔡侯绳息妫也,亟招甲兵之罚;
zhèng màn tú zōng qīng yě ér shòu dǐng huò zhī zhū
郑曼图宗卿也, 而受鼎镬之诛。
shǐ qiān qīng yì zhōng xià cán shì
史迁轻议,终下蚕室;
zhāng hóng shuō gèng chǐ lóng yuān
张纮说,更齿龙渊。
fán cǐ guò yán qí liú fěi yī
凡此过言,其流匪一。
huò huì yóu fèn tǔ huò dòng chéng dāo jiàn huò gǒu qiě qí xīn huò zhī gāo qí wěn
或秽犹粪土,或动成刀剑,或苟且其心,或脂膏其吻。
xié yá zuò gǔ shǒu zhī ér bù xiè
挟邪作蛊,守之而不懈;
wǎng zhé pò dì qù zhī ér mí yuǎn
往辄破的,去之而弥远。
yì kě yì hán lú jù yīn lí yě qún fèi de sǐ wèi xìng hé xún míng zhī lì hu
亦可异韩庐聚音,厘也群吠,得死为幸,何循名之立乎?
suī fù bó yù jǔ yán zhuī xiè yú yuán kǎi jiǎng jì yí hèn shī yù yú wáng líng xī shǒu mò chǐ yú jì zhāng cáo mán zé shé yú liú zhǔ dāng hé jí zāi
虽复伯玉沮颜,追谢于元凯,蒋济贻恨,失誉于王陵,犀首没齿于季章,曹瞒齚舌于刘主,当何及哉!
kǒng zǐ yuē yǔ yù wú yán
孔子曰:“予欲无言。
yòu yún zhōng shēn wéi shàn yī yán bài zhī xī yě
”又云:“终身为善一言败之,惜也。
lǎo zi yì yún duō yán shuò qióng
” 老子亦云:“多言数穷。
yòu yún cōng míng shēn chá ér jìn yú sǐ zhě yì rén zhě yě
”又云“聪明深察而近于死者,议人者也。
hé shèng rén zhī shēn sī wěi lǜ dù jiàn fáng méng zhī zhì hu
”何圣人之深思伟虑,杜渐防萌之至乎!
fū bù kě yán ér yán zhě yuē kuáng kě yán ér bù yán zhě yuē yǐn
夫不可言而言者曰狂,可言而不言者曰隐。
qián shé gǒng mò hé tōng bǐ cǐ zhī huái
钳舌拱默,曷通彼此之怀;
kuò náng ér chù shú qǐ mó míng zhī xun
括囊而处,孰启谟明之训?
zé shàng yán zhě xià tīng yě
则上言者,下听也;
xià yán zhě shàng yòng yě
下言者,上用也。
ruì zhé zhī yán yóu tiān dì yě rén fù tāo ér shēng yān
睿哲之言,犹天地也, 人覆焘而生焉;
dà yá zhī yán yóu zhōng gǔ yě rén kǎo jī ér lè yān
大雅之言,犹钟鼓也,人考击而乐焉。
zuò yǐ guī jìng jī gōng zhī yán yě
作以龟镜,姬公之言也;
chū wèi jīn shí zēng zǐ zhī yán yě
出为金石,曾子之言也;
cún qí jiā bāng guó qiáo zhī yán yě
存其家邦,国侨之言也;
lì ér bù xiǔ zāng sūn zhī yán yě
立而不朽,臧孙之言也。
shì wèi dé yīn yì wǒ zōng jí mǎn yú tiān xià yí jué hòu kūn
是谓德音, 诣我宗极,满于天下,贻厥后昆。
yīn zōng gān zhī yú jiǔ lǐ sūn qīng yù zhī yǐ qín sè quē lǐ zhòng yú sì shí yǐng dū qīng qí qiān shèng
殷宗甘之于酒醴,孙卿谕之以琴瑟,阙里重于四时,郢都轻其千乘。
qǐ bù wěi zāi qǐ bù xiū zāi
岂不韪哉,岂不休哉!
dàn mào tàn shì yóu kè niàn pī xùn shěn sī ér yīng jīng lǜ ér dòng
但楙探世猷,克念丕训,审思而应,精虑而动。
móu qí xīn yǐ hòu fā zé qí jiāo yǐ hòu tán bù cù qū yú fēi dǎng bù bīng yíng yú guǐ yù
谋其心以后发,择其交以后谈,不蹙趋于非党,不屏营于诡遇。
fēi xiān wáng zhī zhì dé bù gǎn xíng fēi xiān wáng zhī fǎ yán bù gǎn dào jiǎn qí dié dié zhī xù pū qí yán yán zhī shì
非先王之至德不敢行,非先王之法言不敢道,翦其谍谍之绪,扑其炎炎之势。
zì rán jiè ěr jǐng fú xī cí chún gǔ zé huǐ lìn hé yóu ér shēng yuàn è hé yóu ér zhì zāi
自然介尔景福, 锡兹纯嘏,则悔吝何由而生,怨恶何由而至哉?
kǒng zǐ yuē zhōng rì xíng bù yí yǐ huàn
孔子曰:“终日行,不遗已患;
zhōng rì yán bù yí yǐ yōu
终日言,不遗已忧。
rú cǐ nǎi kě yǐ yán yě
”如此乃可以言也。
jiè zhī zāi jiè zhī zāi
戒之哉,戒之哉!
shén lóng yuán nián qiān tài cháng shǎo qīng jiān xiū guó shǐ yǐ yù xiū zé tiān shí lù chéng fēng gāo píng xiàn zi cì wù wǔ bǎi duàn
神龙元年,迁太常少卿,兼修国史,以预修《则天实录》成,封高平县子,赐物五百段。
wèi jǐ chū wèi wèi zhōu cì shǐ yǐ shàn zhèng wén xǐ shū láo miǎn
未几,出为卫州刺史,以善政闻,玺书劳勉。
é zhuǎn pú zhōu cì shǐ rù wèi gōng bù shì láng xún chú wèi wèi qīng jiān zhāo wén guǎn xué shì
俄转蒲州刺史,入为工部侍郎,寻除卫尉卿,兼昭文馆学士。
jǐng lóng sān nián zhōng zōng qīn bài nán jiāo yàn bó zuò nán jiāo fù yǐ xiàn cí shén diǎn měi
景龙三年,中宗亲拜南郊,彦伯作《南郊赋》 以献,辞甚典美。
jǐng yún chū jiā yín qīng guāng lù dài fu qiān yòu sàn qí cháng shì tài zǐ bīn kè réng jiān zhāo wén guǎn xué shì
景云初,加银青光禄大夫,迁右散骑常侍、太子宾客,仍兼昭文馆学士。
xiān tiān yuán nián yǐ jí qǐ hái gǔ xǔ zhī
先天元年,以疾乞骸骨,许之。
kāi yuán èr nián zú
开元二年卒。
yàn bó shì guǎ sǎo shén jǐn fǔ zhū zhí tóng yú jǐ zi
彦伯事寡嫂甚谨,抚诸侄同于己子。
zì wǎn nián zhǔ wén hǎo wèi qiáng sè zhī tǐ pō wéi hòu jìn suǒ xiào yān
自晚年属文,好为强涩之体,颇为后进所效焉。
yǒu wén jí èr shí juǎn xíng yú shí
有文集二十卷,行于时。
shǐ chén yuē cái chū yú zhì xíng chū yú xìng
史臣曰:才出于智,行出于性。
gù wén zhāng qiǎo zhuō yóu zhì zhī shēn qiǎn yě
故文章巧拙,由智之深浅也;
xíng yì guǐ shí yóu xìng zhī shàn è yě
行义诡实,由性之善恶也。
rán zé zhì xìng bǐng zhī yú qì bù kě shǐ zhī qiáng yě
然则智性禀之于气,不可使之强也。
sū wèi dào li jiào děng jù wèi fǔ xiāng gè chù qióng chóng
苏味道、李峤等,俱为辅相,各处穹崇。
guān qí zhāng shū zhī néng fēi wú ào shàn
观其章疏之能,非无奥赡;
yàn yǐ bì xié zhī dào wǎng yǒu zhēn chún
验以弼谐之道,罔有贞纯。
gù dí rén jié yǒu yán yuē sū li zú wéi wén lì yǐ
故狄仁杰有言曰: “苏、李足为文吏矣。
de fēi wò chuò zhě hu
”得非龌龊者乎!
mó léng zhī bìng yóu zú kě jī
模棱之病,尤足可讥。
cuī róng lú cáng yòng xú yàn bó děng wén xué zhī gōng bù ràng sū li zhī yǒu shǒu cháng zhī dào ér wú yìng biàn zhī jī
崔融、卢藏用、徐彦伯等,文学之功,不让苏、李,知有守常之道,而无应变之机。
guī jiàn zhī shēn cuī bǐ lú xú shāo wéi yōu yǐ
规谏之深,崔比卢、徐,稍为优矣。
zàn yuē fáng dù yáo sòng jù lì dà gōng
赞曰:房、杜、姚、宋,俱立大功。
xián yǐ èr zú tán wèi měi fēng
咸以二族,谭为美风。
sū li wén xué yī dài zhī xióng
苏、李文学,一代之雄。
yǒu cán fǔ bì chēng zhī qǐ tóng
有惭辅弼,称之岂同。
fán rén yǒu yán wèi bì yǒu dé
凡人有言,未必有德。
cuī yǔ lú xú jiē gōng hàn mò
崔与卢、徐,皆攻翰墨。
wén suī kān shàng yì wú kě zé
文虽堪尚,义无可则。
bèi wèi shǒu cháng sī yán wǎng tè
备位守常,斯言罔忒。