shí huò sān
食货三
táng dōu cháng ān ér guān zhōng hào chēng wò yě rán qí tǔ dì xiá suǒ chū bù zú yǐ gěi jīng shī bèi shuǐ hàn gù cháng zhuǎn cáo dōng nán zhī sù
唐都长安，而关中号称沃野，然其土地狭，所出不足以给京师、备水旱，故常转漕东南之粟。
gāo zǔ tài zōng zhī shí yòng wù yǒu jié ér yì shàn shuǐ lù cáo yùn suì bù guò èr shí wàn dàn gù cáo shì jiǎn
高祖、太宗之时，用物有节而易赡，水陆漕运，岁不过二十万石， 故漕事简。
zì gāo zōng yǐ hòu suì yì zēng duō ér gōng lì fán xīng mín yì lí qí bì yǐ
自高宗已后，岁益增多，而功利繁兴，民亦罹其弊矣。
chū jiāng huái cáo zū mǐ zhì dōng dōu shū hán jiā cāng yǐ chē huò tuó lù yùn zhì shǎn
初，江淮漕租米至东都输含嘉仓，以车或驮陆运至陕。
ér shuǐ xíng lái yuǎn duō fēng bō fù ruò zhī huàn qí shī cháng shí qī bā gù qí lǜ yī hú de bā dǒu wèi chéng láo
而水行来远，多风波覆溺之患，其失常十七八，故其率一斛得八斗为成劳。
ér lù yùn zhì shǎn cái sān bǎi lǐ lǜ liǎng hú jì yòng qián qiān
而陆运至陕，才三百里，率两斛计佣钱千。
mín sòng zū zhě jiē yǒu shuǐ lù zhī zhí ér hé yǒu sān mén dǐ zhù zhī xiǎn
民送租者，皆有水陆之直，而河有三门底柱之险。
xiǎn qìng yuán nián yuàn xi jiān zhě lǎng yì záo sān mén shān wèi liáng kě tōng lù yùn
显庆元年，苑西监褚朗议凿三门山为梁，可通陆运。
nǎi fā zú liù qiān záo zhī gōng bù chéng
乃发卒六千凿之，功不成。
qí hòu jiāng zuò dà jiàng yáng wu lián yòu záo wèi zhàn yǐ wǎn cáo zhōu
其后，将作大匠杨务廉又凿为栈，以挽漕舟。
wǎn fu xì èr gū yú xiōng ér shéng duō jué wǎn fu zhé zhuì sǐ zé yǐ táo wáng bào yīn xì qí fù mǔ qī zǐ rén yǐ wéi kǔ
挽夫系二𨱃于胸，而绳多绝，挽夫辄坠死，则以逃亡报， 因系其父母妻子，人以为苦。
kāi yuán shí bā nián xuān zhōu cì shǐ péi yào qīng cháo jí jīng shī xuán zōng fǎng yǐ cáo shì yào qīng tiáo shàng pián yí yuē jiāng nán hù kǒu duō ér wú zhēng fáng zhī yì
开元十八年，宣州刺史裴耀卿朝集京师，玄宗访以漕事，耀卿条上便宜曰： “江南户口多，而无征防之役。
rán sòng zū yōng diào wù yǐ suì èr yuè zhì yáng zhōu rù dǒu mén sì yuè yǐ hòu shǐ dù huái rù biàn cháng kǔ shuǐ qiǎn liù qī yuè nǎi zhì hé kǒu ér hé shuǐ fāng zhǎng xū bā jiǔ yuè shuǐ luò shǐ de shàng hé rù luò ér cáo lù duō gěng chuán qiáng zǔ ài
然送租、庸、调物，以岁二月至杨州入斗门，四月已后，始渡淮入汴，常苦水浅，六七月乃至河口，而河水方涨，须八九月水落始得上河入洛，而漕路多梗，船樯阻隘。
jiāng nán zhī rén bù xí hé shì zhuǎn gù hé shī shuǐ shǒu zhòng wèi láo fèi
江南之人不习河事，转雇河师水手，重为劳费。
qí de xíng rì shǎo zǔ zhì rì duō
其得行日少，阻滞日多。
jīn hàn duò cáo lù bīn hé cāng bǐng yí jì kě xún
今汉、隋漕路，濒河仓禀，遗迹可寻。
kě yú hé kǒu zhì wǔ láo cāng gǒng xiàn zhì luò kǒu cāng shǐ jiāng nán zhī zhōu bù rù huáng hé huáng hé zhī zhōu bù rù luò kǒu
可于河口置武牢仓， 巩县置洛口仓，使江南之舟不入黄河，黄河之舟不入洛口。
ér hé yáng bǎi yá tài yuán yǒng fēng wèi nán zhū cāng jié jí zhuǎn yùn shuǐ tōng zé zhōu xíng shuǐ qiǎn zé yù yú cāng yǐ dài zé zhōu wú tíng liú ér wù bù hào shī
而河阳、柏崖、太原、 永丰、渭南诸仓，节级转运，水通则舟行，水浅则寓于仓以待，则舟无停留，而物不耗失。
cǐ shén lì yě
此甚利也。
xuán zōng chū bù xǐng
”玄宗初不省。
èr shí yī nián yào qīng wèi jīng zhào yǐn jīng shī yǔ shuǐ gǔ yǒng guì
二十一年，耀卿为京兆尹，京师雨水，谷踊贵。
xuán zōng jiāng xìng dōng dōu fù wèn yào qīng cáo shì yào qīng yīn qǐng ba shǎn lù yùn ér zhì cāng hé kǒu shǐ jiāng nán cáo zhōu zhì hé kǒu zhě shū sù yú cāng ér qù xiàn guān gù zhōu yǐ fēn rù hé luò
玄宗将幸东都，复问耀卿漕事，耀卿因请“罢陕陆运，而置仓河口，使江南漕舟至河口者，输粟于仓而去，县官雇舟以分入河、洛。
zhì cāng sān mén dōng xī cáo zhōu shū qí dōng cāng ér lù yùn yǐ shū xi cāng fù yǐ zhōu cáo yǐ bì sān mén zhī shuǐ xiǎn
置仓三门东西，漕舟输其东仓， 而陆运以输西仓，复以舟漕，以避三门之水险。
xuán zōng yǐ wéi rán
”玄宗以为然。
nǎi yú hé yīn zhì hé yīn cāng hé qīng zhì bǎi yá cāng
乃于河阴置河阴仓， 河清置柏崖仓；
sān mén dōng zhì jí jīn cāng xi zhì yán cāng
三门东置集津仓，西置盐仓；
záo shān shí bā lǐ yǐ lù yùn
凿山十八里以陆运。
zì jiāng huái cáo zhě jiē shū hé yīn cāng zì hé yīn xi zhì tài yuán cāng wèi zhī běi yùn zì tài yuán cāng fú wèi yǐ shí guān zhōng
自江、淮漕者， 皆输河阴仓，自河阴西至太原仓，谓之北运，自太原仓浮渭以实关中。
xuán zōng dà yuè bài yào qīng wèi huáng mén shì láng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì jiān jiāng huái dōu zhuǎn yùn shǐ yǐ zhèng zhōu cì shǐ cuī xī yì hé nán shǎo yǐn xiāo jiǒng wèi fù shǐ yì cáo jìn jiàng wèi pú xíng bèi jì bó zhī zū shū zhū cāng zhuǎn ér rù wèi
玄宗大悦， 拜耀卿为黄门侍郎、同中书门下平章事，兼江淮都转运使，以郑州刺史崔希逸、河南少尹萧炅为副使，益漕晋、绛、魏、濮、邢、贝、济、博之租输诸仓，转而入渭。
fán sān suì cáo qī bǎi wàn dàn shěng lù yùn yòng qián sān shí wàn mín
凡三岁，漕七百万石，省陆运佣钱三十万缗。
shì shí mín jiǔ bù lí bīng gé wù lì fēng fù cháo tíng yòng dù yì guǎng bù jì dào lǐ zhī fèi ér mín zhī shū sòng suǒ chū shuǐ lù zhī zhí zēng yǐ hán jiǎo yíng jiào zhī míng mín jiān chuán yán yòng dòu qián yùn dǒu mǐ qí mí hào rú cǐ
是时，民久不罹兵革，物力丰富，朝廷用度亦广，不计道里之费，而民之输送所出水陆之直，增以“函脚”、“营窖”之名，民间传言用斗钱运斗米，其縻耗如此。
jí yào qīng bà xiāng běi yùn pō jiān mǐ suì zhì jīng shī cái bǎi wàn shí
及耀卿罢相，北运颇艰，米岁至京师才百万石。
èr shí wǔ nián suì bà běi yùn
二十五年，遂罢北运。
ér cuī xī yì wèi hé nán shǎn yùn shǐ suì yùn bǎi bā shí wàn dàn
而崔希逸为河南陕运使，岁运百八十万石。
qí hòu yǐ tài cāng jī sù yǒu yú suì jiǎn cáo shù shí wàn shí
其后以太仓积粟有余，岁减漕数十万石。
èr shí jiǔ nián shǎn jùn tài shǒu li qí wù záo dǐ zhù wèi mén yǐ tōng cáo kāi qí shān diān wèi wǎn lù shāo shí wò xī ér záo zhī
二十九年，陕郡太守李齐物凿砥柱为门以通漕，开其山颠为挽路，烧石沃醯而凿之。
rán qì shí rù hé jī shuǐ yì tuān nù zhōu bù néng rù xīn mén hou qí shuǐ zhǎng yǐ rén wǎn zhōu ér shàng
然弃石入河，激水益湍怒，舟不能入新门，候其水涨，以人挽舟而上。
tiān zǐ yí zhī qiǎn huàn zhě àn shì qí wù hòu lù shǐ zhě hái yán biàn
天子疑之，遣宦者按视，齐物厚赂使者，还言便。
qí wù rù wèi hóng lú qīng yǐ cháng ān lìng wéi jiān dài zhī jiān shuǐ lù yùn shǐ
齐物入为鸿胪卿，以长安令韦坚代之， 兼水陆运使。
jiān zhì hàn duò yùn qú qǐ guān mén dǐ cháng ān tōng shān dōng zū fù
坚治汉、隋运渠，起关门，抵长安，通山东租赋。
nǎi jué bà chǎn bìng wèi ér dōng zhì yǒng fēng cāng yǔ wèi hé
乃绝灞、浐，并渭而东，至永丰仓与渭合。
yòu yú cháng lè pō bīn yuàn qiáng záo tán yú wàng chūn lóu xià yǐ jù cáo zhōu
又于长乐坡濒苑墙凿潭于望春楼下，以聚漕舟。
jiān yīn shǐ zhū zhōu gè jiē qí jùn míng chén qí tǔ dì suǒ chǎn bǎo huò zhū qí wù yú fu shàng
坚因使诸舟各揭其郡名，陈其土地所产宝货诸奇物于袱上。
xiān shí mín jiān chàng lǐ gē yuē dé tǐ hé nà yá
先时民间唱俚歌曰“得体纥那邪”。
qí hòu de bǎo fú yú táo lín yú shì shǎn xiàn wèi cuī chéng fu gèng dé tǐ gē wèi de bǎo hóng nóng yě
其后得宝符于桃林，于是陕县尉崔成甫更《得体歌》为《得宝弘农野》。
jiān mìng zhōu rén wèi wú chu fú dà lì guǎng xiù máng juē yǐ gē zhī
坚命舟人为吴、楚服，大笠、广袖、芒𪨗以歌之。
chéng fu yòu guǎng zhī wèi gē cí shí què zì yī quē hòu lǜ yī jǐn bàn bì hóng mò é lì dì yī chuán wèi hào tóu yǐ chàng jí liǎng xiàn fù nǚ bǎi yú rén xiān fú jìng zhuāng míng gǔ chuī dí yǐ hé zhī
成甫又广之为歌辞十阕，自衣缺后绿衣、 锦半臂、红抹额，立第一船为号头以唱，集两县妇女百余人，鲜服靓妆，鸣鼓吹笛以和之。
zhòng sōu yǐ cì còu lóu xià tiān zǐ wàng jiàn dà yuè cì qí tán míng yuē guǎng yùn tán
众艘以次辏楼下，天子望见大悦，赐其潭名曰广运潭。
shì suì cáo shān dōng sù sì bǎi wàn shí
是岁，漕山东粟四百万石。
zì péi yào qīng yán cáo shì jìn yòng zhě cháng jiān zhuǎn yùn zhī zhí ér wéi jiān wèi zuì
自裴耀卿言漕事，进用者常兼转运之职，而韦坚为最。
chū yào qīng xìng cáo lù qǐng ba lù yùn ér bù guǒ fèi
初，耀卿兴漕路，请罢陆运，而不果废。
zì jǐng yún zhōng lù yùn běi lù fēn bā dì gù mín chē niú yǐ zài
自景云中，陆运北路分八递，雇民车牛以载。
kāi yuán chū hé nán yǐn li jié wèi shuǐ lù yùn shǐ yùn mǐ suì èr bǎi wǔ shí wàn shí ér bā dì yòng chē qiān bā bǎi shèng
开元初，河南尹李杰为水陆运使，运米岁二百五十万石，而八递用车千八百乘。
yào qīng ba jiǔ zhī hé nán yǐn péi jiǒng yǐ bā dì shāng niú nǎi wèi jiāo chǎng liǎng dì bīn shuǐ chǔ wèi sù chǎng fēn guān zǒng zhī zì lóng mén dōng shān dǐ tiān jīn qiáo wèi shí yàn yǐ è shuǐ
耀卿罢久之，河南尹裴迥以八递伤牛，乃为交场两递，滨水处为宿场，分官总之，自龙门东山抵天津桥为石堰以遏水。
qí hòu dà dào qǐ ér tiān xià kuì yǐ
其后大盗起，而天下匮矣。
sù zōng mò nián shǐ cháo yì bīng fēn chū sòng zhōu huái yùn yú shì zǔ jué zū yōng yán tiě sù hàn jiāng ér shàng
肃宗末年，史朝义兵分出宋州，淮运于是阻绝，租庸盐铁溯汉江而上。
hé nán yǐn liú yàn wèi hù bù shì láng jiān gòu dāng dù zhī zhuǎn yùn yán tiě zhù qián shǐ jiāng huái sù bó yáo xiāng hàn yuè shāng yú yǐ shū jīng shī
河南尹刘晏为户部侍郎，兼句当度支、转运、盐铁、铸钱使，江淮粟帛，繇襄、汉越商于以输京师。
jí dài zōng chū shǎn zhōu guān zhōng kōng jiǒng yú shì shèng zhuǎn shū yǐ gěi yòng
及代宗出陕州，关中空窘，于是盛转输以给用。
guǎng dé èr nián fèi gòu dāng dù zhī shǐ yǐ liú yàn zhuān lǐng dōng dōu hé nán huái xi jiāng nán dōng xī zhuǎn yùn zū yōng zhù qián yán tiě zhuǎn shū zhì shàng dōu dù zhī suǒ lǐng zhū dào zū yōng guān chá shǐ fán cáo shì yì jiē jué yú yàn
广德二年，废句当度支使，以刘晏颛领东都、河南、淮西、江南东西转运、租庸、铸钱、盐铁，转输至上都，度支所领诸道租庸观察使，凡漕事亦皆决于晏。
yàn jí yán lì gù yōng fēn lì dū zhī suí jiāng biàn hé wèi suǒ yí
晏即盐利顾佣分吏督之，随江、汴、 河、渭所宜。
gù shí zhuǎn yùn chuán yáo rùn zhōu lù yùn zhì yáng zi dòu mǐ fèi qián shí jiǔ yàn mìng náng mǐ ér zài yǐ zhōu jiǎn qián shí wǔ
故时转运船繇润州陆运至扬子，斗米费钱十九，晏命囊米而载以舟， 减钱十五；
yáo yáng zhōu jù hé yīn
繇扬州距河阴，
dòu mǐ fèi qián bǎi èr shí
斗米费钱百二十，
yàn wèi xiē huáng zhī jiāng chuán èr qiān sōu
晏为歇皇支江船二千艘，
měi chuán shòu qiān hú
每船受千斛，
shí chuán wèi gāng
十船为纲，
měi gāng sān bǎi rén
每纲三百人，
gāo gōng wǔ shí
篙工五十，
zì yáng zhōu qiǎn jiàng bù sòng zhì hé yīn
自扬州遣将部送至河阴，
shàng sān mén
上三门，
hào shàng mén tián quē chuán
号“上门填阙船”，
mǐ dòu jiǎn qián jiǔ shí
米斗减钱九十。
diào ba shǔ xiāng hàn má xǐ zhú xiǎo wèi táo wǎn zhōu yǐ xiǔ suǒ fǔ cái dài xīn wù wú qì zhě
调巴、蜀、襄、汉麻枲竹筱为绹挽舟，以朽索腐材代薪，物无弃者。
wèi shí nián rén rén xí hé xiǎn
未十年，人人习河险。
jiāng chuán bù rù biàn biàn chuán bù rù hé hé chuán bù rù wèi
江船不入汴，汴船不入河，河船不入渭；
jiāng nán zhī yùn jī yáng zhōu biàn hé zhī yùn jī hé yīn hé chuán zhī yùn jī wèi kǒu wèi chuán zhī yùn rù tài cāng
江南之运积扬州，汴河之运积河阴，河船之运积渭口，渭船之运入太仓。
suì zhuǎn sù bǎi yī shí wàn shí wú shēng dòu ruò zhě
岁转粟百一十万石，无升斗溺者。
qīng huò zì yáng zi zhì biàn zhōu měi tuó fèi qián èr qiān èr bǎi jiǎn jiǔ bǎi suì shěng shí yú wàn mín
轻货自扬子至汴州，每驮费钱二千二百，减九百，岁省十余万缗。
yòu fēn guān lì zhǔ dān yáng hú jìn yǐn gài zì shì hé cáo bù hé
又分官吏主丹杨湖，禁引溉，自是河漕不涸。
dà lì bā nián yǐ guān nèi fēng ráng jiǎn cáo shí wàn shí dù zhī hé dí yǐ yōu nóng
大历八年，以关内丰穰，减漕十万石，度支和籴以优农。
yàn zì tiān bǎo mò zhǎng chū nà jiān suì yùn zhī zuǒ yòu cáng zhǔ cái gǔ sān shí yú nián yǐ
晏自天宝末掌出纳，监岁运，知左右藏，主财谷三十余年矣。
jí yáng yán wèi xiāng yǐ jiù è ba yàn ba yùn shǐ fù guī dù zhī fán jiāng huái cáo mǐ yǐ kù bù láng zhōng cuī hé tú zhǔ zhī
及杨炎为相，以旧恶罢晏，罢运使复归度支，凡江淮漕米，以库部郎中崔河图主之。
jí tián yuè li wéi yuè li nà liáng chóng yì jù mìng jǔ tiān xià bīng tǎo zhī zhū jūn yǎng jǐ jīng shī
及田悦、李惟岳、李纳、梁崇义拒命，举天下兵讨之，诸军仰给京师。
ér li nà tián yuè bīng shǒu wō kǒu liáng chóng yì è xiāng shān nán běi cáo yǐn jiē jué jīng shī dà kǒng
而李纳、 田悦兵守涡口，梁崇义搤襄、邓，南北漕引皆绝，京师大恐。
jiāng huái shuǐ lù zhuǎn yùn shǐ dù yòu yǐ qín hàn yùn lù chū jùn yí shí lǐ rù pí pá gōu jué cài hé zhì chén zhōu ér hé zì duò záo biàn hé guān cáo bù tōng ruò dǎo liú péi àn gōng yòng shén guǎ
江淮水陆转运使杜佑以秦、汉运路出浚仪十里入琵琶沟，绝蔡河，至陈州而合，自隋凿汴河，官漕不通， 若导流培岸，功用甚寡；
shū jī míng gāng shǒu wěi kě yǐ tōng zhōu lù xíng cái sì shí lǐ zé jiāng hú qián zhōng lǐng nán shǔ hàn zhī sù kě fāng zhōu ér xià yáo bái shā qù dōng guān lì yǐng cài shè biàn dǐ dōng dōu wú zhuó hé sù huái zhī zǔ jiǎn gù dào èr qiān yú lǐ
疏鸡鸣冈首尾，可以通舟，陆行才四十里，则江、湖、黔中、岭南、蜀、汉之粟可方舟而下，繇白沙趣东关，历颍、蔡，涉汴抵东都，无浊河溯淮之阻，减故道二千余里。
huì li nà jiāng li wěi yǐ xú zhōu guī mìng huái lù tōng ér zhǐ
会李纳将李洧以徐州归命，淮路通而止。
hù bù shì láng zhào zàn yòu yǐ qián huò chū huái yū huǎn fēn zhì biàn zhōu dōng xī shuǐ lù yùn liǎng shuì yán tiě shǐ yǐ dù zhī zǒng dà gāng
户部侍郎赵赞又以钱货出淮迂缓，分置汴州东西水陆运两税盐铁使，以度支总大纲。
zhēn yuán chū guān fǔ sù bīng mǐ dòu qiān qián tài cāng gōng tiān zǐ liù gōng zhī shàn bù jí shí rì jìn zhōng bù néng niàng jiǔ yǐ fēi lóng tuó fù yǒng fēng cāng mǐ gěi jìn jūn lù yùn niú sǐ dài jìn
贞元初，关辅宿兵，米斗千钱，太仓供天子六宫之膳不及十日，禁中不能酿酒， 以飞龙驼负永丰仓米给禁军，陆运牛死殆尽。
dé zōng yǐ jǐ shì zhōng cuī zào gǎn yán wèi néng lì shì yòng wèi xiāng
德宗以给事中崔造敢言，为能立事， 用为相。
zào yǐ jiāng wú sù jí qián gǔ zhū shǐ zhuān lì wǎng shàng nǎi zòu zhū dào guàn chá shǐ cì shǐ xuǎn guān bù sòng liǎng shuì zhì jīng shī fèi zhū dào shuǐ lù zhuǎn yùn shǐ jí dù zhī xún yuàn jiāng huái zhuǎn yùn shǐ yǐ dù zhī yán tiě guī shàng shū shěng zǎi xiāng fēn pàn liù shàng shū shì
造以江、吴素嫉钱谷诸使颛利罔上，乃奏诸道观察使、刺史选官部送两税至京师，废诸道水陆转运使及度支巡院、江淮转运使，以度支、盐铁归尚书省，宰相分判六尚书事。
yǐ hù bù shì láng yuán xiù pàn zhū dào yán tiě què jiǔ shì láng jí zhōng fú pàn dù zhī zhū dào liǎng shuì
以户部侍郎元琇判诸道盐铁、榷酒，侍郎吉中孚判度支诸道两税。
zēng jiāng huái zhī yùn
增江淮之运，
zhè jiāng dōng xi suì yùn mǐ qī shí wǔ wàn dàn
浙江东、西岁运米七十五万石，
fù yǐ liǎng shuì yì mǐ bǎi wàn shí
复以两税易米百万石，
jiāng xī hú nán è yuè fú jiàn lǐng nán mǐ yì bǎi èr shí wàn shí
江西、湖南、 鄂岳、福建、岭南米亦百二十万石，
zhào zhè jiāng dōng xi jié dù shǐ hán huàng
诏浙江东、西节度使韩滉，
huái nán jié dù shǐ dù yà yùn zhì dōng xi wèi qiáo cāng
淮南节度使杜亚运至东、西渭桥仓。
zhū dào yǒu yán tiě chù fù zhì xún yuàn
诸道有盐铁处，复置巡院。
suì zhōng zǎi xiàng jì kè zuì
岁终宰相计课最。
cuī zào hòu yuán xiù ér hán huàng fāng lǐng zhuǎn yùn zòu guó cáo bù kě gǎi
崔造厚元琇，而韩滉方领转运，奏国漕不可改。
dì yì yǎ qì huàng fù yǐ wéi jiāng huái zhuǎn yùn shǐ
帝亦雅器滉，复以为江淮转运使。
yuán xiù jí qí gāng bù kě gòng shì yīn yǒu xì
元琇嫉其刚，不可共事，因有隙。
xiù chēng jí ba ér huàng wèi dù zhī zhū dào yán tiě zhuǎn yùn shǐ yú shì cuī zào yì ba
琇称疾罢，而滉为度支、诸道盐铁、转运使，于是崔造亦罢。
huàng suì hé xiù cháng yùn mǐ zī qīng hé zhōng ér li nà huái guāng yǐ yǐ gòu pàn biǎn xiù léi zhōu sī hù cān jūn xún cì sǐ
滉遂劾琇常𫗥米淄青、河中，而李纳、怀光倚以构叛，贬琇雷州司户参军，寻赐死。
shì shí biàn sòng jié dù shǐ chūn xià qiǎn guān jiān biàn shuǐ chá dào guàn gài zhě
是时，汴宋节度使春夏遣官监汴水，察盗灌溉者。
suì cáo jīng dǐ zhù fù zhě jǐ bàn
岁漕经底柱，覆者几半。
hé zhōng yǒu shān hào mǐ duī yùn zhōu rù sān mén gù píng lù rén wéi mén jiàng zhí biāo zhǐ huī yī zhōu bǎi rì nǎi néng shàng
河中有山号“米堆”，运舟入三门，雇平陆人为门匠，执标指麾，一舟百日乃能上。
yàn yuē gǔ wú mén jiang mù
谚曰：“古无门匠墓。
wèi jiē nì sǐ yě
”谓皆溺死也。
shǎn guó guān chá shǐ li mì yì záo jí jīn cāng shān xi jìng wèi yùn dào shǔ yú sān mén cāng zhì shàng lù yǐ huí kōng chē fèi qián wǔ wàn mín
陕虢观察使李泌益凿集津仓山西迳为运道， 属于三门仓，治上路以回空车，费钱五万缗。
xià lù jiǎn bàn
下路减半；
yòu wèi rù wèi chuán fāng wǔ bǎn shū dōng wèi qiáo tài cāng mǐ zhì fán bǎi sān shí wàn dàn suì ba nán lù lù yùn
又为入渭船，方五板，输东渭桥太仓米至凡百三十万石，遂罢南路陆运。
qí hòu zhū dào yán tiě zhuǎn yùn shǐ zhāng pāng fù zhì jiāng huái xún yuàn
其后诸道盐铁、转运使张滂复置江淮巡院。
jí zhè xi guān chá shǐ li qí lǐng shǐ jiāng huái yàn dài lì zhè xi zhě zēng sī lù xiǎo yàn zhī shuì yǐ fù shǐ pān mèng yáng zhǔ shàng dōu liú hòu
及浙西观察使李锜领使，江淮堰埭隶浙西者，增私路小堰之税，以副使潘孟阳主上都留后。
li xùn wèi zhū dào zhuǎn yùn yán tiě shǐ yǐ yàn dài guī yán tiě shǐ ba qí zēng zhì zhě
李巽为诸道转运、盐铁使，以堰埭归盐铁使，罢其增置者。
zì liú yàn hòu jiāng huái mǐ zhì wèi qiáo jìn jiǎn yǐ zhì xùn nǎi fù rú yàn zhī duō
自刘晏后，江淮米至渭桥浸减矣，至巽乃复如晏之多。
chū yáng zhōu shū tài zǐ gǎng chén dēng táng fán sān shí sì bēi yǐ yì cáo hé zhé fù yīn sāi
初，扬州疏太子港、陈登塘，凡三十四陂，以益漕河，辄复堙塞。
huái nán jié dù shǐ dù yà nǎi jùn qú shǔ gāng shū jù chéng hú ài jìng bēi qǐ dī guàn chéng yǐ tōng dà zhōu
淮南节度使杜亚乃浚渠蜀冈，疏句城湖、爱敬陂，起堤贯城，以通大舟。
hé yì bì shuǐ xià zǒu huái xià zé zhōu bù dé qián
河益庳，水下走淮， 夏则舟不得前。
jié dù shǐ li jí fǔ zhù píng jīn yàn yǐ xiè yǒu yú fáng bù zú cáo liú suì tōng
节度使李吉甫筑平津堰，以泄有余，防不足，漕流遂通。
rán cáo yì shǎo jiāng huái mǐ zhì wèi qiáo zhě cái èr shí wàn hú
然漕益少， 江淮米至渭桥者才二十万斛。
zhū dào yán tiě zhuǎn yùn shǐ lú tǎn dí yǐ bèi yī suì zhī fèi shěng rǒng zhí bā shí yuán
诸道盐铁、转运使卢坦籴以备一岁之费，省冗职八十员。
zì jiāng yǐ nán bǔ shǔ jiē tuán shǔ yuàn jiān ér cáo mǐ wáng hào yú lù pō duō
自江以南，补署皆剸属院监，而漕米亡耗于路颇多。
xíng bù shì láng wáng bō dài tǎn jiàn yì mǐ zhì wèi qiáo wǔ bǎi shí wáng wǔ shí shí zhě sǐ
刑部侍郎王播代坦，建议米至渭桥五百石亡五十石者死。
qí hòu pàn dù zhī huáng fǔ bó yì wàn hú wáng sān bǎi hú zhě cháng zhī qiān qī bǎi hú zhě liú sāi xià guò zhě sǐ
其后判度支皇甫镈议万斛亡三百斛者偿之，千七百斛者流塞下，过者死；
dào shí hú zhě liú sān shí hú zhě sǐ
盗十斛者流，三十斛者死。
ér fù chuán bài wǎn zhì zhě bù dé shí zhī sì wǔ
而覆船败挽，至者不得十之四五。
bù lì zhōu rén xiāng xié wèi jiān bàng chī hào kǔ zhī shēng wén yú dào lù jìn gù lián suì shè xià ér yù sǐ zhě bù kě shèng shǔ
部吏舟人相挟为奸，榜笞号苦之声闻于道路，禁锢连岁，赦下而狱死者不可胜数。
qí hòu dài sǐ xíng liú tiān dé wǔ chéng rén bù wèi fǎ yùn mǐ zhì zhě shí wáng qī bā
其后贷死刑，流天德五城，人不畏法，运米至者十亡七八。
yán tiě zhuǎn yùn shǐ liǔ gōng chāo qǐng rú wáng bō yì jiā zhòng xíng
盐铁、转运使柳公绰请如王播议加重刑。
tài hé chū suì hàn hé hé póu shā ér jìn mǐ duō hào dǐ sǐ shén zhòng bù dài fù zòu
太和初，岁旱河涸，掊沙而进，米多耗，抵死甚众，不待覆奏。
qín hàn shí gù cáo xìng chéng yàn dōng dá yǒng fēng cāng xián yáng xiàn lìng hán liáo qǐng shū zhī zì xián yáng dǐ tóng guān sān bǎi lǐ kě yǐ ba chē wǎn zhī láo
秦、汉时故漕兴成堰，东达永丰仓，咸阳县令韩辽请疏之，自咸阳抵潼关三百里，可以罢车挽之劳。
zǎi xiàng li gù yán yǐ wéi fēi shí wén zōng yuē gǒu lì yú rén yīn yáng jū jì fēi zhèn suǒ gù yě
宰相李固言以为非时，文宗曰：“苟利于人，阴阳拘忌，非朕所顾也。
yì suì jué
”议遂决。
yàn chéng ba wǎn chē zhī niú yǐ gōng nóng gēng guān zhōng lài qí lì
堰成，罢挽车之牛以供农耕，关中赖其利。
gù shì zhōu xiàn guān chōng gāng sòng qīng huò sì wàn shū shàng kǎo
故事，州县官充纲，送轻货四万，书上考。
kāi chéng chū wèi zhǎng dìng gāng zhōu zé qīng qiáng guān sòng liǎng shuì zhì shí wàn qiān yī guān wǎng lái shí nián zhě shòu xiàn lìng
开成初，为长定纲，州择清强官送两税，至十万迁一官，往来十年者授县令。
jiāng huái qián jī hé yīn zhuǎn shū suì fèi shí qī wàn yú mín xíng gāng duō yǐ dào dǐ sǐ
江淮钱积河阴，转输岁费十七万余缗， 行纲多以盗抵死。
pàn dù zhī wáng yàn wēi zhì xiàn dì qún chù wàn sān qiān sān bǎi chéng shǐ lù bàng mín yǎng yǐ qǔ yòng rì yì yī yì shěng fèi shén bó
判度支王彦威置县递群畜万三千三百乘，使路傍民养以取佣，日役一驿，省费甚博。
ér zǎi xiàng yì yǐ zhǎng dìng gāng mìng guān bù yǐ cái jiāng huái dà zhōu suì shòu guān zhě shí yú rén nǎi ba zhǎng dìng gāng sòng wǔ wàn zhě shū shàng kǎo qī wàn zhě jiǎn yī xuǎn wǔ shí wàn jiǎn sān xuǎn ér yǐ
而宰相亦以长定纲命官不以材，江淮大州，岁授官者十余人， 乃罢长定纲，送五万者书上考，七万者减一选，五十万减三选而已。
jí hù bù shì láng péi xiū wèi shǐ yǐ hé bīn xiàn lìng dǒng cáo shì zì jiāng dá wèi yùn mǐ sì shí wàn dàn
及户部侍郎裴休为使，以河濒县令董漕事，自江达渭，运米四十万石。
jū sān suì mǐ zhì wèi qiáo bǎi èr shí wàn dàn
居三岁，米至渭桥百二十万石。
fán cáo dá yú jīng shī ér zú guó yòng zhě dà lüè rú cǐ
凡漕达于京师而足国用者，大略如此。
qí tā zhōu xiàn fāng zhèn cáo yǐ zì zī huò bīng suǒ zhēng xíng zhuǎn yùn yǐ gěi yī shí zhī yòng zhě jiē bù zú jì
其他州、县、方镇，漕以自资，或兵所征行，转运以给一时之用者，皆不足纪。
táng kāi jūn fǔ yǐ hàn yào chōng yīn xì dì zhì yíng tián tiān xià zhūn zǒng jiǔ bǎi jiǔ shí èr
唐开军府以扞要冲，因隙地置营田，天下屯总九百九十二。
sī nóng sì měi zhūn sān shí qǐng zhōu zhèn zhū jūn měi zhūn wǔ shí qǐng
司农寺每屯三十顷， 州、镇诸军每屯五十顷。
shuǐ lù yú jí bō zhí dì yí yǔ qí gōng yōng fán shěng shōu lǜ zhī duō shǎo jiē jué yú shàng shū shěng
水陆腴瘠、播殖地宜与其功庸烦省、收率之多少，皆决于尚书省。
yuàn nèi zhūn yǐ shàn nóng zhě wèi tún guān zhūn fù yù shǐ xún xíng lì shū
苑内屯以善农者为屯官、屯副，御史巡行莅输。
shàng dì wǔ shí mǔ jí dì èr shí mǔ dào tián bā shí mǔ zé gěi niú yī
上地五十亩，瘠地二十亩， 稻田八十亩，则给牛一。
zhū zhūn yǐ de liáng báo yǔ suì zhī fēng xiōng wèi sān děng jù mín tián suì huò duō shǎo qǔ zhōng shú wèi lǜ
诸屯以地良薄与岁之丰凶为三等，具民田岁获多少，取中熟为率。
yǒu jǐng zé yǐ bīng ruò fú qiān rén zhù shōu
有警，则以兵若夫千人助收。
lì sī nóng zhě suì sān yuè qīng shǎo qīng xún háng zhì bù fǎ zhě
隶司农者，岁三月，卿、少卿循行，治不法者。
fán tún tián shōu duō zhě bāo jìn zhī
凡屯田收多者，褒进之。
suì yǐ zhòng chūn jí lái suì qǐng mǔ zhōu fǔ jūn zhèn zhī yuǎn jìn shàng bīng bù dù pián yí qiǎn zhī
岁以仲春籍来岁顷亩、州府军镇之远近，上兵部，度便宜遣之。
kāi yuán èr shí wǔ nián zhào tún guān xù gōng yǐ suì fēng xiōng wéi shàng xià
开元二十五年，诏屯官叙功以岁丰凶为上下。
zhèn shù de kě gēng zhě rén gěi shí mǔ yǐ gōng liáng
镇戍地可耕者，人给十亩以供粮。
fāng chūn tún guān xún xíng zhé zuò bù shí zhě
方春，屯官巡行，谪作不时者。
tiān xià tún tián shōu gǔ bǎi jiǔ shí yú wàn hú
天下屯田收谷百九十余万斛。
chū dù zhī suì shì liáng yú běi dōu yǐ shàn zhèn wǔ tiān dé líng wǔ yán xià zhī jūn fèi qián wǔ liù shí wàn mín sù hé zhōu ruò shén zhòng
初，度支岁市粮于北都，以赡振武、天德、灵武、盐、夏之军，费钱五六十万缗，溯河舟溺甚众。
jiàn zhōng chū zǎi xiàng yáng yán qǐng zhì tún tián yú fēng zhōu fā guān fǔ mín záo líng yáng qú yǐ zēng gài
建中初，宰相杨炎请置屯田于丰州，发关辅民凿陵阳渠以增溉。
jīng zhào yǐn yán yǐng cháng cóng shì shuò fāng zhī qí lì hài yǐ wéi bù biàn shū zòu bù bào
京兆尹严郢尝从事朔方，知其利害，以为不便，疏奏不报。
yǐng yòu zòu wǔ chéng jiù tún qí shù zhì guǎng yǐ kāi qú zhī liáng dài zhū chéng yuē yǐ dōng shū
郢又奏：“五城旧屯， 其数至广，以开渠之粮贷诸城，约以冬输；
yòu yǐ kāi qú gōng zhí bù bó xiān gěi tián zhě jù gū zhuǎn gǔ
又以开渠功直布帛先给田者，据估转谷。
rú cǐ zé guān fǔ miǎn diào fā wǔ chéng tián pì bǐ zhī jùn qú lì shí bèi yě
如此则关辅免调发，五城田辟，比之浚渠利十倍也。
shí yáng yán fāng yòng shì yǐng yì bù yòng ér líng yáng qú yì bù chéng
”时杨炎方用事，郢议不用， 而陵阳渠亦不成。
rán zhèn wǔ tiān dé liáng tián guǎng mào qiān lǐ
然振武、天德良田，广袤千里。
yuán hé zhōng zhèn wǔ jūn jī zǎi xiàng li jiàng qǐng kāi yíng tián kě shěng dù zhī cáo yùn jí jué hé dí qī yǐn
元和中，振武军饥，宰相李绛请开营田，可省度支漕运及绝和籴欺隐。
xiàn zōng chēng shàn nǎi yǐ hán zhòng huá wèi zhèn wǔ jīng xi yíng tián hé dí shuǐ yùn shǐ qǐ dài běi kěn tián sān bǎi qǐng chū zāng zuì lì jiǔ bǎi yú rén gěi yǐ lěi sì gēng niú jiǎ zhòng liáng shǐ cháng suǒ fù sù èr suì dà shú
宪宗称善，乃以韩重华为振武、京西营田、和籴、水运使，起代北，垦田三百顷，出赃罪吏九百余人，给以耒耜、耕牛，假种粮，使偿所负粟，二岁大熟。
yīn mù rén wéi shí wǔ zhūn
因募人为十五屯，
měi zhūn bǎi sān shí rén
每屯百三十人，
rén gēng bǎi mǔ
人耕百亩，
jiù gāo wèi bǎo
就高为堡，
dōng qǐ zhèn wǔ
东起振武，
xi yú yún zhōu
西逾云州，
jí yú zhōng shòu xiáng chéng
极于中受降城，
fán liù bǎi yú lǐ
凡六百余里，
liè zhà èr shí
列栅二十，
kěn tián sān qiān bā bǎi yú qǐng
垦田三千八百余顷，
suì shōu sù èr shí wàn dàn
岁收粟二十万石，
shěng dù zhī qián èr qiān yú wàn mín
省度支钱二千余万缗。
zhòng huá rù cháo zòu qǐng yì kāi tián wǔ qiān qǐng fǎ yòng rén qī qiān kě yǐ jǐn gěi wǔ chéng
重华入朝，奏请益开田五千顷，法用人七千，可以尽给五城。
huì li jiàng yǐ ba hòu zǎi xiàng chí qí yì ér zhǐ
会李绛已罢，后宰相持其议而止。
xiàn zōng mò tiān xià yíng tián jiē gù mín huò jiè yōng yǐ gēng yòu yǐ jí dì yì shàng dì mín jiān kǔ zhī
宪宗末，天下营田皆雇民或借庸以耕，又以瘠地易上地，民间苦之。
mù zōng jí wèi zhào hái suǒ yì de ér gēng yǐ guān bīng
穆宗即位，诏还所易地，而耕以官兵。
gēng guān dì zhě gěi sān zhī yī yǐ zhōng shēn
耕官地者，给三之一以终身。
líng wǔ bīn níng tǔ guǎng féi ér mín bù zhī gēng
灵武、邠宁， 土广肥而民不知耕。
dà hé mò wáng qǐ zòu lì yíng tián
大和末，王起奏立营田。
hòu dǎng xiàng dà rǎo hé xī bīn níng jié dù shǐ bì xián yì mù shì kāi yíng tián suì shōu sān shí wàn hú shěng dù zhī qián shù bǎi wàn mín
后党项大扰河西，邠宁节度使毕𫍯亦募士开营田，岁收三十万斛，省度支钱数百万缗。
zhēn guàn kāi yuán hòu biān tǔ xi jǔ gāo chāng qiū cí yān qí xiǎo bó lǜ běi dǐ xuē yán tuó gù dì yuán biān shù shí zhōu shù zhòng bīng yíng tián jí dì zū bù zú yǐ gōng jūn yú shì chū yǒu hé dí
贞观、开元后，边土西举高昌、龟兹、焉耆、小勃律，北抵薛延陀故地，缘边数十州戍重兵，营田及地租不足以供军，于是初有和籴。
niú xiān kè wèi xiāng yǒu péng guǒ zhě xiàn cè guǎng guān fǔ zhī dí jīng shī liáng bǐng yì xiàn zì shì xuán zōng bù fù xìng dōng dōu
牛仙客为相，有彭果者献策广关辅之籴，京师粮禀益羡，自是玄宗不复幸东都。
tiān bǎo zhōng suì yǐ qián liù shí wàn mín fù zhū dào hé dí dòu zēng sān qián měi suì duǎn dì shū jīng cāng zhě bǎi yú wàn hú
天宝中，岁以钱六十万缗赋诸道和籴，斗增三钱，每岁短递输京仓者百余万斛。
mǐ jiàn zé shào fǔ jiā gū ér dí guì zé jiàn jià ér tiào
米贱则少府加估而籴，贵则贱价而粜。
zhēn yuán chū tǔ bō jié méng zhào zhū dào bīng shí qī wàn shù biān
贞元初，吐蕃劫盟，召诸道兵十七万戍边。
guān zhōng wèi tǔ bō róu lìn zhě èr shí nián yǐ běi zhì hé qū rén hù wú jǐ zhū dào shù bīng yuè gěi sù shí qī wàn hú jiē dí yú guān zhōng
关中为吐蕃蹂躏者二十年矣，北至河曲，人户无几，诸道戍兵月给粟十七万斛，皆籴于关中。
zǎi xiàng lù zhì yǐ guān zhōng gǔ jiàn qǐng hé dí kě zhì bǎi yú wàn hú
宰相陆贽以“关中谷贱， 请和籴，可至百余万斛。
jì zhū xiàn chuán chē zhì tài cāng gǔ jià sì shí yǒu yú mǐ jià qī shí zé yī nián hé dí zhī shù dāng zhuǎn yùn zhī èr nián yī dǒu zhuǎn yùn zhī zī dāng hé dí zhī wǔ dǒu
计诸县船车至太仓，谷价四十有余，米价七十，则一年和籴之数当转运之二年，一斗转运之资当和籴之五斗。
jiǎn zhuǎn yùn yǐ shí biān cún zhuǎn yùn yǐ bèi shí yào
减转运以实边，存转运以备时要。
jiāng huái mǐ zhì hé yīn zhě ba bā shí wàn hú hé yīn mǐ zhì tài yuán cāng zhě ba wǔ shí wàn tài yuán mǐ zhì dōng wèi qiáo zhě ba èr shí wàn
江淮米至河阴者罢八十万斛，河阴米至太原仓者罢五十万，太原米至东渭桥者罢二十万。
yǐ suǒ jiǎn mǐ tiào jiāng huái shuǐ zī zhōu xiàn dòu jiǎn shí wǔ shí yǐ jiù fá
以所减米粜江淮水菑州县，斗减时五十以救乏。
jīng chéng dōng wèi qiáo zhī dí dòu zēng shí sān shí yǐ lì nóng
京城东渭桥之籴，斗增时三十以利农。
yǐ jiāng huái tiào mǐ jí jiǎn yùn zhí shì juàn bó sòng shàng dōu
以江淮粜米及减运直市绢帛送上都。
dì nǎi mìng dù zhī zēng gū dí sù sān shí sān wàn hú rán bù néng jǐn yòng zhì yì
”帝乃命度支增估籴粟三十三万斛，然不能尽用贽议。
xiàn zōng jí wèi zhī chū yǒu sī yǐ suì fēng shú qǐng jī nèi hé dí
宪宗即位之初，有司以岁丰熟，请畿内和籴。
dāng shí fǔ xiàn pèi hù dū xiàn yǒu jī wéi zé pò cù biān tà shén yú shuì fù hào wèi hé dí qí shí hài mín
当时府、县配户督限，有稽违则迫蹙鞭挞，甚于税赋，号为和籴，其实害民。