yáo chóng sòng jǐng
○姚崇宋璟
yáo chóng běn míng yuán chóng shǎn zhōu xiá shí rén yě
姚崇，本名元崇，陕州硖石人也。
fù shàn yì zhēn guàn zhōng rèn guī zhōu dū dū
父善意，贞观中，任巂州都督。
yuán chóng wèi xiào jìng wǎn láng yīng xià bǐ chéng zhāng jǔ shòu pú zhōu sī cāng wǔ qiān xià guān láng zhōng
元崇为孝敬挽郎，应下笔成章举，授濮州司仓，五迁夏官郎中。
shí qì dān kòu xiàn hé běi shù zhōu bīng jī tián wěi yuán chóng pōu xī ruò liú jiē yǒu tiáo guàn
时契丹寇陷河北数州，兵机填委，元崇剖析若流，皆有条贯。
zé tiān shén qí zhī chāo qiān xià guān shì láng yòu xún tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì
则天甚奇之，超迁夏官侍郎，又寻同凤阁鸾台平章事。
shèng lì chū zé tiān wèi shì chén yuē wǎng zhě zhōu xìng lái jùn chén děng tuī kān zhào yù cháo chén dì xiāng qiān yǐn xián chéng fǎn nì guó jiā yǒu fǎ zhèn qǐ néng wéi
圣历初，则天谓侍臣曰：“往者周兴、来俊臣等推勘诏狱，朝臣递相牵引，咸承反逆，国家有法，朕岂能违。
zhōng jiān yí yǒu wǎng làn gèng shǐ jìn chén jiù yù qīn wèn jiē dé shǒu zhuàng chéng yǐn bù xū zhèn bù yǐ wèi yí jí kě qí zòu
中间疑有枉滥，更使近臣就狱亲问，皆得手状，承引不虚，朕不以为疑，即可其奏。
jìn rì zhōu xìng lái jùn chén sǐ hòu gèng wú wén yǒu fǎn nì zhě rán zé yǐ qián jiù lù zhě bù yǒu yuān làn yé
近日周兴、来俊臣死后，更无闻有反逆者，然则以前就戮者，不有冤滥耶？
yuán chóng duì yuē zì chuí gǒng yǐ hòu bèi gào shēn sǐ pò jiā zhě jiē shì wang kù zì wū ér sǐ
”元崇对曰：“自垂拱已后，被告身死破家者，皆是枉酷自诬而死。
gào zhě tè yǐ wéi gōng tiān xià hào wèi luó zhī shén yú hàn zhī dǎng gù
告者特以为功，天下号为罗织，甚于汉之党锢。
bì xià lìng jìn chén jiù yù wèn zhě jìn chén yì bù zì bǎo hé gǎn zhé yǒu dòng yáo
陛下令近臣就狱问者， 近臣亦不自保，何敢辄有动摇？
bèi wèn zhě ruò fān yòu jù zāo qí dú shǒu jiāng jūn zhāng qián xù lǐ ān jìng děng jiē shì yě
被问者若翻，又惧遭其毒手，将军张虔勖、李安静等皆是也。
lài shàng tiān jiàng líng shèng qíng fā wù zhū chú xiōng shù cháo tíng yì ān
赖上天降灵，圣情发寤，诛锄凶竖，朝廷乂安。
jīn rì yǐ hòu chén yǐ wēi qū jí yī mén bǎi kǒu bǎo jiàn zài nèi wài guān gèng wú fǎn nì zhě
今日已后，臣以微躯及一门百口保见在内外官更无反逆者。
qǐ bì xià de gào zhuàng dàn shōu zhǎng bù xū tuī wèn
乞陛下得告状，但收掌，不须推问。
ruò hòu yǒu zhēng yàn fǎn nì yǒu shí chén qǐng shòu zhī ér bù gào zhī zuì
若后有征验，反逆有实，臣请受知而不告之罪。
zé tiān dà yuè yuē yǐ qián zǎi xiàng jiē shùn chéng qí shì xiàn zhèn wèi yín xíng zhī zhǔ
”则天大悦曰：“以前宰相皆顺成其事，陷朕为淫刑之主。
wén qīng suǒ shuō shén hé zhèn xīn
闻卿所说，甚合朕心。
qí rì qiǎn zhōng shǐ sòng yín qiān liǎng yǐ cì yuán chóng
”其日，遣中使送银千两以赐元崇。
shí tū jué chì lì yuán chóng gòu nì zé tiān bù yù yuán chóng yǔ zhī tóng míng nǎi gǎi wéi yuán zhī
时突厥叱利元崇构逆，则天不欲元崇与之同名，乃改为元之。
é qiān fèng gé shì láng yī jiù zhī zhèng shì
俄迁凤阁侍郎， 依旧知政事。
cháng ān sì nián yuán zhī yǐ mǔ lǎo biǎo qǐng jiě zhí shì yǎng yán shén āi qiē zé tiān nán wéi qí yì bài xiàng wáng fǔ zhǎng shǐ ba zhī zhèng shì bǐ huò qí yǎng
长安四年，元之以母老，表请解职侍养，言甚哀切，则天难违其意，拜相王府长史，罢知政事，俾获其养。
qí yuè yòu lìng yuán zhī jiān zhī xià guān shàng shū shì tóng fèng gé luán tái sān pǐn
其月，又令元之兼知夏官尚书事、同凤阁鸾台三品。
yuán zhī shàng yán chén shì xiāng wáng zhī bīng mǎ bù biàn
元之上言：“臣事相王，知兵马不便。
chén fēi xī sǐ kǒng bù yì xiāng wáng
臣非惜死，恐不益相王。
zé tiān shēn rán qí yán gǎi wéi chūn guān shàng shū
”则天深然其言， 改为春官尚书。
shì shí zhāng yì zhī qǐng yí jīng chéng dà dé sēng shí rén pèi dìng zhōu sī zhì sì sēng děng kǔ su yuán zhī duàn tíng yì zhī lǚ yǐ wéi yán yuán zhī zhōng bù nà
是时，张易之请移京城大德僧十人配定州私置寺，僧等苦诉，元之断停，易之屡以为言，元之终不纳。
yóu shì wèi yì zhī suǒ zèn gǎi wéi sī pū qīng zhī zhèng shì rú gù shǐ chōng líng wǔ dào dà zǒng guǎn
由是为易之所谮，改为司仆卿，知政事如故， 使充灵武道大总管。
shén lóng yuán nián zhāng jiǎn zhī huán yàn fàn děng móu zhū yì zhī xiōng dì shì huì yuán zhī zì jūn hái dōu suì yù móu yǐ gōng fēng liáng xiàn hòu cì shí fēng èr bǎi hù
神龙元年，张柬之、桓彦范等谋诛易之兄弟，适会元之自军还都，遂预谋，以功封梁县侯，赐实封二百户。
zé tiān yí jū shàng yáng gōng zhōng zōng lǜ bǎi guān jiù gē qǐ jū wáng gōng yǐ xià jiē xīn yuè chēng qìng yuán zhī dú wū yè liú tì
则天移居上阳宫，中宗率百官就合起居，王公已下皆欣跃称庆，元之独呜咽流涕。
yàn fàn jiǎn zhī wèi yuán zhī yuē jīn rì qǐ shì tí qì shí
彦范、柬之谓元之曰：“今日岂是啼泣时！
kǒng gōng huò cóng cǐ shǐ
恐公祸从此始。
yuán zhī yuē shì zé tiān suì jiǔ zhà cǐ cí wéi qíng fā yú zhōng fēi rěn suǒ de
”元之曰：“事则天岁久，乍此辞违，情发于衷，非忍所得。
zuó yù gōng zhū xiōng nì zhě shì chén zǐ zhī cháng dào qǐ gǎn yán gōng
昨预公诛凶逆者，是臣子之常道，岂敢言功；
jīn cí wéi jiù zhǔ bēi qì zhě yì chén zǐ zhī zhōng jié yuán cǐ huò zuì shí suǒ gān xīn
今辞违旧主悲泣者，亦臣子之终节，缘此获罪，实所甘心。
wú jǐ chū wèi bó zhōu cì shǐ zhuǎn cháng zhōu cì shǐ
”无几，出为亳州刺史，转常州刺史。
ruì zōng jí wèi zhào bài bīng bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn xún qiān zhōng shū lìng
睿宗即位，召拜兵部尚书、同中书门下三品，寻迁中书令。
shí xuán zōng zài dōng gōng tài píng gōng zhǔ gàn yù cháo zhèng sòng wáng chéng qì wèi xián jiù shǐ qí wáng fàn xuē wáng yè jiē zhǎng jìn bīng wài yì yǐ wéi bù biàn
时玄宗在东宫，太平公主干预朝政，宋王成器为闲厩使，岐王范、薛王业皆掌禁兵，外议以为不便。
yuán zhī tóng shì zhōng sòng jǐng mì zòu qǐng lìng gōng zhǔ wǎng jiù dōng dōu chū chéng qì děng zhū wáng wèi cì shǐ yǐ xī rén xīn
元之同侍中宋璟密奏请令公主往就东都，出成器等诸王为刺史，以息人心。
ruì zōng yǐ gào gōng zhǔ gōng zhǔ dà nù
睿宗以告公主，公主大怒。
xuán zōng nǎi shàng shū yǐ yuán zhī jǐng děng lí jiàn xiōng dì qǐng jiā zuì nǎi biǎn yuán zhī wèi shēn zhōu cì shǐ
玄宗乃上疏以元之、璟等离间兄弟，请加罪，乃贬元之为申州刺史。
zài zhuǎn yáng zhōu zhǎng shǐ huái nán àn chá shǐ wéi zhèng jiǎn sù rén lì lì bēi jì dé
再转扬州长史、淮南按察使，为政简肃，人吏立碑纪德。
é chú tóng zhōu cì shǐ
俄除同州刺史。
xiān tiān èr nián xuán zōng jiǎng wǔ zài xīn fēng yì zhào yuán zhī dài guō yuán zhèn wèi bīng bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn fù qiān zǐ wēi lìng
先天二年，玄宗讲武在新丰驿，召元之代郭元振为兵部尚书、同中书门下三品，复迁紫微令。
bì kāi yuán zūn hào yòu gǎi míng chóng jìn fēng liáng guó gōng
避开元尊号，又改名崇，进封梁国公。
gù cí shí fēng nǎi tíng qí jiù fēng tè cì xīn fēng yī bǎi hù
固辞实封，乃停其旧封，特赐新封一百户。
xiān shì zhōng zōng shí gōng zhǔ wài qī jiē zòu qǐng dù rén wéi sēng ní yì yǒu chū sī cái zào sì zhě fù hù qiáng dīng jiē jīng yíng bì yì yuǎn jìn chōng mǎn
先是，中宗时，公主外戚皆奏请度人为僧尼，亦有出私财造寺者，富户强丁， 皆经营避役，远近充满。
zhì shì chóng zòu yuē fú bù zài wài qiú zhī yú xīn
至是，崇奏曰：“佛不在外，求之于心。
fó tú chéng zuì xián wú yì yú quán zhào
佛图澄最贤，无益于全赵；
luō shén duō yì bù jiù yú wáng qín
罗什多艺，不救于亡秦。
hé chōng fú róng jiē zāo bài miè
何充、苻融，皆遭败灭；
qí xiāng liáng wǔ wèi miǎn zāi yāng
齐襄、梁武，未免灾殃。
dàn fā xīn cí bēi xíng shì lì yì shǐ cāng shēng ān lè jí shì fú shēn
但发心慈悲，行事利益，使苍生安乐，即是佛身。
hé yòng wàng dù jiān rén lìng huài zhèng fǎ
何用妄度奸人，令坏正法？
shàng nà qí yán lìng yǒu sī yǐn kuò sēng tú yǐ wěi làn huán sú zhě wàn èr qiān yú rén
” 上纳其言，令有司隐括僧徒，以伪滥还俗者万二千余人。
kāi yuán sì nián shān dōng huáng chóng dà qǐ chóng zòu yuē máo shī yún bǐng bǐ máo zéi yǐ fù yán huǒ
开元四年，山东蝗虫大起，崇奏曰：“《毛诗》云：‘秉彼蟊贼，以付炎火。
yòu hàn guāng wǔ zhào yuē miǎn shùn shí zhèng quàn dū nóng sāng qù bǐ huáng yù yǐ jí máo zéi
’ 又汉光武诏曰：‘勉顺时政，劝督农桑，去彼蝗蜮，以及蟊贼。
cǐ bìng chú huáng zhī yì yě
’此并除蝗之义也。
chóng jì jiě wèi rén yì wèi qū zhú
虫既解畏人，易为驱逐。
yòu miáo jià jiē yǒu dì zhǔ jiù hù bì bù cí láo
又苗稼皆有地主，救护必不辞劳。
huáng jì jiě fēi yè bì fù huǒ yè zhōng shè huǒ huǒ biān jué kēng qiě fén qiě yì chú zhī kě jǐn
蝗既解飞，夜必赴火， 夜中设火，火边掘坑，且焚且瘗，除之可尽。
shí shān dōng bǎi xìng jiē shāo xiāng lǐ bài shè jì qí ēn yǎn kàn shí miáo shǒu bù gǎn jìn
时山东百姓皆烧香礼拜，设祭祈恩， 眼看食苗，手不敢近。
zì gǔ yǒu tǎo chú bù dé zhě zhǐ shì rén bù yòng mìng dàn shǐ qí xīn lù lì bì shì kě chú
自古有讨除不得者，只是人不用命，但使齐心戮力，必是可除。
nǎi qiǎn yù shǐ fēn dào shā huáng
”乃遣御史分道杀蝗。
biàn zhōu cì shǐ ní ruò shuǐ zhí zòu yuē huáng shì tiān zāi zì yí xiū dé
汴州刺史倪若水执奏曰：“蝗是天灾，自宜修德。
liú cōng shí chú jì bù dé wéi hài gēng shēn
刘聪时除既不得，为害更深。
réng jù yù shǐ bù kěn yìng mìng
”仍拒御史，不肯应命。
chóng dà nù dié bào ruò shuǐ yuē liú cōng wěi zhǔ dé bù shèng yāo
崇大怒，牒报若水曰：“刘聪伪主，德不胜妖；
jīn rì shèng cháo yāo bù shèng dé
今日圣朝，妖不胜德。
gǔ zhī liáng shǒu huáng chóng bì jìng ruò qí xiū dé kě miǎn bǐ qǐ wú dé zhì rán
古之良守，蝗虫避境，若其修德可免，彼岂无德致然！
jīn zuò kàn shí miáo hé rěn bù jiù yīn yǐ jī jǐn jiāng hé zì ān
今坐看食苗，何忍不救，因以饥馑，将何自安？
xìng wù chí huí zì zhāo huǐ lìn
幸勿迟回，自招悔吝。
ruò shuǐ nǎi xíng fén yì zhī fǎ huò huáng yī shí sì wàn dàn tóu biàn qú liú xià zhě bù kě shèng jì
” 若水乃行焚瘗之法，获蝗一十四万石，投汴渠流下者不可胜纪。
shí cháo tíng xuān yì jiē yǐ qū huáng wèi bù biàn shàng wén zhī fù yǐ wèn chóng
时朝廷喧议，皆以驱蝗为不便，上闻之，复以问崇。
chóng yuē yōng rú zhí wén bù shí tōng biàn
崇曰：“庸儒执文，不识通变。
fán shì yǒu wéi jīng ér hé dào zhě yì yǒu fǎn dào ér shì quán zhě
凡事有违经而合道者，亦有反道而适权者。
xī wèi shí shān dōng yǒu huáng shāng jia yuán xiǎo rěn bù chú zhì shǐ miáo jià zǒng jǐn rén zhì xiāng shí
昔魏时山东有蝗伤稼，缘小忍不除，致使苗稼总尽，人至相食；
hòu qín shí yǒu huáng hé jià jí cǎo mù jù jǐn niú mǎ zhì xiāng dàn máo
后秦时有蝗，禾稼及草木俱尽，牛马至相啖毛。
jīn shān dōng huáng chóng suǒ zài liú mǎn réng jí fán xī shí suǒ xī wén
今山东蝗虫所在流满，仍极繁息，实所稀闻。
hé běi hé nán wú duō zhù jī tǎng bù shōu huò qǐ miǎn liú lí shì xì ān wēi bù kě jiāo zhù
河北、河南，无多贮积，倘不收获，岂免流离，事系安危，不可胶柱。
zòng shǐ chú zhī bù jìn yóu shèng yǎng yǐ chéng zāi
纵使除之不尽，犹胜养以成灾。
bì xià hǎo shēng wù shā cǐ shì qǐng bù fán chū chì qǐ róng chén chū dié chǔ fèn
陛下好生恶杀，此事请不烦出敕，乞容臣出牒处分。
ruò chú bù dé chén zài shēn guān jué bìng qǐng xuē chú
若除不得，臣在身官爵，并请削除。
shàng xǔ zhī
”皇帝批准了。
huáng mén jiān lú huái shèn wèi chóng yuē huáng shì tiān zāi qǐ kě zhì yǐ rén shì
黄门监卢怀慎谓崇曰： “蝗是天灾，岂可制以人事？
wài yì xián yǐ wéi fēi
外议咸以为非。
yòu shā chóng tài duō yǒu shāng hé qi
又杀虫太多，有伤和气。
jīn yóu kě fù qǐng gōng sī zhī
今犹可复， 请公思之。
chóng yuē chǔ wáng tūn zhì jué jí yòng chōu
”崇曰：“楚王吞蛭，厥疾用瘳；
shū áo shā shé qí fú nǎi jiàng
叔敖杀蛇，其福乃降。
zhào xuān zhì xián yě hèn yòng qí quǎn
赵宣至贤也， 恨用其犬；
kǒng qiū jiāng shèng yě bù ài qí yáng
孔丘将圣也，不爱其羊。
jiē zhì zài ān rén sī bù shī lǐ
皆志在安人，思不失礼。
jīn huáng chóng jí shèng qū chú kě de ruò qí zòng shí suǒ zài jiē kōng
今蝗虫极盛，驱除可得，若其纵食，所在皆空。
shān dōng bǎi xìng qǐ yi è shā
山东百姓，岂宜饿杀！
cǐ shì chóng yǐ miàn jīng zòu dìng qì qǐng gōng wù fù wéi yán
此事崇已面经奏定讫，请公勿复为言。
ruò jiù rén shā chóng yīn yuán zhì huò chóng qǐng dú shòu yì bù yǎng guān
若救人杀虫，因缘致祸，崇请独受，义不仰关。
huái shèn jì zhù shì qǔ cóng jìng yì bù gǎn nì chóng zhī yì huáng yīn cǐ yì jiàn zhǐ xī
”怀慎既庶事曲从，竟亦不敢逆崇之意，蝗因此亦渐止息。
shì shí shàng chū jí wèi wu xiū dé zhèng jūn guó shù wù duō fǎng yú chóng tóng shí zǎi xiàng lú huái shèn yuán qián yào děng dàn wéi nuò ér yǐ
是时，上初即位，务修德政，军国庶务，多访于崇，同时宰相卢怀慎、源乾曜等，但唯诺而已。
chóng dú dāng zhòng rèn míng yú lì dào duàn gē bù zhì
崇独当重任，明于吏道，断割不滞。
rán zòng qí zi guāng lù shǎo qīng yí zōng zhèng shǎo qīng yì guǎng yǐn bīn kè shòu nà kuì yí yóu shì wéi shí suǒ jī
然纵其子光禄少卿彝、宗正少卿异广引宾客，受纳馈遗，由是为时所讥。
shí yǒu zhōng shū zhǔ shū zhào huì wèi chóng suǒ qīn xìn shòu fán rén zhēn yí shì fā shàng qīn jiā jū wèn xià yù chǔ sǐ
时有中书主书赵诲为崇所亲信，受蕃人珍遗，事发，上亲加鞫问，下狱处死。
chóng jié zòu qí zuì fù yíng jiù zhī shàng yóu shì bú yuè
崇结奏其罪，复营救之，上由是不悦。
qí dōng qǔ shè jīng chéng chì wén shí biāo huì míng lìng jué zhàng yī bǎi pèi liú lǐng nán
其冬，曲赦京城，敕文时标诲名，令决杖一百，配流岭南。
chóng zì shì yōu jù pín miàn chén bì xiāng wèi jiàn sòng jǐng jiē huò jìn jiàn
崇自是忧惧，频面陈避相位，荐宋璟皆获进见。
yǒu rén yú luò shuǐ zhōng huò zì dài
有人于洛水中获自代。
é shòu kāi fǔ yí tóng sān sī ba zhī zhèng shì
俄授开府仪同三司，罢知政事。
jū yuè yú xuán zōng jiāng xìng dōng dōu ér tài miào wū huài shàng zhào sòng jǐng sū tǐng wèn qí gù jǐng děng zòu yán bì xià sān nián zhī zhì wèi bì chéng bù kě xíng xìng
居月余，玄宗将幸东都，而太庙屋坏，上召宋璟、苏颋问其故，璟等奏言： “陛下三年之制未毕，诚不可行幸。
fán zāi biàn zhī fā jiē suǒ yǐ míng jiào jiè
凡灾变之发，皆所以明教诫。
bì xià yi zēng chóng dà dào yǐ dá tiān yì qiě tíng xìng dōng dōu
陛下宜增崇大道， 以答天意，且停幸东都。
shàng yòu zhào chóng wèn yuē zhèn lín fā jīng yì tài miào wú gù bēng huài kǒng shén líng jiè yǐ dōng xíng bù biàn yé
”上又召崇问曰：“朕临发京邑，太庙无故崩坏，恐神灵诫以东行不便耶？
chóng duì yuē tài miào diàn běn shì fú jiān shí suǒ zào suí wén dì chuàng lì xīn dū yí yǔ wén cháo gù diàn zào cǐ miào guó jiā yòu yīn duò shì jiù zhì suì yuè zī shēn xiǔ dù ér huǐ
”崇对曰：“太庙殿本是苻坚时所造，隋文帝创立新都，移宇文朝故殿造此庙，国家又因隋氏旧制，岁月滋深，朽蠹而毁。
shān yǒu xiǔ huài shàng bù miǎn bēng jì jiǔ lái kū mù hé jiāng cuī shé ǒu yǔ xíng qī xiāng huì bú shì yuán xíng nǎi bēng
山有朽坏，尚不免崩， 既久来枯木，合将摧折，偶与行期相会，不是缘行乃崩。
qiě sì hǎi wéi jiā liǎng jīng xiāng jiē bì xià yǐ guān zhōng bù shèn fēng shú zhuǎn yùn yòu yǒu láo fèi suǒ yǐ wéi rén xíng xìng qǐ shì wú shì fán láo
且四海为家，两京相接， 陛下以关中不甚丰熟，转运又有劳费，所以为人行幸，岂是无事烦劳？
dōng dōu bǎi sī yǐ zuò gòng nǐ bù kě shī xìn yú tiān xià
东都百司已作供拟，不可失信于天下。
yǐ chén yú jiàn jiù miào jì xiǔ làn bù kān xiū lǐ wàng yí shén zhǔ yú tài jí diàn ān zhì gēng gǎi zào xīn miào yǐ shēn chéng jìng
以臣愚见，旧庙既朽烂，不堪修理，望移神主于太极殿安置，更改造新庙，以申诚敬。
chē jià yī qián jìng fā
车驾依前径发。
shàng yuē qīng yán zhèng hé zhèn yì
”上曰：“卿言正合朕意。
cì juàn èr bǎi pǐ lìng suǒ sī fèng qī miào shén zhǔ yú tài jí diàn gǎi xīn miào chē jià nǎi xìng dōng dōu
”赐绢二百匹，令所司奉七庙神主于太极殿，改新庙，车驾乃幸东都。
yīn lìng chóng wǔ rì yī cān réng rù gē gòng fèng shén chéng ēn yù
因令崇五日一参， 仍入合供奉，甚承恩遇。
hòu yòu chú tài zǐ shǎo bǎo yǐ jí bù bài
后又除太子少保，以疾不拜。
jiǔ nián hōng nián qī shí èr zèng yáng zhōu dà dū dū shì yuē wén xiàn
九年薨，年七十二，赠扬州大都督，谥曰文献。
jǐng chóng xiān fēn qí tián yuán lìng zhū zǐ zhí gè shǒu qí fēn réng wèi yí lìng yǐ jiè zǐ sūn qí lüè yuē
璟崇先分其田园，令诸子侄各守其分，仍为遗令以诫子孙，其略曰：
gǔ rén yún fù guì zhě rén zhī yuàn yě
古人云：富贵者，人之怨也。
guì zé shén jì qí mǎn rén è qí shàng
贵则神忌其满，人恶其上；
fù zé guǐ kàn qí shì lǔ lì qí cái
富则鬼瞰其室，虏利其财。
zì kāi pì yǐ lái shū jí suǒ zài dé bó rèn zhòng ér néng shòu kǎo wú jiù zhě wèi zhī yǒu yě
自开辟已来，书籍所载，德薄任重而能寿考无咎者，未之有也。
gù fàn lǐ shū guǎng zhī bèi zhī zhǐ zú zhī fēn qián shǐ duō zhī
故范蠡、疏广之辈，知止足之分，前史多之。
kuàng wú cái bù dǎi gǔ rén ér jiǔ qiè róng chǒng wèi yú gāo ér yì jù ēn mí hòu ér zēng yōu
况吾才不逮古人，而久窃荣宠，位逾高而益惧， 恩弥厚而增忧。
wǎng zài zhōng shū gòu jí xū bèi suī zhōng fěi xiè ér zhū wù duō quē
往在中书，遘疾虚惫，虽终匪懈，而诸务多阙。
jiàn xián zì dài lǚ yǒu chéng qí rén yù tiān cóng jìng méng āi yǔn
荐贤自代，屡有诚祈，人欲天从，竟蒙哀允。
yōu yóu yuán zhǎo fàng làng xíng hái rén shēng yī dài sī yì zú yǐ
优游园沼，放浪形骸，人生一代，斯亦足矣。
tián bā yún bǎi nián zhī qī wèi yǒu néng zhì
田巴云： “百年之期，未有能至。
wáng yì shǎo yún fǔ yǎng zhī jiān yǐ wèi chén jì
”王逸少云：“俯仰之间，已为陈迹。
chéng zāi cǐ yán
”诚哉此言。
bǐ jiàn zhū dá guān shēn wáng yǐ hòu zǐ sūn jì shī fù yìn duō zhì pín hán dòu chǐ zhī jiān shēn shāng shì jìng
比见诸达官身亡以后，子孙既失覆荫，多至贫寒，斗尺之间，参商是竞。
qǐ wéi zì diàn nǎi gèng rǔ xiān wú lùn qū zhí jù shòu chī huǐ
岂唯自玷，乃更辱先，无论曲直，俱受嗤毁。
zhuāng tián shuǐ niǎn jì zhòng yǒu zhī dì xiāng tuī yǐ huò zhì huāng fèi
庄田水碾，既众有之，递相推倚，或致荒废。
lù gǔ shí bāo jiē gǔ zhī xián dá yě suǒ yǐ yù wèi dìng fēn jiāng yǐ jué qí hòu zhēng wú jìng sī zhī shēn suǒ tàn fú
陆贾、石苞，皆古之贤达也，所以预为定分，将以绝其后争，吾静思之，深所叹服。
xī kǒng zǐ yà shèng mǔ mù huǐ ér bù xiū
昔孔子亚圣，母墓毁而不修；
liáng hóng zhì xián fù wáng xí juǎn ér zàng
梁鸿至贤，父亡席卷而葬。
xī yáng zhèn zhào zī lú zhí zhāng huàn jiē dāng dài yīng dá tōng shí jīn gǔ xián yǒu yí yán shǔ yǐ báo zàng
昔杨震、赵咨、卢植、 张奂，皆当代英达，通识今古，咸有遗言，属以薄葬。
huò zhuó yī shí fú huò dān bó fú jīn zhī zhēn hún qù shēn guì yú sù xiǔ zǐ sūn jiē zūn chéng mìng qì jīn yǐ wéi měi tán
或濯衣时服，或单帛幅巾， 知真魂去身，贵于速朽，子孙皆遵成命，迄今以为美谈。
fán hòu zàng zhī jiā lì fēi míng zhé huò ruò yú liú sú bù chá yōu míng xián yǐ shē hòu wèi zhōng xiào yǐ jiǎn bó wèi qiān xī zhì lìng wáng zhě zhì lù shī bào hái zhī kù cún zhě xiàn bù zhōng bù xiào zhī qiào
凡厚葬之家，例非明哲， 或溺于流俗，不察幽明，咸以奢厚为忠孝，以俭薄为悭惜，至令亡者致戮尸暴骸之酷，存者陷不忠不孝之诮。
kě wèi tòng zāi
可为痛哉！
kě wèi tòng zāi
可为痛哉！
sǐ zhě wú zhī zì tóng fèn tǔ hé fán hòu zàng shǐ shāng sù yè
死者无知，自同粪土，何烦厚葬， 使伤素业。
ruò yě yǒu zhī shén bù zài jiù fù hé yòng wéi jūn fù zhī lìng pò yī shí zhī zī
若也有知，神不在柩，复何用违君父之令，破衣食之资。
wú shēn wáng hòu kě liàn yǐ cháng fú sì shí zhī yī gè yī fù ér yǐ
吾身亡后，可殓以常服，四时之衣，各一副而已。
wú xìng shén bù ài guān yī bì bù dé jiāng rù guān mù zǐ yī yù dài zú biàn yú shēn niàn ěr děng wù fù wéi zhī
吾性甚不爱冠衣，必不得将入棺墓，紫衣玉带， 足便于身，念尔等勿复违之。
qiě shén dào è shē míng tu shàng zhì ruò wéi wú chǔ fèn shǐ wú shòu lù yú de xià yú rǔ xīn ān hu
且神道恶奢，冥涂尚质，若违吾处分，使吾受戮于地下，于汝心安乎？
niàn ér sī zhī
念而思之。
jīn zhī fó jīng luō shén suǒ yì yáo xìng zhí běn yǔ shén duì fān
今之佛经，罗什所译，姚兴执本，与什对翻。
yáo xīng zào fú tú yú yǒng guì lǐ qīng jié fǔ kù guǎng shì zhuāng yán ér xìng mìng bù dé yán guó yì suí miè
姚兴造浮屠于永贵里，倾竭府库， 广事庄严，而兴命不得延，国亦随灭。
yòu qí kuà shān dōng zhōu jù guān yòu zhōu zé duō chú fó fǎ ér xiū shàn bīng wēi qí zé guǎng zhì sēng tú ér yī píng fó lì
又齐跨山东，周据关右，周则多除佛法而修缮兵威，齐则广置僧徒而依凭佛力。
jí zhì jiāo zhàn qí shì miè wáng guó jì bù cún sì fù hé yǒu
及至交战，齐氏灭亡，国既不存，寺复何有？
xiū fú zhī bào hé qí miè rú
修福之报，何其蔑如！
liáng wǔ dì yǐ wàn shèng wèi nú hú tài hòu yǐ liù gōng rù dào qǐ tè shēn lù míng rǔ jiē yǐ wáng guó pò jiā
梁武帝以万乘为奴，胡太后以六宫入道，岂特身戮名辱，皆以亡国破家。
jìn rì xiào hé huáng dì fā shǐ shú shēng qīng guó zào sì tài píng gōng zhǔ wǔ sān sī bèi nì shù rén zhāng fū rén děng jiē dù rén zào sì jìng shù mí jiē xián bù miǎn shòu lù pò jiā wèi tiān xià suǒ xiào
近日孝和皇帝发使赎生，倾国造寺，太平公主、武三思、悖逆庶人、 张夫人等皆度人造寺，竟术弥街，咸不免受戮破家，为天下所笑。
jīng yún qiú cháng mìng de cháng mìng qiú fù guì de fù guì dāo xún duàn duàn huài huǒ kēng biàn chéng chí
经云：“求长命得长命，求富贵得富贵”，“刀寻段段坏，火坑变成池。
bǐ qiú yuán jīng jìn de fù guì cháng mìng zhě wèi shuí
”比求缘精进得富贵长命者为谁？
shēng qián yì zhī shàng jué wú yīng shēn hòu nán jiū shuí jiàn yǒu zhēng
生前易知，尚觉无应，身后难究，谁见有征。
qiě wǔ dì zhī shí fù bù zàng zi xiōng bù kū dì yán qí zhì rén shòu wú yāo héng yě
且五帝之时，父不葬子，兄不哭弟，言其致仁寿、无夭横也。
sān wáng zhī dài guó zuò yán cháng rén yòng xiū xī qí rén chén zé péng zǔ lǎo dān zhī lèi jiē xiǎng xiá líng
三王之代，国祚延长，人用休息，其人臣则彭祖、 老聃之类，皆享遐龄。
dāng cǐ zhī shí wèi yǒu fó jiào qǐ chāo jīng zhù xiàng zhī lì shè zhāi shī fú zhī gōng yé
当此之时，未有佛教，岂抄经铸像之力，设斋施佛之功耶？
sòng shū xī yù chuán yǒu míng sēng wèi bái hēi lùn lǐ zhèng míng bái zú jiě shěn yí yi guān ér xíng zhī
《宋书》《西域传》，有名僧为《白黑论》，理证明白，足解沈疑，宜观而行之。
qiě fú zhě jué yě zài hu fāng cùn jiǎ yǒu wàn xiàng zhī guǎng bù chū wǔ yùn zhī zhōng dàn píng děng cí bēi xíng shàn bù xíng è zé fú dào bèi yǐ
且佛者觉也，在乎方寸，假有万像之广，不出五蕴之中，但平等慈悲，行善不行恶，则佛道备矣。
hé bì ruò yú xiǎo shuō huò yú fán sēng réng jiāng yù pǐn yòng wèi shí lù chāo jīng xiě xiàng pò yè qīng jiā nǎi zhì shī shēn yì wú suǒ lìn kě wèi dà huò yě
何必溺于小说，惑于凡僧，仍将喻品，用为实录，抄经写像， 破业倾家，乃至施身亦无所吝，可谓大惑也。
yì yǒu yuán wáng rén zào xiàng míng wéi zhuī fú fāng biàn zhī jiào suī zé duō duān gōng dé xū zì fā xīn páng zhù níng yīng huò bào
亦有缘亡人造像，名为追福，方便之教，虽则多端，功德须自发心，旁助宁应获报？
dì xiāng qī kuáng jìn chéng fēng sú sǔn hào shēng rén wú yì wáng zhě
递相欺诳，浸成风俗，损耗生人， 无益亡者。
jiǎ yǒu tōng cái dá shí yì wéi shí sú suǒ jū
假有通才达识，亦为时俗所拘。
rú lái pǔ cí yì cún lì wù sǔn zhòng shēng zhī bù zú hòu háo sēng zhī yǒu yú bì bù rán yǐ
如来普慈，意存利物，损众生之不足， 厚豪僧之有余，必不然矣。
qiě sǐ zhě shì cháng gǔ lái bù miǎn suǒ zào jīng xiàng hé suǒ shī wéi
且死者是常，古来不免，所造经像，何所施为？
fu shì jiā zhī běn fǎ wèi cāng shēng zhī dà bì rǔ děng gè yi jǐng cè zhèng fǎ zài xīn wù xiào r nǚ zǐ cáo zhōng shēn bù wù yě
夫释迦之本法，为苍生之大弊，汝等各宜警策，正法在心，勿效儿女子曹，终身不悟也。
wú wáng hòu bì bù dé wèi cǐ bì fǎ
吾亡后必不得为此弊法。
ruò wèi néng quán yī zhèng dào xū shùn sú qíng cóng chū qī zhì zhōng qī rèn shè qī sēng zhāi
若未能全依正道，须顺俗情，从初七至终七， 任设七僧斋。
ruò suí zhāi xū bù shī yi yǐ wú yuán shēn yī wù chōng bù dé zhé yòng yú cái wèi wú yì zhī wang shì yì bù dé wàng chū sī wù xùn zhuī fú zhī xū tán
若随斋须布施，宜以吾缘身衣物充，不得辄用余财，为无益之枉事， 亦不得妄出私物，徇追福之虚谈。
dào shì zhě běn yǐ xuán pìn wèi zōng chū wú qū jìng zhī jiào ér wú shí zhě mù sēng jiā zhī yǒu lì yuē fó jiào ér wèi yè
道士者，本以玄牝为宗，初无趋竞之教，而无识者慕僧家之有利，约佛教而为业。
jìng xún lǎo jūn zhī shuō yì wú guò zhāi zhī wén yì tóng sēng lì shī zhī mí yuǎn
敬寻老君之说，亦无过斋之文，抑同僧例，失之弥远。
rǔ děng wù jū bǐ sú zhé qū yú jiā
汝等勿拘鄙俗，辄屈于家。
rǔ děng shēn méi zhī hòu yì jiào zǐ sūn yī wú cǐ fǎ yún
汝等身没之后，亦教子孙依吾此法云。
shí qī nián zhòng zèng chóng tài zǐ tài bǎo
十七年，重赠崇太子太保。
chóng cháng zi yí kāi yuán chū guāng lù shǎo qīng
崇长子彝，开元初光禄少卿。
cì zǐ yì fang zhōu cì shǐ
次子异，坊州刺史。
shǎo zǐ yì shǎo ér xiū jǐn kāi yuán mò wèi lǐ bù shì láng shàng shū yòu chéng
少子弈，少而修谨，开元末，为礼部侍郎、尚书右丞。
tiān bǎo yuán nián yòu xiāng niú xiān kè hōng yí nán hóng wèi shì yù shǐ xiān kè pàn guān jiàn xiān kè jí jí bī wèi xiān kè biǎo qǐng yǐ yì jí bīng bù shì láng lú huàn wèi zǎi xiàng dài jǐ
天宝元年，右相牛仙客薨， 彝男闳为侍御史、仙客判官，见仙客疾亟，逼为仙客表，请以弈及兵部侍郎卢奂为宰相代己。
qí qī yīn zhōng shǐ zòu zhī xuán zōng wén ér nù zhī hóng jué sǐ yì chū wèi yǒng yáng tài shǒu huàn wèi lín zī tài shǒu
其妻因中使奏之，玄宗闻而怒之，闳决死，弈出为永阳太守，奂为临淄太守。
xuán sūn hé dēng jìn shì dì shòu wǔ gōng wèi qiān jiān chá yù shǐ wèi zhōng jǐ shì zhōng
玄孙合，登进士第，授武功尉，迁监察御史，位终给事中。
sòng jǐng xíng zhōu nán hé rén qí xiān zì guǎng píng xǐ yān hòu wèi lì bù shàng shū biàn qī dài sūn yě
宋璟，邢州南和人，其先自广平徙焉，后魏吏部尚书弁七代孙也。
fù xuán fǔ yǐ jǐng guì zèng xíng zhōu cì shǐ
父玄抚，以璟贵，赠邢州刺史。
jǐng shǎo gěng jiè yǒu dà jié bó xué gōng yú wén hàn
璟少耿介有大节，博学，工于文翰。
ruò guàn jǔ jìn shì lèi zhuǎn fèng gé shě rén
弱冠举进士，累转凤阁舍人。
dāng guān zhèng sè zé tiān shén zhòng zhī
当官正色，则天甚重之。
cháng ān zhōng xìng chén zhāng yì zhī wū gòu yù shǐ dài fū wèi yuán zhōng yǒu bù shùn zhī yán yǐn fèng gé shè rén zhāng shuō lìng zhèng zhī
长安中，幸臣张易之诬构御史大夫魏元忠有不顺之言， 引凤阁舍人张说令证之。
shuō jiāng rù yú yù qián duì fù huáng huò pò jù jǐng wèi yuē míng yì zhì zhòng shén dào nán qī bì bù kě dǎng xié xiàn zhèng yǐ qiú gǒu miǎn
说将入于御前对覆，惶惑迫惧，璟谓曰：“名义至重，神道难欺，必不可党邪陷正，以求苟免。
ruò yuán fàn yán liú biǎn fēn fāng duō yǐ
若缘犯颜流贬，芬芳多矣。
huò zhì bù cè wú bì kòu gē jiù zi jiāng yǔ zi tóng sǐ
或至不测，吾必叩合救子，将与子同死。
nǔ lì wàn dài zhān yǎng zài cǐ jǔ yě
努力，万代瞻仰，在此举也。
shuō gǎn qí yán
”说感其言。
jí rù nǎi bǎo míng yuán zhōng jìng de miǎn sǐ
及入，乃保明元忠，竟得免死。
jǐng xún qiān zuǒ yù shǐ tái zhōng chéng
璟寻迁左御史台中丞。
zhāng yì zhī yǔ dì chāng zōng zòng zì yì héng qīng cháo fù zhī
张易之与弟昌宗纵恣益横，倾朝附之。
chāng zōng sī yǐn xiāng gōng li hóng tài guān zhàn jí xiōng yán shè bù shùn wèi fēi shū suǒ gào
昌宗私引相工李弘泰观占吉凶，言涉不顺，为飞书所告。
jǐng tíng zòu qǐng qióng jiū qí zhuàng zé tiān yuē yì zhī děng yǐ zì zòu wén bù kě jiā zuì
璟廷奏请穷究其状，则天曰：“易之等已自奏闻，不可加罪。
jǐng yuē yì zhī děng shì lù zì chén qíng zài nán shù qiě móu fǎn dà nì wú róng shǒu miǎn
”璟曰：“易之等事露自陈，情在难恕，且谋反大逆，无容首免。
qǐng lēi jiù yù shǐ tái kān dāng yǐ míng guó fǎ
请勒就御史台勘当，以明国法。
yì zhī děng jiǔ méng qū shǐ fèn wài chéng ēn chén bì zhī yán chū huò cóng rán yì jī yú xīn suī sǐ bù hèn
易之等久蒙驱使，分外承恩，臣必知言出祸从， 然义激于心，虽死不恨。
zé tiān bú yuè
”则天不悦。
nèi shǐ yáng zài sī kǒng wǔ zhǐ jù xuān chì lìng jǐng chū
内史杨再思恐忤旨，遽宣敕令璟出。
jǐng yuē tiān yán zhǐ chǐ qīn fèng dé yīn bù fán zǎi chén shàn xuān wáng mìng
璟曰： “天颜咫尺，亲奉德音，不烦宰臣擅宣王命。
zé tiān yì shāo jiě nǎi shōu yì zhī děng jiù tái jiāng jiā jū wèn
”则天意稍解，乃收易之等就台，将加鞫问。
é yǒu tè chì yuán zhī réng lìng yì zhī děng yì jǐng cí xiè jǐng jù ér bù jiàn yuē gōng shì dāng gōng yán zhī ruò sī jiàn zé fǎ wú sī yě
俄有特敕原之，仍令易之等诣璟辞谢，璟拒而不见，曰：“公事当公言之， 若私见，则法无私也。
jǐng cháng shì yàn cháo táng shí yì zhī xiōng dì jiē wèi liè qīng wèi sān pǐn jǐng běn jiē liù pǐn zài xià
璟尝侍宴朝堂，时易之兄弟皆为列卿，位三品，璟本阶六品，在下。
yì zhī sù wèi jǐng wàng yuè qí yì xū wèi yī jǐng yuē gōng dì yī rén hé nǎi xià zuò
易之素畏璟，妄悦其意，虚位揖璟曰：“公第一人，何乃下座？
jǐng yuē cái liè pǐn bēi zhāng qīng yǐ wéi dì yī rén hé yě
”璟曰：“才劣品卑，张卿以为第一人，何也？
dāng shí cháo liè jiē yǐ èr zhāng nèi chǒng bù míng guān hū yì zhī wèi wǔ láng chāng zōng wèi liù láng
”当时朝列，皆以二张内宠，不名官，呼易之为五郎，昌宗为六郎。
tiān guān shì láng zhèng shàn guǒ wèi jǐng yuē zhōng chéng nài hé hū wǔ láng wèi qīng
天官侍郎郑善果谓璟曰：“中丞奈何呼五郎为卿？
jǐng yuē yǐ guān yán zhī zhèng dāng wèi qīng
”璟曰：“以官言之，正当为卿；
ruò yǐ qīn gù dāng wèi zhāng wǔ
若以亲故，当为张五。
zú xià fēi yì zhī jiā nú hé láng zhī yǒu
足下非易之家奴，何郎之有？
zhèng shàn guǒ yī hé nuò zāi
郑善果一何懦哉！
qí gāng zhèng jiē cǐ lèi yě
” 其刚正皆此类也。
zì shì yì zhī děng cháng yù yīn shì shāng zhī zé tiān chá qí qíng jìng yǐ huò miǎn
自是易之等常欲因事伤之，则天察其情，竟以获免。
shén lóng yuán nián qiān lì bù shì láng
神龙元年，迁吏部侍郎。
zhōng zōng jiā jǐng zhèng zhí réng lìng jiān jiàn yì dài fū nèi gòng fèng zhàng xià hòu yán cháo tíng dé shī
中宗嘉璟正直，仍令兼谏议大夫、内供奉，仗下后言朝廷得失。
xún bài huáng mén shì láng
寻拜黄门侍郎。
shí wǔ sān sī shì chǒng zhí quán cháng qǐng tuō yú jǐng jǐng zhèng sè wèi zhī yuē dāng jīn fù zǐ míng bì wáng yi yǐ hóu jiù dì hé de shàng gàn cháo zhèng
时武三思恃宠执权，尝请托于璟，璟正色谓之曰：“当今复子明辟，王宜以侯就第，何得尚干朝政？
wáng dú bú jiàn chǎn lù zhī shì hu
王独不见产、禄之事乎？
é yǒu jīng zhào rén wéi yuè jiāng shàng shū sòng sān sī qián tōng gōng yè jiāng wèi huò huàn zhī jiàn sān sī fěng yǒu sī zòu yuè jiāng dà nì bù dào zhōng zōng tè lìng zhū zhī
”俄有京兆人韦月将上书讼三思潜通宫掖，将为祸患之渐，三思讽有司奏月将大逆不道，中宗特令诛之。
jǐng zhí zòu qǐng àn qí zuì zhuàng rán hòu shēn míng diǎn xiàn yuè jiāng jìng miǎn jí xíng pèi liú lǐng nán ér sǐ
璟执奏请按其罪状，然后申明典宪，月将竟免极刑，配流岭南而死。
zhōng zōng xìng xī jīng lìng jǐng quán jiǎn jiào bīng zhōu zhǎng shǐ wèi xíng yòu dài běn guān jiǎn jiào bèi zhōu cì shǐ
中宗幸西京，令璟权检校并州长史，未行，又带本官检校贝州刺史。
shí hé běi pín zāo shuǐ lǎo bǎi xìng jī něi sān sī fēng yì zài bèi zhōu zhuān shǐ zhēng qí zū fù jǐng yòu jù ér bù yǔ yóu shì wèi sān sī suǒ jǐ
时河北频遭水潦，百姓饥馁，三思封邑在贝州，专使征其租赋，璟又拒而不与，由是为三思所挤。
yòu lì kàng xiāng èr zhōu cì shǐ zài guān qīng yán rén lì mò yǒu fàn zhě
又历杭、相二州刺史，在官清严，人吏莫有犯者。
zhōng zōng yàn jià bài luò zhōu zhǎng shǐ
中宗晏驾，拜洛州长史。
ruì zōng jiàn zuò qiān lì bù shàng shū tóng zhōng shū mén xià sān pǐn
睿宗践祚，迁吏部尚书、同中书门下三品。
xuán zōng zài chūn gōng yòu jiān yòu shù zǐ jiā yín qīng guāng lù dài fu
玄宗在春宫，又兼右庶子，加银青光禄大夫。
xiān shì wài qī jí zhū gōng zhǔ gàn yù cháo zhèng qǐng tuō zī shén
先是，外戚及诸公主干预朝政，请托滋甚。
cuī shí zhèng yīn xiāng cì diǎn xuǎn wèi quán mén suǒ zhì jiǔ liú shī xù yù yòng liǎng nián yuán quē zhù nǐ bù zú gēng zhì bǐ dōng xuǎn rén dà wéi shì shù suǒ tàn
崔湜、郑愔相次典选，为权门所制，九流失叙，预用两年员阙注拟，不足，更置比冬选人，大为士庶所叹。
zhì shì jǐng yǔ shì láng li yì lú cóng yuàn děng dà gé qián yì bì qǔ shě píng yǔn quán zōng yǒu xù
至是，璟与侍郎李乂、卢从愿等大革前乂弊，取舍平允，铨综有叙。
shí tài píng gōng zhǔ móu bù lì yú xuán zōng cháng yú guāng fàn mén nèi chéng niǎn cì zhí zhèng yǐ fěng zhī zhòng jiē shī sè
时太平公主谋不利于玄宗，尝于光范门内乘辇伺执政以讽之，众皆失色。
jǐng chāng yán yuē dōng gōng yǒu dà gōng yú tiān xià zhēn zōng miào shè jì zhī zhǔ ān dé yǒu yì yì
璟昌言曰：“东宫有大功于天下，真宗庙社稷之主，安得有异议！
nǎi yǔ yáo chóng tóng zòu qǐng lìng gōng zhǔ jiù dōng dōu
”乃与姚崇同奏请令公主就东都。
xuán zōng jù kàng biǎo qǐng jiā jǐng zuì yú děng nǎi biǎn jǐng wèi chǔ zhōu cì shǐ
玄宗惧，抗表请加璟罪于等，乃贬璟为楚州刺史。
wú jǐ lì wèi yǎn jì sān zhōu cì shǐ hé běi àn chá shǐ
无几，历魏、兖、 冀三州刺史，河北按察使。
qiān yōu zhōu dū du jiān yù shǐ dài fū
迁幽州都督、兼御史大夫。
xún bài guó zǐ jì jiǔ jiān dōng dōu liú shǒu
寻拜国子祭酒，兼东都留守。
suì yú zhuǎn jīng zhào yǐn fù bài yù shǐ dài fū zuò shì chū wèi mù zhōu cì shǐ zhuǎn guǎng zhōu dū du réng wèi wǔ fǔ jīng lüè shǐ
岁余，转京兆尹，复拜御史大夫，坐事出为睦州刺史，转广州都督，仍为五府经略使。
guǎng zhōu jiù sú jiē yǐ zhú máo wèi wū lǚ yǒu huǒ zāi
广州旧俗，皆以竹茅为屋，屡有火灾。
jǐng jiào rén shāo wǎ gǎi zào diàn sì zì shì wú fù yán shāo zhī huàn rén jiē huái huì lì sòng yǐ jì qí zhèng
璟教人烧瓦，改造店肆，自是无复延烧之患，人皆怀惠，立颂以纪其政。
kāi yuán chū zhēng bài xíng bù shàng shū
开元初，征拜刑部尚书。
sì nián qiān lì bù shàng shū jiān huáng mén jiān
四年，迁吏部尚书，兼黄门监。
míng nián guān míng gǎi yì wèi shì zhōng lèi fēng guǎng píng jùn gōng
明年，官名改易，为侍中，累封广平郡公。
qí qiū jià xìng dōng dōu cì yǒng níng zhī xiáo gǔ chí dào ài xiá chē qí tíng yōng hé nán yǐn li cháo yǐn zhī dùn shǐ wáng yí bìng shī yú bù wǔ shàng lìng chù qí guān jué
其秋，驾幸东都，次永宁之崤谷，驰道隘狭，车骑停拥，河南尹李朝隐、知顿使王怡并失于部伍，上令黜其官爵。
jǐng rù zòu yuē bì xià fù yǒu chūn qiū fāng shì xún shòu yī yǐ diàn ài zhì zuì èr chén qiè kǒng jiāng lái rén shòu jiān bì
璟入奏曰：“陛下富有春秋， 方事巡狩，一以垫隘，致罪二臣，窃恐将来人受艰弊。
yú shì jù lìng shè zhī
”于是遽令舍之。
jǐng yuē bì xià zé zhī yǐ chén yán miǎn zhī shì guò guī yú shàng ér ēn yóu yú xià
璟曰： “陛下责之，以臣言免之，是过归于上而恩由于下。
qǐng qiě shǐ dài zuì yú cháo rán hòu zhào fù qí zhí zé jìn tuì de qí dù yǐ
请且使待罪于朝，然后诏复其职，则进退得其度矣。
shàng shēn shàn zhī
”上深善之。
é yòu lìng jǐng yǔ zhōng shū shì láng sū tǐng wèi huáng zǐ zhì míng jí fēng yì bìng gōng zhǔ děng yì hào
俄又令璟与中书侍郎苏颋为皇子制名及封邑， 并公主等邑号。
jǐng děng zòu yuē wáng zǐ jiāng fēng sān shí yú guó zhōu zhī lín zhǐ hàn zhī quǎn yá bǐ hé zú yún yú sī wèi shèng
璟等奏曰：“王子将封三十余国，周之麟趾，汉之犬牙，彼何足云， 于斯为盛。
qiè yǐ tán jiá wáng děng bàng yǒu gǔ yì zì chén děng yǐ lèi tuī zé jǐn jiàn sān shí guó míng
窃以郯、郏王等傍有古邑字，臣等以类推择，谨件三十国名。
yòu wáng zǐ xiān yǒu míng zhě jiē shàng yǒu sì zì yòu gōng zhǔ yì hào yì xuǎn zé sān shí měi míng jiē wén bù hài yì yán zú dìng tǐ
又王子先有名者，皆上有‘嗣’字，又公主邑号，亦选择三十美名，皆文不害意，言足定体。
yòu lìng chén děng bié zhuàn yī jiā míng jí yī měi yì hào zhě
又令臣等别撰一佳名及一美邑号者。
qī zǐ jūn yǎng bǎi wáng zhì rén jīn ruò tóng děng bié fēng huò yuán mǔ chǒng zǐ ài gǔ ròu zhī jì rén suǒ nán yán tiān dì zhī zhōng diǎn yǒu cháng dù
七子均养，百王至仁，今若同等别封，或缘母宠子爱，骨肉之际，人所难言，天地之中，典有常度。
xī yuán àng jiàng shèn fū rén zhī xí wén dì jìng nà zhī shèn fū rén yì bù yǐ wèi xián měi qí de jiǔ cháng zhī jì
昔袁盎降慎夫人之席，文帝竟纳之，慎夫人亦不以为嫌，美其得久长之计。
chén děng gù tóng jìn gèng bù bié fēng shàng zhāng fù zǎi wú piān zhī dé
臣等故同进，更不别封，上彰覆载无偏之德。
shàng chēng tàn zhī
”上称叹之。
qī nián kāi fǔ yí tóng sān sī wáng jiǎo zú jí jiāng zhù fén jiǎo zi fù mǎ dū wèi shǒu yī qǐng tóng zhāo chéng huáng hòu fù dòu xiào chén gù shì qí fén gāo wǔ zhàng yī chǐ
七年，开府仪同三司王皎卒，及将筑坟，皎子驸马都尉守一请同昭成皇后父窦孝谌故事，其坟高五丈一尺。
jǐng jí sū tǐng qǐng yī yī lǐ shì shàng chū cóng zhī
璟及苏颋请一依礼式，上初从之。
yì rì yòu lìng zhǔn xiào chén jiù lì
翌日，又令准孝谌旧例。
jǐng děng shàng yán yuē
璟等上言曰：
fu jiǎn dé zhī gōng
夫俭，德之恭；
chǐ è zhī dà
侈，恶之大。
gāo fén nǎi xī xián suǒ jiè hòu zàng shí jūn zǐ suǒ fēi
高坟乃昔贤所诫，厚葬实君子所非。
gǔ zhě mù ér bù fén gài cǐ dào yě
古者墓而不坟，盖此道也。
fán rén zi yú āi sòng zhī jì zé bù yǐ lǐ zhì wèi sī
凡人子于哀送之际，则不以礼制为思。
gù zhōu kǒng shè qí zhǎn sī miǎn zhī chà yī qīn guān guō zhī dù xián zhě fǔ jiù sī huái bù guǒ
故周、孔设齐斩缌免之差， 衣衾棺郭之度，贤者俯就，私怀不果。
qiě cāng wú zhī yě lí shān zhī tú shàn è fēn qū tú shǐ suǒ zài
且苍梧之野，骊山之徒，善恶分区，图史所载。
zhòng rén jiē wu shē mí ér dú néng gé zhī sī suǒ wèi zhì xiào yào dào yě
众人皆务奢靡而独能革之，斯所谓至孝要道也。
zhōng gōng ruò yǐ wéi yán zé cǐ lǐ gù kě dūn yù
中宫若以为言，则此理固可敦谕。
zài wài huò yún dòu tài wèi fén shén gāo qǔ zé bù yuǎn zhě
在外或云窦太尉坟甚高，取则不远者。
zòng lìng wǎng rì wú jí yán qí shì ǒu xíng lìng chū yī shí gù fēi cháng shì
纵令往日无极言，其事偶行，令出一时， 故非常式。
yòu zhēn guàn zhōng wén dé huáng hòu jià suǒ shēng nǚ cháng lè gōng zhǔ zòu qǐng yí zhù jiā yú cháng gōng zhǔ wèi zhēng jiàn yún huáng dì zhī gū zǐ wèi cháng gōng zhǔ huáng dì zhī nǚ wèi gōng zhǔ jì yǒu zhǎng zì hé gāo yú gōng zhǔ
又贞观中文德皇后嫁所生女长乐公主，奏请仪注加于长公主，魏征谏云： “皇帝之姑姊为长公主，皇帝之女为公主，既有‘长’字，合高于公主。
ruò jiā yú zhǎng gōng zhǔ shì shén bù kě
若加于长公主，事甚不可。
yǐn hàn míng gù shì yún qún chén yù fēng huáng zǐ wèi wáng dì yuē zhèn zi qǐ gǎn yǔ xiān dì zǐ děng
”引汉明故事云：“群臣欲封皇子为王，帝曰：‘朕子岂敢与先帝子等。
shí tài zōng jiā nà zhī
’”时太宗嘉纳之。
wén dé huáng hòu zòu jiàng zhōng shǐ zhì xiè yú zhēng
文德皇后奏降中使致谢于征。
cǐ zé qián kūn fǔ zuǒ zhī jiān chāo yǒu yú yù
此则乾坤辅佐之间，绰有余裕。
qǐ ruò wéi shù rén fù zhuī jiā wáng wèi shàn zuò bāng líng huò bù xuán zhǒng wèi tiān xià xiào
岂若韦庶人父追加王位，擅作邦陵，祸不旋踵，为天下笑。
zé fàn yán nì ěr ē yì shùn zhǐ bù kě tóng rì ér yán yě
则犯颜逆耳， 阿意顺旨，不可同日而言也。
kuàng lìng zhī suǒ zài yù zuò jì gāng qíng jì wú qióng gù wèi zhī zhì dù bù yīn rén yǐ yáo dòng bù biàn fǎ yǐ ài zēng
况令之所载，预作纪纲，情既无穷，故为之制度，不因人以摇动，不变法以爱憎。
qǐng wèi jīn kē yù tiáo gài yǐ cǐ yě
顷谓金科玉条，盖以此也。
bǐ lái fán yí děng bèi jí chéng shì xián rén dì yǐ shē mí xiāng gāo bù jiāng lǐ yí wéi yì
比来蕃夷等辈及城市闲人，递以奢靡相高，不将礼仪为意。
jīn yǐ hòu fù zhī chǒng kāi fǔ zhī róng jīn xué yù yī zhī zī bù yōu shǎo wù
今以后父之宠，开府之荣，金穴玉衣之资，不忧少物；
gāo fén dà qǐn zhī yì bù wèi wú rén
高坟大寝之役，不畏无人。
bǎi shì jiē chū yú guān yī zhāo yì kě yǐ jiù
百事皆出于官，一朝亦可以就。
ér chén děng qū qū bù yǐ yǐ wén liàng yù chéng cháo tíng zhī zhèng chóng guó mǔ zhī dé huà jiā huán qū shēng guāng zhú sù
而臣等区区不已以闻，谅欲成朝廷之政， 崇国母之德，化浃寰区，声光竹素。
tǎng zhōng gōng qíng bù kě duó bì xià bù néng kǔ wéi jí zhǔn yī pǐn hé péi líng zàng zhě fén gāo sān zhàng yǐ shàng sì zhàng yǐ xià jiàng chì jiāng tóng péi líng zhī lì jí jí shì gāo xià dé yí
倘中宫情不可夺，陛下不能苦违，即准一品合陪陵葬者，坟高三丈已上，四丈已下，降敕将同陪陵之例，即极是高下得宜。
shàng wèi jǐng děng yuē zhèn měi shì cháng yù zhèng shēn yǐ chéng gāng jì zhì yú qī zǐ qíng qǐ yǒu sī
上谓璟等曰：“朕每事常欲正身以成纲纪，至于妻子，情岂有私？
rán rén suǒ nán yán yì zài yú cǐ
然人所难言， 亦在于此。
qīng děng nǎi néng zài sān jiān zhí chéng zhèn měi shì zú shǐ wàn dài zhī hòu guāng yáng wǒ shǐ cè
卿等乃能再三坚执，成朕美事，足使万代之后，光扬我史策。
nǎi qiǎn shǐ jī cǎi juàn sì bǎi pǐ fēn cì zhī
”乃遣使赍彩绢四百匹分赐之。
xiān shì cháo jí shǐ měi zhì chūn jiāng hái duō yǒu gǎi zhuǎn shuài yǐ wéi cháng jǐng zòu qǐng yī qiè lēi hái jué qí yáo qiú zhī lù
先是，朝集使每至春将还，多有改转，率以为常，璟奏请一切勒还，绝其侥求之路。
yòu jìn duàn è qián fā shǐ fēn dào jiǎn kuò xiāo huǐ zhī pō zhāo shì shù suǒ yuàn
又禁断恶钱，发使分道检括销毁之，颇招士庶所怨。
é shòu jǐng kāi fǔ yí tóng sān sī ba zhī zhèng shì
俄授璟开府仪同三司， 罢知政事。
míng nián jīng zhào rén quán liáng shān gòu nì fú zhū zhì hé nán yǐn wáng yí chí chuán wǎng cháng ān qióng qí zhī dǎng
明年，京兆人权梁山构逆伏诛，制河南尹王怡驰传往长安穷其枝党。
yí jìn xì jí zhòng jiǔ zhī wèi néng jué duàn nǎi zhào jǐng jiān jīng zhào liú shǒu bìng àn fù qí yù
怡禁系极众，久之未能决断，乃诏璟兼京兆留守，并按覆其狱。
jǐng zhì wéi zuì yuán móu shù rén qí yú yuán liáng shān zhà chēng hūn lǐ yīn jiǎ jiè dé zuì jí xié cóng zhě jǐn zòu yuán zhī
璟至，惟罪元谋数人， 其余缘梁山诈称婚礼因假借得罪及胁从者，尽奏原之。
shí èr nián jià yòu dōng xún jǐng fù wèi liú shǒu
十二年，驾又东巡，璟复为留守。
shàng lín fā wèi jǐng yuē qīng guó zhī yuán lǎo wèi zhèn gǔ gōng ěr mù
上临发，谓璟曰：“卿国之元老，为朕股肱耳目。
jīn jiāng xún luò yì wéi bié lì shí suǒ yǒu jiā mó jiā yóu yi xiāng gào yě
今将巡洛邑，为别历时， 所有嘉谟嘉猷，宜相告也。
jǐng yīn jí yán dé shī tè cì cǎi juàn děng réng shǒu zhì yuē suǒ jìn zhī yán shū zhī zuò yòu chū rù guān shěng yǐ jiè zhōng shēn
”璟因极言得失，特赐彩绢等，仍手制曰：“所进之言， 书之座右，出入观省，以诫终身。
qí jiàn zhòng rú cǐ
”其见重如此。
é yòu jiān lì bù shàng shū
俄又兼吏部尚书。
shí qī nián qiān shàng shū yòu chéng xiàng yǔ zhāng shuō yuán qián yào tóng rì bài guān
十七年，迁尚书右丞相，与张说、源乾曜同日拜官。
chì tài guān shè zhuàn tài cháng zòu yuè yú shàng shū dōu shěng dà huì bǎi liáo
敕太官设馔，太常奏乐，于尚书都省大会百僚。
xuán zōng fù shī bāo shù zì xiě yǔ zhī
玄宗赋诗褒述，自写与之。
èr shí nián yǐ nián lǎo shàng biǎo yuē chén wén lì bù zú zhě lǎo zé gèng shuāi
二十年，以年老上表曰：“臣闻力不足者，老则更衰；
xīn wú zhǔ zhě jí ér yóu fèi
心无主者，疾而尤废。
chén xī wén qí yǔ jīn yàn zhū shēn kuàng qiě jiān zhī hé néng wéi yě
臣昔闻其语，今验诸身，况且兼之，何能为也。
chén zì bá jī yōu jiè qīn shǔ shèng míng cái bù dǎi rén yì fēi jīng guó
臣自拔迹幽介，钦属盛明，才不逮人，艺非经国。
fù yǐ jiǔ chéng qū cè lì cān shì yòng mìng ǒu shí lái róng yīn suì jī
复以久承驱策，历参试用，命偶时来，荣因岁积。
suì shǐ zài shēng tái zuò sān rù zhǒng sī jìn jiē kāi fǔ zēng fēng běn jùn
遂使再升台座， 三入冢司，进阶开府，增封本郡。
suǒ gèng zhōng wài yǐ wěn yí zhāng dǎi jū duān kuí zuǒ dāo míng zhí
所更中外，已紊彝章，逮居端揆，左叨名职。
hé zhě
何者？
chéng xiàng guān shī zhī zhǎng rèn zhòng xī shí
丞相官师之长，任重昔时；
yú chén shuāi xiǔ zhī yú yòng cán tā rì
愚臣衰朽之余，用惭他日。
wèi zé yù shèng rén zé jìn wēi jǐn zhī qí rán hé jū ér kě
位则愈盛，人则浸微， 尽知其然，何居而可？
qǐng mǐn fǔ cóng zhèng cāng huáng bù yán shí huái fù zǎi zhī dé jì jié juān chén zhī xiào
顷僶俯从政，苍黄不言，实怀覆载之德，冀竭涓尘之效。
jīn jī léi chéng bèi shěn gù mò chōu ěr mù gèng hūn shǒu zú duō fèi
今积羸成惫，沈锢莫瘳，耳目更昏，手足多废。
gù wéi yǔn yuè níng suì sù xīn
顾惟殒越，宁遂宿心？
ān kě yǐ gǒu xùn dà míng réng shī zhòng lù qiě liú zhāng shòu bù shàng què tíng
安可以苟徇大名，仍尸重禄，且留章绶，不上阙庭。
yí xíng cǐ guāi lǐ fǎ hé shè
仪刑此乖，礼法何设？
fú wéi bì xià shěn néng yǐ shòu wèi guān ér zé chá chén zhī kěn cí qín chén zhī bù dǎi shǐ bà guī sī dì yǎng jí héng mén shàng mǐ guān bàng xià zhī sǐ suǒ
伏惟陛下审能以授， 为官而择，察臣之恳词，矜臣之不逮，使罢归私第，养疾衡门，上弭官谤，下知死所。
zé guī quán zhī wàng huò zài yú chén
则归全之望，获在愚臣；
yǎng lǎo zhī ēn chéng yú shèng dài
养老之恩，成于圣代。
rì mù tú yuǎn tiān gāo tīng bēi zhān wàng xuān chí fú shēn gǎn liàn
日暮途远，天高听卑，瞻望轩墀，伏深感恋。
jǐn fèng biǎo chén qǐ yǐ wén
谨奉表陈乞以闻。
shǒu chì xǔ zhī réng lìng quán gěi lù fèng
”手敕许之，仍令全给禄俸。
jǐng nǎi tuì guī dōng dōu sī dì bǐng jué rén shì yǐ jiù yī yào
璟乃退归东都私第， 屏绝人事，以就医药。
èr shí èr nián jià xìng dōng dōu jǐng yú lù zuǒ yíng yè shàng qiǎn róng wáng qīn láo wèn zhī zì shì pín qiǎn shǐ sòng yào ěr
二十二年，驾幸东都，璟于路左迎谒，上遣荣王亲劳问之， 自是频遣使送药饵。
èr shí wǔ nián hōng nián qī shí wǔ zèng tài wèi shì yuē wén zhēn
二十五年薨，年七十五，赠太尉，谥曰文贞。
zi shēng tiān bǎo chū tài pú shǎo qīng
子升，天宝初太仆少卿。
cì shàng hàn dōng tài shǒu
次尚，汉东太守。
cì hún yǔ yòu xiāng lǐ lín fǔ shàn yǐn wèi jiàn yì dài fū píng yuán tài shǒu yù shǐ zhōng chéng dōng jīng cǎi fǎng shǐ
次浑，与右相李林甫善，引为谏议大夫、平原太守、御史中丞、东京采访使。
cì shù dōu guān láng zhōng jiàn nán cǎi fǎng pàn guān yī yǐ quán shì pō wéi tān bào
次恕，都官郎中、剑南采访判官，依倚权势，颇为贪暴。
hún zài píng yuán zhòng zhēng yī nián yōng diào
浑在平原，重征一年庸调。
zuò dōng jī cǎi fǎng shǐ yòu shǐ hé nán wèi yáng cháo zōng yǐng qǔ qī zhèng shì
作东畿采访使，又使河南尉杨朝宗影娶妻郑氏。
zhèng shì jí xuē jì wài sūn zǐ wèi zōng fù shuāng jū yǒu sè hún yǒu qī shǐ cháo zōng pìn ér hún nà zhī zòu cháo zōng wèi chì wèi
郑氏即薛稷外孙，姊为宗妇，孀居有色，浑有妻，使朝宗聘而浑纳之， 奏朝宗为赤尉。
shù zài jiàn nán yǒu luò xiàn lìng cuī guī shù zhī biǎo xiōng qī měi shù yòu ér sī zhī ér biǎn guī guān
恕在剑南，有雒县令崔珪，恕之表兄，妻美，恕诱而私之，而贬珪官。
yòu yǎng cì kè li yàn
又养刺客李晏。
zhì jiǔ zài bìng wéi rén suǒ fā zāng sī gè shù wàn guàn
至九载，并为人所发，赃私各数万贯。
lín fu zòu chēng jǐng zi hún jiù dōng jīng tái tuī shù jiù běn shǐ jiàn nán tuī jiē yǒu shí zhuàng hún liú lǐng nán gāo yào jùn shù liú hǎi kāng jùn
林甫奏称璟子浑就东京台推，恕就本使剑南推，皆有实状，浑流领南高要郡，恕流海康郡。
shàng qí zài yòu wèi rén sòng qí zāng biǎn lín hǎi zhǎng shǐ
尚，其载又为人讼其赃，贬临海长史。
qí zi huá héng jū guān jiē zuò zāng xiāng cì liú biǎn
其子华、衡，居官皆坐赃，相次流贬。
qí hòu hún huì shè liàng yí zhì dōng yáng jùn xià qǐng tuō guò qiú jí yì shǐ rén lì qiú qí zī kè rén bù kān qí bì sòng zhī pèi liú xún jiāng jùn
其后浑会赦，量移至东阳郡下，请托过求，及役使人吏，求其资课，人不堪其弊，讼之，配流浔江郡。
rán xiōng dì jìn shàn yǐn xuè pái yōu zá xì héng zuì cū xiǎn guǎng píng zhī fēng jiào wú fù cún yǐ
然兄弟尽善饮谑，俳优杂戏，衡最粗险，广平之风教，无复存矣。
guǎng dé hòu hún chú tài zi yù dé wèi wù yì báo zhī nǎi liú yù yú jiāng lǐng zú
广德后，浑除太子谕德，为物议薄之，乃留寓于江岭卒。
shǐ chén yuē lǚ jiān wēi zé yì jiàn liáng chén chù píng dìng zé nán zhāng xián xiàng
史臣曰：履艰危则易见良臣，处平定则难彰贤相。
gù fáng dù yù chuàng yè zhī gōng bù kě chóu pǐ
故房、杜预创业之功，不可俦匹。
ér yáo sòng jīng wǔ wéi èr hòu zhèng luàn xíng yín pō shè lǚ yú zhōng kè quán shēng jī yì wú kuì yān
而姚、宋经武、韦二后，政乱刑淫，颇涉履于中，克全声迹，抑无愧焉。
zàn yuē yáo sòng rù yòng xíng zhèng duō duān
赞曰：姚、宋入用，刑政多端。
wéi zhèng fěi yì fáng xíng yì nán
为政匪易，防刑益难。
jiàn zhèng yǐ měng shī zhāng yòng kuān
谏诤以猛，施张用宽。
bù yǒu qí dào jiāng hé yǐ ān
不有其道，将何以安？