wáng dòu
王窦
wáng shì chōng zì xíng mǎn
王世充字行满。
zǔ xī yù hú hào zhī tuí nòu hòu xǐ xīn fēng sǐ qí qī yǔ bà chéng rén wáng càn wèi zhù qī
祖西域胡，号支颓耨，后徙新丰，死，其妻与霸城人王粲为庶妻。
tuí nòu zi shōu cóng zhī mào càn xìng shì duò lì huái biàn èr zhōu zhǎng shǐ
颓耨子收从之，冒粲姓，仕隋，历怀、汴二州长史。
shēng shì chōng chái shēng juǎn fà jì kè shēn zǔ
生世充，豺声卷发，忌刻深阻。
shè shū chuán xǐ bīng fǎ tōng guī cè tuī bù
涉书传，喜兵法，通龟策、推步。
yǐ yìn wèi zuǒ yì wèi qiān yù fǔ zhí zhǎng bīng bù yuán wài láng
以荫为左翊卫，迁御府直长、兵部员外郎。
cóng yáng sù běi fá wèi yōu zhōu zhǎng shǐ
从杨素北伐，为幽州长史。
dà yè chū wèi mín bù shì láng shàn zhàn duì xí fǎ gǎn wǔ wén shàng xià
大业初，为民部侍郎，善占对，习法，敢舞文上下。
rén huò biàn bó shì chōng yǐ kǒu shé yuán shì zhòng zhī qí fēi yì bù néng qū yě
人或辨驳，世充以口舌缘饰，众知其非，亦不能屈也。
chū wèi jiāng dū zàn zhì qiān jùn chéng
出为江都赞治，迁郡丞。
yáng dì shù nán xìng shì chōng shàn cì dì yán sè ē yì shùn zhǐ
炀帝数南幸，世充善伺帝颜色，阿意顺旨。
xìng jī qiǎo shì tái zhǎo yīn zòu yuǎn fāng zhēn wù yǐ mèi dì dì ài nì zhī bài jiāng dū tōng shǒu jiān zhī gōng jiān shì
性机巧，饰台沼、阴奏远方珍物以媚帝，帝爱昵之，拜江都通守， 兼知宫监事。
shì chōng guān duò zhèng fāng luàn ér jiāng zuǒ fú piāo yì dòng nǎi yīn jié háo jié yǒu xì yù zhě jiē ráo fǎ dài jiǎn yǐ shù sī ēn
世充观隋政方乱，而江左浮剽易动，乃阴结豪桀，有系狱者，皆桡法贷减，以树私恩。
yáng xuán gǎn fǎn wú rén zhū xiè jìn líng rén guǎn chóng qǐ jiāng nán yīng zhī bīng shí yú wàn
杨玄感反，吴人朱燮、晋陵人管崇起江南应之，兵十余万。
duò jiāng tǔ wàn xù yú jù luō tǎo zhī bù kè shì chōng yǐ piān jiàng mù jiāng dū wàn rén pín jī pò zhī
隋将吐万绪、 鱼俱罗讨之不克，世充以偏将募江都万人，频击破之。
měi jié bì guī gōng yú xià
每捷必归功于下。
lǔ huò jǐn tuī yǔ shì zú gù rén zhēng wèi xiào yóu shì gōng zuì duō
虏获尽推与士卒，故人争为效，由是功最多。
dà yè shí nián qí zéi mèng ràng zhuǎn kòu zhū jùn zhì xū yí shì chōng jù zhī bǎo dōu liáng shān liè wǔ bì bù zhàn léi bīng yǐ shì ruò
大业十年，齐贼孟让转寇诸郡，至盱眙，世充拒之，保都梁山，列五壁不战， 羸兵以示弱。
ràng xiào yuē shì chōng wén fǎ lì ān zhī bīng
让笑曰：“世充文法吏，安知兵？
wú jīn shēng fù zhī gǔ xíng xià jiāng dōu yǐ
吾今生缚之，鼓行下江都矣！
shí bǎi xìng jiē rù bǎo yě wú suǒ lüè ràng zhòng něi yòu kǔ wǔ bì bì dào bù dé nán jí fēn bīng wéi zhī
”时百姓皆入保，野无所掠，让众𫗪，又苦五壁闭道不得南，即分兵围之。
shì chōng shù zhàn yáng bù lì zǒu bì
世充数战， 阳不利，走壁；
ràng yì jiāo shù rì shāo fēn qí xià nán lüè cái liú bīng zú wéi bì
让益骄，数日，稍分其下南略，裁留兵足围壁。
shì chōng zhī zéi xiè yè yí zào chè mù wèi fāng zhèn wài xiàng huǐ yuán ér chū fèn jī dà pò zhī ràng yǐ shù shí qí qù zhǎn shǒu wàn jí lǔ shí yú wàn rén
世充知贼懈，夜夷灶撤幕，为方阵外向，毁垣而出，奋击，大破之，让以数十骑去，斩首万级，虏十余万人。
yáng dì yǐ shì chōng yǒu jiàng shuài lüè fù wěi bǔ zhū dào suǒ xiàng zhé dìng
炀帝以世充有将帅略，复委捕诸盗，所向辄定。
huì tū jué wéi dì yàn mén shì chōng xī fā jiāng dū bīng fù nàn zhà wèi kě xǐ shì yǐ yāo shēng yù
会突厥围帝雁门，世充悉发江都兵赴难，诈为可喜事以邀声誉。
zài jūn péng shǒu gòu miàn rì yè bēi qì bù shì jiǎ wò bì xí gǎo
在军蓬首垢面，日夜悲泣，不释甲，卧必席藁。
dì yǐ wéi zhōng yù shǔ xìn zhī
帝以为忠，愈属信之。
yàn cì zéi gé qiān bīng shí yú wàn zhūn dòu zi tài pú qīng yáng yì chén shā qiān shì chōng tǎo qí yú dǎng yí zhī
厌次贼格谦兵十余万屯豆子，太仆卿杨义臣杀谦，世充讨其余党，夷之。
jìn jī zéi lú míng yuè yú nán yáng fú xì shù wàn
进击贼卢明月于南阳，俘系数万。
hái dì zì chí jiǔ wèi láo
还，帝自持酒为劳。
shì chōng qǐ dì jiāng huái liáng jiā nǚ yuàn bèi hòu tíng wú yáo jìn
世充启帝：“江淮良家女愿备后廷，无繇进。
dì xǐ lìng yuè duān lì zhě yǐ kù zī wèi pìn fèi bù kě xiào shǔ jì bù yún chì bié yòng yǒu sī bù gǎn wén
”帝喜，令阅端丽者，以库赀为聘，费不可校，署计簿云“敕别用”，有司不敢闻。
jù zhōu sòng dōng dōu gōng huì dào lù piāo duó shǐ zhě kǔ zhī huò shěn zhōu wáng qù shì chōng píng bù zòu
具舟送东都宫，会道路剽夺， 使者苦之，或沈舟亡去，世充屏不奏。
li mì bī dōng dōu zhào shì chōng wèi jiāng jūn yǐ bīng tún luò kǒu
李密逼东都，诏世充为将军，以兵屯洛口。
dà xiǎo bǎi yú zhàn wú dà shèng fù
大小百余战，无大胜负。
zhào jí bài yòu yì wèi jiāng jūn qù pò zéi
诏即拜右翊卫将军，趣破贼。
shí sì nián shì chōng yǐn jūn yǔ mì zhàn luò nán yǒu qì ruò chéng yā qí yíng shì chōng dà bài zhòng jǐ jǐn zǒu bǎo hé yáng
十四年，世充引军与密战洛南，有气若城压其营，世充大败， 众几尽，走保河阳。
zì xì yù qǐng zuì yú yuè wáng tōng tōng yǐ shū wèi miǎn cì jīn bó ān zhī zhào hái luò póu wáng sàn de wàn rén zhūn hán jiā chéng wèi suō bù gǎn chū
自系狱，请罪于越王侗，侗以书慰勉，赐金帛安之，召还洛， 裒亡散得万人，屯含嘉城，畏缩不敢出。
huì jiāng dū shā nì qún chén fèng tōng wèi dì yǐ shì chōng wèi lì bù shàng shū fēng zhèng guó gōng
会江都杀逆，群臣奉侗为帝，以世充为吏部尚书，封郑国公。
yǔ wén huà jí yōng bīng běi hái tōng tīng nèi shǐ lìng yuán wén dōu lú chu děng móu yǐ zhòng guān bì li mì shǐ tǎo zéi ruò huà jí pò ér mì bīng yì pí chéng qí bì kě dé zhì
宇文化及拥兵北还，侗听内史令元文都、卢楚等谋，以重官畀李密，使讨贼，若化及破而密兵亦疲， 乘其弊，可得志。
nǎi qiǎn shǐ yǐ tài wèi shàng shū lìng jí jūn zhōng bài mì qù bīng běi tǎo
乃遣使以太尉、尚书令即军中拜密，趣兵北讨。
mì chēng chén fèng zhì yǐn hòu cóng huà jí lí yáng zhàn shèng lái gào zhòng dà yuè
密称臣奉制，引后从化及黎阳，战胜来告，众大悦；
shì chōng dú wèi qí xià yuē wén dōu děng dāo bǐ cái bì wèi mì qín qiě wǒ jūn yǔ zéi zhàn duō shā qí fù zǐ xiōng dì yī dàn wèi zhī xià wú shǔ wú lèi yǐ
世充独谓其下曰：“文都等刀笔才，必为密禽， 且我军与贼战，多杀其父子兄弟，一旦为之下，吾属无类矣！
yǐ cǐ yán jī zhòng wén dōu děng wén dà jù
”以此言激众，文都等闻，大惧。
tōng yù yǐ wén dōu wèi yù shǐ dài fū shì chōng bù xǔ yuē cháng yǔ gōng děng yuē zuǒ yòu pú yè shàng shū lìng yù shǐ dài fū liú dài xūn jiù
侗欲以文都为御史大夫，世充不许，曰：“尝与公等约，左右仆射、尚书令、 御史大夫，留待勋旧。
jīn gè yù de zé liú jìng kāi yǐ hé yǐ gòng shǒu
今各欲得，则流竞开矣，何以共守？
wén dōu hàn yān qián yǔ chu móu yīn shì chōng rù diàn fú jiǎ shā zhī
”文都憾焉，潜与楚谋， 因世充入殿伏甲杀之。
nà yán duàn dá yōng qiè wèi bù guǒ chí gào shì chōng
纳言段达庸怯，畏不果，驰告世充。
shì chōng yè yǐ bīng xí hán jiā mén wéi gōng chéng
世充夜以兵袭含嘉门， 围宫城。
yòu wǔ wèi dà jiàng jūn huáng fǔ wú yì děng qiǎn jiàng fèi yào tián dū jù zhàn tài yáng mén yào bài shì chōng rù zhī wú yì yǐ dān qí dùn shōu chu shā zhī
右武卫大将军皇甫无逸等遣将费曜、田阇拒战太阳门，曜败，世充入之， 无逸以单骑遁，收楚杀之。
shí zǐ wēi gōng shàng bì shì chōng kòu mén dài tōng yuē yuán wén dōu děng yù zhí bì xià jiàng li mì chén bù fǎn zhū fǎn zhě ěr
时紫微宫尚闭世充扣门，绐侗曰：“元文都等欲执陛下降李密，臣不反，诛反者耳。
duàn dá zhí wén dōu sòng shì chōng shā zhī
”段达执文都送世充，杀之。
shì chōng xī qiǎn fù xīn dài wèi shì rán hòu rù xiè yuē wén dōu chu wú zhuàng guī xiāng tú lù chén jí wèi cǐ fēi gǎn tā
世充悉遣腹心代卫士， 然后入谢曰：“文都、楚无状，规相屠戮，臣急为此，非敢它。
tōng yǔ zhī méng jìn bài shàng shū zuǒ pú yè zǒng dū nèi wài zhū jūn shì
”侗与之盟，进拜尚书左仆射，总督内外诸军事。
nǎi qù hán jiā chéng jū shàng shū shěng zhuān zǎi cháo zhèng yǐ qí xiōng shì yùn wèi nèi shǐ lìng jū jìn zhōng zǐ dì jiē jiàng bīng
乃去含嘉城，居尚书省，专宰朝政，以其兄世恽为内史令，居禁中，子弟皆将兵。
fēn guān lì wèi shí tóu yǐ zhǔ jūn zhèng
分官吏为十头，以主军政。
wèi jǐ li mì pò huà jí hái zhūn jīn yōng jìn bīng liáng mǎ duō sǐ
未几，李密破化及，还屯金墉，劲兵良马多死。
shì chōng yù jī zhī kǒng shì xīn wèi yī nǎi móu yǐ guǐ dòng zhòng lìng dé yáng mén wèi zhāng yǒng tōng yán mèng rén wèi jǐ yuē wǒ zhōu gōng néng yǐ bīng zhù tǎo mì
世充欲击之，恐士心未一，乃谋以鬼动众，令德阳门卫张永通言梦人谓己曰：“我，周公，能以兵助讨密。
shì chōng bái tōng lì cí luò páng shǐ wū xuān yán zhōu gōng lìng jí jī mì yǒu dà gōng
”世充白侗，立祠洛旁，使巫宣言：“周公令急击密，有大功；
bù rán bīng qiě yì
不然，兵且疫。
shì chōng xià jiē chu rén xìn yāo suì qǐng zhàn
”世充下皆楚人，信妖，遂请战。
nǎi jiǎn jīng zú èr wàn qí èr qiān kuà luò shuǐ wèi sān qiáo yǐ dù bīng
乃简精卒二万、骑二千，跨洛水为三桥以度兵。
mì jūn yǎn shī běi shān xīn pò dí yǒu qīng shì chōng xīn bù shè bì lěi
密军偃师北山，新破敌，有轻世充心，不设壁垒。
shì chōng yè qiǎn èr bǎi qí bì shān fú yīn mò mǎ rù shí chí míng báo zhī mì zhèn wèi chéng fú bīng shàng běi yuán chéng gāo chí xià yā qí yíng zòng fén lú luò mì zhòng dà kuì jiàng qí jiāng zhāng tóng rén chén zhì lüè jìn bá yǎn shī
世充夜遣二百骑蔽山伏，因秣马蓐食， 迟明薄之，密阵未成，伏兵上北原，乘高驰下，压其营，纵焚庐落，密众大溃，降其将张童仁、陈智略，进拔偃师。
chū mì de shì chōng xiōng shì wěi jí zi xuán yīng yú huà jí jūn qiú zhī zhì shì jiē guī
初，密得世充兄世伟及子玄应于化及军，囚之， 至是皆归。
shì chōng bīng cì luò kǒu mì zhǎng shǐ bǐng yuán zhēn sī mǎ zhèng qián xiàng yǐ chéng jiàng xī shōu měi rén bǎo huò ér hái
世充兵次洛口，密长史邴元真、司马郑虔象以城降，悉收美人、宝货而还。
mì yǐ shù shí qí tiào bēn
密以数十骑跳奔。
yú shì shì chōng zì wèi tài wèi shàng shū lìng jiā huáng mén yìn lǜ lì shòu yǐ shàng shū shěng wèi fǔ zhì guān shǔ
于是，世充自为太尉、尚书令，加黄门印绿𫄫绶，以尚书省为府，置官属。
nǎi shè sān bǎng yú fǔ wài qí yī qiú wén xué kān jì shì wu zhě qí yī wǔ gàn jué zhòng tuī fēng xiàn zhèn zhě qí yī néng zhì yuān yì bù shēn zhě
乃设三榜于府外，其一求文学堪济世务者，其一武干绝众、推锋陷阵者，其一能治冤抑不申者。
yáo shì shàng shū chén shì rì shù bǎi jiē wèi láo shěng jiē suī lì zú bì shì cí yòu nà
繇是上书陈事日数百，皆慰劳省接，虽吏卒，必饰词诱纳。
ér shì chōng sù guǐ wàng bù néng chóu qí yǔ shì dà fū suì èr
而世充素诡妄，不能仇其语，士大夫遂贰。
chū shā wén dōu yù guǐ zhòng qǔ xìn nǎi qǐng shì tōng mǔ liú tài hòu wèi jiǎ zi zhì shì jiā hào shèng gǎn tài hòu
初，杀文都，欲诡众取信，乃请事侗母刘太后为假子，至是加号圣感太后。
sàn qí cháng shì cuī dé běn yuē cǐ wáng mǎng wén mǔ hé yì hu
散骑常侍崔德本曰：“此王莽文母何异乎？
hòu shí tōng qián de ǒu jí yí jiàn dú suì bù fù cháo
”后食侗前， 得呕疾，疑见毒，遂不复朝。
yǐ jiāng zhāng jī dǒng jùn wèi gōng chéng
以将张绩、董浚卫宫城。
wǔ dé èr nián jiáo tōng zhào jiǎ huáng yuè xiàng guó zǒng bǎi kuí fēng zhèng wáng shòu jiǔ cì miǎn shí yǒu èr liú jiàn tiān zi jīng qí jīn gēn chē jià liù mǎ bèi wǔ shí fù chē máo tóu yún hǎn wǔ bā yì shè gōng xiàn chū rù jǐng bì
武德二年，矫侗诏假黄钺，相国总百揆，封郑王，授九锡，冕十有二旒，建天子旌旗，金根车，驾六马，备五时副车、旄头云罕，舞八佾，设宫县，出入警跸。
shù shì huán fǎ sì zì yán néng jué chèn nǎi shàng kǒng zǐ bì fáng jì huà nán zǐ chí yī gān qū yáng zhuàng yīn shuō shì chōng yuē duò yáng xìng yě
术士桓法嗣自言能决谶，乃上《孔子闭房记》，画男子持一竿驱羊状，因说世充曰： “隋，杨姓也；
yú wén gàn yī wèi wáng wáng chù yáng hòu dài wáng dài duò zhī fú
于文，‘干一’为‘王’，王处羊后，大王代隋之符。
yòu chén zhuāng zhōu rén jiān shì dé chōng fú èr piān yuē shàng xià piān yǔ dài wáng míng xié míng shòu fú mìng dé bèi rén jiān wèi tiān zǐ yě
”又陈庄周 《人间世》、《德充符》二篇曰：“上下篇与大王名协，明受符命，德被人间，为天子也。
shì chōng xǐ yuē tiān mìng yě
”世充喜曰：“天命也！
bài shòu zhī
”拜受之。
yǐ fǎ sì wèi jiàn yì dài fū
以法嗣为谏议大夫。
yòu luó qǔ fēi niǎo shū fú mìng yú bó xì niǎo jǐng zòng zhī yǒu dàn bǔ de niǎo ér xiàn zhě yì bài guān
又罗取飞鸟，书符命于帛，系鸟颈纵之，有弹捕得鸟而献者亦拜官。
fěng bǎi guān quàn jìn
讽百官劝进。
shí nà yán sū wēi lǎo jiù dì shì chōng yǐ wēi duò dà chén yǒu sù wàng měi biǎo bì shǔ wēi míng
时纳言苏威老就第，世充以威隋大臣，有素望，每表必署威名。
shǐ duàn dá děng xié tōng yuē tiān mìng bù cháng jīn zhèng wáng gōng dé shén shèng qǐng yī ràng yòng yáo shùn gù shì
使段达等胁侗曰：“天命不常，今郑王功德甚盛，请揖让，用尧、舜故事。
tōng nù yuē tiān xià zhě gāo zǔ tiān xià ruò duò dé wèi jiū cǐ yán bù kě fā
”侗怒曰：“天下者，高祖天下，若隋德未究，此言不可发。
bì tiān mìng suì gǎi shàng hé chán
必天命遂改，尚何禅？
gōng fēi xiān dì jiù chén hu
公非先帝旧臣乎？
zhèn hé lài
朕何赖？
dá děng liú tì
”达等流涕。
shì chōng yòu zhà yuē tiān xià wèi dìng xū zhèn yǐ zhǎng jūn dài tiān xià ān zé fù zǐ míng bì
世充又诈曰：“天下未定，须镇以长君，待天下安，则复子明辟。
sì yuè jiáo tōng cè shàn wèi yōu tōng yú hán liáng diàn yóu sān ràng
四月，矫侗策禅位，幽侗于含凉殿，犹三让。
qiǎn zhū jiāng yǐ bīng qīng gōng shì chōng xí róng fú fǎ jià dǎo gǔ chuī rù gōng měi lì yī mén cóng zhě bì hū
遣诸将以兵清宫，世充袭戎服， 法驾，导鼓吹入宫，每历一门，从者必呼。
zhì dōng shàng gē gèng yǎn miǎn jí zhèng diàn jiàn wèi
至东上合，更兖冕，即正殿僭位。
jiàn yuán kāi míng guó hào zhèng
建元开明，国号郑。
nǎi fēng xiōng shì héng wèi qín wáng shì wěi chǔ wáng shì yùn qí wáng zhū zú shǔ yǐ cì fēng bài yǐ zi xuán yīng wèi huáng tài zǐ xuán shù wèi hàn wáng
乃封兄世衡为秦王，世伟楚王，世恽齐王，诸族属以次封拜，以子玄应为皇太子，玄恕为汉王。
shì chōng měi tīng cháo jué zhèng huì yù yán yǔ zhūn fù bǎi xù yǐ shì qín dǔ bǎi sī zòu shì zhě tīng shòu wèi pí
世充每听朝决政，诲喻言语谆复百绪，以示勤笃，百司奏事者听受为疲。
chū zé qīng jì wú jǐng bì yóu lì qú sì xíng zhě dàn zhǐ lì xú wèi bǎi xìng yuē gù shí tiān zǐ jū jiǔ zhòng zài xià zhī qíng wú yáo chá
出则轻骑，无警跸，游历衢肆，行者但止立，徐谓百姓曰： “故时天子居九重，在下之情无繇察。
shì chōng fēi tān wèi zhě běn jiù shí ěr
世充非贪位者，本救时耳。
zhèng ruò yī zhōu cì shǐ shì jiē qīn lǎn dāng yǔ shì rén gòng yì zhī
正若一州刺史， 事皆亲览，当与士人共议之。
kǒng mén wèi yǒu jìn wú yǐ jǐn tōng jīn zhǐ shùn tiān mén wài zhì zuò tīng shì
恐门卫有禁，无以尽通，今止顺天门外置座听事。
yòu zhào xī cháo táng tīng yuān sù dōng cháo táng yán jiàn zhě
” 又诏西朝堂听冤诉，东朝堂延谏者。
yáo shì zhāng dú zhēn wěi guān shěng bù xiá hòu yì bù néng fù chū
繇是章牍真委，观省不暇，后亦不能复出。
wǔ yuè péi rén jī yǔ qí zi xíng yǎn jí yǔ wén rú tóng cuī dé běn děng móu jié shì chōng fù lì tōng bù kè yí sān zú
五月，裴仁基与其子行俨及宇文儒童、崔德本等谋劫世充，复立侗，不克，夷三族。
liù yuè zhèn shā tōng yǐ jué zhòng wàng
六月，鸩杀侗，以绝众望。
shì chōng lǜ zhòng dōng xùn dì zhì huá yǐ bīng lín lí yáng
世充率众东徇地至滑，以兵临黎阳。
shí lí yáng wèi dòu jiàn dé shǒu gù jiàn dé yì pò shì chōng yīn zhōu yǐ bào qí yì
时黎阳为窦建德守，故建德亦破世充殷州，以报其役。
sān nián xià shū dà shè zhù liàn bīng tái yú yī quē
三年，下书大赦，筑练兵台于伊阙。
shǒu jiāng luō shì xìn dòu lú dá shāo shāo guī guó shì chōng gù xià duō bèi jǐ nǎi jùn zhū bào jìn yǐ wēi zhī
守将罗士信、豆卢达稍稍归国，世充顾下多背己，乃峻诛暴禁以威之。
hù yī rén táo jiā wú shào zhǎng jiē zuò fù zǐ xiōng dì fū fù xǔ xiāng gào miǎn
户一人逃，家无少长皆坐，父子、兄弟、夫妇许相告免。
lìng wu wǔ xiāng bǎo yī jiā pàn jǔ wu zhū
令伍伍相保，一家叛，举伍诛。
qiáo mù chū rù jiē wéi xiàn gōng sī bù liáo shēng
樵牧出入皆为限，公私不聊生。
qiǎn tái shěng guān dū shí èr jùn yíng tián xíng zhě zì wèi xiān qù
遣台省官督十二郡营田，行者自谓仙去。
yǐ gōng chéng wèi dà yù yì suǒ cāi è bì shōu xì qí rén nèi jiā shǔ gōng zhōng
以宫城为大狱，意所猜恶，必收系其人，内家属宫中。
huò mìng jiāng yì zhì qí nú nǎi qiǎn
或命将，亦质其孥乃遣。
jì ér qiú zhì qiě wàn kǒu shí bù zú è sǐ zhě rì shù shí
既而囚质且万口，食不足，饿死者日数十。
qī yuè gāo zǔ zhào qín wáng lǜ bīng gōng zhī zhì xīn ān tún bǎo duō xià bài shì chōng yú cí jiàn chéng
七月，高祖诏秦王率兵攻之，至新安，屯保多下，败世充于慈涧城。
bā yuè wáng chén bīng qīng chéng gōng shì chōng xī jīng bīng lái jù gé jiàn yán yuē duò shī qí guó tiān xià fēn bēng cháng ān luò yáng gè yǒu fèn de wú cháng zì shǒu bù gǎn xi gù
八月，王陈兵青城宫，世充悉精兵来拒，隔涧言曰：“隋失其国，天下分崩，长安、洛阳各有分地，吾常自守，不敢西顾。
xióng gǔ èr zhōu zài dù nèi bù qǔ dūn lín hǎo yě
熊、谷二州在度内，不取，敦邻好也。
jīn wáng yuǎn shè wú de yuè sān xiáo kuì liáng qiān lǐ qín shī yuǎn chū jiāng hé qiú
今王远涉吾地，越三崤，馈粮千里，勤师远出，将何求？
wáng yuē sì hǎi zhī rén jiē chéng táng zhēng shuò dú gōng mí bù fù
”王曰：“四海之人皆承唐正朔，独公迷不复。
dōng dōu shì mín lái qǐng shī bì xià zhòng wéi wǒ shì yǐ lái
东都士民来请师，陛下重违，我是以来。
gōng ruò jiàng fù guì kě bǎo
公若降，富贵可保；
bì jù wǒ miǎn zhī wú duō yán
必拒我， 勉之，无多言！
shì chōng yuē gē dì bù xǔ
”世充约割地，不许。
yǐng zhōu zǒng guǎn tián zàn qǐng jǔ shān nán èr shí wǔ jùn guī
颍州总管田瓒请举山南二十五郡归。
jiǔ yuè wáng jūn kuò jìn bá xuān yuán xùn dì zhì guǎn chéng hé nán zhōu xiàn yǐ cì jiàng dìng
九月， 王君廓进拔轩辕，徇地至管城，河南州县以次降定。
shǐ dòu jiàn dé yǔ shì chōng xì zhì shì jiàn dé qiǎn shǐ jié hǎo bìng chén fù yuán yì
始窦建德与世充隙，至是建德遣使结好，并陈赴援意。
shì chōng qiǎn xiōng zi wǎn nèi shǐ lìng zhǎng sūn ān shì bào qiě qǐ shī
世充遣兄子琬、内史令长孙安世报，且乞师。
sì nián èr yuè qīng chéng gōng shǒu jiāng yǐ gōng jiàng wáng jìn bǎo zhī
四年二月，青城宫守将以宫降，王进保之。
shì chōng yǐn bīng chū fāng zhū mén lín gǔ shuǐ yǐ zhàn wáng zhèn běi máng lìng qū tū tōng bù shì wǔ qiān yú shuǐ jī zhī
世充引兵出方诸门，临谷水以战， 王阵北邙，令屈突通步士五千逾水击之。
bīng jiē wáng yǐ qí jué zhàn shì chōng pái bīng shū sǐ dòu zì chén jí wǔ nǎi kuì fú zhǎn bā qiān rén
兵接，王以骑决战，世充排兵殊死斗，自辰及午乃溃，俘斩八千人。
wáng fù chéng qiàn ér shǒu zhī
王傅城，堑而守之。
shì chōng liáng qiě jǐn rén xiāng shí zhì yǐ shuǐ mì ní qù lì qǔ fú tǔ róu mǐ xiè wèi bǐng
世充粮且尽，人相食，至以水汨泥去砾，取浮土糅米屑为饼。
mín bìng zhǒng gǔ ruò xiāng jí yǐ dào shàng qí shàng shū láng lú jūn yè guō zi gāo děng jiē è sǐ
民病肿股弱，相藉倚道上，其尚书郎卢君业、郭子高等皆饿死。
yù shǐ dài fū zhèng tǐng gài wèi fú tú shì chōng è qí yán shā zhī
御史大夫郑颋丐为浮屠，世充恶其言，杀之。
rán qì jié dàn yīng chéng xū jiàn dé zhī jiù
然气竭，但婴城须建德之救。
wǔ yuè wáng qín jiàn dé bìng huò wáng wǎn zhǎng sūn ān shì fú shì dōng dōu chéng xià qiě qiǎn ān shì rù yán bài zhuàng
五月，王禽建德，并获王琬、长孙安世，俘示东都城下，且遣安世入言败状。
shì chōng huáng huò jiāng tū wéi chū bǎo xiāng hàn móu yú zhū jiāng jiē bù dá suì lǜ jiāng lì jiàng jūn mén
世充惶惑，将突围出保襄、汉，谋于诸将，皆不答，遂率将吏降军门。
wáng shòu zhī yǐ shǔ lì chén bīng rù chéng fā fǔ kù lài jiàng shì
王受之，以属吏，陈兵入城，发府库赉将士。
qí huáng mén shì láng xuē dé yīn yǐ yí xí màn nì cuī hóng dān zào nǔ duō shāng shì qián zhū zhī
其黄门侍郎薛德音以移檄嫚逆，崔弘丹造弩多伤士，前诛之；
yòu shōu duàn dá yáng wāng mèng xiào yì shàn xióng xìn yáng gōng qīng guō shì héng guō shén zhù dǒng jùn zhāng tóng rén zhū càn wáng dé rén děng zhǎn luò zhǔ shàng
又收段达、杨汪、孟孝义、单雄信、杨公卿、郭士衡、郭什柱、董浚、 张童仁、朱粲、王德仁等斩洛渚上。
yǐ shì chōng guī cháng ān gāo zǔ shù qí zuì shì chōng yuē jì chén zuì bù róng zhū dàn qín wáng xǔ chén yǐ bù sǐ
以世充归长安，高祖数其罪，世充曰：“计臣罪不容诛，但秦王许臣以不死。
nǎi shè wèi shù rén yǔ qí zú xǐ yú shǔ
”乃赦为庶人，与其族徙于蜀。
jiāng xíng wèi yǔ lín jiāng jūn dú gū xiū dé suǒ shā
将行，为羽林将军独孤修德所杀。
chū xiū dé fù jī cháng shì yuè wáng tōng shì chōng jì cuàn móu guī táng wèi suǒ tú zhě yě
初，修德父机尝仕越王侗，世充既篡，谋归唐，为所屠者也。
gāo zǔ miǎn xiū dé guān
高祖免修德官。
zi xuán yīng xiōng shì wěi zài dào móu fǎn fú zhū
子玄应，兄世伟，在道谋反，伏诛。
shì chōng cuàn fán sān nián miè
世充篡，凡三年灭。
dòu jiàn dé bèi zhōu zhāng nán rén
窦建德，贝州漳南人。
shì wèi nóng zì yán hàn jǐng dì tài hòu fù ān chéng hóu chōng zhī miáo yì
世为农，自言汉景帝太后父安成侯充之苗裔。
cái lì jué rén shǎo zhòng rán xǔ xǐ xiá jié
材力绝人， 少重然许，喜侠节。
xiāng rén sàng qīn pín wú yǐ zàng jiàn dé fāng gēng wén zhī tài xī jù jiě niú yǔ gěi sāng shì xiāng dǎng yì zhī
乡人丧亲，贫无以葬，建德方耕，闻之太息，遽解牛与给丧事， 乡党异之。
dào yè jié qí jiā jiàn dé lì hù xià dào rù jī sān rén sǐ yú bù gǎn jìn
盗夜劫其家，建德立户下，盗入，击三人死，余不敢进。
qǐng qí shī jiàn dé yuē kě tóu shéng xì qǔ zhī
请其尸，建德曰：“可投绳系取之。
dào tóu shéng jiàn dé nǎi zì mí shǐ dào yè chū yuè qǐ zhuō dāo fù shā shù rén yáo shì yì zhī míng
”盗投绳，建德乃自縻，使盗曳出，跃起捉刀，复杀数人， 繇是益知名。
wèi lǐ cháng fàn fǎ wáng huì shè guī
为里长，犯法亡，会赦归。
jiǔ zhī fù zú lǐ zhōng sòng zàng qiān yú rén suǒ zèng yǔ jiē ràng bù shòu
久之，父卒，里中送葬千余人，所赠予皆让不受。
duò dà yè qī nián mù bīng fá liáo dōng jiàn dé bǔ duì zhǎng
隋大业七年，募兵伐辽东，建德补队长。
fāng rú jūn huì yì rén sūn ān zǔ dào yáng wèi xiàn lìng bǔ hé chī rǔ ān zǔ cì shā lìng wáng dǐ jiàn dé jiàn dé yīn shě zhī
方如军，会邑人孙安祖盗羊，为县令捕劾笞辱，安祖刺杀令，亡抵建德，建德阴舍之。
shí shān dōng jī qún dào qǐ nǎi móu yuē wǎng wén huáng dì shí tiān xià shèng qiáng fā bǎi wàn zhòng fá liáo dōng yóu wèi suǒ bài
时山东饥，群盗起，乃谋曰： “往文皇帝时，天下盛强，发百万众伐辽东，犹为所败。
jīn shuǐ lǎo wèi zāi mín lì wán bì zhǔ shàng bú shì xù ér qīn jià lín liáo
今水潦为灾，民力刓敝， 主上不是恤，而亲驾临辽。
qiě wǎng suì xī zhēng shí bù yī fǎn jīn chuàng yí wèi píng yòu zhòng fā bīng rén qíng wēi hài yì yǐ yáo dòng
且往岁西征，十不一返，今创夷未平，又重发兵，人情危骇，易以摇动。
zhàng fū bù sǐ cháng jiàn gōng yú shì qú wèi wáng mìng lǔ hu
丈夫不死，常建功于世，渠为亡命虏乎！
wǒ wén gāo jī pō guǎng mào shù bǎi lǐ jiā cǎo luàn zǔ ào kě yǐ wéi nán
我闻高鸡泊广袤数百里， 葭{艹乱}〗阻奥，可以违难；
chéng jiān qiè chū chuí mái lüè duó zú yǐ zì zī
承间窃出，椎埋掠夺，足以自资。
yīn de jù háo jié qiě guān shí biàn yǐ jiù dà jì
因得聚豪杰，且观时变，以就大计。
ān zǔ rán zhī
”安祖然之。
jiàn dé wèi zhāo wáng bīng jí mín wú chǎn zhě shù bǎi shǐ ān zǔ lǜ zhī rù gāo jī wèi dào ān zǔ hào mō yáng gōng
建德为招亡兵及民无产者数百，使安祖率之，入高鸡为盗，安祖号“摸羊公”。
shí shū rén zhāng jīn chēng yì jié zhòng wàn yú yī hé zhǔ jiān tiáo rén gāo shì dá bīng qiān yú zhūn qīng hé bǐ shàng
时鄃人张金称亦结众万余，依河渚间，蓚人高士达兵千余屯清河鄙上。
zhū dào wǎng lái zhāng nán zhě duō piāo shā rén fén xiāng jù dú bù rù jiàn dé lǘ jùn xiàn yì jiàn dé yǔ zéi tōng bǔ zú qí jiā
诸盗往来漳南者多剽杀人，焚乡聚，独不入建德闾，郡县意建德与贼通，捕族其家。
jiàn dé zhì hé jiān wén jiā tú miè jí lǜ huī xià èr bǎi rén wáng guī shì dá
建德至河间，闻家屠灭，即率麾下二百人亡归士达。
shì dá zì chēng dōng hǎi gōng yǐ jiàn dé wèi sī bīng
士达自称东海公，以建德为司兵。
ān zǔ wèi jīn chēng suǒ shā qí xià shù qiān rén guī jiàn dé zhòng yì shèng zhì wàn rén yóu bǎo gāo jī pō
安祖为金称所杀，其下数千人归建德，众益盛，至万人，犹保高鸡泊。
rán qīng shēn jiē wù qí zhí kǔ yǔ shì zú jūn yóu shì néng zhì rén sǐ lì
然倾身接物， 其执苦与士卒均，由是能致人死力。
shí èr nián zhuō jùn tōng shǒu guō xuàn lǜ bīng wàn rén tǎo shì dá shì dá zì yǐ zhì lüè bù jí jiàn dé nǎi tuī wèi jūn sī mǎ yǐ bīng shǔ yān
十二年，涿郡通守郭绚率兵万人讨士达，士达自以智略不及建德，乃推为军司马，以兵属焉。
jiàn dé jì tǒng zhòng sī yòng qí yàn fú qún dào nǎi qǐng shì dá shǒu zī zhòng zì yǐ jīng bīng qī qiān yíng xuàn zhà wèi wáng zhuàng
建德既统众，思用奇厌伏群盗，乃请士达守辎重，自以精兵七千迎绚，诈为亡状。
shì dá qǔ suǒ lǔ yáng yán jiàn dé qī zǐ shā zhī
士达取所虏，阳言建德妻子，杀之。
jiàn dé yí xuàn shū yuē jiàng qǐng qián qū zhí zéi zì xiào
建德遗绚书约降，请前驱执贼自效。
xuàn xìn zhī yǐn bīng cóng jiàn dé zhì cháng hé jiè yù yǔ méng bīng xiè bù shè bèi
绚信之，引兵从建德至长河界，欲与盟，兵懈不设备。
jiàn dé xí shā qí jūn shù qiān rén huò mǎ qiān pǐ xuàn yǐ shù shí qí qù zhuī zhǎn yú píng yuán xiàn shǒu shì dá wēi zhèn shān dōng
建德袭杀其军数千人， 获马千匹，绚以数十骑去，追斩于平原，献首士达，威振山东。
duò qiǎn tài pú qīng yáng yì chén tǎo pò zhāng jīn chēng yú qīng hé cán dǎng wèi zhū fù tún xiào guī jiàn dé
隋遣太仆卿杨义臣讨破张金称于清河，残党畏诛，复屯啸归建德。
yì chén chéng shèng yù suì rù gāo jī pō qióng huà gēn xué
义臣乘胜欲遂入高鸡泊，穷划根穴。
jiàn dé wèi shì dá yuē duò shàn jiāng dú yì chén ěr xīn pò jīn chēng qí fēng bù kě dāng
建德谓士达曰：“隋善将独义臣耳，新破金称，其锋不可当。
yi yǐn bīng bì zhī bǐ yù zhàn bù dé jūn lǎo shí fá chéng zhī kě yǒu gōng
宜引兵避之，彼欲战不得，军老食乏，乘之可有功。
shì dá bù nà
”士达不纳。
liú jiàn dé shǒu bì shēn jiàng bīng nì zhàn zhì jiǔ xiǎng shì
留建德守壁， 身将兵逆战，置酒享士。
jiàn dé wén yuē dōng hǎi gōng wèi jié jù zì jīn dà huò zhì bù rì yǐ
建德闻，曰：“东海公未捷，遽自矜大，祸至不日矣。
duò bīng shèng bì cháng qū ér lái wú bù néng dú zhī
隋兵胜，必长驱而来，吾不能独支。
nǎi liú zhòng bǎo bì shuài ruì shì jù xiǎn dài
”乃留众保壁，帅锐士据险待。
hòu wǔ rì yì chén zhǎn shì dá yú zhèn zhuī běi báo lěi shǒu bīng kuì
后五日，义臣斩士达于阵，追北薄垒，守兵溃。
jiàn dé bù néng jūn yǐ bǎi yú qí zǒu ráo yáng ráo yáng wú bèi yīn qǔ zhī
建德不能军，以百余骑走饶阳，饶阳无备，因取之。
yì chén yǐ shā shì dá wèi yú dǎng bù zú yōu yǐn qù
义臣已杀士达，谓余党不足忧，引去。
gù jiàn dé de hái píng yuán shōu shì dá shì sǐ zì zàng yān
故建德得还平原，收士达士死胔葬焉。
wèi shì dá fā sāng jūn jiē gǎo sù
为士达发丧，军皆缟素。
zhāo kuì zú de shù qiān rén jūn fù zhèn zì chēng jiāng jūn
招溃卒，得数千人，军复振，自称将军。
chū tā dào de duò guān jí shì rén bì shā zhī wéi jiàn dé ēn yù shèn bèi yǐn gù ráo yáng zhǎng sòng zhèng běn wèi kè zūn rèn zhī cān jué jūn yì
初，他盗得隋官及士人必杀之，唯建德恩遇甚备，引故饶阳长宋正本为客，尊任之，参决军议。
duò jùn xiàn lì duō yǐ de guī zhī shì yì zhāng bīng zhì shí yú wàn
隋郡县吏多以地归之，势益张，兵至十余万。
shàng gǔ zéi wáng xū bá zì hào màn tiān wáng yǐ bīng lüè yōu zhōu zhàn sǐ
上谷贼王须拔自号“漫天王”，以兵略幽州， 战死。
qí xià wèi dāo r hào lì shān fēi bì shēn zé zhòng shí wàn
其下魏刀儿号“历山飞”，壁深泽，众十万。
jiàn dé yǐ jì xí qǔ zhī bìng yǒu qí de
建德以计袭取之，并有其地。
shí sān nián zhēng yuè zhù tán chǎng yú hé jiān lè shòu zì lì wèi cháng lè wáng
十三年正月，筑坛场于河间乐寿，自立为长乐王。
shí sì nián wǔ yuè gēng hào xià wáng jiàn yuán dīng chǒu shǔ guān shǔ fēn zhì jùn xiàn
十四年五月，更号夏王，建元丁丑，署官属，分治郡县。
qī yuè duò yòu yì wèi jiāng jūn xuē shì xióng dū bīng sān wàn tǎo zhī zhūn hé jiān qī lǐ jǐng jiàn dé yǐ jìn bīng fú páng zé zhōng xī bá zhū chéng wěi dùn
七月，隋右翊卫将军薛世雄督兵三万讨之，屯河间七里井，建德以劲兵伏旁泽中，悉拔诸城伪遁。
shì xióng yǐ wéi wèi shāo chí bèi jiàn dé lǜ gǎn sǐ shì qiān rén xí zhī
世雄以为畏，稍弛备，建德率敢死士千人袭之。
huì dà wù zhòu míng kuǐ bù kě shì duò jūn jīng suì kuì xiāng téng jiè sǐ zhě rú qiū shì xióng yǐn shù bǎi qí wáng qù
会大雾昼冥， 跬不可视，隋军惊，遂溃，相腾藉，死者如丘，世雄引数百骑亡去。
jǐn de qí zhòng huò hé jiān chéng wáng cóng láo qiǎn zhī
尽得其众，获河间丞王琮，劳遣之。
cóng fù yīng chéng jiàn dé jìn gōng wèi xià ér hé jiān shí jǐn wén yáng dì yù shā cóng lǜ lì fā sāng chéng chéng dà lín jiàn dé qiǎn shǐ rù diào cóng yīn qǐng xiáng
琮复婴城，建德进攻未下，而河间食尽，闻炀帝遇杀，琮率吏发丧，乘城大临，建德遣使入吊，琮因请降。
jiàn dé wèi tuì shè chì zhuàn jù
建德为退舍，饬馔具。
cóng lǜ jùn shǔ sù fú miàn fù jūn mén jiàn dé qīn shì huī mò yǔ yán duò zhī wáng cóng fú kū jí āi jiàn dé yì wèi qì
琮率郡属素服面缚军门，建德亲释徽𬙊，与言隋之亡，琮伏哭极哀，建德亦为泣。
huī xià huò yán hé jiān jiǔ jù shǒu duō shā shì jīn lì qióng ér xià qǐng pēng zhī
麾下或言： “河间久拒守，多杀士，今力穷而下，请烹之。
jiàn dé yuē cóng yì shì yě wú fāng jīng zhuó yǐ lì shì jūn zhě
”建德曰：“琮，谊士也，吾方旌擢以励事君者。
qiě wǎng wèi dào kě wàng shā rén jīn jiāng ān bǎi xìng dìng tiān xià ér hài zhōng chén hu
且往为盗，可妄杀人，今将安百姓，定天下，而害忠臣乎？
jí lìng qí jūn yuē yǔ cóng xì zhě gǎn zhé yáo zuì sān zú
”即令其军曰：“与琮隙者敢辄摇，罪三族！
nǎi shòu cóng yíng zhōu cì shǐ
”乃授琮瀛州刺史。
shǐ dōu lè shòu hào jīn chéng gōng bèi bǎi guān zhǔn kāi huáng gù shì
始都乐寿，号金城宫，备百官，准开皇故事。
dōng zhì dà huì liáo lì yǒu wǔ dà niǎo jí qí gōng qún niǎo cóng zhī
冬至，大会僚吏，有五大鸟集其宫，群鸟从之。
yòu zōng chéng rén xiàn xuán guī yī jǐng chéng chéng kǒng dé shào yuē xī tiān yǐ shì shòu yǔ jīn ruì yǔ zhī móu guó yí chēng xià
又宗城人献玄圭一，景城丞孔德绍曰：“昔天以是授禹，今瑞与之侔，国宜称夏。
jiàn dé rán zhī
”建德然之。
gǎi yuán wǔ fèng yǐ dé shào wèi nèi shǐ shì láng
改元五凤，以德绍为内史侍郎。
wǔ dé yuán nián yǔ wén huà jí zhì wèi xiàn jiàn dé wèi qí nà yán sòng zhèng běn jí dé shào yuē wú duò mín yě
武德元年，宇文化及至魏县，建德谓其纳言宋正本及德绍曰：“吾，隋民也；
duò wú jūn yě
隋，吾君也。
jīn huà jí shā zhī dà nì bù dào nǎi wú chóu yù wèi tiān xià zhū zhī hé rú
今化及杀之，大逆不道，乃吾仇，欲为天下诛之，何如？
zhèng běn děng yuē dài wáng fèn bù yī qǐ zhāng nán duò zhī liè chéng mò bù zhēng fù zhě yǐ néng zhàng shùn fú yì ān sì fāng yě
”正本等曰： “大王奋布衣，起漳南，隋之列城莫不争附者，以能杖顺扶义、安四方也。
huà jí wèi duò yīn lǐ yǐ zhī bù yí jīn qiāng jūn ér yí qí guó chóu bù gòng tiān qǐng gǔ xíng zhí qí zuì
化及为隋姻里，倚之不疑，今戕君而移其国，仇不共天，请鼓行执其罪。
jiàn dé shàn zhī
”建德善之。
jí yǐn bīng tǎo huà jí lián zhàn pò zhī
即引兵讨化及，连战破之。
huà jí bǎo liáo chéng nǎi zòng zhuàng chē jī shí sì miàn chéng chéng bá zhī
化及保聊城，乃纵撞车机石，四面乘城，拔之。
jiàn dé rù xiān yè xiāo huáng hòu yǔ chēng chén
建德入， 先谒萧皇后，语称臣。
zhí yǔ wén zhì jí yáng shì lǎn yuán wǔ dá xǔ hóng rén mèng jǐng děng zhào duò wén wǔ guān gòng lín zhǎn zhī xiāo shǒu yuán mén
执宇文智及、杨士览、元武达、许弘仁、孟景等，召隋文武官共临斩之，枭首辕门；
qiú huà jí bìng qí zi zài yǐ jiàn chē zhì dà lù xiàn zhǎn zhī
囚化及并其子，载以槛车，至大陆县斩之。
jiàn dé xìng yuē sù bù xǐ shí ròu fàn tuō sù jiā shū jù qī cáo wèi cháng yī wán qǐ
建德性约素，不喜食肉，饭脱粟加蔬具，妻曹未尝衣纨绮。
jí wèi wáng qiè shì cái shí shù
及为王，妾侍裁十数。
měi xià chéng pò dí zī bǎo bìng sàn lài jiàng shì
每下城破敌，赀宝并散赉将士。
zhì shì de suí gōng rén shàng qiān shù xī fàng qù
至是，得隋宫人尚千数，悉放去；
qí wén wǔ xiāo guǒ shàng wàn yú gè tīng suǒ zhī
其文武、骁果尚万余，各听所之。
nǎi yǐ zhū huà jí bào yuè wáng tōng tōng fēng zhī xià wáng suì hào dà xià
乃以诛化及报越王侗，侗封之夏王，遂号大夏。
yǐ duò huáng mén shì láng péi ju wèi shàng shū yòu pú yè bīng bù shì láng cuī jūn sù wèi shì zhōng shào fǔ lìng hé chóu wèi gōng bù shàng shū yú suí cái shǔ zhí wěi yǐ zhèng shì
以隋黄门侍郎裴矩为尚书右仆射，兵部侍郎崔君肃为侍中，少府令何稠为工部尚书，余随才署职，委以政事。
yǒu yuàn wǎng guān zhōng jí dōng dōu zhě zì tīng bù liú réng gěi dào lǐ fèi yǐ bīng hù chū yú jìng
有愿往关中及东都者，恣听不留，仍给道里费，以兵护出于境。
èr nián xiàn xíng zhào cāng sān zhōu
二年，陷邢、赵、沧三州。
fù xiàn jì zhōu zhí cì shǐ qū léng shè zhī fù yǐ wéi cì shǐ
复陷冀州，执刺史曲棱，赦之，复以为刺史。
bā yuè xiàn míng zhōu lǔ cì shǐ yuán zi gàn suì qiān dū yān gēng hào wàn chūn gōng
八月， 陷洺州，虏刺史袁子干，遂迁都焉，更号万春宫。
shǐ rén rú guàn jīn cí xiān mù zhì shǒu zhǒng sān shí jiā
使人如灌津祠先墓，置守冢三十家。
yòu qiǎn shǐ cháo tōng yīn yǔ wáng shì chōng jié huān běi pìn tū jué shì mǎ yì jīng xióng
又遣使朝侗，因与王世充结欢，北聘突厥，士马益精雄。
é ér shì chōng fèi tōng nǎi jué zhī
俄而世充废侗，乃绝之。
shǐ jiàn tiān zǐ jīng qí chū rù jǐng bì shū chēng zhào
始建天子旌旗，出入警跸，书称诏。
zhuī shì suí yáng dì wèi mǐn dì yǐ qí wáng jiǎn zi zhèng dào wèi yún gōng
追谥隋炀帝为闵帝，以齐王暕子政道为郧公。
yì chéng gōng zhǔ zài tū jué qiǎn shǐ yíng xiāo hòu jiàn dé zì jiāng qiān yú qí sòng zhī bìng xiàn huà jí shǒu
义成公主在突厥，遣使迎萧后，建德自将千余骑送之，并献化及首。
wèi jǐ lián tū jué qīn xiāng zhōu cì shǐ lǚ mín sǐ zhī
未几，连突厥侵相州，刺史吕珉死之。
jìn gōng wèi zhōu zhí hé běi dà shǐ huái ān wáng shén tōng tóng ān cháng gōng zhǔ lí yáng shǒu jiāng li shì jī shì zhī
进攻卫州，执河北大使淮安王神通、同安长公主、黎阳守将李世𪟝，释之。
fù shǐ shì jī shǒu lí yáng guǎn wáng gōng zhǔ kuì yǐ kè lǐ
复使世𪟝守黎阳，馆王、公主，馈以客礼。
huá zhōu cì shǐ wáng guǐ wèi nú suǒ shā nú yǐ shǒu bēn jiàn dé jiàn dé yuē nú shā zhǔ dà nì
滑州刺史王轨为奴所杀，奴以首奔建德，建德曰：“奴杀主，大逆。
nà zhī bù kě bù shǎng shǎng nì zé fèi jiào jiāng yān yòng wèi
纳之不可不赏， 赏逆则废教，将焉用为？
mìng zhǎn nú ér fǎn guǐ shǒu huá rén dé zhī suì jiàng qí jì èr zhōu yì jiàng
”命斩奴而返轨首，滑人德之，遂降，齐、济二州亦降。
yǎn zéi xú yuán lǎng wén fēng sòng kuǎn
兖贼徐圆朗闻风送款。
sān nián shì jī zì bá guī guó lì bái jiàn dé zhū qí fù jiàn dé yuē chén jī táng chén bù wàng qí zhǔ zhōng yě
三年，世𪟝自拔归国，吏白建德诛其父，建德曰：“臣𪟝，唐臣，不忘其主， 忠也。
fù hé zuì
父何罪？
shì bù wèn
”释不问。
gāo zǔ qiǎn shǐ xiū hǎo jiàn dé jí yǐ gōng zhǔ děng guī jīng shī
高祖遣使修好，建德即以公主等归京师。
cháng zhí zhào zhōu cì shǐ zhāng zhì áng xíng zhōu cì shǐ chén jūn bīn dà shǐ zhāng dào yuán děng jiāng shā zhī guó zhī jì jiǔ lìng jìng jiàn yuē fu quǎn fèi fēi qí zhǔ bǐ xī lì jiān shǒu yǐ qióng jiù qín fú jié shì yě
尝执赵州刺史张志昂、邢州刺史陈君宾、大使张道源等，将杀之，国之祭酒凌敬谏曰：“夫犬吠非其主，彼悉力坚守，以穷就禽，伏节士也。
jīn shā zhī wú yǐ quàn
今杀之，无以劝。
jiàn dé nù yuē wǒ fu qí chéng yóu bù xià láo fèi shì lǚ hé kě shè
”建德怒曰：“我傅其城，犹不下，劳费士旅，何可赦？
jìng yuē wáng zhī dà jiàng gāo shì xìng kàng luō yì yú yì nán bīng wèi jiāo shì xìng jí jiàng wáng yǐ wéi kě hu
”敬曰：“王之大将高士兴抗罗艺于易南， 兵未交，士兴即降，王以为可乎？
jiàn dé wù jí shì zhī
”建德悟，即释之。
rán qí dà jiàng wáng fú bǎo shù chí bīng gōng lüè zài zhū shuài shàng huò chán qí fǎn jiàn dé shā zhī
然其大将王伏宝数持兵，功略在诸帅上，或谗其反，建德杀之。
fú bǎo lín sǐ hū yuē wǒ wú zuì wáng hé xìn chán zì yì zuǒ yòu shǒu hu
伏宝临死呼曰：“我无罪，王何信谗，自刈左右手乎？
hòu zhàn shù bù lì
”后战数不利。
jiǔ yuè jiàn dé zì shuài shī wéi yōu zhōu wèi luō yì suǒ bài yì chéng shèng xí qí yíng jiàn dé zhèn yíng zhōng tián qiàn ér chū bài yì zhòng jìn báo qí chéng bù néng bá nǎi hái
九月，建德自帅师围幽州，为罗艺所败，艺乘胜袭其营，建德阵营中，填堑而出，败艺众，进薄其城，不能拔，乃还。
jì yīn zéi mèng hǎi gōng bīng sān wàn jù zhōu qiáo chéng yǐ lüè hé nán jiàn dé zì jī zhī
济阴贼孟海公兵三万，据周桥城以掠河南， 建德自击之。
huì qín wáng fá dōng dōu qí zhōng shū shè rén liú bīn xiàn shuō yuē táng jù guān nèi zhèng wáng hé nán xià yǒu jì fāng cǐ dǐng zú xiāng chí shì yě
会秦王伐东都，其中书舍人刘斌献说曰：“唐据关内，郑王河南，夏有冀方，此鼎足相持势也。
jīn táng xī bīng lín zhèng chū rù èr nián zhèng rén rì cù
今唐悉兵临郑，出入二年，郑人日蹙。
èr guó bīng bù jiě táng qiáng zhèng ruò shì bì jǔ zhèng zhèng miè zé dà xià yǒu chǐ hán zhī yōu
二国兵不解，唐强郑弱，势必举郑，郑灭则大夏有齿寒之忧。
wèi dài wáng jì mò ruò yuán zhèng shǐ zhèng kàng qí nèi wǒ gōng qí wài táng zhī bīng bì què táng què ér zhèng wán rán hòu xú guān qí biàn
为大王计，莫若援郑，使郑抗其内， 我攻其外，唐之兵必却，唐却而郑完，然后徐观其变。
zhèng ruò kě tú yīn ér qǔ zhī bìng èr guó bīng chéng táng shī lǎo cháng qū ér xi guān zhōng kě suì yǒu yě
郑若可图，因而取之，并二国兵，乘唐师老，长驱而西，关中可遂有也。
jiàn dé yuē shàn
”建德曰：“善。
nǎi qiǎn shǐ pìn shì chōng yǔ lián hé huì shì chōng yì zì qǐ shī jí lìng qí chén li dà shī wèi chù huì lái cháo qǐng jiě zhèng wéi qín wáng liú zhī bù dá
”乃遣使聘世充， 与连和，会世充亦自乞师，即令其臣李大师、魏处绘来朝，请解郑围，秦王留之不答。
sì nián jiàn dé kè zhōu qiáo lǔ hǎi gōng liú qí jiāng fàn yuàn shù zhī
四年，建德克周桥，虏海公，留其将范愿戍之。
xī fā hǎi gōng xú yuán lǎng zhī zhòng bìng bīng hào sān shí wàn jiù shì chōng zhì huá zhōu shì chōng xíng tái pú yè hán hóng kāi chéng nà zhī
悉发海公、徐圆朗之众，并兵号三十万救世充，至滑州，世充行台仆射韩弘开城纳之。
jiàn dé jìn bī yuán liáng guǎn sān zhōu jiē xiàn suì zhūn xíng yáng
建德进逼元、梁、管三州， 皆陷，遂屯荥阳。
yùn liáng sù hé xī shàng zhōu xiāng zhǔ bù jué
运粮溯河西上，舟相属不绝。
bì chéng gāo dōng yuán zhù yíng bǎn zhǔ
壁成皋东原，筑营板渚。
qiǎn shǐ yǔ shì chōng yuē qī yòu yí qín wáng yǐ shū
遣使与世充约期，又遗秦王以书。
sān yuè wáng jìn jù hǔ láo
三月，王进据虎牢。
yì rì yǐ qí wǔ bǎi chān jiàn dé yíng shè fú dào cè dú yǐ shù qí qù zéi yíng sān lǐ jué zéi chū qí zhuī zhī wáng jiàn què yòu zhì fú suǒ zú qǐ fèn jī
翌日，以骑五百觇建德营，设伏道侧，独以数骑去贼营三里，觉，贼出骑追之，王渐却，诱至伏所，卒起奋击。
zéi qí jīng yǐn qù zhuī zhǎn sān bǎi jí huò qí jiāng yīn qiū shí zàn nǎi bào jiàn dé yǐ shū
贼骑惊，引去，追斩三百级， 获其将殷秋、石瓒，乃报建德以书。
jiàn dé shī èr jiāng yòu wén táng bīng jīng de shū yóu yù dùn liù shí rì bù gǎn xi
建德失二将，又闻唐兵精，得书犹豫，顿六十日不敢西。
shí shì chōng dì shì biàn wèi xú zhōu xíng tái yì qiǎn jiàng guō shì héng bīng shù qiān rén cóng jiàn dé wáng qiǎn wáng jūn kuò yǐ qīng qí chāo qí xiǎng zhí zéi dà jiàng zhāng qīng tè
时世充弟世辩为徐州行台，亦遣将郭士衡、兵数千人从建德，王遣王君廓以轻骑抄其𫗵，执贼大将张清特。
jiàn dé jù rén qíng xié hài qí zhū jiāng yòu xīn pò hǎi gōng lüè huò yíng gěi rì yè sī guī
建德惧，人情携骇，其诸将又新破海公，掠获盈给， 日夜思归。
lìng jìng shuō jiàn dé yuē jīn táng yǐ zhòng bīng wéi dōng dōu shǒu hǔ láo wǒ ruò xī bīng jì hé qǔ huái zhōu hé yáng yǐ zhòng jiāng shù zhī rán hòu míng gǔ jiàn qí yú tài xíng rù shàng dǎng chuán xí páng jùn jìn hú kǒu yǐ hài pú jīn shōu hé dōng de cǐ shàng cè yě
凌敬说建德曰：“今唐以重兵围东都，守虎牢，我若悉兵济河，取怀州河阳，以重将戍之，然后鸣鼓建旗，逾太行，入上党，传檄旁郡，进壶口以骇蒲津， 收河东地，此上策也。
qiě yǒu sān lì chéng xū shou shòu jìng shī yǒu wàn quán yī yě
且有三利：乘虚扌寿境，师有万全，一也；
tuò tǔ de zhòng èr yě
拓土得众，二也；
zhèng wéi zì jiě sān yě
郑围自解，三也。
jiàn dé jiāng cóng zhī ér wáng wǎn zhǎng sūn ān shì rì qǐng bīng xi měi yán bì liú tì yòu yīn jī jīn yù dàn zhū jiāng yǐ náo qí móu
”建德将从之，而王琬、长孙安世日请兵西，每言必流涕，又阴赍金玉啗诸将，以挠其谋。
zhòng nǎi yuē lìng jìng shū shēng qǐ zhī zhàn
众乃曰：“凌敬书生，岂知战？
jiàn dé nǎi xiè yuē jīn shì xīn ruì tiān zàn wǒ yě shī jiāng dà jié
”建德乃谢曰：“今士心锐，天赞我也，师将大捷。
fāng yòng zhòng yì bù dé rú gōng yán
方用众议，不得如公言。
jìng gù zhēng jiàn dé nù mìng fú chū
”敬固争，建德怒，命扶出。
qí qī jiàn yuē jì jiǔ jì shén shàn wáng hé yòng zhī
其妻谏曰：“祭酒计甚善，王盍用之？
fu zì fǔ kǒu dào chéng táng zhī xū lián yíng jiàn jìn yǐ qǔ shān běi yīn zhāo tū jué xi chāo guān zhōng táng bì hái shī zì jiù zhèng nán shū yǐ
夫自滏口道乘唐之虚，连营渐进以取山北， 因招突厥西抄关中，唐必还师自救，郑难纾矣。
jīn dùn bīng hǔ láo xià tú zì kǔ kǒng wú gōng
今顿兵虎牢下，徒自苦，恐无功。
jiàn dé yuē cǐ fēi nǚ zǐ suǒ zhī
” 建德曰：“此非女子所知。
qiě zhèng zhāo mù dài wú lái jì xǔ zhī qǐ kě jiàn nán ér tuì qiě shì tiān xià bù xìn
且郑朝暮待吾来，既许之，岂可见难而退，且示天下不信。
wǔ yuè jiàn dé zì bǎn zhǔ chū wèi zhèn xi báo sì nán shǔ què shān xuān èr shí lǐ gǔ ér qián
五月，建德自板渚出为阵，西薄汜南，属鹊山，亘二十里，鼓而前。
guō shì héng wèi yóu bīng
郭士衡为游兵。
qín wáng dēng hǔ láo chéng wàng qí jūn àn jiǎ bù zhàn yuē zéi qǐ shān dōng wèi cháng jiàn dà dí jīn dù xiǎn shì áo lìng bù sù yě
秦王登虎牢城望其军，按甲不战，曰：“贼起山东，未尝见大敌，今度险士嚣，令不肃也；
bī chéng ér zhèn yǒu qīng wǒ xīn
逼城而阵，有轻我心。
dài qí jī pò zhī guǒ yǐ
待其饥，破之果矣。
rì zhōng jiàn dé shì jiē zuò liè kě zhēng yǐn yì yì dài
”日中，建德士皆坐列， 渴争饮，意益怠。
wáng huī jūn xiān dēng qí nù chén dà zhǎng nǎi lǜ shǐ dà nài qín shū bǎo chán huī zhì chí chū zéi zhèn hòu jiàn dé jūn gù ér jīng suì dà kuì
王麾军先登，骑怒，尘大涨，乃率史大奈、秦叔宝缠麾帜，弛出贼阵后，建德军顾而惊，遂大溃。
jiàn dé bèi zhòng chuāng cuàn niú kǒu gǔ
建德被重创，窜牛口谷。
chē qí jiāng jūn bái shì ràng yáng wǔ wēi huò zhī chuán ér xi zhǎn cháng ān shì nián sì shí jiǔ
车骑将军白士让、杨武威获之，传而西，斩长安市，年四十九。
chū qí jūn yǒu yáo yuē dòu rù niú kǒu shì bù dé jiǔ
初，其军有谣曰：“豆入牛口，势不得久。
zhì shì guǒ bài
” 至是果败。
jiàn dé qī yǔ qí zuǒ pú yè qí shàn xíng yǐ qí shù bǎi dùn hái míng zhōu
建德妻与其左仆射齐善行以骑数百遁还洺州。
yú dǎng yù lì qí yǎng zǐ wéi zhǔ shàn xíng yuē xià wáng yǎn dìng hé shuò hào wèi wēi qiáng jīn yī chū bù fù fēi tiān mìng yǒu guī zāi
余党欲立其养子为主，善行曰： “夏王奄定河朔，号为威强，今一出不复，非天命有归哉？
bù rú wěi xīn qǐng mìng wú wéi tu tàn shēng mín yě
不如委心请命，无为涂炭生民也！
suì fēn fǔ kù sàn gěi jiàng shì lìng gè jiě qù
”遂分府库散给将士，令各解去。
shàn xíng nǎi yǔ yòu pú yè péi ju xíng tái cáo dàn lǜ guān shǔ jí jiàn dé qī fèng shān dōng de bìng chuán guó bā xǐ lái jiàng
善行乃与右仆射裴矩、行台曹旦率官属及建德妻奉山东地并传国八玺来降。
jiàn dé qǐ bīng zhì miè fán liù nián
建德起兵至灭凡六年。
zàn yuē yáng dì shī dé tiān chǒu qí wèi shēng rén gū qún dào chéng zhī rú wèi máo ér fèn
赞曰：炀帝失德，天丑其为，生人辜，群盗乘之，如胃毛而奋。
qí jù zhě ruò li mì yīn lí yáng xiāo xǐ shǐ jiāng líng dòu jiàn dé lián hé běi wáng shì chōng jǔ dōng dōu jiē mó yá yáo dú yǐ xiāng shì shì
其剧者，若李密因黎阳，萧铣始江陵，窦建德连河北，王世充举东都，皆磨牙摇毒以相噬螫。
qí jiān yì jiǎ rén yì lǐ xián cái yīn zhī shàn wáng jiàn dì suǒ wèi dào yì yǒu dào zhě
其间亦假仁义，礼贤才，因之擅王僭帝，所谓盗亦有道者。
běn fū niè qì xīng yàn suǒ yǐ wáng duò chù táng míng dé shé běi bù zhī huò jí xiōng dān nǎi jiù jiān yí yi zāi
本夫孽气腥焰，所以亡隋，触唐明德，折北不支，祸极凶殚，乃就歼夷，宜哉！