志·卷十七 — 新唐书 — 刘羲叟

lì sān shàng

历三上

kāi yuán jiǔ nián lín dé lì shǔ rì shí bǐ bù xiào zhào sēng yī xíng zuò xīn lì tuī dà yǎn shù lì shù yǐ yīng zhī jiào jīng shǐ suǒ shū qì shuò rì míng sù dù kě kǎo zhě jiē hé

开元九年，《麟德历》署日蚀比不效，诏僧一行作新历，推大衍数立术以应之，较经史所书气朔、日名、宿度可考者皆合。

shí wǔ nián cǎo chéng ér yī xíng zú zhào tè jìn zhāng shuō yǔ lì guān chén xuán jǐng děng cì wèi lì shù qī piān lüè lì yī piān lì yì shí piān xuán zōng gù fǎng zhě zé chēng zhì zhǐ

十五年，草成而一行卒，诏特进张说与历官陈玄景等次为《历术》七篇、《略例》一篇、《历议》十篇，玄宗顾访者则称制旨。

míng nián shuō biǎo shàng zhī qǐ shí qī nián bān yú yǒu sī

明年，说表上之，起十七年颁于有司。

shí shàn suàn jù tán zhuàn zhě yuàn bù dé yù gǎi lì shì èr shí yī nián yǔ xuán jǐng zòu dà yǎn xiě jiǔ zhí lì qí shù wèi jǐn

时善算瞿坛譔者，怨不得预改历事，二十一年，与玄景奏：“《大衍》写《九执历》，其术未尽。

tài zǐ yòu sī yù lǜ nán gōng shuō yì fēi zhī

”太子右司御率南宫说亦非之。

zhào shì yù shǐ lǐ lín tài shǐ lìng huán zhí guī jiào líng tái hòu bù dà yǎn shí de qī bā lín dé cái sān sì jiǔ zhí yī èr yān

诏侍御史李麟、太史令桓执圭较灵台候簿，《大衍》十得七、八，《麟德》才三、四，九执一、二焉。

nǎi zuì shuō děng ér shì fǒu jué

乃罪说等，而是否决。

zì tài chū zhì lín dé lì yǒu èr shí sān jiā yǔ tiān suī jìn ér wèi mì yě

自《太初》至《麟德》，历有二十三家，与天虽近而未密也。

zhì yī xíng mì yǐ qí yǐ shù lì fǎ gù wú yǐ yì yě

至一行，密矣，其倚数立法固无以易也。

hòu shì suī yǒu gǎi zuò zhě jiē yī fǎng ér yǐ gù xiáng lù zhī

后世虽有改作者，皆依仿而已，故详录之。

lüè lì suǒ yǐ míng shù zuò běn zhǐ yě

《略例》，所以明述作本旨也；

lì yì suǒ yǐ kǎo gǔ jīn dé shī yě

《历议》，所以考古今得失也。

qí shuō jiē zú yǐ wèi jiāng lái shé zhōng

其说皆足以为将来折衷。

lüè qí dà yào zhe yú piān zhě shí yǒu èr

略其大要，著于篇者十有二。

qí yī lì běn yì yuē

其一《历本议》曰：

yì tiān shù wǔ dì shù wǔ wǔ wèi xiāng de ér gè yǒu hé suǒ yǐ chéng biàn huà ér xíng guǐ shén yě

《易》：“天数五，地数五，五位相得而各有合，所以成变化而行鬼神也。

tiān shù shǐ yú yī dì shù shǐ yú èr hé èr shǐ yǐ wèi gāng róu

” 天数始于一，地数始于二，合二始以位刚柔。

tiān shù zhōng yú jiǔ dì shù zhōng yú shí hé èr zhōng yǐ jì rùn yú

天数终于九，地数终于十，合二终以纪闰余。

tiān shù zhōng yú wǔ dì shù zhōng yú liù hé èr zhōng yǐ tōng lǜ lì

天数中于五，地数中于六，合二中以通律历。

tiān yǒu wǔ yīn suǒ yǐ sī rì yě

天有五音，所以司日也。

de yǒu liù lǜ suǒ yǐ sī chén yě

地有六律，所以司辰也。

cēn wǔ xiāng zhōu jiū yú liù shí shèng rén yǐ cǐ jiàn tiān de zhī xīn yě

参伍相周，究于六十，圣人以此见天地之心也。

zì wǔ yǐ jiàng wèi wǔ xíng shēng shù

自五以降，为五行生数；

zì liù yǐ wǎng wèi wǔ cái chéng shù

自六以往，为五材成数。

cuò ér chéng zhī yǐ shēng shù yǎn chéng wèi

错而乘之，以生数衍成位。

yī liù ér tuì jí wǔ shí ér zēng jí

一、六而退极，五、十而增极；

yī liù wèi yáo wèi zhī tǒng wǔ shí wèi dà yǎn zhī mǔ

一、六为爻位之统，五、十为大衍之母。

chéng shù chéng shēng shù qí suàn liù bǎi wèi tiān zhōng zhī jī

成数乘生数，其算六百，为天中之积。

shēng shù chéng chéng shù qí suàn yì liù bǎi wéi dì zhōng zhī jī

生数乘成数，其算亦六百，为地中之积。

hé qiān yǒu èr bǎi yǐ wǔ shí yuē zhī zé sì xiàng zhōu liù yáo yě

合千有二百，以五十约之，则四象周六爻也；

èr shí sì yuē zhī zé tài jí bāo sì shí jiǔ yòng yě

二十四约之，则太极包四十九用也。

zōng chéng shù yuē zhōng jī jiē shí wǔ

综成数，约中积，皆十五。

zōng shēng shù yuē zhōng jī jiē sì shí

综生数，约中积，皆四十。

jiān ér wèi tiān dì zhī shù yǐ wǔ wèi qǔ zhī fù dé èr zhōng zhī hé yǐ

兼而为天地之数，以五位取之，复得二中之合矣。

shī shù zhī biàn jiǔ liù gè yī qián kūn zhī xiàng yě

蓍数之变，九、六各一，乾坤之象也。

qī bā gè sān liù zǐ zhī xiàng yě

七、八各三，六子之象也。

gù yáo shù tōng hu liù shí cè shù xíng hu èr bǎi sì shí

故爻数通乎六十，策数行乎二百四十。

shì yǐ dà yǎn wèi tiān dì zhī shū rú huán zhī wú duān gài lǜ lì zhī dà jì yě

是以大衍为天地之枢，如环之无端，盖律历之大纪也。

fu shù xiàng wēi yú sān sì ér zhāng yú qī bā

夫数象微于三、四，而章于七、八。

guà yǒu sān wēi cè yǒu sì xiàng gù èr wēi zhī hé zài shǐ zhōng zhī jì yān

卦有三微，策有四象，故二微之合，在始中之际焉。

shī yǐ qī bèi guà yǐ bā zhōu gù èr zhāng zhī hé ér zài zhōng zhōng zhī jì yān

蓍以七备，卦以八周，故二章之合，而在中终之际焉。

zhōng jí jū wǔ liù jiān yóu pì hé zhī jiāo ér zài zhāng wēi zhī jì zhě rén shén zhī jí yě

中极居五六间，由辟阖之交，而在章微之际者，人神之极也。

tiān dì zhōng jī qiān yǒu èr bǎi shé zhī yǐ sì wèi yáo lǜ sān bǎi

天地中积，千有二百，揲之以四，为爻率三百；

yǐ shí wèi chéng zhī ér èr zhāng zhī jī sān qiān

以十位乘之，而二章之积三千；

yǐ wǔ cái chéng bā xiàng wèi èr wēi zhī jī sì shí

以五材乘八象，为二微之积四十。

jiān zhāng wēi zhī jī zé qì shuò zhī fēn mǔ yě

兼章微之积，则气朔之分母也。

yǐ sān jí cān zhī bèi liù wèi chú zhī fán qī bǎi liù shí shì wèi chén fǎ ér qí yú dài guǐ

以三极参之，倍六位除之，凡七百六十，是谓辰法，而齐于代轨。

yǐ shí wèi chéng zhī bèi dà yǎn chú zhī fán sān bǎi sì shì wèi kè fǎ ér qí yú dé yùn

以十位乘之，倍大衍除之，凡三百四，是谓刻法，而齐于德运。

bàn qì shuò zhī mǔ qiān wǔ bǎi èr shí dé tiān de chū fú zhī shù yīn ér sān zhī fán sì qiān wǔ bǎi liù shí dāng qī jīng fǎn chū zhī huì yě

半气朔之母，千五百二十，得天地出符之数，因而三之，凡四千五百六十，当七精返初之会也。

yì shǐ yú sān wēi ér shēng yī xiàng sì xiàng chéng ér hòu bā guà zhāng

《易》始于三微而生一象，四象成而后八卦章。

sān biàn jiē gāng tài yáng zhī xiàng

三变皆刚，太阳之象。

sān biàn jiē róu tài yīn zhī xiàng

三变皆柔，太阴之象。

yī gāng èr róu shǎo yáng zhī xiàng

一刚二柔，少阳之象。

yī róu èr gāng shǎo yīn zhī xiàng

一柔二刚，少阴之象。

shǎo yáng zhī gāng yǒu shǐ yǒu zhuàng yǒu jiū

少阳之刚，有始、有壮、有究。

shǎo yīn zhī róu yǒu shǐ yǒu zhuàng yǒu jiū

少阴之柔，有始、有壮、有究。

jiān sān cái ér liǎng zhī shén míng dòng hu qí zhōng

兼三才而两之，神明动乎其中。

gù sì shí jiǔ xiàng ér dà yè zhī yòng zhōu yǐ

故四十九象，而大业之用周矣。

shù zhī dé yuán gù jì zhī yǐ sān ér biàn yú qī

数之德圆，故纪之以三而变于七。

xiàng zhī dé fāng gù jì zhī yǐ sì ér biàn yú bā

象之德方，故纪之以四而变于八。

rén zài tiān dì zhōng yǐ yuè yíng xū zhī biàn zé rùn yú zhī chū ér qì shuò suǒ xū yě

人在天地中，以阅盈虚之变，则闰余之初，而气朔所虚也。

yǐ zhōng hé tōng dà yǎn zhī mǔ kuī qí de shí fán jiǔ bǎi sì shí wèi tōng shù

以终合通大衍之母，亏其地十，凡九百四十为通数。

zhōng hé chú zhī dé zhōng lǜ sì shí jiǔ yú shí jiǔ fēn zhī jiǔ zhōng suì zhī xián ér dòu fēn fù chū zhī shuò yě

终合除之，得中率四十九，余十九分之九，终岁之弦，而斗分复初之朔也。

de yú zhōng jí zhī jì kuī shí ér cóng tiān suǒ yǐ yuǎn yí yáng zhī zhàn yě

地于终极之际，亏十而从天，所以远疑阳之战也。

fu shí jiǔ fēn zhī jiǔ yíng jiǔ ér xū shí yě

夫十九分之九，盈九而虚十也。

qián yíng jiǔ yǐn hu lóng zhàn zhī zhōng gù bú jiàn qí shǒu

干盈九，隐乎龙战之中，故不见其首。

kūn xū shí yǐ dǎo qián lóng zhī qì gù bú jiàn qí chéng

坤虚十，以导潜龙之气，故不见其成。

zhōu rì zhī shuò fēn zhōu suì zhī rùn fēn yǔ yī zhāng zhī xián yī bù zhī yuè jiē hé yú jiǔ bǎi sì shí gài qǔ zhū zhōng lǜ yě

周日之朔分，周岁之闰分，与一章之弦，一蔀之月，皆合于九百四十，盖取诸中率也。

yī cè zhī fēn shí jiǔ ér zhāng fǎ shēng

一策之分十九，而章法生；

yī shé zhī fēn qī shí liù ér bù fǎ shēng

一揲之分七十六，而蔀法生。

yī bù zhī rì èr wàn qī qiān qī bǎi wǔ shí qī yǐ tōng shù yuē zhī fán èr shí jiǔ rì yú sì bǎi jiǔ shí jiǔ ér rì yuè xiàng jiāo yú shuò cǐ liù yáo zhī jì yě

一蔀之日二万七千七百五十七，以通数约之，凡二十九日余四百九十九，而日月相交于朔，此六爻之纪也。

yǐ guà dāng suì yǐ yáo dàng yuè yǐ cè dāng rì fán sān shí èr suì ér xiǎo zhōng èr bǎi bā shí wǔ xiǎo zhōng ér yǔ guà yùn dà zhōng èr bǎi bā shí wǔ zé cēn wǔ èr zhōng zhī hé yě

以卦当岁，以爻当月，以策当日，凡三十二岁而小终，二百八十五小终而与卦运大终，二百八十五，则参伍二终之合也。

shù xiàng jì hé ér dùn xíng zhī biàn zài hu qí jiān yǐ

数象既合，而遁行之变在乎其间矣。

suǒ wèi dùn xíng zhě yǐ yáo lǜ chéng shuò yú wèi shí sì wàn jiǔ qiān qī bǎi yǐ sì shí jiǔ yòng èr shí sì xiàng xū zhī fù yǐ yáo lǜ yuē zhī wèi sì bǎi jiǔ shí bā wēi fēn qī shí wǔ tài bàn zé zhāng wēi zhī zhōng lǜ yě

所谓遁行者，以爻率乘朔余，为十四万九千七百，以四十九用、二十四象虚之，复以爻率约之，为四百九十八、微分七十五太半，则章微之中率也。

èr shí sì xiàng xiàng yǒu sì shí jiǔ shī fán qiān yī bǎi qī shí liù

二十四象，象有四十九蓍，凡千一百七十六。

gù xū dùn zhī shù qī shí sān bàn qì shuò zhī mǔ yǐ sān jí chéng cēn wǔ yǐ liǎng yí chéng èr shí sì biàn yīn ér bìng zhī de qiān liù bǎi yī shí sān wèi shuò yú

故虚遁之数七十三，半气朔之母，以三极乘参伍，以两仪乘二十四变，因而并之，得千六百一十三，为朔余。

sì shé qì shuò zhī mǔ yǐ bā qì jiǔ jīng dùn qí shí qī de qī bǎi sì shí sān wéi qì yú

四揲气朔之母，以八气九精遁其十七，得七百四十三，为气余。

suì bā wàn jiǔ qiān qī bǎi qī shí sān ér qì shuò huì shì wèi zhāng lǜ

岁八万九千七百七十三而气朔会，是谓章率。

suì èr yì qī qiān èr bǎi jiǔ shí wàn jiǔ bǎi èr shí ér wú xiǎo yú hé yú yè bàn shì wèi bù lǜ

岁二亿七千二百九十万九百二十而无小余，合于夜半，是谓蔀率。

suì bǎi liù shí sān yì qī qiān sì bǎi wǔ shí jiǔ wàn wǔ qiān èr bǎi ér dà yú yǔ suì jiàn jù zhōng shì wèi yuán lǜ

岁百六十三亿七千四百五十九万五千二百而大余与岁建俱终，是谓元率。

cǐ bù yì zhī dào yě

此不易之道也。

cè yǐ jì rì xiàng yǐ jì yuè

策以纪日，象以纪月。

gù qián kūn zhī cè sān bǎi liù shí wèi rì dù zhī zhǔn

故乾坤之策三百六十，为日度之准。

qián kūn zhī yòng sì shí jiǔ xiàng wèi yuè xián zhī jiǎn

乾坤之用四十九象，为月弦之检。

rì zhī yī dù bù yíng quán cè

日之一度，不盈全策；

yuè zhī yī xián bù yíng quán yòng

月之一弦，不盈全用。

gù cè yú wàn wǔ qiān jiǔ bǎi sì shí sān zé shí yǒu èr zhōng suǒ yíng yě

故策余万五千九百四十三，则十有二中所盈也。

yòng chà wàn qī qiān yī bǎi èr shí sì zé shí yǒu èr shuò suǒ xū yě

用差万七千一百二十四，则十有二朔所虚也。

zōng yíng xū zhī shù wǔ suì ér zài rùn

综盈虚之数，五岁而再闰。

zhōng jié xiāng jù jiē dāng sān wǔ

中节相距，皆当三五；

xián wàng xiāng jù jiē dāng èr qī

弦望相距，皆当二七。

shēng jiàng zhī yīng fā liǎn zhī hou jiē jì zhī yǐ cè ér cóng rì zhě yě

升绛之应，发敛之候，皆纪之以策而从日者也。

biǎo lǐ zhī xíng tiǎo nǜ zhī biàn jiē jì zhī yǐ yòng ér cóng yuè zhě yě

表里之行，朓朒之变，皆纪之以用而从月者也。

jī suàn yuē yǎn jì rì fǎ yuē tōng fǎ yuè qì yuē zhōng shuò shuò shí yuē shé fǎ suì fēn yuē cè shí zhōu tiān yuē qián shí yú fēn yuē xū fēn

积算曰演纪，日法曰通法，月气曰中朔，朔实曰揲法，岁分曰策实，周天曰干实，余分曰虚分。

qì cè yuē sān yuán yī yuán zhī cè zé tiān yī dùn xíng yě

气策曰三元，一元之策，则天一遁行也。

yuè cè yuē sì xiàng yī xiàng zhī cè zé shuò xián wàng xiāng jù yě

月策曰四象，一象之策，则朔、弦、望相距也。

wǔ xíng yòng shì yuē fā liǎn

五行用事，曰发敛。

hou cè yuē tiān zhōng guà cè yuē dì zhōng bàn guà yuē zhēn huǐ

候策曰天中，卦策曰地中，半卦曰贞悔。

xún zhōu yuē yáo shù xiǎo fēn mǔ yuē xiàng tǒng

旬周曰爻数，小分母曰象统。

rì xíng yuē chán qí chà yuē yíng suō jī yíng suō yuē xiān hòu

日行曰躔，其差曰盈缩，积盈缩曰先后。

gǔ zhě píng shuò yuè cháo jiàn yuē nǜ xī jiàn yuē tiǎo

古者平朔，月朝见曰朒，夕见曰朓。

jīn yǐ rì zhī suǒ yíng suō yuè zhī suǒ chí jí sǔn yì zhī huò jìn tuì qí rì yǐ wéi dìng shuò

今以日之所盈缩、月之所迟疾损益之，或进退其日，以为定朔。

shū jí zhī dù nǎi shù shǐ rán chán lí xiāng cuò xié yǐ sǔn yì gù tóng wèi zhī tiǎo nǜ

舒亟之度，乃数使然，躔离相错，偕以损益，故同谓之朓朒。

yuè xíng yuē lí chí jí yuē zhuǎn dù mǔ yuē zhuǎn fǎ

月行曰离，迟疾曰转度，母曰转法。

chí jí yǒu shuāi qí biàn zhě shì yě

迟疾有衰，其变者势也。

yuè wēi yí xún qū xíng bù zhōng dào jìn tuì chí sù bù lǜ qí cháng

月逶迤驯屈，行不中道，进退迟速，不率其常。

guò zhōng zé wèi sù bù jí zhōng zé wèi chí

过中则为速，不及中则为迟。

jī chí wèi zhī qū jī sù wèi zhī shēn

积迟谓之屈，积速谓之伸。

yáng zhí zhōng yǐ chū lìng gù yuē xiān hòu

阳，执中以出令，故曰先后；

yīn hán zhāng yǐ tīng mìng gù yuē qū shēn

阴，含章以听命，故曰屈伸。

rì bù jí zhōng zé sǔn zhī guò zé yì zhī

日不及中则损之，过则益之。

yuè bù jí zhōng zé yì zhī guò zé sǔn zhī zūn bēi zhī yòng kuì ér jí zhōng zhī zhì tóng

月不及中则益之，过则损之，尊卑之用睽，而及中之志同。

guān guǐ jǐng zhī jìn tuì zhī guǐ dào zhī shēng jiàng

观晷景之进退，知轨道之升降。

guǐ yǔ guǐ míng chuǎn ér yì hé qí chà zé shuǐ lòu zhī suǒ cóng yě

轨与晷名舛而义合，其差则水漏之所从也。

zǒng míng yuē guǐ lòu

总名曰轨漏。

zhōng guǐ cháng duǎn wèi zhī zhì jiàng

中晷长短谓之陟降。

jǐng zhǎng zé yè duǎn jǐng duǎn zé yè zhǎng

景长则夜短，景短则夜长。

jī qí zhì jiàng wèi zhī xiāo xī

积其陟降，谓之消息。

yóu jiāo yuē jiāo huì jiāo ér zhōu yuē jiāo zhōng

游交曰交会，交而周曰交终。

jiāo zhōng bù jí shuò wèi zhī shuò chà

交终不及朔，谓之朔差。

jiāo zhōng bù jí wàng wèi zhī wàng chà

交中不及望，谓之望差。

rì dào biǎo yuē yáng lì qí lǐ yuē yīn lì

日道表曰阳历，其里曰阴历。

wǔ xīng jiàn fú zhōu wèi zhī zhōng lǜ

五星见伏周，谓之终率。

yǐ fēn cóng rì wèi zhī zhōng rì qí chà wèi jìn tuì

以分从日谓之终日，其差为进退。

qí èr zhōng qì yì yuē

其二《中气议》曰：

lì qì shǐ yú dōng zhì jī qí shí gài qǔ zhū guǐ jǐng

历气始于冬至，稽其实，盖取诸晷景。

chūn qiū chuán xī gōng wǔ nián zhēng yuè xīn hài shuò rì nán zhì

《春秋传》僖公五年正月辛亥朔，日南至。

yǐ zhōu lì tuī zhī rù rén zǐ bù dì sì zhāng yǐ xīn hài yī fēn hé shuò dōng zhì yīn lì zé rén zǐ bù shǒu yě

以《周历》推之，入壬子蔀第四章，以辛亥一分合朔冬至，《殷历》则壬子蔀首也。

zhāo gōng èr shí nián èr yuè jǐ chǒu shuò rì nán zhì

昭公二十年二月己丑朔，日南至。

lǔ shǐ shī rùn zhì bù zài zhèng

鲁史失闰，至不在正。

zuǒ shì jì zhī yǐ chéng sī lì zhī zuì

左氏记之，以惩司历之罪。

zhōu lì de jǐ chǒu èr fēn yīn lì de gēng yín yī fēn

《周历》得己丑二分，《殷历》得庚寅一分。

yīn lì nán zhì cháng zài shí yuè huì zé zhōng qì hòu tiān yě

《殷历》南至常在十月晦，则中气后天也。

zhōu lì shí shuò chà jīng huò èr rì zé hé shuò xiān tiān yě

《周历》蚀朔差《经》或二日，则合朔先天也。

chuán suǒ jù zhě zhōu lì yě wěi suǒ jù zhě yīn lì yě

《传》所据者《周历》也，《纬》所据者《殷历》也。

qì hé yú chuán shuò hé yú wěi sī de zhī yǐ

气合于《传》，朔合于《纬》，斯得之矣。

wù yín lì yuè qì zhuān hé yú wěi lín dé lì zhuān hé yú chuán piān qǔ zhī gù liǎng shī zhī

《戊寅历》月气专合于《纬》，《麟德历》专合于《传》，偏取之，故两失之。

yòu mìng lì xù yǐ wéi kǒng zǐ xiū chūn qiū yòng yīn lì shǐ qí shù kě chuán yú hòu

又《命历序》以为孔子修《春秋》用《殷历》，使其数可传于后。

kǎo qí shí shuò bù yǔ yīn lì hé jí kāi yuán shí èr nián shuò chà wǔ rì yǐ qì chà bā rì yǐ

考其蚀朔不与《殷历》合，及开元十二年，朔差五日矣，气差八日矣。

shàng bù hé yú jīng xià bù zú yǐ chuán yú hòu dài gài āi píng jiān zhì jiǎ yín yuán lì zhě tuō zhī fēi gǔ yě

上不合于《经》，下不足以传于后代，盖哀、平间治甲寅元历者托之，非古也。

yòu hàn tài shǐ lìng zhāng shòu wáng shuō huáng dì diào lì yǐ fēi tài chū

又汉太史令张寿王说黄帝《调历》以非《太初》。

yǒu sī hé guān yǒu huáng dì diào lì bù yǔ shòu wáng tóng shòu wáng suǒ zhì nǎi yīn lì yě

有司劾：“官有黄帝《调历》不与寿王同，寿王所治乃《殷历》也。

hàn zì zhōng xīng yǐ lái tú chèn lòu xiè ér kǎo líng yào mìng lì xù jiē yǒu jiǎ yín yuán qí suǒ qǐ zài sì fēn lì gēng shēn yuán hòu bǎi yī shí sì suì

” 汉自中兴以来，图谶漏泄，而《考灵曜》、《命历序》皆有甲寅元，其所起在《四分历》庚申元后百一十四岁。

yán guāng chū zhōng yè zhě dǎn sòng líng dì shí wǔ guān láng zhōng féng guāng děng jiē qǐng yòng zhī zú bù shī xíng

延光初中谒者亶诵、灵帝时五官郎中冯光等，皆请用之，卒不施行。

wěi suǒ zài rén zǐ dōng zhì zé qí yí shù yě

《纬》所载壬子冬至，则其遗术也。

lǔ lì nán zhì yòu xiān zhōu lì sì fēn rì zhī sān ér shuò hòu jiǔ bǎi sì shí fēn rì zhī wǔ shí yī gù xī gōng wǔ nián xīn hài wèi shí èr yuè huì rén zǐ wèi zhèng yuè shuò

《鲁历》南至又先《周历》四分日之三，而朔后九百四十分日之五十一，故僖公五年辛亥为十二月晦，壬子为正月朔。

yòu tuī rì shí mì yú yīn lì qí yǐ rùn yú yī wèi zhāng shǒu yì qǔ hé yú dāng shí yě

又推日蚀密于《殷历》，其以闰余一为章首，亦取合于当时也。

kāi yuán shí èr nián shí yī yuè yáng chéng cè jǐng yǐ guǐ wèi jí zhǎng jiào qí qián hòu suǒ chà zé yè bàn qián shàng yǒu yú fēn

开元十二年十一月，阳城测景，以癸未极长，较其前后所差，则夜半前尚有余分。

xīn lì dà yú shí jiǔ jiā shí jiǔ shí jiǔ kè ér huáng jí wù yín lín dé lì jiē de jiǎ shēn yǐ xuán shǐ lì qì fēn èr qiān sì bǎi sì shí sān wèi lǜ tuī ér shàng zhī zé shī chūn qiū xīn hài shì jiǎn fēn tài duō yě

新历大余十九，加时九十九刻，而《皇极》、《戊寅》、《麟德历》皆得甲申，以《玄始历》气分二千四百四十三为率，推而上之，则失《春秋》辛亥，是减分太多也。

yǐ huáng jí lì qì fēn èr qiān sì bǎi sì shí wǔ wèi lǜ tuī ér shàng zhī suī hé chūn qiū ér shī yuán jiā shí jiǔ nián yǐ sì dōng zhì jí kāi huáng wǔ nián jiǎ xū dōng zhì qī nián guǐ wèi xià zhì

以《皇极历》气分二千四百四十五为率，推而上之，虽合《春秋》，而失元嘉十九年乙巳冬至及开皇五年甲戌冬至、七年癸未夏至；

ruò yòng lín dé lì lǜ èr qiān sì bǎi sì shí qī yòu shī chūn qiū jǐ chǒu shì jiǎn fēn tài shǎo yě

若用《麟德历》率二千四百四十七，又失《春秋》己丑，是减分太少也。

gù xīn lì yǐ èr qiān sì bǎi sì shí sì wèi lǜ ér jiù suǒ shī zhě jiē zhōng yǐ

故新历以二千四百四十四为率，而旧所失者皆中矣。

hàn kuài jī dōng bù wèi liú hóng yǐ sì fēn shū kuò yóu dòu fēn duō gèng yǐ wǔ bǎi bā shí jiǔ wèi jì fǎ bǎi sì shí wǔ wèi dòu fēn jiǎn yú tài shèn shì yǐ bù jí sì shí nián ér jiā shí jiàn jué xiān tiān

汉会稽东部尉刘洪以《四分》疏阔，由斗分多，更以五百八十九为纪法，百四十五为斗分，减余太甚，是以不及四十年而加时渐觉先天。

hán yì yáng wěi liú zhì děng jiē shāo sǔn yì gēng zào xīn shù ér jiē yī chèn wěi sān bǎi suì gǎi xiàn zhī wén kǎo jīng zhī hé shuò duō zhōng jiào chuán zhī nán zhì zé fǒu

韩翊、杨伟、刘智等皆稍损益，更造新术，而皆依谶纬“三百岁改宪”之文，考《经》之合朔多中，较《传》之南至则否。

xuán shǐ lì yǐ wéi shí jiǔ nián qī rùn jiē yǒu yú fēn shì yǐ zhōng qì jiàn chà

《玄始历》以为十九年七闰，皆有余分，是以中气渐差。

jù hún tiān èr fēn wèi dōng xī zhī zhōng ér guǐ jǐng bù děng

据浑天，二分为东西之中，而晷景不等；

èr zhì wèi nán běi zhī jí ér jìn tuì bù qí

二至为南北之极，而进退不齐。

cǐ gǔ rén suǒ wèi dá yě

此古人所未达也。

gèng yīn liú hóng jì fǎ zēng shí yī nián yǐ wéi zhāng suì ér jiǎn rùn yú shí jiǔ fēn zhī yī

更因刘洪纪法，增十一年以为章岁，而减闰余十九分之一。

chūn qiū hòu wǔ shí sì nián suì zài jiǎ yín zhí yìng zhōng zhāng shǒu yǔ jǐng chū lì rùn yú jiē jǐn

春秋后五十四年，岁在甲寅，直应钟章首，与《景初历》闰余皆尽。

suī jiǎn zhāng rùn rán zhōng qì jiā shí shàng chà gù wèi hé yú chūn qiū

虽减章闰，然中气加时尚差，故未合于《春秋》。

qí dòu fēn jǐ dé zhōng yǐ

其斗分几得中矣。

hòu dài lì jiā jiē yīn xún xuán shǐ ér sǔn yì huò guò chà

后代历家，皆因循《玄始》，而损益或过差。

dà dǐ gǔ lì wèi jiǎn dòu fēn qí lǜ zì èr qiān wǔ bǎi yǐ shàng

大抵古历未减斗分，其率自二千五百以上。

qián xiàng zhì yú yuán jiā lì wèi jiǎn rùn yú qí lǜ zì èr qiān sì bǎi liù shí yǐ shàng

《乾象》至于《元嘉历》，未减闰余，其率自二千四百六十以上。

xuán shǐ dà míng zhì lín dé lì jiē jiǎn fēn pò zhāng qí lǜ zì èr qiān sì bǎi èr shí jiǔ yǐ shàng

《玄始》、《大明》至《麟德历》皆减分破章，其率自二千四百二十九以上。

jiào qián dài shǐ guān zhù jì wéi yuán jiā shí sān nián shí yī yuè jiǎ xū jǐng zhǎng huáng jí lín dé kāi yuán lì jiē de guǐ yǒu gài rì dù biàn cháng ěr

较前代史官注记，惟元嘉十三年十一月甲戌景长，《皇极》、《麟德》、《开元历》皆得癸酉，盖日度变常尔。

zǔ chōng zhī jì shī jiǎ xū dōng zhì yǐ wéi jiā shí tài zǎo zēng xiǎo yú yǐ fù huì zhī

祖冲之既失甲戌冬至，以为加时太早，增小余以附会之。

ér shí èr nián wù chén jǐng chén de jǐ sì

而十二年戊辰景辰，得己巳；

shí qī nián jiǎ wǔ jǐng zhǎng de yǐ wèi

十七年甲午景长，得乙未；

shí bā nián jǐ hài jǐng zhǎng de gēng zǐ

十八年己亥景长，得庚子。

hé yī shī sān qí shī yù duō

合一失三，其失愈多。

liú xiào sūn zhāng zhòu xuán yīn zhī xiǎo yú yì qiáng yòu yǐ shí liù nián jǐ chǒu jǐng zhǎng wèi gēng yín yǐ

刘孝孙、张胄玄因之，小余益强，又以十六年己丑景长为庚寅矣。

zhì lì zhě jiū hé zhòng tóng yǐ jī qí suǒ yì gǒu dú yì yān zé shī xíng kě zhī

治历者纠合众同，以稽其所异，苟独异焉，则失行可知。

jīn qū jiù qí yī ér shǎo zhě shī sān duō zhě shī wǔ shì shě cháng shù ér cóng shī xíng yě

今曲就其一，而少者失三，多者失五，是舍常数而从失行也。

zhōu jiàn dé liù nián yǐ rén chén jǐng zhǎng ér lín dé kāi yuán lì jiē de guǐ sì

周建德六年，以壬辰景长，而《麟德》、《开元历》皆得癸巳。

kāi huáng qī nián yǐ guǐ wèi jǐng duǎn ér lín dé kāi yuán lì jiē de rén wǔ

开皇七年，以癸未景短，而《麟德》、《开元历》皆得壬午。

xiān hòu xiāng lì bù kě yè yě jiē rì xíng yíng suō shǐ rán

先后相戾，不可叶也，皆日行盈缩使然。

fán lì shù zài yú cháng shù ér bù zài yú biàn xíng

凡历术在于常数，而不在于变行。

jì xié zhōng xíng zhī lǜ zé kě yǐ liǎng qí xiān hòu zhī biàn yǐ

既叶中行之率，则可以两齐先后之变矣。

lín dé yǐ qián shí lù suǒ jì nǎi yī shí lì shū zhī fēi hòu jǐng suǒ de

《麟德》已前，实录所记，乃依时历书之，非候景所得。

yòu bǐ nián hòu jǐng cháng duǎn bù jūn yóu jiā shí yǒu zǎo yàn xíng dù yǒu yíng suō yě

又比年候景，长短不均，由加时有早晏，行度有盈缩也。

zì chūn qiū yǐ lái zhì kāi yuán shí èr nián dōng xià zhì fán sān shí yī shì wù yín lì de shí liù lín dé lì dé èr shí sān kāi yuán lì dé èr shí sì

自春秋以来，至开元十二年，冬、夏至凡三十一事，《戊寅历》得十六，《麟德历》得二十三，《开元历》得二十四。

qí sān hé shuò yì yuē

其三《合朔议》曰：

rì yuè hé dù wèi zhī shuò

日月合度谓之朔。

wú suǒ qǔ zhī qǔ zhī shí yě

无所取之，取之蚀也。

chūn qiū rì shí yǒu jiǎ yǐ zhě sān shí sì

《春秋》日蚀有甲乙者三十四。

yīn lì lǔ lì xiān yī rì zhě shí sān hòu yī rì zhě sān

《殷历》、《鲁历》先一日者十三，后一日者三；

zhōu lì xiān yī rì zhě èr shí èr xiān èr rì zhě jiǔ

《周历》先一日者二十二，先二日者九。

qí wěi kě zhī yǐ

其伪可知矣。

zhuāng gōng sān shí nián jiǔ yuè gēng wǔ shuò xiāng gōng èr shí yī nián jiǔ yuè gēng xū shuò dìng gōng wǔ nián sān yuè xīn hài shuò dāng yǐ yíng suō chí sù wèi dìng shuò

庄公三十年九月庚午朔，襄公二十一年九月庚戌朔，定公五年三月辛亥朔，当以盈缩、迟速为定朔。

yīn lì suī hé shì rán ěr fēi zhèng yě

《殷历》虽合，适然耳，非正也。

xī gōng wǔ nián zhēng yuè xīn hài shuò shí èr yuè bǐng zǐ shuò shí sì nián sān yuè jǐ chǒu shuò

僖公五年正月辛亥朔，十二月丙子朔，十四年三月己丑朔；

wén gōng yuán nián wǔ yuè xīn yǒu shuò shí yī nián sān yuè jiǎ shēn huì

文公元年五月辛酉朔，十一年三月甲申晦；

xiāng gōng shí jiǔ nián wǔ yuè rén chén huì

襄公十九年五月壬辰晦；

zhāo gōng yuán nián shí èr yuè jiǎ chén shuò èr shí nián èr yuè jǐ chǒu shuò èr shí sān nián zhēng yuè rén yín shuò qī yuè wù chén huì jiē yǔ zhōu lì hé

昭公元年十二月甲辰朔，二十年二月己丑朔，二十三年正月壬寅朔、七月戊辰晦：皆与《周历》合。

qí suǒ jì duō zhōu qí jìn shì gài zhōu wáng suǒ bān qí jìn yòng zhī

其所记多周、齐、晋事，盖周王所颁，齐、晋用之。

xī gōng shí wǔ nián jiǔ yuè jǐ mǎo huì shí liù nián zhēng yuè wù shēn shuò

僖公十五年九月己卯晦，十六年正月戊申朔；

chéng gōng shí liù nián liù yuè jiǎ wǔ huì

成公十六年六月甲午晦；

xiāng gōng shí bā nián shí yuè bǐng yín huì shí yī yuè dīng mǎo shuò èr shí liù nián sān yuè jiǎ yín shuò èr shí qī nián liù yuè dīng wèi shuò yǔ yīn lì lǔ lì hé

襄公十八年十月丙寅晦，十一月丁卯朔，二十六年三月甲寅朔，二十七年六月丁未朔：与《殷历》、《鲁历》合。

cǐ fēi hé shí gù zhòng ní yīn xún shí shǐ ér suǒ jì duō sòng lǔ shì yǔ qí jìn bù tóng kě zhī yǐ

此非合蚀，故仲尼因循时史，而所记多宋、鲁事，与齐、晋不同可知矣。

zhāo gōng shí èr nián shí yuè rén shēn shuò yuán yú rén zhú yuán bó jiǎo yǔ lǔ lì zhōu lì jiē chà yī rì cǐ qiū míng jí qí suǒ wén shū zhī yě

昭公十二年十月壬申朔，原舆人逐原伯绞，与《鲁历》、《周历》皆差一日，此丘明即其所闻书之也。

xī gōng èr shí èr nián shí yī yuè jǐ sì shuò sòng chu zhàn yú hóng

僖公二十二年十一月己巳朔，宋、楚战于泓。

zhōu yīn lǔ lì jiē xiān yī rì chu rén suǒ fù yě

《周》、《殷》、《鲁历》皆先一日，楚人所赴也。

zhāo gōng èr shí nián liù yuè dīng sì huì wèi hóu yǔ běi gōng xǐ méng

昭公二十年六月丁巳晦，卫侯与北宫喜盟；

qī yuè wù wǔ shuò suì méng guó rén

七月戊午朔，遂盟国人。

sān lì jiē xiān èr rì wèi rén suǒ fù yě

三历皆先二日，卫人所赴也。

cǐ zé liè guó zhī lì bù kě yǐ yī shù qí yǐ

此则列国之历不可以一术齐矣。

ér cháng lì rì zi bù zài qí yuè zé gǎi yì rùn yú yù yǐ qiú hé

而《长历》日子不在其月，则改易闰余，欲以求合。

gù rùn yuè xiāng jù jìn zé shí yú yuè yuǎn huò qī shí yú yuè cǐ dù yù suǒ shén miào yě

故闰月相距，近则十余月，远或七十余月，此杜预所甚缪也。

fu hé shuò xiān tiān zé jīng shū rì shí yǐ jiū zhī

夫合朔先天，则《经》书日蚀以纠之。

zhōng qì hòu tiān zé chuán shū nán zhì yǐ míng zhī

中气后天，则《传》书南至以明之。

qí zài huì èr rì zé yuán hu dìng shuò yǐ de zhī

其在晦、二日，则原乎定朔以得之。

liè guó zhī lì huò shū zé jī yú liù jiā zhī shù yǐ zhī zhī

列国之历或殊，则稽于六家之术以知之。

cǐ sì zhě jiē zhì lì zhī dà duān ér yù suǒ wèi xiǎo gù yě

此四者，皆治历之大端，而预所未晓故也。

xīn lì běn chūn qiū rì shí gǔ shǐ jiāo huì jiā shí jí shǐ guān hòu bù suǒ xiáng jī qí jìn tuì zhī zhōng yǐ lì cháng lǜ

新历本《春秋》日蚀、古史交会加时及史官候簿所详，稽其进退之中，以立常率。

rán hòu yǐ rì chán yuè lí xiān hòu qū shēn zhī biàn xié sǔn yì zhī

然后以日躔、月离、先后、屈伸之变，偕损益之。

gù jīng shuò suī de qí zhōng ér chán lí huò shī qí zhèng

故经朔虽得其中，而躔离或失其正；

ruò chán lí gè de qí dù ér jīng shuò huò shī qí zhōng zé cān qiú lěi dài bì yǒu chà yǐ

若躔离各得其度，而经朔或失其中，则参求累代，必有差矣。

sān zhě dié xiāng wèi jīng ruò quán héng xiāng chí shǐ qiān yǒu wǔ bǎi nián jiān shuò bì zài zhòu wàng bì zài yè qí jiā shí yòu hé zé sān shù zhī jiāo zì rán gè dāng qí zhèng cǐ zuì wēi zhě yě

三者迭相为经，若权衡相持，使千有五百年间朔必在昼，望必在夜，其加时又合，则三术之交，自然各当其正，此最微者也。

ruò qián dù yíng xū yǔ shí xiāo xi gào qiǎn yú jīng shù zhī biǎo biàn cháng yú qián dùn zhī zhōng zé shèng rén qiě yóu bù zhì fēi chóu lì zhī suǒ néng jí yǐ

若干度盈虚，与时消息，告谴于经数之表，变常于潜遁之中，则圣人且犹不质，非筹历之所能及矣。

xī rén kǎo tiān shì duō bù zhī dìng shuò

昔人考天事，多不知定朔。

jiǎ shí zài èr rì ér cháng shuò zhī chen yuè jiàn dōng fāng

假蚀在二日，而常朔之晨，月见东方；

shí zài huì rì zé cháng shuò zhī xī yuè jiàn xī fāng

食在晦日，则常朔之夕，月见西方。

lǐ shù rán yě

理数然也。

ér huò yǐ wéi tiǎo nǜ biàn xíng huò yǐ wéi lì shù shū kuò yù cháng shuò cháo jiàn zé zēng shuò yú xī jiàn zé jiǎn shuò yú cǐ jì lì suǒ yǐ lǚ qiān yě

而或以为朓朒变行，或以为历术疏阔，遇常朔朝见则增朔余，夕见则减朔余，此纪历所以屡迁也。

hàn biān li fàn děng yòu yǐ huì yóu yuè jiàn yù lìng bù shǒu xiān dà

汉编、李梵等又以晦犹月见，欲令蔀首先大。

gǔ kuǐ yuē chūn qiū shū shuò huì zhě shuò bì yǒu shuò huì bì yǒu huì huì shuò bì zài qí yuè qián yě

贾逵曰：“《春秋》书朔、晦者，朔必有朔，晦必有晦，晦、朔必在其月前也。

xiān dà zé yī yuè zài shuò hòu yuè wú shuò shì shuò bù kě bì yě

先大，则一月再朔，后月无朔，是朔不可必也。

fàn děng yù xié ǒu shí liù rì yuè tiǎo hūn huì dāng miè ér yǐ

、梵等欲谐偶十六日、月朓昏、晦当灭而已。

yòu huì yǔ hé shuò tóng shí bù dé yì rì

又晦与合朔同时，不得异日。

kǎo kuǐ děng suǒ yán gài zhī zhī yǐ

”考逵等所言，盖知之矣。

huì shuò zhī jiāo shǐ zhōng xiāng jì zé guāng jǐn míng shēng zhī xiàn dù shù yi jūn

晦朔之交，始终相际，则光尽明生之限，度数宜均。

gù hé yú zi zhèng zé huì rì zhī cháo yóu shuò rì zhī xī yě shì yǐ yuè jiē bú jiàn

故合于子正，则晦日之朝，犹朔日之夕也，是以月皆不见；

ruò hé yú wǔ zhèng zé huì rì zhī chen yóu èr rì zhī hūn yě shì yǐ yuè huò jiē jiàn

若合于午正，则晦日之晨，犹二日之昏也，是以月或皆见。

ruò yīn yáng chí sù guǐ lòu jiā shí bù tóng jǔ qí zhōng shù lǜ qù rì shí sān dù yǐ shàng ér yuè jiàn nǎi qí cháng yě

若阴阳迟速，轨漏加时不同，举其中数率，去日十三度以上而月见，乃其常也。

qiě huì rì zhī guāng wèi jǐn yě rú èr rì zhī míng yǐ shēng yě

且晦日之光未尽也，如二日之明已生也。

yī yǐ wéi shì yī yǐ wéi fēi

一以为是，一以为非。

yòu cháng shuò jìn tuì zé dìng shuò zhī huì èr yě

又常朔进退，则定朔之晦、二也。

huò yǐ wéi biàn huò yǐ wéi cháng

或以为变，或以为常。

shì wèi tōng yú sì sān jiāo zhì zhī lùn yě

是未通于四三交质之论也。

zōng jìn dài zhū lì yǐ bǎi wàn wèi lǜ qí zhī qí suǒ chà shǎo huò yī fēn duō zhì shí shù shī yī fēn

综近代诸历，以百万为率齐之，其所差，少或一分，多至十数失一分。

kǎo chūn qiū cái chà yī kè ér bǎi shù nián jiān bù zú chéng tiǎo nǜ zhī yì

考《春秋》才差一刻，而百数年间不足成朓朒之异。

shī xíng wèi jǐ xuán fù shū kuò yóu wèi zhī chán lí jīng shuò xiāng qiú ěr

施行未几，旋复疏阔，由未知躔离经朔相求耳。

li yè xìng zhēn luán děng yù qiú tiān yàn zhé jiā jiǎn yuè fēn qiān gé bù yǐ tiǎo nǜ xiāng lì yòu wèi zhī hūn míng zhī xiàn yǔ dìng shuò gù yě

李业兴、甄鸾等欲求天验，辄加减月分，迁革不已，朓朒相戾，又未知昏明之限与定朔故也。

yáng wěi cǎi qián xiàng wèi chí jí yīn yáng lì suī zhī jiā shí hòu tiān shí bù zài shuò ér wèi néng yǒu yǐ gèng zhī yě

杨伟采《乾象》为迟疾阴阳历，虽知加时后天，蚀不在朔，而未能有以更之也。

hé chéng tiān yù yǐ yíng suō dìng shuò wàng xiǎo yú

何承天欲以盈缩定朔望小余。

qián lè zhī yǐ wéi tuī jiāo huì shí kè suī shěn ér yuè pín sān dà èr xiǎo

钱乐之以为：“推交会时刻虽审，而月频三大二小。

rì shí bù wéi zài shuò yì yǒu zài huì èr zhě

日蚀不唯在朔，亦有在晦、二者。

pí yán zōng yòu yǐ wéi jì shǒu hé shuò dà xiǎo yú dāng jǐn ruò měi yuè dìng zhī zé jì shǒu wèi yíng dāng tuì yī rì biàn yīng yǐ gù suì zhī huì wèi xīn jì zhī shǒu

”皮延宗又以为：“纪首合朔，大小余当尽，若每月定之，则纪首位盈，当退一日，便应以故岁之晦为新纪之首。

lì fǎ zhī zhì rú wèi bù biàn

立法之制，如为不便。

chéng tiān nǎi zhǐ

”承天乃止。

yú guǎng dāo yuē suǒ wèi shuò zài huì hé gǒu chán cì jì tóng hé huàn yú pín dà yě

虞广刂曰：“所谓朔在会合，苟躔次既同，何患于频大也？

rì yuè xiàng lí hé huàn yú pín xiǎo yě

日月相离，何患于频小也？

chūn qiū rì shí bù shū shuò zhě bā gōng yáng yuē èr rì yě

”《春秋》日蚀不书朔者八，《公羊》曰：“二日也。

gǔ liáng yuē huì yě

” 《谷梁》曰：“晦也。

zuǒ shì yuē guān shī zhī yě

”《左氏》曰：“官失之也。

liú xiào sūn tuī jù de shuò rì yǐ qiū míng wéi shì nǎi yǔ liú zhuō jiē yì dìng shuò wèi yǒu sī suǒ yì bù dé xíng

刘孝孙推俱得朔日，以丘明为是，乃与刘焯皆议定朔，为有司所抑不得行。

fu rén jūn shǐ wèi dìng shuò ér yuē huì bù dōng jiàn shuò bù xi tiǎo yǐ wéi hūn huì dāng miè yì fàn zhī lùn

傅仁均始为定朔，而曰“晦不东见，朔不西朓”，以为昏晦当灭，亦、梵之论。

chún fēng yīn xún huáng jí huáng jí mì yú lín dé yǐ shuò yú chéng sān qiān sì shí nǎi yī wàn chú zhī jiù quán shù de qiān liù bǎi yī shí sān

淳风因循《皇极》，《皇极》密于《麟德》，以朔余乘三千四十，乃一万除之，就全数得千六百一十三。

yòu yǐ jiǔ bǎi sì shí chéng zhī yǐ sān qiān sì shí ér yī de sì bǎi jiǔ shí bā miǎo qī shí wǔ tài qiáng shì wèi sì fēn yú lǜ

又以九百四十乘之，以三千四十而一，得四百九十八秒七十五太强，是为《四分》余率。

liú hóng yǐ gǔ lì dòu fēn tài qiáng jiǔ dāng hòu tiān nǎi xiān zhèng dòu fēn ér hòu qiú shuò fǎ gù shuò yú zhī mǔ fán yǐ

刘洪以古历斗分太强，久当后天，乃先正斗分，而后求朔法，故朔余之母烦矣。

hán yì yǐ qián xiàng shuò fēn tài ruò jiǔ dāng xiān tiān nǎi xiān kǎo shuò fēn ér hòu fù qiú dù fǎ gù dù yú zhī mǔ fán yǐ

韩翊以《乾象》朔分太弱，久当先天，乃先考朔分，而后覆求度法，故度余之母烦矣。

hé chéng tiān fǎn fù xiāng qiú shǐ qì shuò zhī mǔ hé jiǎn yì zhī lǜ ér xīng shù bù dé tóng yuán yǐ

何承天反复相求，使气朔之母合简易之率，而星数不得同元矣。

li yè xìng sòng jǐng yè zhēn luán zhāng bīn yù shǐ liù jiǎ zhī shǒu zhòng shù tóng yuán ér qì shuò yú fēn qí xì shén yǐ

李业兴、宋景业、甄鸾、张宾欲使六甲之首众术同元，而气朔余分，其细甚矣。

lín dé lì yǒu zǒng fǎ kāi yuán lì yǒu tōng fǎ gù jī suì rú yuè fēn zhī shù ér hòu rùn yú xié jǐn

《麟德历》有总法，《开元历》有通法，故积岁如月分之数，而后闰余偕尽。

kǎo hàn yuán guāng yǐ lái shǐ guān zhù jì rì shí yǒu jiā shí zhě fán sān shí qī shì lín dé lì de wǔ kāi yuán lì dé èr shí èr

考汉元光已来史官注记，日蚀有加时者凡三十七事，《麟德历》得五，《开元历》得二十二。

qí sì méi miè lüè lì yuē

其四《没灭略例》曰：

gǔ zhě yǐ zhōng qì suǒ yíng zhī rì wèi méi méi fēn xié jǐn zhě wèi miè

古者以中气所盈之日为没，没分偕尽者为灭；

kāi yuán lì yǐ zhōng fēn suǒ yíng wèi méi shuò fēn suǒ xū wèi miè

《开元历》以中分所盈为没，朔分所虚为灭。

zōng zhōng suì méi fēn wèi zhī cè yú

综终岁没分，谓之策余；

zhōng suì miè fēn wèi zhī yòng chà

终岁灭分，谓之用差。

jiē guī yú shé yì zài shou lì ér hòu guà yě

皆归于揲易再扌力而后挂也。

qí wǔ guà hòu yì yuē

其五《卦候议》曰：

qī shí èr hòu yuán yú zhōu gōng shí xùn

七十二候，原于周公《时训》。

yuè lìng suī pō yǒu zēng yì rán xiān hòu zhī cì zé tóng

《月令》虽颇有增益，然先后之次则同。

zì hòu wèi shǐ zài yú lì nǎi yī yì guǐ suǒ chuán bù hé jīng yì

自后魏始载于历，乃依《易轨》所传，不合经义。

jīn gǎi cóng gǔ

今改从古。

qí liù guà yì yuē

其六《卦议》曰：

shí èr yuè guà chū yú mèng shì zhāng jù qí shuō yì běn yú qì ér hòu yǐ rén shì míng zhī

十二月卦出于《孟氏章句》，其说《易》本于气，而后以人事明之。

jīng shì yòu yǐ guà yáo pèi qī zhī rì kǎn lí zhèn duì qí yòng shì zì fēn zhì zhī shǒu jiē de bā shí fēn rì zhī qī shí sān

京氏又以卦爻配期之日，坎、离、震、兑，其用事自分、至之首，皆得八十分日之七十三。

yí jìn jǐng dà chù jiē wǔ rì shí sì fēn yú jiē liù rì qī fēn zhǐ yú zhàn zāi shěng yǔ jí xiōng shàn bài zhī shì

颐、晋、井、大畜，皆五日十四分，余皆六日七分，止于占灾眚与吉凶善败之事。

zhì yú guān yīn yáng zhī biàn zé cuò luàn ér bù míng

至于观阴阳之变，则错乱而不明。

zì qián xiàng lì yǐ jiàng jiē yīn jīng shì

自《乾象历》以降，皆因京氏。

wéi tiān bǎo lì yī yì tōng tǒng guǐ tú

惟《天保历》依《易通统轨图》。

zì bā shí yǒu èr jié wǔ guà chū yáo xiāng cì yòng shì jí shàng yáo ér yǔ zhōng qì xié zhōng fēi jīng shì běn zhǐ jí qī lüè suǒ chuán

自八十有二节、五卦、初爻，相次用事，及上爻而与中气偕终，非京氏本旨及《七略》所传。

àn láng yǐ suǒ chuán guà jiē liù rì qī fēn bù yǐ chū yáo xiāng cì yòng shì qí lì miù yǐ

按郎𫖮所传，卦皆六日七分，不以初爻相次用事，齐历谬矣。

yòu jīng shì jiǎn qī shí sān fēn wèi sì zhèng zhī hou qí shuō bù jīng yù fù huì wěi wén qī rì lái fù ér yǐ

又京氏减七十三分，为四正之候，其说不经，欲附会《纬》文《七日来复》而已。

fu yáng jīng dào xiāo jìng ér wú jì bù guò jí qí zhèng shù zhì qī ér tōng yǐ

夫阳精道消，静而无迹，不过极其正数，至七而通矣。

qī zhě yáng zhī zhèng yě ān zài yì qí xiǎo yú lìng qī rì ér hòu léi dòng dì zhōng hu

七者，阳之正也，安在益其小余，令七日而后雷动地中乎？

dāng jù mèng shì zì dōng zhì chū zhōng fú yòng shì yī yuè zhī cè jiǔ liù qī bā shì wèi sān shí

当据孟氏，自冬至初，中孚用事，一月之策，九六、七八，是为三十。

ér guà yǐ de liù hou yǐ tiān wǔ wǔ liù xiāng chéng xiāo xī yī biàn shí yǒu èr biàn ér suì fù chū

而卦以地六，候以天五，五六相乘，消息一变，十有二变而岁复初。

kǎn zhèn lí duì èr shí sì qì cì zhǔ yī yáo qí chū zé èr zhì èr fēn yě

坎、震、离、兑，二十四气，次主一爻，其初则二至、二分也。

kǎn yǐ yīn bāo yáng gù zì běi zhèng wēi yáng dòng yú xià shēng ér wèi dá jí yú èr yuè níng hé zhī qì xiāo kǎn yùn zhōng yān

坎以阴包阳，故自北正，微阳动于下，升而未达，极于二月，凝涸之气消，坎运终焉。

chūn fēn chū yú zhèn shǐ jù wàn wù zhī yuán wéi zhǔ yú nèi zé qún yīn huà ér cóng zhī jí yú nán zhèng ér fēng dà zhī biàn qióng zhèn gōng jiū yān

春分出于震，始据万物之元，为主于内，则群阴化而从之，极于南正，而丰大之变穷，震功究焉。

lí yǐ yáng bāo yīn gù zì nán zhèng wēi yīn shēng yú dì xià jī ér wèi zhāng zhì yú bā yuè wén míng zhī zhì shuāi lí yùn zhōng yān

离以阳包阴，故自南正，微阴生于地下，积而未章，至于八月，文明之质衰，离运终焉。

zhòng qiū yīn xíng yú duì shǐ xún wàn wù zhī mò wéi zhǔ yú nèi qún yáng jiàng ér chéng zhī jí yú běi zhèng ér tiān zé zhī shī qióng duì gōng jiū yān

仲秋阴形于兑，始循万物之末，为主于内，群阳降而承之，极于北正，而天泽之施穷，兑功究焉。

gù yáng qī zhī jìng shǐ yú kǎn yáng jiǔ zhī dòng shǐ yú zhèn yīn bā zhī jìng shǐ yú lí yīn liù zhī dòng shǐ yú duì

故阳七之静始于坎，阳九之动始于震，阴八之静始于离，阴六之动始于兑。

gù sì xiàng zhī biàn jiē jiān liù yáo ér zhōng jié zhī yīng bèi yǐ

故四象之变，皆兼六爻，而中节之应备矣。

yì yáo dāng rì shí yǒu èr zhōng zhí quán guà zhī chū

《易》爻当日，十有二中，直全卦之初；

shí yǒu èr jié zhí quán guà zhī zhōng

十有二节，直全卦之中。

qí lì yòu yǐ jié zài zhēn qì zài huǐ fēi shì

齐历又以节在贞，气在悔，非是。

qí qī rì dù yì yuē

其七《日度议》曰：

gǔ lì rì yǒu cháng dù tiān zhōu wèi suì zhōng gù xì xīng dù yú jié qì

古历，日有常度，天周为岁终，故系星度于节气。

qí shuō sì shì ér fēi gù jiǔ ér yì chà

其说似是而非，故久而益差。

yú xǐ jué zhī shǐ tiān wèi tiān suì wèi suì nǎi lì chà yǐ zhuī qí biàn shǐ wǔ shí nián tuì yí dù

虞喜觉之，使天为天，岁为岁，乃立差以追其变，使五十年退一度。

hé chéng tiān yǐ wéi tài guò nǎi bèi qí nián ér fǎn bù jí

何承天以为太过，乃倍其年，而反不及。

huáng jí qǔ èr jiā zhōng shù wèi qī shí wǔ nián gài jìn zhī yǐ

《皇极》取二家中数为七十五年，盖近之矣。

kǎo gǔ shǐ jí rì guān hòu bù yǐ tōng fǎ zhī sān shí jiǔ fēn tài wèi yī suì zhī chà

考古史及日官候簿，以通法之三十九分太为一岁之差。

zì dì yáo yǎn jì zhī duān zài xū yī dù

自帝尧演纪之端，在虚一度。

jí jīn kāi yuán jiǎ zi què sān shí liù dù ér qián cè fù chū yǐ

及今开元甲子，却三十六度，而干策复初矣。

rì zài xū yī zé niǎo huǒ mǎo xū jiē yǐ zhòng yuè hūn zhōng hé yú yáo diǎn

日在虚一，则鸟、火、昴、虚皆以仲月昏中，合于《尧典》。

liú xuàn yī dà míng lì sì shí wǔ nián chà yí dù zé dōng zhì zài xū wēi ér xià zhì huǒ yǐ guò zhōng yǐ

刘炫依《大明历》四十五年差一度，则冬至在虚、危，而夏至火已过中矣。

liáng wǔ dì jù yú guǎng dāo lì bǎi bā shí liù nián chà yí dù zé táng yú zhī jì rì zài dòu niú jiān ér dōng zhì mǎo shàng wèi zhōng

梁武帝据虞广刂历，百八十六年差一度，则唐、虞之际，日在斗、牛间，而冬至昴尚未中。

yǐ wéi jiē chéng rùn hòu jié qián yuè què shǐ rán

以为皆承闰后节前，月却使然。

ér cǐ jīng zhōng shǐ yī suì zhī shì bù róng dùn yǒu sì rùn gù chún fēng yīn wèi zhī shuō yuē ruò dōng zhì mǎo zhōng zé xià zhì qiū fēn xīng huǒ xīng xū jiē zài wèi zhèng zhī xi

而此经终始一岁之事，不容顿有四闰，故淳风因为之说曰：“若冬至昴中，则夏至秋分星火、星虚，皆在未正之西。

ruò yǐ xià zhì huǒ zhōng qiū fēn xū zhōng zé dōng zhì mǎo zài sì zhèng zhī dōng

若以夏至火中，秋分虚中，则冬至昴在巳正之东。

hù yǒu yíng suō bù zú yǐ wéi suì chà zhèng

互有盈缩，不足以为岁差证。

shì yòu bù rán

”这又不对。

jīn yǐ sì xiàng fēn tiān běi zhèng xuán xiāo zhōng xū jiǔ dù

今以四象分天，北正玄枵中，虚九度；

dōng zhèng dà huǒ zhōng fáng èr dù

东正大火中，房二度；

nán zhèng chún huǒ zhōng qī xīng qī dù

南正鹑火中，七星七度；

xi zhèng dà liáng zhōng mǎo qī dù

西正大梁中，昴七度。

zǒng zhòu yè kè yǐ yuē zhōu tiān mìng jù zhōng xīng zé chūn fēn nán zhèng zhōng tiān qiū fēn běi zhèng zhōng tiān

总昼夜刻以约周天，命距中星，则春分南正中天，秋分北正中天。

dōng zhì zhī hūn xi zhèng zài wǔ dōng shí bā dù

冬至之昏，西正在午东十八度；

xià zhì zhī hūn dōng zhèng zài wǔ xi shí bā dù guǐ lòu shǐ rán yě

夏至之昏，东正在午西十八度：轨漏使然也。

dōng zhì rì zài xū yī dù zé chūn fēn hūn zhāng yí dù zhōng

冬至，日在虚一度，则春分昏张一度中；

qiū fēn xū jiǔ dù zhōng

秋分虚九度中；

dōng zhì wèi èr dù zhōng mǎo jù xīng zhí wǔ zhèng zhī dōng shí èr dù

冬至胃二度中，昴距星直午正之东十二度；

xià zhì wěi shí yī dù zhōng xīn hòu xīng zhí wǔ zhèng zhī xi shí èr dù

夏至尾十一度中，心后星直午正之西十二度。

sì xù jìn tuì bù yú wǔ zhèng jiān

四序进退，不逾午正间。

ér chún fēng yǐ wéi bù yè fēi yě

而淳风以为不叶，非也。

yòu wáng xiào tōng yún rú suì chà zì mǎo zhì bì zé yáo qián qī qiān yú zài dōng zhì rì yīng zài dōng jǐng

又王孝通云：“如岁差自昴至壁，则尧前七千余载，冬至，日应在东井。

jǐng jí běi gù shǔ

井极北，故暑；

dòu jí nán gù hán

斗极南，故寒。

hán shǔ yì wèi bì bù rán yǐ

寒暑易位，必不然矣。

suǒ wèi suì chà zhě rì yǔ huáng dào jù chà yě

” 所谓岁差者，日与黄道俱差也。

jiǎ dōng zhì rì chán dà huǒ zhī zhōng zé chūn fēn huáng dào jiāo yú xū jiǔ ér nán zhì zhī guǐ gèng chū fáng xīn wài jù chì dào yì èr shí sì dù

假冬至日躔大火之中，则春分黄道交于虚九，而南至之轨更出房、心外，距赤道亦二十四度。

shè zài dōng jǐng chà yì rú zhī

设在东井，差亦如之。

ruò rì zài dōng jǐng yóu qù jí zuì jìn biǎo jǐng zuì duǎn zé shì fēn zhì cháng jū qí suǒ

若日在东井，犹去极最近，表景最短，则是分、至常居其所。

huáng dào bù qiān rì xíng bù tuì yòu ān dé wèi zhī suì chà hu

黄道不迁，日行不退，又安得谓之岁差乎？

xiào tōng jí chún fēng yǐ wéi dōng zhì rì zài dòu shí sān dù hūn dōng bì zhōng mǎo zài xùn wéi zhī zuǒ xiàng míng zhī wèi fēi wú xīng yě

孝通及淳风以为冬至日在斗十三度，昏东壁中，昴在巽维之左，向明之位，非无星也。

shuǐ xīng hūn zhèng kě yǐ wèi zhòng zhī hou hé bì yuán mǎo yú shǐ dí zhī jì yǐ huò mín zhī shì tīng zāi

水星昏正可以为仲之候，何必援昴于始觌之际，以惑民之视听哉！

xià hòu shì sì bǎi sān shí èr nián rì què chà wǔ dù

夏后氏四百三十二年，日却差五度。

tài kāng shí èr nián wù zǐ suì dōng zhì yīng zài nǚ shí yī dù

太康十二年戊子岁冬至，应在女十一度。

shū yuē nǎi jì qiū yuè shuò chén fú jí yú fáng

《书》曰：“乃季秋月朔，辰弗集于房。

liú xuàn yuē fáng suǒ shě zhī cì yě

”刘炫曰：“房，所舍之次也。

jí huì yě

集，会也。

huì hé yě

会，合也。

bù hé zé rì shí kě zhī

不合则日蚀可知。

huò yǐ fáng wèi fáng xīng zhī bù rán zhě qiě rì zhī suǒ zài zhèng kě tuī ér zhī zhī

或以房为房星，知不然者，且日之所在正可推而知之。

jūn zǐ shèn yí níng dāng yǐ rì zài zhī sù wéi wén

君子慎疑，宁当以日在之宿为文？

jìn dài shàn lì zhě tuī zhòng kāng shí jiǔ yuè hé shuò yǐ zài fáng xīng běi yǐ

近代善历者，推仲康时九月合朔，已在房星北矣。

àn gǔ wén jí yǔ ji yì tóng

”按，古文“集”与“辑”义同。

rì yuè jiā huì ér yīn yáng jí mù zé yáng bù jiù hu wèi yǐ cháng qí míng yīn yì hán zhāng shì chōng yǐ yǐn qí xíng

日月嘉会，而阴阳辑睦，则阳不疚乎位，以常其明，阴亦含章示冲，以隐其形。

ruò biàn ér xiāng shāng zé bù ji yǐ

若变而相伤，则不辑矣。

fáng zhě chén zhī suǒ cì xīng zhě suǒ cì zhī míng qí kuí yī yě

房者辰之所次，星者所次之名，其揆一也。

yòu chūn qiū chuán chén zài dǒu bǐng tiān cè tūn tūn jiàng lóu zhī chū chén wěi zhī mò jūn zǐ yán zhī bù yǐ wèi miào hé dú shèn yí yú fáng xīng zāi

又《春秋传》“辰在斗柄”、“天策焞焞”、“降娄之初”、“辰尾之末”，君子言之，不以为缪，何独慎疑于房星哉？

xīn lì zhòng kāng wǔ nián guǐ sì suì jiǔ yuè gēng xū shuò rì shí zài fáng èr dù

新历仲康五年癸巳岁九月庚戌朔，日蚀在房二度。

xuàn yǐ wǔ zǐ zhī gē zhòng kāng dàng shì qí yī zhào wèi sì hǎi fù xiū dà yǔ zhī diǎn qí wǔ nián xī hé shī zhí zé wáng mìng cú zhēng

炫以《五子之歌》，仲康当是其一，肇位四海，复修大禹之典，其五年，羲、和失职，则王命徂征。

yú guǎng dāo yǐ wéi zhòng kāng yuán nián fēi yě

虞广刂以为仲康元年，非也。

guó yǔ dān zi yuē chén jiǎo jiàn ér yǔ bì tiān gēn jiàn ér shuǐ hé běn jiàn ér cǎo mù jié jiě sì jiàn ér yǔn shuāng huǒ jiàn ér qīng fēng jiè hán

《国语》单子曰：“辰角见而雨毕，天根见而水涸，本见而草木节解，驷见而陨霜，火见而清风戒寒。

wéi zhāo yǐ wéi xià hòu shì zhī lìng zhōu rén suǒ yīn

”韦昭以为夏后氏之令，周人所因。

tuī xià hòu shì zhī chū qiū fēn hòu wǔ rì rì zài shì shí sān dù lóng jiǎo jǐn jiàn shí yǔ kě yǐ bì yǐ

推夏后氏之初，秋分后五日，日在氏十三度，龙角尽见，时雨可以毕矣。

yòu xiān hán lù sān rì tiān gēn cháo dí shí xùn yuán shǐ shōu lǎo ér yuè lìng yì yún shuǐ hé

又先寒露三日，天根朝觌，《时训》“爰始收潦”，而《月令》亦云“水涸”。

hòu hán lù shí rì rì zài wěi bā dù ér běn jiàn yòu wǔ rì ér sì jiàn

后寒露十日，日在尾八度而本见，又五日而驷见。

gù yǔn shuāng zé zhé chóng jìn hù

故陨霜则蛰虫墐户。

zhèng kāng chéng jù dāng shí suǒ jiàn wèi tiān gēn cháo jiàn zài jì qiū zhī mò yǐ yuè lìng wèi miù

郑康成据当时所见，谓天根朝见，在季秋之末，以《月令》为谬。

wéi zhāo yǐ zhòng qiū shuǐ shǐ hé tiān gēn jiàn nǎi jié

韦昭以仲秋水始涸，天根见乃竭。

jiē fēi shì

皆非是。

shuāng jiàng liù rì rì zài wěi mò huǒ xīng chū jiàn yíng shì hūn zhōng yú shì shǐ xiū chéng guō gōng shì

霜降六日，日在尾末，火星初见，营室昏中，于是始修城郭、宫室。

gù shí jǐng yuē yíng shì zhī zhōng tǔ gōng qí shǐ

故《时儆》曰：“营室之中，土功其始。

huǒ zhī chū jiàn qī yú sī lǐ

火之初见，期于司理。

lín dé lì shuāng jiàng hòu wǔ rì huǒ fú

”《麟德历》霜降后五日，火伏。

xiǎo xuě hòu shí rì chen jiàn

小雪后十日，晨见。

zhì dà xuě ér hòu dìng xīng zhōng rì dàn nán zhì bīng zhuàng dì chè

至大雪而后定星中，日旦南至，冰壮地坼。

yòu fēi tǔ gōng zhī shǐ yě

又非土功之始也。

xià lì shí èr cì lì chūn rì zài dōng bì sān dù yú tài chū xīng jù bì yí dù tài yě

《夏历》十二次，立春，日在东壁三度，于《太初》星距壁一度太也。

zhuān xū lì shàng yuán jiǎ yín suì zhēng yuè jiǎ yín chen chū hé shuò lì chūn qī yào jiē zhí gèn wéi zhī shǒu

《颛顼历》上元甲寅岁正月甲寅晨初合朔立春，七曜皆直艮维之首。

gài zhòng lí shòu zhí yú zhuān xū jiǔ lí luàn dé èr guān xián fèi dì yáo fù qí zǐ sūn mìng zhǎng tiān dì sì shí yǐ jí yú xià

盖重黎受职于颛顼，九黎乱德，二官咸废，帝尧复其子孙，命掌天地四时，以及虞、夏。

gù běn qí suǒ yóu shēng mìng yuē zhuān xū qí shí xià lì yě

故本其所由生，命曰《颛顼》，其实《夏历》也。

tāng zuò yīn lì gèng yǐ shí yī yuè jiǎ zǐ hé shuò dōng zhì wéi shàng yuán

汤作《殷历》，更以十一月甲子合朔冬至为上元。

zhōu rén yīn zhī jù xī hé qiān sì hūn míng zhōng xīng lǜ chà bàn cì

周人因之，距羲、和千祀，昏明中星率差半次。

xià shí zhí yuè jié zhě jiē dāng shí yǒu èr zhōng gù yīn xún xià lìng

夏时直月节者，皆当十有二中，故因循夏令。

qí hòu lǚ bù wéi de zhī yǐ wéi qín fǎ gèng kǎo zhōng xīng duàn qǔ jìn jù yǐ yǐ mǎo suì zhēng yuè jǐ sì hé shuò lì chūn wéi shàng yuán

其后吕不韦得之，以为秦法，更考中星，断取近距，以乙卯岁正月己巳合朔立春为上元。

hóng fàn chuán yuē lì jì shǐ yú zhuān xū shàng yuán tài shǐ è méng shè tí gé zhī suì bì zōu zhī yuè shuò rì jǐ sì lì chūn qī yào jù zài yíng shì wǔ dù

《洪范传》曰：“历记始于颛顼上元太始阏蒙摄提格之岁，毕陬之月，朔日己巳立春，七曜俱在营室五度。

shì yě

”是也。

qín zhuān xū lì yuán qǐ yǐ mǎo hàn tài chū lì yuán qǐ dīng chǒu tuī ér shàng zhī jiē bù zhí jiǎ yín yóu yǐ rì yuè wǔ wěi fù de shàng yuán běn xīng dù gù mìng yuē è méng shè tí gé zhī suì ér shí fēi jiǎ yín

秦《颛顼历》元起乙卯，汉《太初历》元起丁丑，推而上之，皆不值甲寅，犹以日月五纬复得上元本星度，故命曰阏蒙摄提格之岁，而实非甲寅。

xià lì zhāng bù jì shǒu jiē zài lì chūn gù qí kè zhōng xīng kuí dòu jiàn yǔ rùn yú zhī suǒ yíng suō jiē yǐ shí yǒu èr jié wèi sǔn yì zhī zhōng

《夏历》章蔀纪首，皆在立春，故其课中星、揆斗建与闰余之所盈缩，皆以十有二节为损益之中。

ér yīn zhōu hàn lì zhāng bù jì shǒu jiē zhí dōng zhì gù qí míng chá fā liǎn yì yǐ zhōng qì wéi zhǔ

而《殷》、《周》、《汉历》，章蔀纪首皆直冬至，故其名察发敛，亦以中气为主。

cǐ qí yì yě

此其异也。

xià xiǎo zhèng suī pō shū jiǎn shī chuán nǎi xī hé yí jì

《夏小正》虽颇疏简失传，乃羲、和遗迹。

hé chéng tiān xún dà dài zhī shuō fù yòng xià shí gèng yǐ zhēng yuè jiǎ zǐ yè bàn hé shuò yǔ shuǐ wéi shàng yuán jìn guāi xià lì tuì fēi zhōu zhēng gù jìn dài tuī yuè lìng xiǎo zhèng zhě jiē bù yǔ gǔ hé

何承天循大戴之说，复用夏时，更以正月甲子夜半合朔雨水为上元，进乖《夏历》，退非周正，故近代推《月令》、《小正》者，皆不与古合。

kāi yuán lì tuī xià shí lì chūn rì zài yíng shì zhī mò hūn dōng jǐng èr dù zhōng

《开元历》推夏时立春，日在营室之末，昏东井二度中。

gǔ lì yǐ cān yòu jiān wèi jù fāng dāng nán zhèng

古历以参右肩为距，方当南正。

gù xiǎo zhèng yuē zhēng yuè chū hūn dòu sháo xuán zài xià

故《小正》曰：“正月初昏，斗杓悬在下。

kuí zhěn cān shǒu suǒ yǐ zhe cān zhōng yě

”魁枕参首，所以著参中也。

jì chūn zài mǎo shí yī dù bàn qù cān jù xīng shí bā dù gù yuē sān yuè cān zé fú

季春，在昴十一度半，去参距星十八度，故曰：“三月，参则伏。

lì xià rì zài jǐng sì dù hūn jiǎo zhōng

”立夏，日在井四度，昏角中。

nán mén yòu xīng rù jiǎo jù xi wǔ dù qí zuǒ xīng rù jiǎo jù dōng liù dù gù yuē sì yuè chū hūn nán mén zhèng

南门右星入角距西五度，其左星入角距东六度，故曰：“四月初昏，南门正。

mǎo zé jiàn

昴则见。

wǔ yuè jié rì zài yú guǐ yí dù bàn

”五月节，日在舆鬼一度半。

cān qù rì dào zuì yuǎn yǐ hún yí dù zhī cān tǐ shǐ jiàn qí jiān gǔ yóu zài zhuó zhōng

参去日道最远，以浑仪度之，参体始见，其肩股犹在浊中。

fáng xīng zhèng zhōng

房星正中。

gù yuē wǔ yuè cān zé jiàn

故曰：“五月，参则见。

chū hūn dà huǒ zhōng

初昏，大火中。

bā yuè cān zhōng zé shǔ shī chuán yě

”“八月，参中则曙”，失传也。

chén fú zé cān jiàn fēi zhōng yě

辰伏则参见，非中也。

shí yuè chū hūn nán mén jiàn yì shī chuán yě

“十月初昏，南门见”，亦失传也。

dìng xīng fāng zhōng zé nán mén fú fēi hūn jiàn yě

定星方中，则南门伏，非昏见也。

shāng liù bǎi èr shí bā nián rì què chà bā dù

商六百二十八年，日却差八度。

tài jiǎ èr nián rén wǔ suì dōng zhì yīng zài nǚ liù dù

太甲二年壬午岁冬至，应在女六度。

guó yǔ yuē wǔ wáng fá shāng suì zài chún huǒ yuè zài tiān sì rì zài xī mù zhī jīn chén zài dǒu bǐng xīng zài tiān yuán

《国语》曰：“武王伐商，岁在鹑火，月在天驷，日在析木之津，辰在斗柄，星在天鼋。

jiù shuō suì zài jǐ mǎo tuī qí fěi pò nǎi wén wáng bēng wǔ wáng chéng jūn zhī suì yě

”旧说岁在己卯，推其朏魄，乃文王崩，武王成君之岁也。

qí míng nián wǔ wáng jí wèi xīn lì mèng chūn dìng shuò bǐng chén yú shāng wèi èr yuè gù zhōu shū yuē wéi wáng yuán sì èr yuè bǐng chén shuò wǔ wáng fǎng yú zhōu gōng

其明年，武王即位，新历孟春定朔丙辰，于商为二月，故《周书》曰：“维王元祀二月丙辰朔，武王访于周公。

zhú shū shí yī nián gēng yín zhōu shǐ fá shāng

”《竹书》：“十一年庚寅，周始伐商。

ér guǎn zǐ jí jiā yǔ yǐ wéi shí èr nián gài tōng chéng jūn zhī suì yě

”而《管子》及《家语》以为十二年，盖通成君之岁也。

xiān rú yǐ wén wáng shòu mìng jiǔ nián ér bēng

先儒以文王受命九年而崩；

zhì shí nián wǔ wáng guān bīng méng jīn

至十年，武王观兵盟津；

shí sān nián fù fá shāng

十三年，复伐商。

tuī yuán sì èr yuè bǐng chén shuò jù fá shāng rì yuè bù wéi xiāng jù sì nián

推元祀二月丙辰朔，距伐商日月，不为相距四年。

suǒ shuō fēi shì

所说非是。

wǔ wáng shí nián xià zhēng shí yuè wù zǐ zhōu shī shǐ qǐ

武王十年，夏正十月戊子，周师始起。

yú suì chà rì zài jī shí dù zé xī mù jīn yě

于岁差日在箕十度，则析木津也。

chen chū yuè zài fáng sì dù

晨初，月在房四度。

yú yì léi chéng qián yuē dà zhuàng fáng xīn xiàng yān

于《易》，雷乘干曰大壮，房、心象焉。

xīn wèi qián jīng ér fáng shēng yáng zhī sì yě

心为干精，而房，升阳之驷也。

fáng yǔ suì xīng shí xiàng jīng wěi yǐ shǔ líng wēi yǎng zhī shén hòu jì gǎn zhī yǐ shēng

房与岁星实相经纬，以属灵威仰之神，后稷感之以生。

gù guó yǔ yuē yuè zhī suǒ zài chén mǎ nóng xiáng wǒ zǔ hòu jì zhī suǒ jīng wěi yě

故《国语》曰：“月之所在，辰马农祥，我祖后稷之所经纬也。

yòu sān rì de zhōu zhēng yuè gēng yín shuò rì yuè huì nán dòu yí dù

”又三日得周正月庚寅朔，日月会南斗一度。

gù yuē chén zài dǒu bǐng

故曰“辰在斗柄”。

rén chén chén xīng xī jiàn zài nán dòu èr shí dù

壬辰，辰星夕见，在南斗二十度。

qí míng rì wǔ wáng zì zōng zhōu cì yú shī suǒ

其明日，武王自宗周次于师所。

fán yuè shuò ér wèi jiàn yuē sǐ pò xī ér chéng guāng zé wèi zhī fěi

凡月朔而未见曰“死魄”，夕而成光则谓之“朏”。

fěi huò yǐ èr rì huò yǐ sān rì gù wǔ chéng yuē wéi yī yuè rén chén páng sǐ pò

朏或以二日，或以三日，故《武成》曰：“维一月壬辰，旁死魄。

yì rì guǐ sì wáng cháo bù zì zhōu yú zhēng fá shāng

翌日癸巳，王朝步自周，于征伐商。

shì shí chén xīng yǔ zhōu shī jù jìn yóu jiàn xīng zhī mò lì qiān niú xū nǚ shè zhuān xū zhī xū

”是时辰星与周师俱进，由建星之末，历牵牛、须女，涉颛顼之虚。

wù wǔ shī dù méng jīn ér chén xīng fú yú tiān yuán

戊午，师度盟津，而辰星伏于天鼋。

chén xīng zhī guāng jì zhī jīng suǒ yǐ gào zhuān xū ér zhōng shuǐ xíng zhī yùn qiě mù dì zhī suǒ yáo shēng yě

辰星，汁光纪之精，所以告颛顼而终水行之运，且木帝之所繇生也。

gù guó yǔ yuē xīng yǔ rì chén zhī wèi jiē zài běi wéi zhuān xū zhī suǒ jiàn yě dì kù shòu zhī

故《国语》曰：“星与日辰之位皆在北维，颛顼之所建也，帝喾受之。

wǒ zhōu shì chū zì tiān yuán

我周氏出自天鼋；

jí xī mù yǒu jiàn xīng qiān niú yān zé wǒ huáng bǐ tài jiāng zhī zhí bó líng zhī hòu féng gōng zhī suǒ píng shén yě

及析木，有建星、牵牛焉，则我皇妣太姜之侄、伯陵之后逢公之所凭神也。

shì suì suì xīng shǐ jí chún huǒ

” 是岁，岁星始及鹑火。

qí míng nián zhōu shǐ gé mìng

其明年，周始革命。

suì yòu tuì xíng lǚ yú chún shǒu ér hòu jìn jí niǎo tǎng suǒ yǐ fǎn fù qí dào jīng lún zhōu shì

岁又退行，旅于鹑首，而后进及鸟帑，所以反复其道，经纶周室。

chún huǒ zhí xuān yuán zhī xū yǐ yuán jià sè jì xīng xì yān ér chéng zhōu zhī dà cuì yě

鹑火直轩辕之虚，以爰稼穑，稷星系焉，而成周之大萃也。

chún shǒu dāng shān hé zhī yòu tài wáng yǐ xìng hòu jì fēng yān ér zōng zhōu zhī suǒ zhái yě

鹑首当山河之右，太王以兴，后稷封焉，而宗周之所宅也。

suì xīng yǔ fáng shí xiàng jīng wěi ér xiāng jù qī shè

岁星与房实相经纬，而相距七舍；

mù yǔ shuǐ dài zhōng ér xiāng jí qī yuè

木与水代终，而相及七月。

gù guó yǔ yuē

故《国语》曰；

suì zhī suǒ zài zé wǒ yǒu zhōu zhī fēn yě

“岁之所在，则我有周之分也。

zì chun jí sì qī liè nán běi zhī kuí qī yuè

自鹑及驷七列，南北之揆七月。

qí èr yuè wù zǐ shuò zāi shēng míng wáng zì kè shāng hái zhì yú fēng yú zhōu wèi sì yuè

其二月戊子朔，哉生明，王自克商还，至于酆，于周为四月。

xīn lì tuī dìng wàng jiǎ chén ér yǐ sì páng zhī

新历推定望甲辰，而乙巳旁之。

gù wǔ chéng yuē wéi sì yuè jì páng shēng pò yuè liù yuè gēng xū wǔ wáng liǎo yú zhōu miào

故《武成》曰：“维四月，既旁生魄，粤六月庚戌，武王燎于周庙。

lín dé lì zhōu shī shǐ qǐ suì zài jiàng lóu yuè sù tiān gēn rì chán xīn ér hé chén zài wěi shuǐ xīng fú yú xīng jì bù jí tiān yuán

”《麟德历》，周师始起，岁在降娄，月宿天根，日躔心而合辰在尾，水星伏于星纪，不及天鼋。

yòu zhōu shū gé mìng liù nián ér wǔ wáng bēng

又《周书》，革命六年而武王崩。

guǎn zǐ jiā yǔ yǐ wéi qī nián gài tōng kè shāng zhī suì yě

《管子》、《家语》以为七年，盖通克商之岁也。

zhōu gōng shè zhèng qī nián èr yuè jiǎ xū shuò jǐ chǒu wàng hòu liù rì yǐ wèi

周公摄政七年二月甲戌朔，己丑望，后六日乙未。

sān yuè dìng shuò jiǎ chén sān rì bǐng wǔ

三月定朔甲辰，三日丙午。

gù zhào gào yuē wéi èr yuè jì wàng yuè liù rì yǐ wèi wáng cháo bù zì zhōu zhì yú fēng sān yuè wéi bǐng wǔ fěi yuè sān rì wù shēn tài bǎo cháo zhì yú luò

故《召诰》曰：“惟二月既望，越六日乙未，王朝步自周，至于酆”，“三月，惟丙午朏，越三日戊申，太保朝至于洛。

qí míng nián chéng wáng zhèng wèi

”其明年，成王正位。

sān shí nián sì yuè yǐ yǒu shuò jiǎ zi zāi shēng pò

三十年四月乙酉朔甲子，哉生魄。

gù shū yuē wéi sì yuè cái shēng pò

故《书》曰：“惟四月，才生魄。

jiǎ zǐ zuò gù mìng

”甲子，作《顾命》。

kāng wáng shí èr nián suì zài yǐ yǒu liù yuè wù chén shuò sān rì gēng wǔ

康王十二年，岁在乙酉，六月戊辰朔，三日庚午。

gù bì mìng yuē wéi shí yǒu èr nián liù yuè gēng wǔ fěi

故《毕命》曰：“惟十有二年，六月庚午朏。

yuè sān rì rén shēn wáng yǐ chéng zhōu zhī zhòng mìng bì gōng

越三日壬申，王以成周之众命毕公。

zì fá zhòu jí cǐ wǔ shí liù nián fěi pò rì míng shàng xià wú bù hé

”自伐纣及此，五十六年，朏魄日名，上下无不合。

ér sān tǒng lì yǐ jǐ mǎo wèi kè shāng zhī suì fēi yě

而《三统历》以己卯为克商之岁，非也。

fu yǒu xiào yú gǔ zhě yi hé yú jīn

夫有效于古者，宜合于今。

sān tǒng lì zì tài chū zhì kāi yuán shuò hòu tiān sān rì

《三统历》自太初至开元，朔后天三日。

tuī ér shàng zhī yǐ zhì zhōu chū xiān tiān shī zhī gài yì shén yān

推而上之，以至周初，先天，失之盖益甚焉。

shì yǐ zhī hé yú xīn zhě bì fēi kè shāng zhī suì

是以知合于歆者，必非克商之岁。

zì zōng zhōu qì chūn qiū zhī jì rì què chà bā dù

自宗周讫春秋之季，日却差八度。

kāng wáng shí yī nián jiǎ shēn suì dōng zhì yīng zài qiān niú liù dù

康王十一年甲申岁冬至，应在牵牛六度。

zhōu lì shí èr cì xīng jì chū nán dòu shí sì dù yú tài chū xīng jù dòu shí qī dù shǎo yě

《周历》十二次，星纪初，南斗十四度，于《太初》星距斗十七度少也。

gǔ lì fēn lǜ jiǎn yì suì jiǔ zhé chà

古历分率简易，岁久辄差。

dá lì shǔ zhě suí shí qiān gé yǐ hé qí biàn

达历数者随时迁革，以合其变。

gù sān dài zhī xìng jiē kuí cè tiān xíng kǎo zhèng xīng cì wèi yī dài zhī zhì

故三代之兴，皆揆测天行，考正星次，为一代之制。

zhēng shuò jì gé ér fú sè cóng zhī

正朔既革，而服色从之。

jí jì tǐ shǒu wén chóu rén dài sì zé jǐn xún xiān wáng jiù zhì yān

及继体守文，畴人代嗣，则谨循先王旧制焉。

guó yǔ yuē nóng xiáng chén zhèng rì yuè dǐ yú tiān miào tǔ nǎi mài fā

《国语》曰：“农祥晨正，日月底于天庙，土乃脉发。

xiān shí jiǔ rì tài shǐ gào jì yuē zì jīn zhì yú chū jí yáng qì jù zhēng tǔ gāo qí dòng

先时九日，太史告稷曰，自今至于初吉，阳气俱蒸，土膏其动。

fú zhèn bù yú mài qí mǎn shěng gǔ nǎi bù zhí

弗震不渝，脉其满眚，谷乃不殖。

zhōu chū xiān lì chūn jiǔ rì rì zhì yíng shì

”周初，先立春九日，日至营室。

gǔ lì jù zhōng jiǔ shí yī dù shì rì chen chū dà huǒ zhèng zhōng gù yuē nóng xiáng chen zhèng rì yuè dǐ yú tiān miào yě

古历距中九十一度，是日晨初，大火正中，故曰“农祥晨正，日月底于天庙”也。

yú yì xiàng shēng qì jiū ér lín shòu zhī zì dōng zhì hòu qī rì qián jīng shǐ fù

于《易》象，升气究而临受之，自冬至后七日，干精始复。

jí dà hán dì tǒng zhī zhōng yáng qià yú wàn wù gēn dǐ ér yǔ méng yá jù shēng mù zài dì zhōng zhī xiàng shēng qì yǐ dá zé dāng tuī ér dà zhī gù shòu zhī yǐ lín

及大寒，地统之中，阳洽于万物根柢，而与萌芽俱升，木在地中之象，升气已达，则当推而大之，故受之以临。

yú xiāo xī lóng dé zài tián de dì dào zhī hé zé ér dòng yú dì zhōng shēng yáng fèn yíng tǔ qì zhèn fā gù yuē zì jīn zhì yú chū jí yáng qì jù zhēng tǔ gāo qí dòng

于消息，龙德在田，得地道之和泽，而动于地中，升阳愤盈，土气震发，故曰：“自今至于初吉，阳气俱蒸，土膏其动。

yòu xiān lì chūn sān rì ér xiǎo guò yòng shì yáng hǎo jié zhǐ yú nèi dòng zuò yú wài jiáo ér guò zhèng rán hòu fǎn qiú zhōng yān

”又先立春三日，而小过用事，阳好节止于内，动作于外，矫而过正，然后返求中焉。

shì yǐ jí yú gèn wéi zé shān zé tōng qì yáng jīng pì hù jiá chè zhī méng jiàn ér fú gǔ zhī jì lí gù yuē bù zhèn bù yú mài qí mǎn shěng gǔ nǎi bù zhí

是以及于艮维，则山泽通气，阳精辟户，甲坼之萌见，而莩谷之际离，故曰：“不震不渝，脉其满眚，谷乃不殖。

jūn zǐ zhī dào bì nǐ zhī ér hòu yán qǐ rén yì dù ér yǐ zāi

”君子之道，必拟之而后言，岂亻意度而已哉！

wéi zhāo yǐ wéi rì jí tiān miào zài lì chūn zhī chū fēi yě

韦昭以为日及天庙，在立春之初，非也。

yú lín dé lì zé yòu hòu lì chūn shí wǔ rì yǐ

于《麟德历》则又后立春十五日矣。

chūn qiū huán gōng wǔ nián qiū dà yú

《春秋》“桓公五年，秋，大雩”。

chuán yuē shū bù shí yě

《传》曰：“书不时也。

fán sì qǐ zhé ér jiāo lóng xiàn ér yú

凡祀，启蛰而郊，龙见而雩。

zhōu lì lì xià rì zài zī xī èr dù

”《周历》立夏日在觜觿二度。

yú guǐ lòu hūn jiǎo yí dù zhōng cāng lóng bì jiàn

于轨漏，昏角一度中，苍龙毕见。

rán zé dāng zài jiàn sì zhī chū zhōu lǐ yě

然则当在建巳之初，周礼也。

zhì chūn qiū shí rì yǐ qián tuì wǔ dù jié qián yuè què yóu zài jiàn chén

至春秋时，日已潜退五度，节前月却，犹在建辰。

yuè lìng yǐ wéi wǔ yuè zhě lǚ shì yǐ zhuān xū lì máng zhòng gāng zhōng zé lóng yǐ lì xià hūn jiàn bù zhī yǒu suì chà gù yú jì shī shí

《月令》以为五月者，《吕氏》以《颛顼历》芒种亢中，则龙以立夏昏见，不知有岁差，故雩祭失时。

rán zé táng lǐ dāng yǐ jiàn sì zhī chū nóng xiáng shǐ jiàn ér yú

然则唐礼当以建巳之初，农祥始见而雩。

ruò jù lín dé lì yǐ xiǎo mǎn hòu shí sān rì zé lóng jiǎo guò zhōng wèi bù shí yǐ

若据《麟德历》，以小满后十三日，则龙角过中，为不时矣。

chuán yuē fán tǔ gōng lóng xiàn ér bì wu jiè shì

《传》曰：“凡土功，龙见而毕务，戒事。

huǒ jiàn ér zhì yòng shuǐ hūn zhèng ér zāi rì zhì ér bì

火见而致用，水昏正而栽，日至而毕。

shí liù nián dōng chéng xiàng

”十六年冬，城向。

shí yǒu yī yuè wèi hóu shuò chū bēn qí

十有一月，卫侯朔出奔齐。

dōng chéng xiàng shū shí yě

“冬，城向，书时也。

yǐ suì chà tuī zhī zhōu chū shuāng jiàng rì zài xīn wǔ dù jiǎo gāng chen jiàn

”以岁差推之，周初霜降，日在心五度，角、亢晨见。

lì dōng huǒ jiàn yíng shì zhōng

立冬，火见营室中。

hòu qī rì shuǐ xīng hūn zhèng kě yǐ xìng bǎn gàn

后七日，水星昏正，可以兴板干。

gù zǔ chōng zhī yǐ wéi dìng zhī fāng zhōng zhí yíng shì bā dù

故祖冲之以为定之方中，直营室八度。

shì suì jiǔ yuè liù rì shuāng jiàng èr shí yī rì lì dōng

是岁九月六日霜降，二十一日立冬。

shí yuè zhī qián shuǐ xīng hūn zhèng gù chuán yǐ wéi de shí

十月之前，水星昏正，故《传》以为得时。

dù shì jù jìn lì xiǎo xuě hòu dìng xīng nǎi zhōng jì qiū chéng xiàng shì wèi tài zǎo yīn yuē gōng yì zhī shì jiē zǒng zhǐ tiān xiàng bù yǔ yán lì shǔ tóng

杜氏据晋历，小雪后定星乃中，季秋城向，似为太早，因曰：功役之事，皆总指天象，不与言历数同。

yǐn shī yún dìng zhī fāng zhōng nǎi wèi zhèng zhōng zhī cí fēi shì

引《诗》云“定之方中”，乃未正中之辞，非是。

lín dé lì lì dōng hòu èr shí wǔ rì huǒ jiàn zhì dà xuě hòu yíng shì nǎi zhōng

《麟德历》，立冬后二十五日火见，至大雪后营室乃中。

ér chūn qiū jiǔ yuè shū shí bù yǐ zǎo hu

而《春秋》九月书时，不已早乎。

dà xuě zhōu zhī mèng chūn yáng qì jìng fù yǐ shàn chéng huáng zhì gōng shì shì wèi fā tiān dì zhī fáng fāng yú lì chūn duàn yù suǒ shī duō yǐ

大雪，周之孟春，阳气静复，以缮城隍，治宫室，是谓发天地之房，方于立春断狱，所失多矣。

rán zé táng zhì yí yǐ xuán xiāo zhōng tiān xìng tǔ gōng

然则唐制宜以玄枵中天兴土功。

xī gōng wǔ nián jìn hóu fá guó

僖公五年，晋侯伐虢。

bo yǎn yuē kè zhī

卜偃曰：“克之。

tóng yáo yún bǐng zhī chén lóng wěi fú chén jūn fú zhèn zhèn qǔ guó zhī qí chun zhī bēn bēn tiān cè tūn tūn huǒ zhōng chéng jūn

童谣云：丙之辰，龙尾伏辰，袀服振振，取虢之旗，鹑之贲贲，天策焞焞，火中成军。

qí jiǔ yuè shí yuè zhī jiāo hu

’其九月十月之交乎！

bǐng zǐ dàn rì zài wěi yuè zài cè chún huǒ zhōng bì shì shí

丙子旦，日在尾，月在策，鹑火中，必是时。

cè rù wěi shí èr dù

”策，入尾十二度。

xīn lì shì suì shí yuè bǐng zǐ dìng shuò rì yuè hé wěi shí sì dù yú huáng dào

新历是岁十月丙子定朔，日月合尾十四度于黄道。

gǔ lì rì zài wěi ér yuè zài cè gù yuē lóng wěi fú chén yú gǔ jù zhāng zhōng ér shǔ zhí chún huǒ zhī mò shǐ jiāng xi jiàng gù yuē bēn bēn

古历日在尾，而月在策，故曰“龙尾伏辰”，于古距张中而曙，直鹑火之末，始将西降，故曰“贲贲”。

zhāo gōng qī nián sì yuè jiǎ chén shuò rì shí

昭公七年四月甲辰朔，日蚀。

shì wén bó yuē qù wèi de rú lǔ de

士文伯曰：“去卫地，如鲁地。

yú shì yǒu zāi lǔ shí shòu zhī

于是有灾，鲁实受之。

xīn lì shì suì èr yuè jiǎ chén shuò rù cháng yǔ shuǐ hòu qī rì zài kuí shí dù

”新历是岁二月甲辰朔入常，雨水后七日，在奎十度。

zhōu dù wèi jiàng lóu zhī shǐ zé lǔ wèi zhī jiāo yě

周度为降娄之始，则鲁、卫之交也。

zì zhōu chū zhì shì yǐ tuì qī dù gù rù yǔ shuǐ

自周初至是，已退七度，故入雨水。

qī rì fāng jí jiàng lóu suī rì dù qián yí ér zhōu lǐ wèi gǎi qí pèi shén zhǔ jì zhī sù yi shū yú jiàn guó zhī chū

七日方及降娄，虽日度潜移，而周礼未改，其配神主祭之宿，宜书于建国之初。

chún fēng bó wù yín lì yuē hàn zhì jiàng lóu chū zài kuí wǔ dù jīn lì rì shí zài jiàng lóu zhī zhōng yī wú suì chà fǎ shí yú liǎng cì zhī jiāo

淳风驳《戊寅历》曰：“《汉志》降娄初在奎五度，今历日蚀在降娄之中，依无岁差法，食于两次之交。

shì yòu bù rán

”这又不对。

yì zhě xiǎo shí yǒu èr cì zhī suǒ yóu shēng rán hòu kě yǐ míng qí dé shī

议者晓十有二次之所由生，然后可以明其得失。

qiě liú xīn děng suǒ dìng chén cì fēi néng yǒu yǐ dǔ yīn yáng zhī zé ér de yú guǐ shén gè jù dāng shí zhōng jié xīng dù ěr

且刘歆等所定辰次，非能有以睹阴阳之赜，而得于鬼神，各据当时中节星度耳。

xīn yǐ tài chū lì dōng zhì rì zài qiān niú qián wǔ dù gù jiàng lóu zhí dōng bì bā dù

歆以《太初历》冬至日在牵牛前五度，故降娄直东壁八度。

li yè xìng zhèng guāng lì dōng zhì zài qiān niú qián shí èr dù gù jiàng lóu tuì zhì dōng bì sān dù

李业兴《正光历》，冬至在牵牛前十二度，故降娄退至东壁三度。

jí zǔ chōng zhī hòu yǐ wéi rì dù jiàn chà zé dāng jù liè sù sì zhèng zhī zhōng yǐ dìng chén cì bù fù xì yú zhōng jié

及祖冲之后，以为日度渐差，则当据列宿四正之中以定辰次，不复系于中节。

chún fēng yǐ dōng zhì cháng zài dòu shí sān dù zé dāng yǐ dōng bì èr dù wèi jiàng lóu zhī chū ān dé shǒu hàn lì yǐ bó rén jūn yé

淳风以冬至常在斗十三度，则当以东壁二度为降娄之初，安得守汉历以驳仁均耶？

yòu sān tǒng lì zhāo gōng èr shí nián jǐ chǒu rì nán zhì yǔ lín dé jí kāi yuán lì tóng

又《三统历》昭公二十年，己丑，日南至，与《麟德》及《开元历》同。

rán zé rù yǔ shuǐ hòu qī rì yì rù jiàng lóu qī dù fēi lǔ wèi zhī jiāo yě

然则入雨水后七日，亦入降娄七度，非鲁、卫之交也。

sān shí yī nián shí èr yuè xīn hài shuò rì shí

三十一年十二月辛亥朔，日蚀。

shǐ mò yuē rì yuè zài chén wěi gēng wǔ zhī rì rì shǐ yǒu zhé

史墨曰：“日月在辰尾，庚午之日，日始有谪。

kāi yuán lì shì suì shí yuè xīn hài shuò rù cháng lì dōng

”《开元历》是岁十月辛亥朔，入常立冬。

wǔ rì rì zài wěi shí sān dù yú gǔ jù chén wěi zhī chū

五日，日在尾十三度，于古距辰尾之初。

lín dé lì rì zài xīn sān dù yú huáng dào tuì zhí yú fáng yǐ

《麟德历》日在心三度于黄道，退直于房矣。

āi gōng shí èr nián dōng shí yǒu èr yuè zhōng

哀公十二年冬十有二月，螽。

kāi yuán lì tuī zhì rùn dāng zài shí yī nián chūn zhì shí èr nián dōng shī rùn yǐ jiǔ

《开元历》推置闰当在十一年春，至十二年冬，失闰已久。

shì suì jiǔ yuè jǐ hài shuò xiān hán lù sān rì yú dìng qì rì zài gāng wǔ dù qù xīn jìn yī cì

是岁九月己亥朔，先寒露三日，于定气，日在亢五度，去心近一次。

huǒ xīng míng dà shàng wèi dāng fú

火星明大，尚未当伏。

zhì shuāng jiàng wǔ rì shǐ qián rì xià

至霜降五日，始潜日下。

nǎi yuè lìng zhé chóng xián fǔ zé huǒ chén wèi fú dāng zài shuāng jiàng qián

乃《月令》“蛰虫咸俯”，则火辰未伏，当在霜降前。

suī jié qì jí wǎn bù dé shí yuè hūn jiàn

虽节气极晚，不得十月昏见。

gù zhòng ní yuē qiū wén zhī huǒ fú ér hòu zhé zhě bì

故仲尼曰：“丘闻之，火伏而后蛰者毕。

jīn huǒ yóu xi liú sī lì guò yě

今火犹西流，司历过也。

fāng xià hòu shì zhī chū bā yuè chén fú jiǔ yuè nèi huǒ jí shuāng jiàng zhī hòu huǒ yǐ cháo dí dōng fāng jù chūn qiū zhī jì qiān wǔ bǎi yú nián nǎi yún huǒ fú ér hòu zhé zhě bì

”方夏后氏之初，八月辰伏，九月内火，及霜降之后，火已朝觌东方，距春秋之季千五百余年，乃云“火伏而后蛰者毕。

xiàng shǐ dōng zhì cháng jū qí suǒ zé zhòng ní bù dé yǐ xī liú wèi fú míng shì jiǔ yuè zhī chū yě

”向使冬至常居其所，则仲尼不得以西流未伏，明是九月之初也。

zì chūn qiū zhì jīn yòu qiān wǔ bǎi suì lín dé lì yǐ shuāng jiàng hòu wǔ rì rì zài dǐ bā dù fáng xīn chū fú dìng zēng èr rì yǐ yuè shí chōng xiào zhī yóu chà sān dù

自春秋至今又千五百岁，《麟德历》以霜降后五日，日在氐八度，房、心初伏，定增二日，以月蚀冲校之，犹差三度。

rùn yú shāo duō zé jiàn hài zhī shǐ huǒ yóu jiàn xī fāng

闰余稍多，则建亥之始，火犹见西方。

xiàng shǐ sù dù bù yí zé zhòng ní bù dé yǐ xī liú wèi fú míng fēi shí yuè zhī hou yě

向使宿度不移，则仲尼不得以西流未伏，明非十月之候也。

zì xī hé yǐ lái huǒ chén jiàn fú sān dǔ jué biàn

自羲、和已来，火辰见伏，三睹厥变。

rán zé qiū míng zhī jì yù lìng hòu zhī zuò zhě cān qiú wēi xiàng yǐ tàn zhòng ní zhī zhǐ

然则丘明之记，欲令后之作者参求微象，以探仲尼之旨。

shì suì shī rùn jìn jiǔ jì qiū zhōng qì hòu tiān sān rì bǐ jí míng nián zhòng dōng yòu dé yī rùn

是岁失闰浸久，季秋中气后天三日，比及明年仲冬，又得一闰。

wù zhòng ní zhī yán bǔ zhèng shí lì ér shí èr yuè yóu kě yǐ zhōng

寤仲尼之言，补正时历，而十二月犹可以螽。

zhì āi gōng shí sì nián wǔ yuè gēng shēn shuò rì shí

至哀公十四年五月庚申朔，日蚀。

yǐ kāi yuán lì kǎo zhī zé rì shí qián yòu zēng yī rùn lǔ lì zhèng yǐ

以《开元历》考之，则日蚀前又增一闰，《鲁历》正矣。

zhǎng lì zì āi gōng shí nián liù yuè qì shí sì nián èr yuè cái zhì yī rùn fēi shì

《长历》自哀公十年六月，迄十四年二月，才置一闰，非是。

zhàn guó jí qín rì què tuì sān dù

战国及秦，日却退三度。

shǐ huáng shí qī nián xīn wèi suì dōng zhì yīng zài dòu èr shí èr dù

始皇十七年辛未岁冬至，应在斗二十二度。

qín lì shàng yuán zhēng yuè jǐ sì shuò chen chū lì chūn rì yuè wǔ xīng jù qǐ yíng shì wǔ dù

秦历上元正月己巳朔，晨初立春，日、月、五星俱起营室五度。

bù shǒu rì míng jiē zhí sì mèng

蔀首日名皆直四孟。

jiǎ shuò tuì shí wǔ rì zé rùn zài zhēng yuè qián

假朔退十五日，则闰在正月前。

shuò jìn shí wǔ rì zé rùn zài zhēng yuè hòu

朔进十五日，则闰在正月后。

shì yǐ shí yǒu èr jié jiē zài yíng suō zhī zhōng ér chén hūn sù dù suí zhī

是以十有二节，皆在盈缩之中，而晨昏宿度随之。

yǐ zhuān xū lì yī yuè lìng zì shí yǒu èr jié tuī zhī yǔ bù wéi suǒ jì hé

以《颛顼历》依《月令》自十有二节推之，与不韦所记合。

ér yǐng zi yán zhī lún wèi yuè lìng chén hūn jù sù dāng zài zhōng qì zhì yú jì tài wǎn zì guāi zuǒ shì zhī wén ér dù yù yòu jù chūn qiū yǐ yuè lìng wèi fǒu

而颍子严之伦谓《月令》晨昏距宿，当在中气，致雩祭太晚，自乖左氏之文，而杜预又据《春秋》，以《月令》为否。

jiē fēi shì

皆非是。

liáng dà tóng lì xià hòu shì zhī chū dōng zhì rì zài qiān niú chū yǐ wéi míng táng yuè lìng nǎi xià shí zhī jì jù zhōng qì tuī zhī bù hé gèng yǐ zhōng jié zhī jiān wèi zhèng nǎi shāo xiāng fú

梁《大同历》夏后氏之初，冬至日在牵牛初，以为《明堂》、《月令》乃夏时之记，据中气推之不合，更以中节之间为正，乃稍相符。

bù zhī jìn zài jié chū zì rán qì hé

不知进在节初，自然契合。

zì qín chū jí jīn yòu qiě qiān suì jié chū zhī sù jiē dāng zhōng qì

自秦初及今，又且千岁，节初之宿，皆当中气。

chún fēng yīn wèi shuō yuē jīn mèng chūn zhōng qì rì zài yíng shì hūn míng zhōng xīng yǔ yuè lìng bù shū

淳风因为说曰：“今孟春中气，日在营室，昏明中星，与《月令》不殊。

àn qín lì lì chūn rì zài yíng shì wǔ dù

” 按秦历立春，日在营室五度。

lín dé lì yǐ qǐ zhé zhī rì nǎi zhì yíng shì qí hūn míng zhōng sù shí yǒu èr jiàn yǐ wéi bù chà wàng yǐ

《麟德历》以启蛰之日乃至营室，其昏明中宿十有二建，以为不差，妄矣。

gǔ lì dōng zhì hūn míng zhōng xīng qù rì jiǔ shí èr dù chūn fēn qiū fēn bǎi dù xià zhì bǎi yī shí bā dù lǜ yī qì chà sān dù jiǔ rì chà yī kè

古历，冬至昏明中星去日九十二度，春分、秋分百度，夏至百一十八度，率一气差三度，九日差一刻。

qín lì shí èr cì lì chūn zài yíng shì wǔ dù yú tài chū xīng jù wēi shí liù dù shǎo yě

秦历十二次，立春在营室五度，于《太初》星距危十六度少也。

hūn bì bā dù zhōng yuè lìng cān zhōng wèi jiān gǔ yě

昏，毕八度中，《月令》参中，谓肩股也。

chen xīn bā dù zhōng yuè lìng wěi zhōng yú tài chū xīng jù wěi yě

晨，心八度中，《月令》尾中，于《太初》星距尾也。

zhòng chūn hūn dōng jǐng shí sì dù zhōng yuè lìng hú zhōng hú xīng rù dōng jǐng shí bā dù

仲春昏，东井十四度中，《月令》弧中，弧星入东井十八度。

chen nán dòu èr dù zhōng yuè lìng jiàn xīng zhōng yú tài chū xīng jù xi jiàn yě

晨，南斗二度中，《月令》建星中，于《太初》星距西建也。

zhēn yào dù jí lǔ lì nán fāng yǒu láng hú wú dōng jǐng guǐ běi fāng yǒu jiàn xīng wú nán dòu jǐng dòu dù zhǎng hú jiàn dù duǎn gù yǐ zhèng hūn míng yún

《甄耀度》及《鲁历》，南方有狼、弧，无东井、鬼，北方有建星，无南斗，井、斗度长，弧、建度短，故以正昏明云。

gǔ lì xīng dù jí hàn là xià hóng děng suǒ cè qí xīng jù yuǎn jìn bù tóng rán èr shí bā xiù zhī tǐ bù yì

古历星度及汉落下闳等所测，其星距远近不同，然二十八宿之体不异。

gǔ yǐ qiān niú shàng xīng wèi jù tài chū gǎi yòng zhōng xīng rù gǔ lì qiān niú tài bàn dù yú qì fǎ dāng sān shí èr fēn rì zhī èr shí yī

古以牵牛上星为距，《太初》改用中星，入古历牵牛太半度，于气法当三十二分日之二十一。

gù hóng fàn chuán dōng zhì rì zài qiān niú yí dù jiǎn tài chū xīng jù èr shí yī fēn zhí nán dòu èr shí liù dù shí jiǔ fēn yě

故《洪范传》冬至日在牵牛一度，减《太初》星距二十一分，直南斗二十六度十九分也。

zhuān xū lì lì chūn qǐ yíng shì wǔ dù dōng zhì zài qiān nián yí dù shǎo

《颛顼历》立春起营室五度，冬至在牵年一度少。

hóng fàn chuán dōng zhì suǒ qǐ wú yú fēn gù lì chūn zài yíng shì sì dù tài

《洪范传》冬至所起无余分，故立春在营室四度太。

zǔ chōng zhī zì yíng shì wǔ dù yǐ tài chū xīng jù mìng zhī yīn yún qín lì dōng zhì rì zài qiān niú liù dù

祖冲之自营室五度，以《太初》星距命之，因云秦历冬至，日在牵牛六度。

yú guǎng dāo děng xí chōng zhī zhī wù wèi zhī shuō yún xià shí dōng zhì rì zài dòu mò yǐ suì chà kǎo zhī qiān niú liù dù nǎi zhuān xū zhī dài

虞广刂等袭冲之之误，为之说云：“夏时冬至，日在斗末，以岁差考之，牵牛六度乃《颛顼》之代。

hàn shí suī jué qí chà dùn yí wǔ dù gù dōng zhì hái zài niú chū

汉时虽觉其差，顿移五度，故冬至还在牛初。

àn hóng fàn gǔ jīn xīng jù jǐn chà sì fēn zhī sān jiē qǐ qiān niú yí dù

”按《洪范》古今星距，仅差四分之三，皆起牵牛一度。

guǎng dāo děng suǒ shuō yì fēi shì

广刂等所说，亦非是。

lǔ xuān gōng shí wǔ nián dīng mǎo suì zhuān xū lì dì shí sān bù shǒu yǔ lín dé lì jù yǐ dīng sì píng dàn lì chūn

鲁宣公十五年，丁卯岁，《颛顼历》第十三蔀首与《麟德历》俱以丁巳平旦立春。

zhì shǐ huáng sān shí sān nián dīng hài fán sān bǎi bā shí suì de zhuān xū lì rén shēn bù shǒu

至始皇三十三年丁亥，凡三百八十岁，得《颛顼历》壬申蔀首。

shì suì qín lì yǐ rén shēn yín chū lì chūn ér kāi yuán lì yǔ lín dé lì jù yǐ gēng wǔ píng dàn chà èr rì rì dāng zài nán dòu èr shí èr dù

是岁，秦历以壬申寅初立春，而《开元历》与《麟德历》俱以庚午平旦，差二日，日当在南斗二十二度。

gǔ lì hòu tiān èr rì yòu zēng èr dù

古历后天二日，又增二度。

rán zé qín lì dōng zhì dìng zài wǔ qián èr dù

然则秦历冬至，定在午前二度。

qì hòu tiān èr rì rì bù jí tiān èr dù wēi ér nán jué gù lǚ shì xún yòng zhī

气后天二日，日不及天二度，微而难觉，故《吕氏》循用之。

jí hàn xìng zhāng cāng děng yì yǐ zhuān xū lì bǐ wǔ jiā shū kuò zhōng zuì jìn mì

及汉兴，张苍等亦以《颛顼历》比五家疏阔中最近密。

jīn kǎo yuè shí chōng zé kāi yuán dōng zhì shàng jí niú chū zhèng chà yī cì

今考月蚀冲，则开元冬至，上及牛初正差一次。

chún fēng yǐ wéi gǔ shù shū chuǎn suī xián wàng hūn míng chà tiān shí wǔ dù ér yóu bù zhī

淳风以为古术疏舛，虽弦望、昏明差天十五度而犹不知。

yòu yǐn lǚ shì chūn qiū huáng dì yǐ zhòng chūn yǐ mǎo rì zài kuí shǐ zòu shí èr zhōng mìng zhī yuē xián chí

又引《吕氏春秋》，黄帝以仲春乙卯日在奎，始奏十二钟，命之曰《咸池》。

zhì jīn sān qiān yú nián ér chūn fēn yì zài kuí fǎn wèi qín lì yǔ jīn bù yì

至今三千余年，而春分亦在奎，反谓秦历与今不异。

àn bù wéi suǒ jì yǐ qí yuè lìng mèng chūn zài kuí wèi huáng dì zhī shí yì zài kuí yóu chún fēng lì dōng zhì dòu shí sān dù yīn wèi huáng dì shí yì zài jiàn xīng ěr

按不韦所记，以其《月令》孟春在奎，谓黄帝之时亦在奎，犹淳风历冬至斗十三度，因谓黄帝时亦在建星耳。

jīng jí suǒ zài hé yú suì chà zhě chún fēng jiē bù qǔ ér zhuān qǔ yú lǚ shì chūn qiū

经籍所载，合于岁差者，淳风皆不取，而专取于《吕氏春秋》。

ruò wèi shí èr jì kě yǐ wèi zhèng zé lì chūn zài yíng shì wǔ dù gù dāng bù yì ān dé dùn yí shǐ dāng qǐ zhé zhī jié

若谓十二纪可以为正，则立春在营室五度，固当不易，安得顿移使当启蛰之节？

cǐ yòu qí suǒ bù sī yě

此又其所不思也。

hàn sì bǎi èr shí liù nián rì què chà wǔ dù

汉四百二十六年，日却差五度。

jǐng dì zhōng yuán sān nián jiǎ wǔ suì dōng zhì yīng zài dòu èr shí yí dù

景帝中元三年甲午岁冬至，应在斗二十一度。

tài chū yuán nián sān tǒng lì jí zhōu lì jiē yǐ shí yī yuè yè bàn hé shuò dōng zhì rì yuè jù qǐ qiān niú yī dù

太初元年，《三统历》及《周历》皆以十一月夜半合朔冬至，日月俱起牵牛一度。

gǔ lì yǔ jìn dài mì lǜ xiāng jiào èr bǎi nián qì chà yī rì sān bǎi nián shuò chà yī rì

古历与近代密率相较，二百年气差一日，三百年朔差一日。

tuī ér shàng zhī jiǔ yì xiān tiān

推而上之，久益先天；

yǐn ér xià zhī jiǔ yì hòu tiān

引而下之，久益后天。

xī gōng wǔ nián zhōu lì zhēng yuè xīn hài shuò yú sì fēn zhī yī nán zhì

僖公五年，《周历》正月辛亥朔，余四分之一，南至。

yǐ suì chà tuī zhī rì zài qiān niú chū

以岁差推之，日在牵牛初。

zhì xuān gōng shí yī nián guǐ hài zhōu lì yǔ lín dé lì jù yǐ gēng xū rì zhōng dōng zhì ér yuè shuò shàng xiān lín dé lì shí wǔ chén

至宣公十一年癸亥，《周历》与《麟德历》俱以庚戌日中冬至，而月朔尚先《麟德历》十五辰。

zhì zhāo gōng èr shí nián jǐ mǎo zhōu lì yǐ zhēng yuè jǐ chǒu shuò rì zhōng nán zhì lín dé lì yǐ jǐ chǒu píng dàn dōng zhì

至昭公二十年己卯，《周历》以正月己丑朔日中南至，《麟德历》以己丑平旦冬至。

āi gōng shí yī nián dīng sì zhōu lì rù jǐ yǒu bù shǒu lín dé lì yǐ wù shēn yú zhōng dōng zhì

哀公十一年丁巳，《周历》入己酉蔀首，《麟德历》以戊申禺中冬至。

huì wáng sì shí sān nián jǐ chǒu zhōu lì rù dīng mǎo bù shǒu lín dé lì yǐ yǐ chǒu rì yì dōng zhì

惠王四十三年己丑，《周历》入丁卯蔀首，《麟德历》以乙丑日昳冬至。

lǚ hòu bā nián xīn yǒu zhōu lì rù yǐ yǒu bù shǒu lín dé lì yǐ rén wǔ huáng hūn dōng zhì

吕后八年辛酉，《周历》入乙酉蔀首，《麟德历》以壬午黄昏冬至；

qí shí èr yuè jiǎ shēn rén dìng hé shuò

其十二月甲申，人定合朔。

tài chū yuán nián zhōu lì yǐ jiǎ zǐ yè bàn hé shuò dōng zhì lín dé lì yǐ xīn yǒu yú zhōng dōng zhì shí èr yuè guǐ hài bū shí hé shuò

太初元年，《周历》以甲子夜半合朔冬至，《麟德历》以辛酉禺中冬至，十二月癸亥晡时合朔。

qì chà sān shí èr chén shuò chà sì chén

气差三十二辰，朔差四辰。

cǐ shū mì zhī dà jiào yě

此疏密之大较也。

xī gōng wǔ nián zhōu lì hàn lì táng lì jiē yǐ xīn hài nán zhì

僖公五年，《周历》、汉历、唐历皆以辛亥南至。

hòu wǔ bǎi wǔ shí yú suì zhì tài chū yuán nián zhōu lì hàn lì jiē de jiǎ zǐ yè bàn dōng zhì táng lì jiē yǐ xīn yǒu zé hàn lì hòu tiān sān rì yǐ

后五百五十余岁，至太初元年，《周历》、汉历皆得甲子夜半冬至，唐历皆以辛酉，则汉历后天三日矣。

zǔ chōng zhī zhāng zhòu xuán cù shàng zhāng suì zhì tài chū yuán nián chōng zhī yǐ guǐ hài jī míng dōng zhì ér zhòu xuán yǐ guǐ hài rì chū

祖冲之、张胄玄促上章岁至太初元年，冲之以癸亥鸡鸣冬至，而胄玄以癸亥日出。

yù lìng hé yú jiǎ zǐ ér shì yǔ lǔ lì xiāng huì

欲令合于甲子，而适与《鲁历》相会。

zì cǐ tuī xī gōng wǔ nián lǔ lì yǐ gēng xū dōng zhì ér èr jiā jiē yǐ jiǎ yín

自此推僖公五年，《鲁历》以庚戌冬至，而二家皆以甲寅。

qiě xī gōng dēng guān tái yǐ wàng ér shū yún wù chū yú biǎo guǐ tiān yàn fēi shí shǐ rén yì dù

且僖公登观台以望而书云物，出于表晷天验，非时史亻意度。

guāi qiū míng zhèng shí zhī yì yǐ jiù liú xīn zhī shī

乖丘明正时之意，以就刘歆之失。

jīn kǎo lín dé yuán nián jiǎ zǐ táng lì jiē yǐ jiǎ zǐ dōng zhì ér zhōu lì hàn lì jiē yǐ gēng wǔ

今考麟德元年甲子，唐历皆以甲子冬至，而《周历》、汉历皆以庚午。

rán zé zì tài chū xià zhì lín dé chà sì rì zì tài chū shàng jí xī gōng chāi sān rì bù zú yí yě

然则自太初下至麟德差四日，自太初上及僖公差三日，不足疑也。

yǐ suì chà kǎo tài chū yuán nián xīn yǒu dōng zhì jiā shí rì zài dòu èr shí sān dù

以岁差考太初元年辛酉冬至加时，日在斗二十三度。

hàn lì qì hòu tiān sān rì ér rì xiān tiān sān dù suǒ chà shàng shǎo

汉历，气后天三日，而日先天三度，所差尚少。

gù là xià hóng děng suī hou hūn míng zhōng xīng bù rì suǒ zài yóu wèi jué qí chà

故落下闳等虽候昏明中星，步日所在，犹未觉其差。

rán hóng fàn tài chū suǒ kuí dōng zhì hūn kuí bā dù zhōng xià zhì hūn dǐ shí sān dù zhōng yī hàn lì dōng zhì rì zài qiān niú chū tài bàn dù yǐ hūn jù zhōng mìng zhī kuí shí yī dù zhōng

然《洪范》、《太初》所揆，冬至昏奎八度中，夏至昏氐十三度中，依汉历，冬至日在牵牛初太半度，以昏距中命之，奎十一度中；

xià zhì fáng yí dù zhōng

夏至，房一度中。

cǐ jiē hóng děng suǒ cè zì chà sān dù zé liú xiàng děng dài yǐ zhī tài chū dōng zhì bù jí tiān sān dù yǐ

此皆闳等所测，自差三度，则刘向等殆已知《太初》冬至不及天三度矣。

jí yǒng píng zhōng zhì lì zhě kǎo xíng shì shǐ guān zhù rì cháng bù jí tài chū lì wǔ dù

及永平中，治历者考行事，史官注日，常不及《太初历》五度。

rán zhū rú shǒu chèn wěi yǐ wéi dāng zài niú chū gù gǔ kuǐ děng yì shí shì xīng jù huáng dào guī qiān niú chū zhí dòu èr shí dù yú chì dào èr shí yí dù yě

然诸儒守谶纬，以为当在牛初，故贾逵等议：“石氏星距，黄道规牵牛初直斗二十度，于赤道二十一度也。

shàng shū kǎo líng yào dòu èr shí èr dù wú yú fēn

《尚书》《考灵耀》斗二十二度，无余分。

dōng zhì rì zài qiān niú chū wú qiān nián suǒ qǐ wén

冬至，日在牵牛初，无牵年所起文。

biān děng jù jīn rì suǒ qù qiān niú zhōng xīng wǔ dù yú dòu èr shí yí dù sì fēn yī yǔ kǎo líng yào xiāng jìn

编等据今日所去牵牛中星五度，于斗二十一度四分一，与《考灵耀》相近。

suì gēng lì cóng dòu èr shí yí dù qǐ

” 遂更历从斗二十一度起。

rán gǔ lì yǐ dòu kuí shǒu wèi jù zhì qiān niú wèi èr shí èr dù wèi wén yí qiān niú liù dù yǐ jiù tài chū xīng jù yě

然古历以斗魁首为距，至牵牛为二十二度，未闻移牵牛六度以就《太初》星距也。

kuǐ děng yǐ mò xué pì yú suǒ chuán ér mèi tiān xiàng gù yǐ quán wū zhī ér hòu tīng cóng tā shù yǐ wéi rì zài niú chū zhě yóu cǐ suì chù

逵等以末学僻于所传，而昧天象，故以权诬之，而后听从他术，以为日在牛初者，由此遂黜。

jīn suì chà yǐn ér tuì zhī zé xīn yǒu dōng zhì rì zài dòu èr shí dù hé yú mì lǜ ér yǒu yàn yú jīn

今岁差，引而退之，则辛酉冬至，日在斗二十度，合于密率，而有验于今；

tuī ér jìn zhī zé jiǎ zǐ dōng zhì rì zài dòu èr shí sì dù hūn kuí bā dù zhōng ér yǒu zhèng yú gǔ

推而进之，则甲子冬至，日在斗二十四度，昏奎八度中，而有证于古。

qí xū tuì zhī dù yòu shì jí qiān niú zhī chū

其虚退之度，又适及牵牛之初。

ér chōng zhī suī cù jiǎn qì fēn jì fú hàn lì yóu chà liù dù wèi jí yú tiān

而冲之虽促减气分，冀符汉历，犹差六度，未及于天。

ér lín dé lì dōng zhì bù yí zé hūn zhōng xiàng chà bàn cì

而《麟德历》冬至不移，则昏中向差半次。

chún fēng yǐ wéi tài chū yuán nián de běn xīng dù rì yuè hé bì jù qǐ jiàn xīng

淳风以为太初元年得本星度，日月合璧，俱起建星。

gǔ kuǐ kǎo lì yì yún gǔ lì dōng zhì jiē qǐ jiàn xīng

贾逵考历，亦云古历冬至皆起建星。

liǎng hàn dōng zhì rì jiē hòu tiān gù qí sù dù duō zài dòu mò

两汉冬至，日皆后天，故其宿度多在斗末。

jīn yǐ yí cè jiàn xīng zài dòu shí sān sì dù jiān zì gǔ dōng zhì wú chà shěn yǐ

今以仪测，建星在斗十三四度间，自古冬至无差，审矣。

àn gǔ zhī liù shù bìng tóng sì fēn

按古之六术，并同《四分》。

sì fēn zhī fǎ jiǔ zé hòu tiān

《四分》之法，久则后天。

tuī gǔ lì zhī zuò jiē zài hàn chū què jiào chūn qiū shuò bìng xiān tiān zé fēi sān dài zhī qián míng yǐ

推古历之作，皆在汉初，却较《春秋》，朔并先天，则非三代之前明矣。

gǔ lì nán dòu zhì qiān niú shàng xīng èr shí yí dù rù tài chū xīng jù sì dù shàng zhí xi jiàn zhī chū

古历，南斗至牵牛上星二十一度，入《太初》星距四度，上直西建之初。

gù liù jiā huò yǐ nán dòu mìng dù huò yǐ jiàn xīng mìng dù

故六家或以南斗命度，或以建星命度。

fāng zhōu hàn zhī jiāo rì yǐ qián tuì qí xí chūn qiū jiù lì zhě zé yǐ wéi zài qiān niú zhī shǒu

方周、汉之交，日已潜退，其袭《春秋》旧历者，则以为在牵牛之首；

qí kǎo dāng shí zhī yàn zhě zé yǐ wéi rù jiàn xīng dù zhōng

其考当时之验者，则以为入建星度中。

rán qì shuò qián hòu bù yú yī rì gù hàn lì dōng zhì dāng zài dòu mò

然气朔前后不逾一日，故汉历冬至，当在斗末。

yǐ wéi jiàn xīng shàng de tài chū běn xīng dù cǐ qí míng jù yě

以为建星上得《太初》本星度，此其明据也。

sì fēn fǎ suī shū ér xiān xián jǐn yú tiān shì qí qiān gé zhī yì jù yǒu xiào yú dāng shí gù tài shǐ gōng děng guān èr shí bā xiù shū mì lì guǐ yí xià lòu kè yǐ jī huì shuò fēn zhì chán lí xián wàng qí chì dào yí fǎ hòu shì wú yǐ fēi zhī

《四分》法虽疏，而先贤谨于天事，其迁革之意，俱有效于当时，故太史公等观二十八宿疏密，立晷仪，下漏刻，以稽晦朔、分至、躔离、弦望，其赤道遗法，后世无以非之。

gù zá hou qīng tái tài chū zuì mì

故杂候清台，《太初》最密。

ruò dāng shí rì zài jiàn xīng yǐ zhí dòu shí sān dù zé shòu wáng diào lì yi yǔn de qí zhōng qǐ róng dùn chà yī qì ér wèi zhī qí miù

若当时日在建星，已直斗十三度，则寿王《调历》宜允得其中，岂容顿差一气而未知其谬？

bù néng guān hu shí biàn ér yù hòu wū gǔ rén yě

不能观乎时变，而欲厚诬古人也。

hòu bǎi yú suì zhì yǒng píng shí yī nián yǐ lín dé lì jiào zhī qì dāng hòu tiān èr rì bàn shuò dāng hòu tiān bàn rì

后百余岁，至永平十一年，以《麟德历》较之，气当后天二日半，朔当后天半日。

shì suì sì fēn lì de xīn yǒu bù shǒu yǐ jiǎn tài chū lì sì fēn rì zhī sān dìng hòu tiān èr rì tài bàn

是岁《四分历》得辛酉蔀首，已减《太初历》四分日之三，定后天二日太半。

kāi yuán lì yǐ wù wǔ yú zhōng dōng zhì rì zài dòu shí bā dù bàn ruò qián tuì zhì niú qián bā dù

《开元历》以戊午禺中冬至，日在斗十八度半弱，潜退至牛前八度。

jìn zhì xīn yǒu yè bàn rì zài dòu èr shí yí dù bàn ruò

进至辛酉夜半，日在斗二十一度半弱。

xù hàn zhì yún yuán hé èr nián dōng zhì rì zài dòu èr shí yí dù sì fēn zhī yī

《续汉志》云：“元和二年冬至，日在斗二十一度四分之一。

shì yě

” 是也。

zǔ chōng zhī yuē sì fēn lì lì dōng jǐng zhǎng yī zhàng lì chūn jiǔ chǐ liù cùn dōng zhì nán jí rì guǐ zuì zhǎng

祖冲之曰：“《四分历》立冬景长一丈，立春九尺六寸，冬至南极日晷最长。

èr qì qù zhì rì shù jì tóng zé zhōng jǐng yīng děng

二气去至日数既同，则中景应等。

ér xiāng chà sì cùn cǐ dōng zhì hòu tiān zhī yàn yě

而相差四寸，此冬至后天之验也。

èr qì zhōng jǐng rì chà jiǔ fēn bàn ruò jìn tuì diào jūn lüè wú yíng suō

二气中景，日差九分半弱，进退调均，略无盈缩。

gè tuì èr rì shí èr kè zé jǐng jiē jiǔ chǐ bā cùn

各退二日十二刻，则景皆九尺八寸。

yǐ cǐ tuī dōng zhì hòu tiān yì èr rì shí èr kè yǐ

以此推冬至后天亦二日十二刻矣。

dōng hàn guǐ lòu dìng yú yǒng yuán shí sì nián zé sì fēn fǎ shī xíng hòu shí wǔ suì yě

”东汉晷漏定于永元十四年，则《四分》法施行后十五岁也。

èr shí sì qì jiā shí jìn tuì bù děng qí qù wǔ zhèng jí yuǎn zhě sì shí jiǔ kè yǒu yú

二十四气加时，进退不等，其去午正极远者，四十九刻有余。

rì zhōng zhī guǐ pō yǒu yíng suō gù zhì lì zhě jiē jiù qí zhōng lǜ yǐ wǔ zhèng yán zhī

日中之晷，颇有盈缩，故治历者皆就其中率，以午正言之。

ér kāi yuán lì suǒ tuī qì jí rì dù jiē zhí zi bàn zhī shǐ

而《开元历》所推气及日度，皆直子半之始。

qí wèi jí rì zhōng shàng wǔ shí kè

其未及日中，尚五十刻。

yīn jiā èr rì shí èr kè zhèng dé èr rì tài bàn

因加二日十二刻，正得二日太半。

yǔ chōng zhī suǒ suàn jí pò zhāng èr bǎi nián jiān zhé chà yī rì zhī shù jiē hé

与冲之所算及破章二百年间辄差一日之数，皆合。

zì hàn shí xīn yǒu dōng zhì yǐ hòu tiān zhī shù jiǎn zhī zé hé yú jīn lì suì chà dòu shí bā dù

自汉时辛酉冬至，以后天之数减之，则合于今历岁差斗十八度。

zì jīn lì wù wǔ dōng zhì yǐ hòu tiān zhī shù jiā zhī zé hé yú gǔ kuǐ suǒ cè dòu èr shí yí dù

自今历戊午冬至，以后天之数加之，则合于贾逵所测斗二十一度。

fǎn fù qiān tóng

反复佥同。

ér chún fēng dōng zhì cháng zài dòu shí sān dù qǐ dāng shí zhī bù jí qiān niú wǔ dù ér bù zhī guò jiàn xīng bā dù yé

而淳风冬至常在斗十三度，岂当时知不及牵牛五度，而不知过建星八度耶？

jìn wǔ dì tài shǐ sān nián dīng hài suì dōng zhì rì dāng zài dòu shí liù dù

晋武帝太始三年丁亥岁冬至，日当在斗十六度。

jìn yòng wèi jǐng chū lì qí dōng zhì yì zài dòu èr shí yí dù shǎo

晋用魏《景初历》，其冬至亦在斗二十一度少。

tài yuán jiǔ nián jiāng jí gēng zào sān jì shù tuì zài dòu shí qī dù

太元九年，姜岌更造《三纪术》，退在斗十七度。

yuē gǔ lì dòu fēn qiáng gù bù kě shī yú jīn

曰：“古历斗分强，故不可施于今；

qián xiàng dòu fēn xì gù bù kě tōng yú gǔ

《乾象》斗分细，故不可通于古。

jǐng chū suī de qí zhōng ér rì zhī suǒ zài nǎi chà sì dù hé shuò kuī yíng jiē bù jí qí cì

《景初》虽得其中，而日之所在，乃差四度，合朔亏盈，皆不及其次。

jiǎ yuè zài dōng jǐng yí dù shí yǐ rì jiǎn zhī nǎi zài cān liù dù

假月在东井一度蚀，以日检之，乃在参六度。

jí yǐ yuè shí chōng zhī rì dù yóu shì chán cì suì zhèng wèi hòu dài zhì lì zhě zōng

”岌以月蚀冲知日度，由是躔次遂正，为后代治历者宗。

sòng wén dì shí hé chéng tiān shàng yuán jiā lì yuē sì fēn jǐng chū lì dōng zhì tóng zài dòu èr shí yí dù chén yǐ yuè shí jiǎn zhī zé jīn yīng zài dòu shí qī dù

宋文帝时，何承天上《元嘉历》，曰：“《四分》、《景初历》，冬至同在斗二十一度，臣以月蚀检之，则今应在斗十七度。

yòu tǔ guī cè èr zhì guǐ chà sān rì yǒu yú zé tiān zhī nán zhì rì zài dòu shí sān sì dù yǐ

又土圭测二至，晷差三日有余，则天之南至，日在斗十三四度矣。

shì xià tài shǐ kǎo yàn rú chéng tiān suǒ shàng

”事下太史考验，如承天所上。

yǐ kāi yuán lì kǎo yuán jiā shí nián dōng zhì rì zài dòu shí sì dù yǔ chéng tiān suǒ cè hé

以《开元历》考元嘉十年冬至，日在斗十四度，与承天所测合。

dà míng bā nián zǔ chōng zhī shàng dà míng lì dōng zhì zài dòu shí yī dù kāi yuán lì yīng zài dòu shí sān dù

大明八年，祖冲之上《大明历》，冬至在斗十一度，《开元历》应在斗十三度。

liáng tiān jiàn bā nián chōng zhī zǐ yuán wài sàn qí shì láng héng zhī shàng qí jiā shù

梁天监八年，冲之子员外散骑侍郎恒之上其家术。

zhào tài shǐ lìng jiāng zuò dà jiàng dào xiù děng jiào zhī shàng jù dà míng yòu wǔ shí nián rì dù yì chà

诏太史令将作大匠道秀等较之，上距大明又五十年，日度益差。

qí míng nián rùn yuè shí liù rì yuè shí zài xū shí dù rì yīng zài zhāng sì dù

其明年，闰月十六日，月蚀，在虚十度，日应在张四度。

chéng tiān lì zài zhāng liù dù chōng zhī lì zài zhāng èr dù

承天历在张六度，冲之历在张二度。

dà tóng jiǔ nián yú guǎng dāo děng yì jiāng jí hé chéng tiān jù yǐ yuè shí chōng bù rì suǒ zài

大同九年，虞广刂等议：“姜岌、何承天俱以月蚀冲步日所在。

chéng tiān suī yí jí sān dù rán qí dōng zhì yì shàng jí sān rì

承天虽移岌三度，然其冬至亦上岌三日。

chéng tiān zài dòu shí sān sì dù ér jí zài dòu shí qī dù

承天在斗十三四度，而岌在斗十七度。

qí shí fēi yí

其实非移。

zǔ chōng zhī wèi wéi shí chà yǐ tuī jīn dōng zhì rì zài dòu jiǔ dù yòng qiú zhōng xīng bù hé

祖冲之谓为实差，以推今冬至，日在斗九度，用求中星不合。

zì jí zhì jīn jiāng èr bǎi nián ér dōng zhì zài dòu shí èr dù

自岌至今，将二百年，而冬至在斗十二度。

rán rì zhī suǒ zài nán zhī yàn yǐ zhōng xīng zé lòu kè bù dìng

然日之所在难知，验以中星，则漏刻不定。

hàn shì kè hūn míng zhōng xīng wèi fǎ yǐ qiǎn

汉世课昏明中星，为法已浅。

jīn hou yè bàn zhōng xīng yǐ qiú rì chōng jìn yú de mì

今候夜半中星，以求日冲，近于得密。

ér shuǐ yǒu qīng zhuó hú yǒu zēng jiǎn huò jī chén suǒ yōng gù lòu yǒu chí jí

而水有清浊，壶有增减，或积尘所拥，故漏有迟疾。

chén děng pín yè hou zhōng xīng ér qián hòu xiāng chà huò zhì sān dù

臣等频夜候中星，而前后相差或至三度。

dà lüè dōng zhì yuǎn bù guò dòu shí sì dù jìn bù chū shí dù

大略冬至远不过斗十四度，近不出十度。

yòu yǐ jiǔ nián sān yuè shí wǔ rì yè bàn yuè zài fáng sì dù shí

”又以九年三月十五日夜半，月在房四度蚀。

jiǔ yuè shí wǔ rì yè bàn yuè zài mǎo sān dù shí

九月十五日夜半，月在昴三度蚀。

yǐ qí chōng jì dōng zhì jiē zài dòu shí èr dù

以其冲计，冬至皆在斗十二度。

zì jiāng jí hé chéng tiān suǒ cè xià jí dà tóng rì yǐ què chà èr dù

自姜岌、何承天所测，下及大同，日已却差二度。

ér chún fēng yǐ wéi jìn sòng yǐ lái sān bǎi yú suì yǐ yuè shí chōng kǎo zhī gù zài dòu shí sān sì dù jiān fēi yǐ

而淳风以为晋、宋以来三百余岁，以月蚀冲考之，固在斗十三四度间，非矣。

liú xiào sūn jiǎ zǐ yuán lì tuī tài chū dōng zhì zài qiān niú chū xià jí jìn tài yuán sòng yuán jiā jiē zài dòu shí qī dù

刘孝孙《甲子元历》，推太初冬至在牵牛初，下及晋太元、宋元嘉皆在斗十七度。

kāi huáng shí sì nián zài dòu shí sān dù

开皇十四年，在斗十三度。

ér liú zhuō lì rén shòu sì nián dōng zhì rì zài huáng dào dòu shí dù yú chì dào dòu shí yī dù yě

而刘焯历仁寿四年冬至，日在黄道斗十度，于赤道斗十一度也。

qí hòu xiào sūn gǎi cóng zhuō fǎ ér rén shòu sì nián dōng zhì rì yì zài dòu shí dù

其后孝孙改从焯法，而仁寿四年冬至，日亦在斗十度。

zhuō zú hòu zhòu xuán yǐ qí qián lì shàng yuán qǐ xū wǔ dù tuī hàn tài chū yóu bù jí qiān niú nǎi gèng qǐ xū qī dù gù tài chū zài dòu èr shí sān dù yǒng píng zài dòu èr shí yí dù bìng yǔ jīn lì hé

焯卒后，胄玄以其前历上元起虚五度，推汉太初，犹不及牵牛，乃更起虚七度，故太初在斗二十三度，永平在斗二十一度，并与今历合。

ér rén shòu sì nián dōng zhì zài dòu shí sān dù yǐ yàn jìn shì yòu bù dǎi qí qián lì yǐ

而仁寿四年，冬至在斗十三度，以验近事，又不逮其前历矣。

wù yín lì tài chū yuán nián xīn yǒu dōng zhì jìn jí jiǎ zǐ rì zài qiān niú sān dù

《戊寅历》，太初元年辛酉冬至，进及甲子，日在牵牛三度。

yǒng píng shí yī nián de wù wǔ dōng zhì jìn jí xīn yǒu zài dòu èr shí liù dù

永平十一年，得戊午冬至，进及辛酉，在斗二十六度。

zhì yuán jiā zhōng qì shàng jǐng chū sān rì ér dōng zhì yóu zài dòu shí qī dù

至元嘉，中气上景初三日，而冬至犹在斗十七度。

yù yǐ qiú hé fǎn gèng shī zhī

欲以求合，反更失之。

yòu qū xún xiào sūn zhī lùn ér bù zhī xiào sūn yǐ biàn cóng huáng jí gù wèi chún fēng děng suǒ bó

又曲循孝孙之论，而不知孝孙已变从《皇极》，故为淳风等所驳。

suì chà zhī shù yóu cǐ bù xíng

岁差之术，由此不行。

yǐ tài shǐ zhù jì yuè shí chōng kǎo rì dù lín dé yuán nián jiǔ yuè gēng shēn yuè shí zài lóu shí dù

以太史注记月蚀冲考日度，麟德元年九月庚申，月蚀在娄十度。

zhì kāi yuán sì nián liù yuè gēng shēn yuè shí zài niú liù dù

至开元四年六月庚申，月蚀在牛六度。

jiào lín dé lì lǜ chà sān dù zé jīn dōng zhì dìng zài chì dào dòu shí dù

较《麟德历》率差三度，则今冬至定在赤道斗十度。

yòu huáng jí lì suì chà jiē zì huáng dào mìng zhī qí měi suì zhōu fēn cháng dāng nán zhì zhī guǐ yǔ chì dào xiāng jiào suǒ jiǎn yóu duō

又《皇极历》，岁差皆自黄道命之，其每岁周分，常当南至之轨，与赤道相较，所减尤多。

jì huáng dào chà sān shí liù dù chì dào chà sì shí yú dù suī měi suì dùn zhī bù zú wèi guò

计黄道差三十六度，赤道差四十余度，虽每岁遁之，不足为过。

rán lì fǎ zhī tǐ yi jǐn qí yuán shì yǐ kāi yuán lì jiē zì chì dào tuī zhī nǎi yǐ jīn yǒu shù cóng biàn huáng dào

然立法之体，宜尽其原，是以《开元历》皆自赤道推之，乃以今有术从变黄道。

lì sān xià

历三下

qí bā rì chán yíng suō lüè lì yuē

其八《日躔盈缩略例》曰：

běi qí zhāng zi xìn jī hòu hé shí jiā shí jué rì xíng yǒu rù qì chà rán sǔn yì wèi de qí zhèng

北齐张子信积候合蚀加时，觉日行有入气差，然损益未得其正。

zhì liú zhuō lì yíng suō chán shuāi shù yǔ sì xiàng shēng jiàng

至刘焯，立盈缩躔衰术，与四象升降。

lín dé lì yīn zhī gēng míng chán chà

《麟德历》因之，更名躔差。

fán yīn yáng wǎng lái jiē xún jī ér biàn

凡阴阳往来，皆驯积而变。

rì nán zhì qí xíng zuì jí jí ér jiàn sǔn zhì chūn fēn jí zhōng ér hòu chí

日南至，其行最急，急而渐损，至春分及中而后迟。

dài rì běi zhì qí xíng zuì shū ér jiàn yì zhī yǐ zhì qiū fēn yòu jí zhōng ér hòu yì jí

迨日北至，其行最舒，而渐益之，以至秋分又及中而后益急。

jí jí ér hán ruò shū jí ér yù ruò jí zhōng ér yǔ yì zhī qì jiāo zì rán zhī shù yě

急极而寒若，舒极而燠若，及中而雨晹之气交，自然之数也。

zhuō shù yú chūn fēn qián yī rì zuì jí hòu yī rì zuì shū

焯术于春分前一日最急，后一日最舒；

qiū fēn qián yī rì zuì shū hòu yī rì zuì jí

秋分前一日最舒，后一日最急。

shū jí tóng yú èr zhì ér zhōng jiān yī rì píng xíng

舒急同于二至，而中间一日平行。

qí shuō fēi shì

其说非是。

dāng yǐ èr shí sì qì guǐ jǐng kǎo rì chán yíng suō ér mì yú jiā shí

当以二十四气晷景，考日躔盈缩而密于加时。

qí jiǔ jiǔ dào yì yuē

其九《九道议》曰：

hóng fàn chuán yún rì yǒu zhōng dào yuè yǒu jiǔ háng

《洪范传》云：“日有中道，月有九行。

zhōng dào wèi huáng dào yě

”中道，谓黄道也。

jiǔ háng zhě qīng dào èr chū huáng dào dōng

九行者，青道二，出黄道东；

zhū dào èr chū huáng dào nán

朱道二，出黄道南；

bái dào èr chū huáng dào xi

白道二，出黄道西；

hēi dào èr chū huáng dào běi

黑道二，出黄道北。

lì chūn chūn fēn yuè dōng cóng qīng dào

立春、春分，月东从青道；

lì xià xià zhì yuè nán cóng zhū dào

立夏、夏至，月南从朱道；

lì qiū qiū fēn yuè xi cóng bái dào

立秋、秋分，月西从白道；

lì dōng dōng zhì yuè běi cóng hēi dào

立冬、冬至，月北从黑道。

hàn shǐ guān jiù shì jiǔ dào shù fèi jiǔ liú hóng pō cǎi yǐ zhe chí jí yīn yáng lì rán běn yǐ xiāo xi wèi qí ér shù bù chuán

汉史官旧事，九道术废久，刘洪颇采以著迟疾阴阳历，然本以消息为奇，而术不传。

tuī yīn yáng lì jiāo zài dōng zhì xià zhì zé yuè xíng qīng dào bái dào suǒ jiāo zé tóng ér chū rù zhī xíng yì

推阴阳历交在冬至、夏至，则月行青道、白道，所交则同，而出入之行异。

gù qīng dào zhì chūn fēn zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào zhèng dōng

故青道至春分之宿，及其所冲，皆在黄道正东；

bái dào zhì qiū fēn zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào zhèng xi

白道至秋分之宿，及其所冲，皆在黄道正西。

ruò yīn yáng lì jiāo zài lì chūn lì qiū zé yuè xún zhū dào hēi dào suǒ jiāo zé tóng ér chū rù zhī xíng yì

若阴阳历交在立春、立秋，则月循朱道、黑道，所交则同，而出入之行异。

gù zhū dào zhì lì xià zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào xī nán

故朱道至立夏之宿，及其所冲，皆在黄道西南；

hēi dào zhì lì dōng zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào dōng běi

黑道至立冬之宿，及其所冲，皆在黄道东北。

ruò yīn yáng lì jiāo zài chūn fēn qiū fēn zhī sù zé yuè xíng zhū dào hēi dào suǒ jiāo zé tóng ér chū rù zhī xíng yì

若阴阳历交在春分、秋分之宿，则月行朱道、黑道，所交则同，而出入之行异。

gù zhū dào zhì xià zhì zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào zhèng nán

故朱道至夏至之宿，及其所冲，皆在黄道正南；

hēi dào zhì dōng zhì zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào zhèng běi ruò yīn yáng lì jiāo zài lì xià lì dōng zé yuè xún qīng dào bái dào suǒ jiāo zé tóng ér chū rù zhī xíng yì

黑道至冬至之宿，及其所冲，皆在黄道正北，若阴阳历交在立夏、立冬，则月循青道、白道，所交则同，而出入之行异。

gù qīng dào zhì lì chūn zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào dōng nán

故青道至立春之宿，及其所冲，皆在黄道东南；

bái dào zhì lì qiū zhī sù jí qí suǒ chōng jiē zài huáng dào xī běi

白道至立秋之宿，及其所冲，皆在黄道西北。

qí dà jì jiē jiān èr dào ér shí fēn zhǔ bā jié hé yú sì zhèng sì wéi

其大纪皆兼二道，而实分主八节，合于四正四维。

àn yīn yáng lì zhōng zhōng zhī suǒ jiāo zé yuè xíng zhèng dāng huáng dào qù jiāo qī rì qí xíng jiǔ shí yí dù qí yú yī xiàng zhī lǜ ér de bā háng zhī zhōng

按阴阳历中终之所交，则月行正当黄道，去交七日，其行九十一度，齐于一象之率，而得八行之中。

bā háng yǔ zhōng dào ér jiǔ shì wèi jiǔ dào

八行与中道而九，是谓九道。

fán bā háng zhèng yú chūn qiū qí qù huáng dào liù dù zé jiāo zài dōng xià

凡八行正于春秋，其去黄道六度，则交在冬夏；

zhèng yú dōng xià qí qù huáng dào liù dù zé jiāo zài chūn qiū

正于冬夏，其去黄道六度，则交在春秋。

yì jiǔ liù qī bā dié wèi zhōng shǐ zhī xiàng yě

《易》九六、七八，迭为终始之象也。

qián kūn dìng wèi zé bā háng gè dāng qí zhèng

乾坤定位，则八行各当其正。

jí qí hán shǔ xiāng tuī huì shuò xiāng yì zé zài nán zhě biàn ér jū běi zài dōng zhě xǐ ér wèi xi qū shēn xiāo xī zhī xiàng yě

及其寒暑相推，晦朔相易，则在南者变而居北，在东者徙而为西，屈伸、消息之象也。

huáng dào zhī chà shǐ zì chūn fēn qiū fēn chì dào suǒ jiāo qián hòu gè wǔ dù wéi xiàn

黄道之差，始自春分、秋分，赤道所交前后各五度为限。

chū huáng dào zēng duō chì dào èr shí sì fēn zhī shí èr měi xiàn sǔn yī jí jiǔ xiàn shù zhōng yú sì lǜ chì dào sì shí wǔ dù ér huáng dào sì shí bā dù zhì sì lì zhī jì yí dù shǎo qiáng yī píng

初，黄道增多赤道二十四分之十二，每限损一，极九限，数终于四，率赤道四十五度而黄道四十八度，至四立之际，一度少强，依平。

fù cóng sì qǐ chū xiàn wǔ dù chì dào zēng duō huáng dào èr shí sì fēn zhī sì měi xiàn yì yī jí jiǔ xiàn ér zhǐ zhōng yú shí èr lǜ chì dào sì shí wǔ dù ér huáng dào sì shí èr dù fù de dōng xià zhì zhī zhōng yǐ

复从四起，初限五度，赤道增多黄道二十四分之四，每限益一，极九限而止，终于十二，率赤道四十五度而黄道四十二度，复得冬、夏至之中矣。

yuè dào zhī chà shǐ zì jiāo chū jiāo zhōng huáng dào suǒ jiāo yì jù jiāo qián hòu wǔ dù wéi xiàn

月道之差，始自交初、交中，黄道所交亦距交前后五度为限。

chū xiàn yuè dào zēng duō huáng dào sì shí bā fēn zhī shí èr měi xiàn sǔn yī jí jiǔ xiàn ér zhǐ shù zhōng yú sì lǜ huáng dào sì shí wǔ dù ér yuè dào sì shí liù dù bàn nǎi yí dù qiáng yī píng

初限，月道增多黄道四十八分之十二，每限损一，极九限而止，数终于四，率黄道四十五度而月道四十六度半，乃一度强，依平。

fù cóng sì qǐ chū xiàn wǔ dù yuè dào chà shǎo huáng dào sì shí bā fēn zhī sì měi xiàn yì yī jí jiǔ xiàn ér zhǐ zhōng yú shí èr lǜ huáng dào sì shí wǔ dù ér yuè dào sì shí sān dù bàn zhì yīn yáng lì èr jiāo zhī bàn yǐ

复从四起，初限五度，月道差少黄道四十八分之四，每限益一，极九限而止，终于十二，率黄道四十五度而月道四十三度半，至阴阳历二交之半矣。

fán jìn jiāo chū xiàn zēng shí èr fēn zhě zhì bàn jiāo mò xiàn jiǎn shí èr fēn qù jiāo sì shí liù dù de sǔn yì zhī píng lǜ

凡近交初限增十二分者，至半交末限减十二分，去交四十六度得损益之平率。

fu rì xíng yǔ suì chà xié qiān yuè xíng suí jiāo xiàn ér biàn dùn fú xiāng xiāo tiǎo nǜ xiāng bǔ zé jiǔ dào zhī shù kě zhī yǐ

夫日行与岁差偕迁，月行随交限而变，遁伏相消，朓朒相补，则九道之数可知矣。

qí yuè dào suǒ jiāo yǔ èr fēn tóng dù zé chì dào hēi dào jìn jiāo chū xiàn huáng dào zēng èr shí sì fēn zhī shí èr yuè dào zēng sì shí bā fēn zhī shí èr

其月道所交与二分同度，则赤道、黑道近交初限，黄道增二十四分之十二，月道增四十八分之十二。

zhì bàn jiāo zhī mò qí jiǎn yì rú zhī

至半交之末，其减亦如之。

gù yú jiǔ xiàn zhī jì huáng dào chà sān dù yuè dào chà yí dù bàn gài sǔn yì zhī shù qí yě

故于九限之际，黄道差三度，月道差一度半，盖损益之数齐也。

ruò suǒ jiāo yǔ sì lì tóng dù zé huáng dào zài sǔn yì zhī zhōng yuè dào chà sì shí bā fēn zhī shí èr

若所交与四立同度，则黄道在损益之中，月道差四十八分之十二。

yuè dào zhì sǔn yì zhī zhōng huáng dào chà èr shí sì fēn zhī shí èr

月道至损益之中，黄道差二十四分之十二。

yú jiǔ xiàn zhī jì huáng dào chà sān dù yuè dào chà sì fēn dù zhī sān jiē tiǎo nǜ xiāng bǔ yě

于九限之际，黄道差三度，月道差四分度之三，皆朓朒相补也。

ruò suǒ jiāo yǔ èr zhì tóng dù zé qīng dào bái dào jìn jiāo chū xiàn huáng dào jiǎn èr shí sì fēn zhī shí èr yuè dào zēng sì shí bā fēn zhī shí èr

若所交与二至同度，则青道、白道近交初限，黄道减二十四分之十二，月道增四十八分之十二。

zhì bàn jiāo zhī mò huáng dào zēng èr shí sì fēn zhī shí èr yuè dào jiǎn sì shí bā fēn zhī shí èr

至半交之末，黄道增二十四分之十二，月道减四十八分之十二。

yú jiǔ xiàn zhī jì huáng dào yǔ yuè dào chà tóng gài dùn fú xiāng xiāo yě

于九限之际，黄道与月道差同，盖遁伏相消也。

rì chū rù chì dào èr shí sì dù yuè chū rù huáng dào liù dù xiāng jù zé sì fēn zhī yī gù yú jiǔ dào zhī biàn yǐ sì lì wèi zhōng jiāo

日出入赤道二十四度，月出入黄道六度，相距则四分之一，故于九道之变，以四立为中交。

zài èr fēn zēng sì fēn zhī yī ér yǔ huáng dào dù xiāng bàn

在二分，增四分之一，而与黄道度相半。

zài èr zhì jiǎn sì fēn zhī yī ér yǔ huáng dào dù zhèng jūn

在二至，减四分之一，而与黄道度正均。

gù tuī jí qí shù yǐn ér shēn zhī měi qì yí yī hou

故推极其数，引而伸之，每气移一候。

yuè dào suǒ chà zēng sǔn jiǔ fēn zhī yī qī shí èr hou ér jiǔ dào jiū yǐ

月道所差，增损九分之一，七十二候而九道究矣。

fán yuè jiāo yī zhōng tuì qián suǒ jiāo yí dù jí yú bā wàn jiǔ qiān qī bǎi qī shí sān fēn dù zhī sì wàn èr qiān wǔ bǎi sān shǎo bàn jī èr bǎi èr shí yī yuè jí fēn qī qiān qī bǎi wǔ shí sān ér jiāo dào zhōu tiān yǐ

凡月交一终，退前所交一度及余八万九千七百七十三分度之四万二千五百三少半，积二百二十一月及分七千七百五十三，而交道周天矣。

yīn ér bàn zhī jiāng jiǔ nián ér jiǔ dào zhōng

因而半之，将九年而九道终。

yǐ sì xiàng kǎo zhī gè jù hé shuò suǒ jiāo rù qī shí èr hòu

以四象考之，各据合朔所交，入七十二候。

zé qí bā dào zhī xíng yě

则其八道之行也。

yǐ shuò jiāo wèi jiāo chū wàng jiāo wèi jiāo zhōng

以朔交为交初，望交为交中。

ruò jiāo chū zài dōng zhì chū hou ér rù yīn lì zé xíng qīng dào

若交初在冬至初候而入阴历，则行青道。

yòu shí sān rì qī shí liù fēn rì zhī sì shí liù zhì jiāo zhōng de suǒ chōng zhī sù biàn rù yáng lì yì xíng qīng dào

又十三日七十六分日之四十六，至交中得所冲之宿，变入阳历，亦行青道。

ruò jiāo chū rù yáng lì zé bái dào yě

若交初入阳历，则白道也。

gù kǎo jiāo chū suǒ rù ér zhōu tiān zhī dù kě zhī

故考交初所入，而周天之度可知。

ruò wàng jiāo zài dōng zhì chū hou zé jiǎn shí sān rì sì shí liù fēn shì dà xuě chū hou yīn yáng lì ér zhèng qí xíng yě

若望交在冬至初候，则减十三日四十六分，视大雪初候阴阳历而正其行也。

qí shí guǐ lòu zhōng xīng lüè lì yuē

其十《晷漏中星略例》曰：

rì xíng yǒu nán běi guǐ lòu yǒu cháng duǎn

日行有南北，晷漏有长短。

rán èr shí sì qì guǐ chà xú jí bù tóng zhě jù gǔ shǐ rán yě

然二十四气晷差徐疾不同者，句股使然也。

zhí guī zhōng zé chà chí yǔ jù gǔ shù qí zé chà jí

直规中则差迟，与句股数齐则差急。

suí chén jí gāo xià suǒ yù bù tóng rú huáng dào kè lòu

随辰极高下，所遇不同，如黄道刻漏。

cǐ nǎi shù zhī qiǎn zhě jìn dài qiě yóu wèi xiǎo

此乃数之浅者，近代且犹未晓。

jīn tuī huáng dào qù jí yǔ guǐ jǐng lòu kè hūn jù zhōng xīng sì shù fǎn lǚ xiāng qiú xiāo xī tóng lǜ xuán xiāng wéi zhōng yǐ hé jiǔ fù zhī biàn

今推黄道去极，与晷景、漏刻、昏距，中星四术返履相求，消息同率，旋相为中，以合九服之变。

qí shí yī rì shí yì yuē

其十一《日蚀议》曰：

xiǎo yǎ shí yuè zhī jiāo shuò rì xīn mǎo

《小雅》“十月之交，朔日辛卯”。

yú guǎng dāo yǐ lì tuī zhī zài yōu wáng liù nián

虞广刂以历推之，在幽王六年。

kāi yuán lì dìng jiāo fēn sì wàn sān qiān sì bǎi èr shí jiǔ rù shí xiàn jiā shí zài zhòu

《开元历》定交分四万三千四百二十九，入蚀限，加时在昼。

jiāo huì ér shí shù zhī cháng yě

交会而蚀，数之常也。

shī yún bǐ yuè ér shí zé wéi qí cháng

《诗》云： “彼月而食，则维其常。

cǐ rì ér shí yún hé bù zāng

此日而食，云何不臧。

rì jūn dào yě wú fěi pò zhī biàn

”日，君道也，无朏魄之变；

yuè chén dào yě yuǎn rì yì míng jìn rì yì kuī

月，臣道也，远日益明，近日益亏。

wàng yǔ rì guǐ xiāng huì zé xǐ ér jìn yuǎn yuǎn jí yòu xǐ ér jìn jiāo suǒ yǐ zhe chén rén zhī xiàng yě

望与日轨相会，则徙而浸远，远极又徙而近交，所以著臣人之象也。

wàng ér zhèng yú huáng dào shì wèi chén gàn jūn míng zé yáng sī shí zhī yǐ

望而正于黄道，是谓臣干君明，则阳斯蚀之矣。

shuò ér zhèng yú huáng dào shì wèi chén yōng jūn míng zé yáng wèi zhī shí yǐ

朔而正于黄道，是谓臣壅君明，则阳为之蚀矣。

qiě shí yuè zhī jiāo yú lì dāng shí jūn zǐ yóu yǐ wéi biàn shī rén dào zhī

且十月之交，于历当蚀，君子犹以为变，诗人悼之。

rán zé gǔ zhī tài píng rì bù shí xīng bù bèi gài yǒu zhī yǐ

然则古之太平，日不蚀，星不孛，盖有之矣。

ruò guò zhì wèi fēn yuè huò biàn xíng ér bì zhī

若过至未分，月或变行而避之；

huò wǔ xīng qián zài rì xià yù wǔ ér jiù zhī

或五星潜在日下，御侮而救之；

huò shè jiāo shù qiǎn huò zài yáng lì yáng shèng yīn wēi zé bù shí

或涉交数浅，或在阳历，阳盛阴微则不蚀；

huò dé zhī xiū míng ér yǒu xiǎo shěng yān zé tiān wèi zhī yǐn suī jiāo ér bù shí

或德之休明，而有小眚焉，则天为之隐，虽交而不蚀。

cǐ sì zhě jiē dé jiào zhī suǒ yóu shēng yě

此四者，皆德教之所由生也。

sì xù zhī zhōng fēn tóng dào zhì xiāng guò jiāo ér yǒu shí zé tiān dào zhī cháng

四序之中，分同道，至相过，交而有蚀，则天道之常。

rú liú xīn gǔ kuǐ jiē jìn gǔ dà rú qǐ bù zhī guǐ dào suǒ jiāo shuò wàng tóng shù zāi

如刘歆、贾逵，皆近古大儒，岂不知轨道所交，朔望同术哉？

yǐ rì shí fēi cháng gù quē ér bù lùn

以日蚀非常，故阙而不论。

huáng chū yǐ lái zhì lì zhě shǐ kè rì shí shū mì jí zhāng zi xìn ér yì xiáng

黄初已来，治历者始课日蚀疏密，及张子信而益详。

liú zhuō zhāng zhòu xuán zhī tú zì fù qí shù wèi rì yuè jiē kě yǐ mì lǜ qiú shì zhuān yú lì jì zhě yě

刘焯、张胄玄之徒自负其术，谓日月皆可以密率求，是专于历纪者也。

yǐ wù yín lín dé lì tuī chūn qiū rì shí dà zuì jiē rù shí xiàn

以《戊寅》、《麟德历》推《春秋》日蚀，大最皆入蚀限。

yú lì yīng shí ér chūn qiū bù shū zhě shàng duō zé rì shí bì zài jiāo xiàn qí rù xiàn zhě bù bì jǐn shí

于历应蚀而《春秋》不书者尚多，则日蚀必在交限，其入限者不必尽蚀。

kāi yuán shí èr nián qī yuè wù wǔ shuò yú lì dāng shí bàn qiáng zì jiāo zhǐ zhì yú shuò fāng hou zhī bù shí

开元十二年七月戊午朔，于历当蚀半强，自交趾至于朔方，候之不蚀。

shí sān nián shí èr yuè gēng xū shuò yú lì dāng shí tài bàn shí dōng fēng tài shān hái cì liáng sòng jiān huáng dì chè shàn bù jǔ lè bù gài sù fú rì yì bù shí

十三年十二月庚戌朔，于历当蚀太半，时东封泰山，还次梁、宋间，皇帝彻饍，不举乐，不盖，素服，日亦不蚀。

shí qún chén yǔ bā huāng jūn zhǎng zhī lái zhù jì zhě

时群臣与八荒君长之来助祭者。

jiàng wù yǐ xū bù kě shèng shǔ jiē fèng shòu chēng qìng sù rán shén fú

降物以需，不可胜数，皆奉寿称庆，肃然神服。

suī suàn shù guāi chuǎn bù yí rú cǐ rán hòu zhī dé zhī dòng tiān bù sì zhōng rì yǐ

虽算术乖舛，不宜如此，然后知德之动天，不俟终日矣。

ruò yīn kāi yuán èr shí qǔ biàn jiāo xiàn ér cóng zhī zé chà zhě yì duō

若因开元二蚀，曲变交限而从之，则差者益多。

zì kāi yuán zhì lì shǐ guān měi suì jiào jié qì zhōng guǐ yīn jiǎn jiā shí xiǎo yú suī dà shù yǒu cháng rán yì yǔ shí tuī yí měi suì bù děng

自开元治历，史官每岁较节气中晷，因检加时小余，虽大数有常，然亦与时推移，每岁不等。

guǐ biàn ér zhǎng zé rì xíng huáng dào nán

晷变而长，则日行黄道南；

guǐ biàn ér duǎn zé rì xíng huáng dào běi

晷变而短，则日行黄道北。

xíng ér nán zé yīn lì zhī jiāo yě huò shī

行而南，则阴历之交也或失；

xíng ér běi zé yáng lì zhī jiāo yě huò shī

行而北，则阳历之交也或失。

rì zài huáng dào zhī zhōng qiě yóu yǒu biàn kuàng yuè xíng jiǔ dào hu

日在黄道之中，且犹有变，况月行九道乎！

dù yù yún rì yuè dòng wù suī xíng dù yǒu dà liàng bù néng bù xiǎo yǒu yíng suō

杜预云：“日月动物，虽行度有大量，不能不小有盈缩。

gù yǒu suī jiāo huì ér bù shí zhě huò yǒu pín jiāo ér shí zhě

故有虽交会而不蚀者，或有频交而蚀者。

shì yě

”是也。

gù jiào lì bì jī gǔ shǐ kuī shí shēn qiǎn jiā shí tiǎo nǜ yīn yáng qí shù xiāng yè zhě fǎn fù xiāng qiú yóu lì shù zhī zhōng yǐ hé chén xiàng zhī biàn

故较历必稽古史，亏蚀深浅、加时朓朒阴阳，其数相叶者，反复相求，由历数之中，以合辰象之变；

guān chén xiàng zhī biàn fǎn qiú lì shǔ zhī zhōng

观辰象之变，反求历数之中。

lèi qí suǒ tóng ér zhōng kě zhī yǐ

类其所同，而中可知矣；

biàn qí suǒ yì ér biàn kě zhī yǐ

辨其所异，而变可知矣。

qí xún dù zé hé yú lì shī xíng zé hé yú zhàn

其循度则合于历，失行则合于占。

zhàn dào shùn chéng cháng zhí zhōng yǐ zhuī biàn

占道顺成，常执中以追变；

lì dào nì shù cháng zhí zhōng yǐ sì biàn

历道逆数，常执中以俟变。

zhī cǐ zhī shuō zhě tiān dào rú shì zhū zhǎng

知此之说者，天道如视诸掌。

lüè lì yuē jiù lì kǎo rì shí qiǎn shēn jiē zì zhāng zi xìn suǒ chuán yún jī hou suǒ de ér wèi xiǎo qí rán yě

《略例》曰：旧历考日蚀浅深，皆自张子信所传，云积候所得，而未晓其然也。

yǐ yuán yí dù rì yuè zhī jìng nǎi yǐ yuè jìng zhī bàn jiǎn rù jiāo chū xiàn yí dù bàn yú wèi àn xū bàn jìng

以圆仪度日月之径，乃以月径之半减入交初限一度半，余为暗虚半径。

yǐ yuè qù huáng dào měi dù chā shù lìng èr jìng xiāng yǎn yǐ yàn shí fēn yǐ suǒ rù rì chí jí chéng jìng wèi fàn suǒ yòng kè shù dà shuài qù jiāo bù jí sān dù jí yuè xíng méi zài àn xū jiē rù jì xiàn

以月去黄道每度差数，令二径相掩，以验蚀分，以所入日迟疾乘径，为泛所用刻数，大率去交不及三度，即月行没在暗虚，皆入既限。

yòu bàn rì yuè zhī jìng jiǎn chūn fēn rù jiāo chū xiàn xiāng qù dù shù yú wèi xié shè suǒ chà

又半日月之径，减春分入交初限相去度数，余为斜射所差。

nǎi kǎo chā shù yǐ lì jì xiàn

乃考差数，以立既限。

ér yōu yóu jìn tuì yú èr dù zhōng jiān yì lìng èr jìng xiāng yǎn yǐ zhī rì shí fēn shù

而优游进退于二度中间，亦令二径相掩，以知日蚀分数。

yuè jìng yú jì xiàn zhī nán zé suī zài yīn lì ér suǒ kuī lèi tóng wài dào xié wàng shǐ rán yě

月径逾既限之南，则虽在阴历，而所亏类同外道，斜望使然也。

jì xiàn zhī wài yīng xiàng wài shí wài dào jiāo fēn zhǔn yòng cǐ lì

既限之外，应向外蚀，外道交分，准用此例。

yǐ jiào gǔ jīn rì shí sì shí sān shì yuè shí jiǔ shí jiǔ shì kè jiē dì yī

以较古今日蚀四十三事，月蚀九十九事，课皆第一。

shǐ rì shí jiē bù kě yǐ cháng shù qiú zé wú yǐ jī lì shǔ zhī shū mì

使日蚀皆不可以常数求，则无以稽历数之疏密。

ruò jiē kě yǐ cháng shù qiú zé wú yǐ zhī zhèng jiào zhī xiū jiù

若皆可以常数求，则无以知政教之休咎。

jīn gèng shè kǎo rì shí huò xiàn shù de cháng zé hé yú shù

今更设考日蚀或限术，得常则合于数。

yòu rì yuè jiāo huì dà xiǎo xiāng ruò ér yuè zài rì xià zì jīng shī xié shè ér wàng zhī jiǎ zhōng guó shí jì zé nán fāng dài rì zhī xià suǒ kuī cái bàn yuè wài fǎn guān zé jiāo ér bù shí

又日月交会大小相若，而月在日下，自京师斜射而望之，假中国食既，则南方戴日之下所亏才半，月外反观，则交而不蚀。

bù jiǔ fù rì guǐ yǐ dìng shí fēn chén hūn lòu kè yǔ dì xié biàn zé yǔ zhòu suī guǎng kě yǐ yī shù qí zhī yǐ

步九服日晷以定蚀分，晨昏漏刻与地偕变，则宇宙虽广，可以一术齐之矣。

qí shí èr wǔ xīng yì yuē

其十二《五星议》曰：

suì xīng zì shāng zhōu qì chūn qiū zhī jì lǜ bǎi èr shí yú nián ér chāo yī cì

岁星自商、周迄春秋之季，率百二十余年而超一次。

zhàn guó hòu qí xíng jìn jí zhì hàn shàng wēi chà jí āi píng jiān yú shì nǎi jǐn gèng bā shí sì nián ér chāo yī cì yīn yǐ wéi cháng

战国后其行浸急，至汉尚微差，及哀、平间，余势乃尽，更八十四年而超一次，因以为常。

cǐ qí yǔ yú xīng yì yě

此其与余星异也。

jī shì chū zì líng wēi yǎng zhī jīng shòu mù xíng zhèng qì

姬氏出自灵威仰之精，受木行正气。

suì xīng zhǔ nóng xiáng hòu jì píng yān gù zhōu rén cháng yuè qí jī xiáng ér guān shàn bài

岁星主农祥，后稷凭焉，故周人常阅其禨祥，而观善败。

qí shǐ wáng yě cì yú chún huǒ yǐ dá tiān yuán

其始王也，次于鹑火，以达天鼋。

jí qí shuāi yě yín yú xuán xiāo yǐ hài niǎo tǎng

及其衰也，淫于玄枵，以害鸟帑。

qí hòu qún xióng lì zhēng lǐ yuè yǔn huài ér cóng héng gōng shǒu zhī shù xìng

其后群雄力争，礼乐陨坏，而从衡攻守之术兴。

gù suì xīng cháng yíng xíng yú shàng ér hòu wáng bù níng yú xià zé mù wěi shī xíng zhī shì yi jí yú huǒ yùn zhī zhōng lǐ shù rán yě

故岁星常赢行于上，而侯王不宁于下，则木纬失行之势，宜极于火运之中，理数然也。

kāi yuán shí èr nián zhēng yuè gēng wǔ suì xīng zài jìn xián dōng běi chǐ sān cùn zhí zhěn shí èr dù yú lín dé lì zài zhěn shí wǔ dù

开元十二年正月庚午，岁星在进贤东北尺三寸，直轸十二度，于《麟德历》在轸十五度。

tuī ér shàng zhī zhì hàn hé píng èr nián qí shí yuè xià xún suì xīng zài xuān yuán nán duān dà xīng xī běi chǐ suǒ

推而上之，至汉河平二年，其十月下旬，岁星在轩辕南耑大星西北尺所。

lín dé lì zài zhāng èr dù zhí xuān yuán dà xīng

《麟德历》在张二度，直轩辕大星。

shàng xià xiāng jù qī bǎi wǔ shí nián kǎo qí xíng dù yóu wèi shén yíng suō zé āi píng hòu bù fù měi suì jiàn chà yě

上下相距七百五十年，考其行度，犹未甚盈缩，则哀、平后不复每岁渐差也。

yòu shàng bǎi èr shí nián zhì xiào jǐng zhōng yuán sān nián wǔ yuè xīng zài dōng jǐng yuè

又上百二十年，至孝景中元三年五月，星在东井、钺。

lín dé lì zài cān sān dù

《麟德历》在参三度。

yòu shàng liù shí nián de hàn yuán nián qī yuè wǔ xīng jù yú dōng jǐng cóng suì xīng yě yú qín zhèng suì zài yǐ wèi xià zhēng dāng zài jiǎ wǔ

又上六十年，得汉元年七月，五星聚于东井，从岁星也，于秦正岁在乙未，夏正当在甲午。

lín dé lì bái lù bā rì suì xīng liú zī xī yí dù

《麟德历》白露八日，岁星留觜觿一度。

míng nián lì xià fú yú cān

明年立夏，伏于参。

yóu chà xíng wèi jǐn ér yǐ cháng shù qiú zhī shǐ rán yě

由差行未尽，而以常数求之使然也。

yòu shàng èr bǎi qī shí yī nián zhì āi gōng shí qī nián suì zài chún huǒ lín dé lì chū jiàn zài yú guǐ èr dù

又上二百七十一年，至哀公十七年，岁在鹑火，《麟德历》初见在舆鬼二度。

lì dōng jiǔ rì liú xīng sān dù

立冬九日，留星三度。

míng nián qǐ zhé shí rì tuì zhì liǔ wǔ dù yóu bù jí chún huǒ

明年启蛰十日，退至柳五度，犹不及鹑火。

yòu shàng bǎi qī shí bā nián zhì xī gōng wǔ nián suì xīng dāng zài dà huǒ

又上百七十八年，至僖公五年，岁星当在大火。

lín dé lì chū jiàn zài zhāng bā dù míng nián fú yú yì shí liù dù dìng zài chún huǒ chà sān cì yǐ

《麟德历》初见在张八度，明年伏于翼十六度，定在鹑火，差三次矣。

āi gōng yǐ hòu chà xíng jiàn chí xiāng qù yóu jìn

哀公以后，差行渐迟，相去犹近；

āi gōng yǐ qián shuài cháng xíng chí

哀公以前，率常行迟。

ér jiù lì yóu yòng jí lǜ bù zhī hé biàn gù suǒ chà mí duō

而旧历犹用急率，不知合变，故所差弥多。

wǔ wáng gé mìng suì xīng yì zài dà huǒ ér lín dé lì zài dōng bì sān dù zé táng yú yǐ shàng suǒ chà zhōu tiān yǐ

武王革命，岁星亦在大火，而《麟德历》在东壁三度，则唐、虞已上，所差周天矣。

tài chū sān tǒng lì suì xīng shí èr zhōu tiān chāo yī cì tuī shāng zhōu jiān shì dà dǐ jiē hé

《太初》、《三统历》岁星十二周天超一次，推商、周间事，大抵皆合。

yàn kāi yuán zhù jì chà jiǔ shí yú dù gài bù zhī suì xīng hòu lǜ gù yě

验开元注记，差九十余度，盖不知岁星后率故也。

huáng jí lín dé lì qī zhōu tiān chāo yī cì yǐ tuī hàn wèi jiān shì shàng wèi chà

《皇极》、《麟德历》七周天超一次，以推汉、魏间事尚未差。

shàng yàn chūn qiū suǒ zài yì chà jiǔ shí yú dù gài bù zhī suì xīng qián lǜ gù yě

上验《春秋》所载，亦差九十余度，盖不知岁星前率故也。

tiān bǎo tiān hé lì dé èr lǜ zhī zhōng gù shàng hé yú chūn qiū xià yóu mì yú jì zhù

《天保》、《天和历》得二率之中，故上合于《春秋》，下犹密于记注。

yǐ tuī yǒng píng huáng chū jiān shì yuǎn zhě huò chà sān shí yú dù gài bù zhī zhàn guó hòu suì xīng biàn xíng gù yě

以推永平、黄初间事，远者或差三十余度，盖不知战国后岁星变行故也。

zì hàn yuán shǐ sì nián jù kāi yuán shí èr nián fán shí èr jiǎ zǐ shàng jù yǐn gōng liù nián yì shí èr jiǎ zǐ

自汉元始四年，距开元十二年，凡十二甲子，上距隐公六年，亦十二甲子。

ér èr lì xiāng hé yú qí zhōng huò chà èr cì yú gǔ huò chà sān cì yú jīn qí liǎng hé yú gǔ jīn zhě zhōng jiān yì guāi

而二历相合于其中，或差二次于古，或差三次于今，其两合于古今者，中间亦乖。

yù yī shù yǐ qiú zhī zé bù kě de yě

欲一术以求之，则不可得也。

kāi yuán lì suì xīng qián lǜ sān bǎi jiǔ shí bā rì yú èr qiān èr bǎi yī shí jiǔ miǎo jiǔ shí sān

《开元历》岁星前率，三百九十八日，余二千二百一十九，秒九十三。

zì āi gōng èr shí nián bǐng yín hòu měi jiā dù yú yī fēn jǐn sì bǎi sān shí jiǔ hé cì hé nǎi jiā miǎo shí sān ér zhǐ fán sān bǎi jiǔ shí bā rì yú èr qiān liù bǎi wǔ shí jiǔ miǎo liù ér yǔ rì hé shì wèi suì xīng hòu lǜ

自哀公二十年丙寅后，每加度余一分，尽四百三十九合，次合乃加秒十三而止，凡三百九十八日，余二千六百五十九，秒六，而与日合，是为岁星后率。

zì cǐ yīn yǐ wéi cháng rù hàn yuán shǐ liù nián yě

自此因以为常，入汉元始六年也。

suì xīng chà hé shù yuē zhì āi gōng èr shí nián dōng zhì hé yú jiā rù chà yǐ lái zhōng jī fēn yǐ qián lǜ yuē zhī wèi rù chà hé shù

《岁星差合术》曰：“置哀公二十年冬至合余，加入差已来中积分，以前率约之，为入差合数。

bù jìn zhě rú lì shù rù zhī fǎn qiú dōng zhì hòu hé rì nǎi fù liè rù chà hé shù zēng xià wèi yī suàn chéng ér bàn zhī yíng dà yǎn tōng fǎ wèi rì bù jìn wèi rì yú yǐ jiā hé rì jí chà hé suǒ zài yě

不尽者如历术入之，反求冬至后合日，乃副列入差合数，增下位一算，乘而半之，盈《《大衍》通法为日，不尽为日余，以加合日，即差合所在也。

qiú suì xīng chà xíng jìng shù yǐ hòu zhōng lǜ yuē shàng yuán yǐ lái zhōng jī fēn yì de suǒ qiú

求岁星差行径术，以后终率约上元以来中积分，亦得所求。

ruò jī qí shí xíng dāng cóng yuán shǐ liù nián zhì chà bù zhī zé qián hòu xiāng jù jiān bù róng fà ér shàng yuán zhī shǒu wú hū wēi kōng jī yǐ

若稽其实行，当从元始六年置差步之，则前后相距，间不容发，而上元之首，无忽微空积矣。

chéng tāng fá jié suì zài rén xū kāi yuán lì xīng yǔ rì hé yú jiǎo cì yú dǐ shí dù ér hòu tuì xíng

成汤伐桀，岁在壬戌，《开元历》星与日合于角，次于氐十度而后退行。

qí míng nián tāng shǐ jiàn guó wèi yuán sì shùn xíng yǔ rì hé yú fáng suǒ yǐ jì shāng rén zhī mìng yě

其明年，汤始建国为元祀，顺行与日合于房，所以纪商人之命也。

hòu liù bǎi yī suàn zhì zhòu liù sì zhōu wén wáng chū yuè yú bì shí sān sì suì zài jǐ mǎo xīng zài chún huǒ wǔ wáng sì wèi

后六百一算至纣六祀，周文王初禴于毕，十三祀岁在己卯，星在鹑火，武王嗣位。

kè shāng zhī nián jìn jí yú guǐ ér tuì shǒu dōng jǐng

克商之年，进及舆鬼，而退守东井。

míng nián zhōu shǐ gé mìng shùn xíng yǔ rì hé yú liǔ jìn liú yú zhāng

明年，周始革命，顺行与日合于柳，进留于张。

kǎo qí fēn yě zé fēn shǎn zhī jiān yǔ sān jiān fēng yù zhī jì yě

考其分野，则分陕之间，与三监封域之际也。

chéng wáng sān nián suì zài bǐng wǔ xīng zài dà huǒ táng shū shǐ fēng gù guó yǔ yuē jìn zhī shǐ fēng suì zài dà huǒ

成王三年，岁在丙午，星在大火，唐叔始封，故《国语》曰：“晋之始封，岁在大火。

chūn qiū chuán xī gōng wǔ nián suì zài dà huǒ jìn gōng zǐ zhòng ěr zì pú bēn dí

”《春秋传》僖公五年，岁在大火，晋公子重耳自蒲奔狄。

shí liù nián suì zài shòu xīng shì qí guò wèi yě rén yǔ zhī kuài zi fàn yuē tiān cì yě tiān shì bì xiàng suì jí chún huǒ bì yǒu cǐ hu

十六年，岁在寿星，适齐过卫，野人与之块，子犯曰：“天赐也，天事必象，岁及鹑火必有此乎！

fù yú shòu xīng bì huò zhū hóu

复于寿星，必获诸侯。

èr shí sān nián suì xīng zài wèi mǎo

”二十三年，岁星在胃、昴。

qín bó nà jìn wén gōng

秦伯纳晋文公。

dǒng yīn yuē suì zài dà liáng jiāng jí tiān xíng

董因曰：“岁在大梁，将集天行。

yuán nián shí shěn zhī xīng jìn rén shì jū

元年，实沈之星，晋人是居。

jūn zhī xíng yě suì zài dà huǒ è bó zhī xīng yě shì wèi dà chén

君之行也，岁在大火，阏伯之星也，是谓大辰。

chén yǐ shàn chéng hòu jì shì xiāng táng shū yǐ fēng

辰以善成，后稷是相，唐叔以封。

qiě yǐ chén chū ér yǐ cān rù jiē jìn xiáng yě

且以辰出而以参入，皆晋祥也。

èr shí qī nián suì zài chún huǒ jìn hóu fá wèi qǔ wǔ lù bài chu shī yú chéng pú shǐ huò zhū hóu

” 二十七年，岁在鹑火，晋侯伐卫，取五鹿，败楚师于城濮，始获诸侯。

suì shì jí shòu xīng jiē yǔ kāi yuán lì hé

岁适及寿星，皆与《开元历》合。

xiāng gōng shí bā nián suì xīng zài zōu zī zhī kǒu kāi yuán lì dà hán sān rì xīng yǔ rì hé zài wēi sān dù suì shùn xíng zhì yíng shì bā dù

襄公十八年，岁星在陬訾之口，《开元历》大寒三日，星与日合，在危三度，遂顺行至营室八度。

qí míng nián zhèng zi jiǎo zú

其明年，郑子𫊸卒。

jiāng zàng gōng sūn zǐ yǔ yǔ bì zào chen huì shì yān guò bó yǒu shì qí mén shàng shēng yǒu zǐ yǔ yuē qí yǒu yóu zài hu yú shì suì zài jiàng lóu zhōng ér shǔ

将葬，公孙子羽与裨灶晨会事焉，过伯有氏，其门上生莠，子羽曰：“其莠犹在乎，于是岁在降娄中而曙。

bì zào zhǐ zhī yuē yóu kě yǐ zhōng suì suì bù jí cǐ cì yě

”裨灶指之曰： “犹可以终岁，岁不及此次也。

kāi yuán lì suì xīng zài kuí

”《开元历》，岁星在奎；

kuí jiàng lóu yě

奎，降娄也。

lín dé lì zài wēi

《麟德历》，在危；

wēi xuán xiāo yě

危，玄枵也。

èr shí bā nián chūn wú bīng

二十八年春，无冰。

zǐ shèn yuē suì zài xīng jì ér yín yú xuán xiāo

梓慎曰：“岁在星纪，而淫于玄枵。

bì zào yuē suì qì qí cì ér lǚ yú míng nián zhī cì yǐ hài niǎo tǎng

”裨灶曰：“岁弃其次，而旅于明年之次，以害鸟帑。

zhōu chu è zhī

周、楚恶之。

kāi yuán lì suì xīng zhì nán dòu shí qī dù ér tuì shǒu xi jiàn jiān fù shùn xíng yǔ rì hé yú niú chū

”《开元历》，岁星至南斗十七度，而退守西建间，复顺行，与日合于牛初。

yīng zài xīng jì ér yíng xíng jìn jí xū sù gù yuē yín

应在星纪，而盈行进及虚宿，故曰“淫”。

liú xuán xiāo èr nián zhì sān shí nián

留玄枵二年，至三十年。

kāi yuán lì suì xīng shùn xíng zhì yíng shì shí dù liú

《开元历》，岁星顺行至营室十度，留。

jù zi jiǎo zhī zú yī zhōng yǐ

距子𫊸之卒一终矣。

qí nián bā yuè zhèng rén shā liáng xiāo gù yuē jí qí wáng yě suì zài zōu zī zhī kǒu

其年八月，郑人杀良霄，故曰“及其亡也，岁在陬訾之口。

qí míng nián nǎi jí jiàng lóu

” 其明年，乃及降娄。

zhāo gōng bā nián shí yī yuè chu miè chén

昭公八年十一月，楚灭陈。

shǐ zhào yuē wèi yě

史赵曰：“未也。

chén zhuān xū zhī zú yě

陈，颛顼之族也。

suì zài chún huǒ shì yǐ zú miè

岁在鹑火，是以卒灭。

jīn zài xī mù zhī jīn yóu jiāng fù yóu

今在析木之津，犹将复由。

kāi yuán lì zài jī bā dù xī mù jīn yě

”《开元历》，在箕八度，析木津也。

shí nián chūn jìn jí wù nǚ chū zài xuán xiāo zhī wéi shǒu

十年春，进及婺女初，在玄枵之维首。

chuán yuē zhēng yuè yǒu xīng chū yú wù nǚ

《传》曰：“正月，有星出于婺女。

bì zào yuē jīn cí suì zài zhuān xū zhī xū

”裨灶曰：“今兹岁在颛顼之墟。

shì suì yǔ rì hé yú wēi

”是岁与日合于危。

qí míng nián jìn jí yíng shì fù de shǐ wéi zhī cì

其明年，进及营室，复得豕韦之次。

jǐng wáng wèn cháng hóng yuē jīn zī zhū hóu hé shí jí

景王问苌弘曰：’今兹诸侯何实吉？

hé shí xiōng

何实凶？

duì yuē cài xiōng

”对曰：“蔡凶。

cǐ cài hóu bān shā qí jūn zhī suì suì zài shǐ wéi fú guò cǐ yǐ chu jiāng yǒu zhī

此蔡侯般杀其君之岁，岁在豕韦，弗过此矣，楚将有之。

suì jí dà liáng cài fù chu xiōng

岁及大梁，蔡复楚凶。

zhì shí sān nián suì xīng zài mǎo bì ér chu shì líng wáng chén cài fù fēng

”至十三年，岁星在昴、毕，而楚弑灵王，陈、蔡复封。

chū zhāo gōng jiǔ nián chén zāi

初，昭公九年，陈灾。

bì zào yuē hòu wǔ nián chén jiāng fù fēng

裨灶曰：“后五年，陈将复封。

suì wǔ jí chún huǒ ér hòu chén zú wáng

岁五及鹑火，而后陈卒亡。

zì chén zāi wǔ nián ér suì zài dà liáng chén fù jiàn guó

”自陈灾五年，而岁在大梁，陈复建国。

āi gōng shí qī nián wǔ jí chún huǒ ér chu miè chén

哀公十七年，五及鹑火，而楚灭陈。

shì nián suì xīng yǔ rì hé zài zhāng liù dù

是年，岁星与日合在张六度。

zhāo gōng sān shí yī nián xià wú fá yuè

昭公三十一年夏，吴伐越。

shǐ yòng shī yú yuè yě

始用师于越也。

shǐ mò yuē yuè de suì ér wú fá zhī bì shòu qí xiōng

史墨曰：“越得岁而吴伐之，必受其凶。

shì suì xīng yǔ rì hé yú nán dòu sān dù

”是岁，星与日合于南斗三度。

xī xī gōng liù nián suì yīn zài mǎo xīng zài xī mù

昔僖公六年，岁阴在卯，星在析木。

zhāo gōng sān shí èr nián yì suì yīn zài mǎo ér xīng zài xīng jì

昭公三十二年，亦岁阴在卯，而星在星纪。

gù sān tǒng lì yīn yǐ wéi chāo cì zhī lǜ

故《三统历》因以为超次之率。

kǎo qí shí yóu bǎi èr shí yú nián

考其实，犹百二十余年。

jìn dài zhū lì yù yǐ bā shí sì nián qí zhī cǐ qí suǒ huò yě

近代诸历，欲以八十四年齐之，此其所惑也。

hòu sān shí bā nián ér yuè miè wú

后三十八年而越灭吴。

xīng sān jí dòu niú yǐ rù chà hé èr nián yǐ

星三及斗、牛，已入差合二年矣。

fu wǔ shì gǎn yú zhōng ér wǔ xíng zhī xiáng yìng yú xià wǔ wěi zhī biàn zhāng yú shàng

夫五事感于中，而五行之祥应于下，五纬之变彰于上。

ruò shēng fā ér xiǎng hé xíng dòng ér yǐng suí gù dǔ shī diǎn xíng zhī zhèng zé xīng chén wèi zhī luàn xíng

若声发而响和，形动而影随，故琽失典刑之正，则星辰为之乱行；

gǔ yí lún zhī xù zé tiān shì wéi zhī wú xiàng

汩彝伦之叙，则天事为之无象。

dāng qí luàn xíng wú xiàng yòu kě yǐ lì jì qí hu

当其乱行、无象，又可以历纪齐乎？

gù xiāng gōng èr shí bā nián suì zài xīng jì yín yú xuán xiāo

故襄公二十八年，岁在星纪，淫于玄枵。

zhì sān shí nián bā yuè shǐ jí zōu zī zhī kǒu chāo cì ér qián èr nián shǒu zhī

至三十年八月，始及陬訾之口，超次而前，二年守之。

hàn yuán dǐng zhōng tài bái rù yú tiān yuàn shī xíng zài huáng dào nán sān shí yú dù

汉元鼎中，太白入于天苑，失行，在黄道南三十余度。

jiān suì wǔ dì běi xún shǒu dēng chán yú tái lè bīng shí bā wàn qí jí zhū dà yuān mǎ dà sǐ jūn zhōng

间岁，武帝北巡守，登单于台，勒兵十八万骑，及诛大宛，马大死军中。

jìn xián níng sì nián jiǔ yuè tài bái dāng jiàn bú jiàn zhàn yuē shì wèi shī shě bù yǒu pò jūn bì yǒu wáng guó

晋咸宁四年九月，太白当见不见，占曰：“是谓失舍，不有破军，必有亡国。

shí jiāng fá wú míng nián sān yuè bīng chū tài bái shǐ xī jiàn xī fāng ér wú wáng

” 时将伐吴，明年三月，兵出，太白始夕见西方，而吴亡。

yǒng níng yuán nián zhēng yuè zhì rùn yuè wǔ xīng jīng tiān zòng héng wú cháng

永宁元年，正月至闰月，五星经天，纵横无常；

yǒng xīng èr nián sì yuè bǐng zǐ tài bái fàn láng xīng shī xíng zài huáng dào nán sì shí yú dù

永兴二年四月丙子，太白犯狼星，失行，在黄道南四十余度；

yǒng jiā sān nián zhēng yuè gēng zǐ yíng huò fàn zǐ wēi jiē tiān biàn suǒ wèi yǒu yě zhōng yǐ èr dì meng chen tiān xià dà luàn

永嘉三年正月庚子，荧惑犯紫微：皆天变所未有也，终以二帝蒙尘，天下大乱。

hòu wèi shén ruì èr nián shí èr yuè yíng huò zài hù guā xīng zhōng yī xī hū wáng bù zhī suǒ zài

后魏神瑞二年十二月，荧惑在瓠瓜星中，一夕忽亡，不知所在。

cuī hào yǐ rì chén tuī zhī yuē gēng wǔ zhī xī xīn wèi zhī cháo tiān yǒu yīn yún yíng huò zhī wáng zài cǐ èr rì

崔浩以日辰推之，曰：“庚午之夕，辛未之朝，天有阴云，荧惑之亡，在此二日。

gēng wǔ wèi jiē zhǔ qín xīn wèi xī yí

庚午未皆主秦，辛为西夷。

jīn yáo xìng jù xián yáng shì yíng huò rù qín yǐ

今姚兴据咸阳，是荧惑入秦矣。

qí hòu yíng huò guǒ chū dōng jǐng liú shǒu pán xuán qín zhōng dà hàn chì dì kūn míng shuǐ jié

”其后荧惑果出东井，留守盘旋，秦中大旱赤地，昆明水竭。

míng nián yáo xìng sǐ èr zi jiāo bīng

明年，姚兴死，二子交兵。

sān nián guó miè

三年，国灭。

qí yǒng míng jiǔ nián bā yuè shí sì rì huǒ xīng yīng tuì zài mǎo sān dù xiān lì zài bì

齐永明九年八月十四日，火星应退在昴三度，先历在毕；

èr shí yī rì shǐ nì xíng běi zhuǎn chuí jí lì dōng xíng sè mí shèng

二十一日始逆行，北转，垂及立冬，形色弥盛。

wèi yǒng píng sì nián bā yuè guǐ wèi yíng huò zài dǐ xī fú xī fāng yì xiān qī wǔ shí yú rì suī shí lì shū kuò bù yí ruò cǐ

魏永平四年八月癸未，荧惑在氐，夕伏西方，亦先期五十余日，虽时历疏阔，不宜若此。

duò dà yè jiǔ nián wǔ yuè dīng chǒu yíng huò nì xíng rù nán dòu sè chì rú xuè dà rú sān dòu qì guāng máng zhèn yào zhǎng qī bā chǐ yú dòu zhōng jù sì ér xíng yì tiān biàn suǒ wèi yǒu yě

隋大业九年五月丁丑，荧惑逆行入南斗，色赤如血，大如三斗器，光芒震耀，长七八尺，于斗中句巳而行，亦天变所未有也。

hòu yáng xuán gǎn fǎn tiān xià dà luàn

后杨玄感反，天下大乱。

gù wǔ xīng liú nì fú jiàn zhī xiào biǎo lǐ yíng suō zhī xíng jiē xì zhī yú shí ér xiàng zhī yú zhèng

故五星留逆伏见之效，表里盈缩之行，皆系之于时，而象之于政。

zhèng xiǎo shī zé xiǎo biàn shì wēi ér xiàng wēi shì zhāng ér xiàng zhāng

政小失则小变，事微而象微，事章而象章。

yǐ shì jí xiōng zhī xiàng zé yòu biàn xíng xí qí cháng dù

已示吉凶之象，则又变行，袭其常度。

bù rán zé huáng tiān hé yǐ yīn zhì xià mín jǐng wù rén zhǔ zāi

不然，则皇天何以阴骘下民，警悟人主哉！

jìn dài suàn zhě mèi yú xiàng zhàn zhě mí yú shù dǔ wǔ xīng shī xíng jiē wèi zhī lì chuǎn

近代算者昧于象，占者迷于数，睹五星失行，皆谓之历舛。

suī qī yào xún guǐ yóu huò wèi zhī tiān zāi

虽七曜循轨，犹或谓之天灾。

zhōng yǐ shù xiàng xiāng méng liǎng sàng qí shí

终以数象相蒙，两丧其实。

gù jiào lì bì jī gǔ jīn zhù jì rù qì jūn ér xíng dù qí shàng xià xiāng jù fǎn fù xiāng qiú

故较历必稽古今注记，入气均而行度齐，上下相距，反复相求。

gǒu dú yì yú cháng zé shī xíng kě zhī yǐ

苟独异于常，则失行可知矣。

fán èr xīng xiāng jìn duō wèi zhī shī xíng

凡二星相近，多为之失行。

sān xīng yǐ shàng shī dù mí shén

三星以上，失度弥甚。

tiān zhú lì yǐ jiǔ zhí zhī qíng jiē yǒu suǒ hào wù

《天竺历》以《九执》之情，皆有所好恶。

yù qí suǒ hǎo zhī xīng zé qù zhī xíng jí shě zhī xíng chí

遇其所好之星，则趣之行疾，舍之行迟。

zhāng zi xìn lì chén xīng yīng jiàn bú jiàn shù chén xī qù rì qián hòu sì shí liù dù nèi shí bā dù wài yǒu mù huǒ tǔ jīn yī xīng zhě jiàn wú zé bù jiàn

张子信历辰星应见不见术，晨夕去日前后四十六度内，十八度外，有木、火、土、金一星者见，无则不见。

zhāng zhòu xuán lì shuò wàng zài jiāo xiàn yǒu xīng fú zài rì xià mù tǔ qù jiàn shí rì wài huǒ qù jiàn sì shí rì wài jīn qù jiàn èr shí èr rì wài zhě bìng bù jiā jiǎn chà jiē jīng qì xiāng gǎn shǐ rán

张胄玄历，朔望在交限，有星伏在日下，木、土去见十日外，火去见四十日外，金去见二十二日外者，并不加减差，皆精气相感使然。

fu rì yuè suǒ yǐ zhe zūn bēi bù yì zhī xiàng wǔ xīng suǒ yǐ shì zhèng jiào cóng shí zhī yì

夫日月所以著尊卑不易之象，五星所以示政教从时之义。

gù rì yuè zhī shī xíng yě wēi ér shǎo

故日月之失行也，微而少；

wǔ xīng zhī shī xíng yě zhe ér duō

五星之失行也，著而多。

jīn lüè kǎo cháng shù yǐ kè shū mì

今略考常数，以课疏密。

lüè lì yuē qí rù qì jiā jiǎn yì zì zhāng zi xìn shǐ hòu rén mò bù zūn yòng zhī

《略例》曰：“其入气加减，亦自张子信始，后人莫不遵用之。

yuán shǐ yào zhōng duō yǒu bù yè

原始要终，多有不叶。

jīn jiào lín dé lì yíng huò tài bái jiàn fú xíng dù guò yǔ bù jí yíng huò fán sì shí bā shì tài bái èr shí yī shì

今较《麟德历》，荧惑、太白见伏行度过与不及，荧惑凡四十八事，太白二十一事。

yú xīng suǒ chà gài xì bù zú kǎo

余星所差，盖细不足考。

qiě yíng suō zhī xíng yi yǔ sì xiàng qián hé ér èr shí sì qì jiā jiǎn bù jūn

且盈缩之行，宜与四象潜合，而二十四气加减不均。

gèng tuī yì shù ér zhèng zhī yòu gè lì suì chà yǐ jiū wǔ jīng yùn zhōu èr shí bā shè zhī biàn

更推易数而正之，又各立岁差，以究五精运周二十八舍之变。

jiào shǐ guān suǒ jì suì xīng èr shí qī shì yíng huò èr shí bā shì zhèn xīng èr shí yī shì tài bái èr shí èr shì chén xīng èr shí sì shì kāi yuán lì kè jiē dì yī yún

较史官所记，岁星二十七事，荧惑二十八事，镇星二十一事，太白二十二事，辰星二十四事，《开元历》课皆第一云。

zhì sù zōng shí shān rén hán yǐng shàng yán dà yǎn lì huò wù

至肃宗时，山人韩颖上言《大衍历》或误。

dì yí zhī yǐ yǐng wèi tài zǐ gōng mén láng zhí sī tiān tāi

帝疑之，以颖为太子宫门郎，直司天台。

yòu sǔn yì qí shù měi jié zēng èr rì gēng míng zhì dé lì qǐ qián yuán yuán nián yòng zhī qì shàng yuán sān nián

又损益其术，每节增二日，更名《至德历》，起乾元元年用之，讫上元三年。