新唐书 · 刘羲叟 · Chapter 93 of 225

列传·卷十八

PinyinModern Translation
Size

èr li jī

二李𪟝

lǐ jìng zì yào shī jīng zhào sān yuán rén

李靖,字药师,京兆三原人。

zī mào kuí xiù tōng shū shǐ

姿貌魁秀,通书史。

cháng wèi suǒ qīn yuē zhàng fū zāo yù yào dāng yǐ gōng míng qǔ fù guì hé zhì zuò zhāng jù rú

尝谓所亲曰:“丈夫遭遇, 要当以功名取富贵,何至作章句儒!

qí jiù hán qín hǔ měi yǔ lùn bīng zhé tàn yuē kě yǔ yǔ sūn wú zhě fēi sī rén shàng shuí zāi

”其舅韩擒虎每与论兵,辄叹曰:“可与语孙、 吴者,非斯人尚谁哉!

shì duò wèi diàn nèi zhí zhǎng lì bù shàng shū niú hóng jiàn zhī yuē wáng zuǒ cái yě

”仕隋为殿内直长,吏部尚书牛弘见之曰:“王佐才也!

zuǒ pú yè yáng sù fǔ qí chuáng wèi yuē qīng zhōng dāng zuò cǐ

” 左仆射杨素拊其床谓曰:“卿终当坐此!

dà yè mò wèi mǎ yì chéng

大业末,为马邑丞。

gāo zǔ jī tū jué jìng chá yǒu fēi cháng zhì zì qiú shàng jí biàn chuán sòng jiāng dū zhì cháng ān dào gěng

高祖击突厥,靖察有非常志,自囚上急变,传送江都,至长安,道梗。

gāo zǔ yǐ dìng jīng shī jiāng zhǎn zhī jìng hū yuē gōng qǐ bīng wèi tiān xià chú bào luàn yù jiù dà shì yǐ sī yuàn shā yì shì hu

高祖已定京师,将斩之,靖呼曰:“公起兵为天下除暴乱,欲就大事, 以私怨杀谊士乎?

qín wáng yì wèi qǐng de shì yǐn wèi sān wèi

”秦王亦为请,得释,引为三卫。

cóng píng wáng shì chōng yǐ gōng shòu kāi fǔ

从平王世充,以功授开府。

xiāo xǐ jù jiāng líng zhào jìng ān ji cóng shù qīng jì dào jīn zhōu huì mán zéi shān shì luò bīng shù wàn zhūn shān gǔ jiān lú jiāng wáng yuàn tǎo bù shèng jìng wèi yuàn móu jī què zhī

萧铣据江陵,诏靖安辑,从数轻骑道金州,会蛮贼邓世洛兵数万屯山谷间,庐江王瑗讨不胜,靖为瑗谋,击却之。

jìn zhì xiá zhōu zǔ xǐ bīng bù dé qián

进至峡州,阻铣兵不得前。

dì wèi dòu liú zhào dū du xǔ shào zhǎn jìng shào wèi qǐng ér miǎn

帝谓逗留,诏都督许绍斩靖,绍为请而免。

kāi zhōu mán rǎn zhào zé kòu kuí zhōu zhào jùn wáng xiào gōng zhàn wèi lì jìng lǜ bīng bā bǎi pò qí zhūn yào xiǎn shè fú zhǎn zhào zé fú qín wǔ qiān

开州蛮冉肇则寇夔州,赵郡王孝恭战未利,靖率兵八百破其屯,要险设伏,斩肇则,俘禽五千。

dì wèi zuǒ yòu yuē shǐ gōng bù rú shǐ guò jìng guǒ rán

帝谓左右曰:“使功不如使过,靖果然。

yīn shǒu chì láo yuē jì wǎng bù jiù xiàng shì wú jiǔ yǐ wàng zhī

” 因手敕劳曰:“既往不咎,向事吾久已忘之。

jìng suì chén tú xǐ shí cè

”靖遂陈图铣十策。

yǒu zhào bài jìng xíng jūn zǒng guǎn jiān shè xiào gōng xíng jūn zhǎng shǐ jūn zhèng yī wěi yān

有诏拜靖行军总管,兼摄孝恭行军长史,军政一委焉。

wǔ dé sì nián bā yuè dà yuè bīng kuí zhōu

武德四年八月,大阅兵夔州。

shí qiū liáo tāo lài zhǎng è xǐ yǐ jìng wèi néng xià bù shè bèi

时秋潦,涛濑涨恶,铣以靖未能下,不设备。

zhū jiāng yì qǐng jiāng píng nǎi jìn

诸将亦请江平乃进。

jìng yuē bīng jī shì yǐ sù wèi shén

靖曰:“兵机事,以速为神。

jīn shì shǐ jí xǐ bù jí zhī ruò chéng shuǐ fu lěi shì zhèn tíng bù jí sè ěr yǒu néng cāng cù zhào bīng wú yǐ yù wǒ cǐ bì qín yě

今士始集,铣不及知,若乘水傅垒, 是震霆不及塞耳,有能仓卒召兵,无以御我,此必禽也。

xiào gōng cóng zhī

”孝恭从之。

jiǔ yuè zhōu shī kòu yí líng xǐ jiāng wén shì hóng yǐ zú shù wàn zhūn qīng jiāng xiào gōng yù jī zhī jìng yuē bù kě

九月,舟师叩夷陵,铣将文士弘以卒数万屯清江,孝恭欲击之,靖曰:“不可。

shì hóng jiàn jiàng xià jiē yǒng shì jīn xīn shī jīng mén xī ruì jù wǒ cǐ jiù bài zhī shī bù kě dāng

士弘健将,下皆勇士,今新失荆门,悉锐拒我,此救败之师,不可当。

yi zhù nán àn dài qí qì shuāi nǎi qǔ zhī

宜驻南岸, 待其气衰乃取之。

xiào gōng bù tīng liú jìng shǒu zhūn zì wǎng yǔ zhàn dà bài hái

”孝恭不听,留靖守屯,自往与战,大败还。

zéi wěi zhōu sàn lüè jìng shì qí luàn zòng bīng jī pò zhī qǔ sì bǎi yú sōu nì sǐ zhě wàn rén

贼委舟散掠,靖视其乱,纵兵击破之,取四百余艘,溺死者万人。

jí lǜ qīng bīng wǔ qiān wèi xiān fēng qū jiāng líng báo chéng ér yíng

即率轻兵五千为先锋,趋江陵,薄城而营。

pò qí jiāng yáng jūn mào zhèng wén xiù fú jiá shì sì qiān

破其将杨君茂、郑文秀,俘甲士四千。

xiào gōng jūn jì jìn xǐ dà jù xí zhào jiāng nán bīng bù jí dào míng rì jiàng

孝恭军继进,铣大惧,檄召江南兵, 不及到,明日降。

jìng rù qí dōu hào lìng jìng yán jūn wú sī yān

靖入其都,号令静严,军无私焉。

huò qǐng jìng jí xǐ jiāng jù zhàn zhě jiā zī yǐ shǎng jūn jìng yuē wáng zhě zhī bīng diào rén ér qǔ yǒu zuì bǐ qí xié qū yǐ lái jiè yǐ jù shī běn fēi suǒ qíng bù róng yǐ pàn nì bǐ zhī

或请靖籍铣将拒战者家赀以赏军,靖曰:“王者之兵,吊人而取有罪,彼其胁驱以来,借以拒师,本非所情,不容以叛逆比之。

jīn xīn dìng jīng yǐng yi shì kuān dà yǐ wèi qí xīn ruò jiàng ér jí zhī kǒng zì jīng ér nán jiān chéng jù tún qū zhī sǐ shǒu fēi jì zhī shàn yě

今新定荆、郢,宜示宽大,以慰其心,若降而籍之,恐自荆而南, 坚城剧屯,驱之死守,非计之善也。

zhǐ bù jí

”止不籍。

yóu shì jiāng hàn liè chéng zhēng xià

由是江、汉列城争下。

yǐ gōng fēng yǒng kāng xiàn gōng jiǎn jiào jīng zhōu cì shǐ

以功封永康县公,检校荆州刺史。

nǎi dù lǐng zhì guì zhōu fēn dào zhāo wèi

乃度岭至桂州,分道招慰。

qiú lǐng féng àng děng jiē yǐ zǐ dì lái yè nán fāng xī dìng

酋领冯盎等皆以子弟来谒,南方悉定。

cái liàng kuǎn xiào chéng zhì bǔ guān

裁量款效,承制补官。

de jùn fán jiǔ shí liù hù liù shí yú wàn

得郡凡九十六,户六十余万。

zhào shū láo miǎn shòu lǐng nán fǔ wèi dà shǐ jiǎn jiào guì zhōu zǒng guǎn

诏书劳勉,授岭南抚慰大使、检校桂州总管。

yǐ lǐng hǎi lòu yuǎn jiǔ bú jiàn dé fēi zhèn wēi wǔ shì lǐ yì zé wú yǐ biàn fēng

以岭海陋远,久不见德,非震威武、示礼义,则无以变风。

jí lǜ bīng nán xún suǒ guò wèn jí kǔ yán jiàn zhǎng lǎo xuān bù tiān zǐ ēn yì yuǎn jìn huān fú

即率兵南巡,所过问疾苦,延见长老,宣布天子恩意,远近欢服。

fǔ gōng shí jù dān yáng fǎn zhào xiào gōng wèi shuài zhào jìng rù cháo shòu fāng lüè fù xiào gōng dōng tǎo li shì jī děng qī zǒng guǎn jiē shòu jié dù

辅公祏据丹阳反,诏孝恭为帅,召靖入朝受方略,副孝恭东讨,李世𪟝等七总管皆受节度。

gōng shí qiǎn féng huì liàng yǐ zhōu shī sān wàn zhūn dāng tú chén zhèng tōng bù qí èr wàn zhūn qīng lín zì liáng shān lián suǒ yǐ duàn jiāng dào

公祏遣冯惠亮以舟师三万屯当涂,陈正通步骑二万屯青林,自梁山连锁以断江道。

zhù què yuè chéng yán mào shí yú lǐ wèi jī jiǎo

筑却月城,延袤十余里,为犄角。

zhū jiāng yì yuē bǐ jìn bīng lián shān jiāng bù zhàn pí lǎo wǒ shī

诸将议曰:“彼劲兵连栅,将不战疲老我师。

ruò zhí qǔ dān yáng kōng qí cháo kū huì liàng děng zì jiàng

若直取丹阳,空其巢窟,惠亮等自降。

jìng yuē bù rán

”靖曰:“不然。

èr jūn suī jīng ér gōng shí suǒ zì jiāng yì ruì zú yě jì bǎo shí tou zé láo wèi kě bá

二军虽精,而公祏所自将亦锐卒也,既保石头,则牢未可拔。

wǒ liú bù dé zhì tuì yǒu suǒ jì fù bèi méng huàn fēi bǎi quán jì

我留不得志,退有所忌,腹背蒙患, 非百全计。

qiě huì liàng zhèng tōng bǎi zhàn yú zéi fēi qiè yě dòu jīn fāng chí zhòng tè gōng shí lì jì ěr

且惠亮、正通百战余贼,非怯野斗,今方持重,特公祏立计尔。

ruò chū bù yì tiāo gōng qí chéng bì pò zhī

若出不意,挑攻其城,必破之。

huì liàng bá gōng shí qín yǐ

惠亮拔,公祏禽矣。

xiào gōng tīng zhī

”孝恭听之。

jìng lǜ huáng jūn hàn děng shuǐ lù jiē jìn kǔ zhàn shā shāng wàn yú rén huì liàng děng wáng qù

靖率黄君汉等水陆皆进, 苦战,杀伤万余人,惠亮等亡去。

jìng jiāng qīng bīng zhì dān yáng gōng shí jù zhòng shàng duō bù néng zhàn nǎi chū zǒu qín zhī jiāng nán píng

靖将轻兵至丹阳,公祏惧,众尚多,不能战,乃出走,禽之,江南平。

zhì dōng nán dào héng tái yǐ wéi xíng tái bīng bù shàng shū

置东南道行台,以为行台兵部尚书。

cì wù qiān duàn nú bì bǎi kǒu mǎ bǎi pǐ

赐物千段、奴婢百口、 马百匹。

xíng tái fèi jiǎn jiào yáng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ

行台废,检校扬州大都督府长史。

dì tàn yuē jìng nǎi xǐ gōng shí zhī gāo huāng yě gǔ hán bái wèi huò hé yǐ jiā

帝叹曰:“靖乃铣、公祏之膏肓也,古韩、白、卫、霍何以加!

bā nián tū jué kòu tài yuán wéi xíng jūn zǒng guǎn yǐ jiāng huái bīng wàn rén zhūn dà gǔ

八年,突厥寇太原,为行军总管,以江淮兵万人屯大谷。

shí zhū jiāng duō bài dú jìng yǐ wán jūn guī

时诸将多败,独靖以完军归。

é quán jiǎn jiào ān zhōu dà dū dū

俄权检校安州大都督。

tài zōng jiàn zuò shòu xíng bù shàng shū lù gōng cì shí fēng sì bǎi hù jiān jiǎn jiào zhōng shū lìng

太宗践阼,授刑部尚书,录功,赐实封四百户,兼检校中书令。

tū jué bù zhǒng lí pàn dì fāng tú jìn qǔ yǐ bīng bù shàng shū wèi dìng xiāng dào héng jūn zǒng guǎn lǜ jìn qí sān qiān yáo mǎ yì qū è yáng lǐng

突厥部种离畔,帝方图进取,以兵部尚书为定襄道行军总管,率劲骑三千繇马邑趋恶阳岭。

xié lì kè hán dà jīng yuē bīng bù qīng guó lái jìng gǎn tí gū jūn zhì cǐ

颉利可汗大惊,曰:“兵不倾国来,靖敢提孤军至此?

yú shì zhàng bù shù kǒng

”于是帐部数恐。

jìng zòng dié zhě lí qí fù xīn yè xí dìng xiāng pò zhī kè hán tuō shēn dùn qì kǒu

靖纵谍者离其腹心,夜袭定襄,破之,可汗脱身遁碛口。

jìn fēng dài guó gōng

进封代国公。

dì yuē lǐ líng yǐ bù zú wǔ qiān jué mò rán zú jiàng xiōng nú qí gōng shàng de shū zhú bó

帝曰:“李陵以步卒五千绝漠,然卒降匈奴,其功尚得书竹帛。

jìng yǐ qí sān qiān dié xuè lǔ tíng suì qǔ dìng xiāng gǔ wèi yǒu bèi zú zǎo wú wèi shuǐ zhī chǐ yǐ

靖以骑三千,蹀血虏庭,遂取定襄,古未有辈,足澡吾渭水之耻矣!

xié lì zǒu bǎo tiě shān qiǎn shǐ zhě xiè zuì qǐng jǔ guó nèi fù

颉利走保铁山,遣使者谢罪,请举国内附。

yǐ jìng wèi dìng xiāng dào zǒng guǎn wǎng yíng zhī

以靖为定襄道总管往迎之。

yòu qiǎn hóng lú qīng táng jiǎn jiāng jūn ān xiū rén wèi fǔ

又遣鸿胪卿唐俭、将军安修仁慰抚。

jìng wèi fù jiāng zhāng gōng jǐn yuē zhào shǐ dào lǔ bì zì ān ruò wàn qí jī èr shí rì liáng zì bái dào xí zhī bì děi suǒ yù

靖谓副将张公谨曰:“诏使到,虏必自安,若万骑赍二十日粮,自白道袭之,必得所欲。

gōng jǐn yuē shàng yǐ yǔ yuē jiàng xíng rén zài bǐ nài hé

”公谨曰:“上已与约降,行人在彼,奈何?

jìng yuē jī bù kě shī hán xìn suǒ yǐ pò qí yě

” 靖曰:“机不可失,韩信所以破齐也。

rú táng jiǎn bèi hé zú xī zāi

如唐俭辈何足惜哉!

dū bīng jí jìn xíng yù hòu luó jiē fú yǐ cóng qù qí yá qī lǐ nǎi jué bù zhòng zhèn kuì zhǎn wàn yú jí fú nán nǚ shí wàn qín qí zi dié luó shī shā yì chéng gōng zhǔ

”督兵疾进,行遇候逻, 皆俘以从,去其牙七里乃觉,部众震溃,斩万余级,俘男女十万,禽其子叠罗施, 杀义成公主。

xié lì wáng qù wèi dà tóng dào héng jūn zǒng guǎn zhāng bǎo xiāng qín yǐ xiàn

颉利亡去,为大同道行军总管张宝相禽以献。

yú shì chì dì zì yīn shān běi zhì dà mò yǐ

于是斥地自阴山北至大漠矣。

dì yīn dà shè tiān shàng cì mín wǔ rì pú

帝因大赦天上,赐民五日酺。

yù shǐ dài fū xiāo yǔ hé jìng chí jūn wú lǜ zòng shì dà lüè sàn shī qí bǎo

御史大夫萧瑀劾靖持军无律,纵士大掠,散失奇宝。

dì zhào ràng zhī jìng wú suǒ biàn dùn shǒu xiè

帝召让之,靖无所辩,顿首谢。

dì xú yuē duò shǐ wàn suì pò dá tóu kè hán bù shǎng ér zhū zhèn bù rán shè gōng zhī zuì lù gōng zhī gōng

帝徐曰:“隋史万岁破达头可汗,不赏而诛,朕不然,赦公之罪,录公之功。

nǎi jìn zuǒ guāng lù dài fu cì juàn qiān pǐ zēng hù zhì wǔ bǎi

” 乃进左光禄大夫,赐绢千匹,增户至五百。

jì ér yuē xiàng rén zèn duǎn gōng zhèn jīn wù yǐ

既而曰:“向人谮短公,朕今悟矣。

jiā cì bó yī qiān pǐ qiān shàng shū yòu pú yè

” 加赐帛一千匹,迁尚书右仆射。

jìng měi cān yì xún xún shì bù néng yán yǐ shěn hòu chēng

靖每参议,恂恂似不能言,以沈厚称。

shí qiǎn shǐ shí liù dào xún chá fēng sú yǐ jìng wèi jī nèi dào dà shǐ huì zú jí kěn qǐ hái gǔ

时遣使十六道巡察风俗,以靖为畿内道大使,会足疾,恳乞骸骨。

dì qiǎn zhōng shū shì láng cén wén běn yù zhǐ yuē zì gǔ fù guì ér zhī zhǐ zhě gài shǎo suī jí dùn bèi yóu lì yú jìn

帝遣中书侍郎岑文本谕旨曰:“自古富贵而知止者盖少, 虽疾顿惫,犹力于进。

gōng jīn yǐn dà tǐ zhèn shēn jiā zhī

公今引大体,朕深嘉之。

yù chéng gōng měi wèi yī dài fǎ bù kě bù tīng

欲成公美,为一代法,不可不听。

nǎi shòu jiǎn jiào tè jìn jiù dì cì wù duàn qiān shàng chéng mǎ èr lù cì guó guān fǔ zuǒ jiē wù fèi

” 乃授检校特进,就第,赐物段千,尚乘马二,禄赐、国官、府佐皆勿废。

ruò jí shǎo jiàn sān rì yī zhì mén xià zhōng shū píng zhāng zhèng shì

若疾少间, 三日一至门下中书平章政事。

jiā cì líng shòu zhàng

加赐灵寿杖。

qǐng zhī tǔ yù hún kòu biān

顷之,吐谷浑寇边。

dì wèi shì chén yuē jìng néng fù qǐ wèi shuài hu

帝谓侍臣曰:“靖能复起为帅乎?

jìng wǎng jiàn fáng xuán líng yuē wú suī lǎo shàng kān yī xíng

”靖往见房玄龄,曰: “吾虽老,尚堪一行。

dì xǐ yǐ wéi xī hǎi dào héng jūn dà zǒng guǎn rèn chéng wáng dào zōng hóu jūn jí li dà liàng li dào yàn gāo zèng shēng wǔ zǒng guǎn bīng jiē shǔ

”帝喜,以为西海道行军大总管,任城王道宗、侯君集、李大亮、李道彦、高甑生五总管兵皆属。

jūn cì fú sì chéng tǔ yù hún jǐn huǒ qí mǎng tuì bǎo dà fēi chuān

军次伏俟城,吐谷浑尽火其莽,退保大非川。

zhū jiāng yì chūn cǎo wèi yá mǎ ruò bù kě zhàn

诸将议,春草未芽,马弱不可战。

jìng jué cè shēn rù suì yú jī shí shān

靖决策深入,遂逾积石山。

dà zhàn shù shí duō suǒ shā huò cán qí guó guó rén duō jiàng tǔ yù hún fú yǔn chóu cù zì jīng sǐ

大战数十,多所杀获, 残其国,国人多降,吐谷浑伏允愁蹙自经死。

jìng gēng lì dà níng wáng mù róng shùn ér hái

靖更立大宁王慕容顺而还。

zèng shēng jūn yáo yán zé dào hòu qī jìng bù zé zhī

甑生军繇盐泽道后期,靖簿责之。

jì guī ér hàn yǔ guǎng zhōu zhǎng shǐ táng fèng yì gào jìng móu fǎn yǒu sī àn yàn wú zhuàng zèng shēng děng yǐ wū wǎng lùn

既归而憾,与广州长史唐奉义告靖谋反,有司按验无状, 甑生等以诬罔论。

jìng nǎi hé mén zì shǒu bīn kè qīn qī yī xiè qiǎn

靖乃阖门自守,宾客亲戚一谢遣。

gǎi wèi guó gōng

改卫国公。

qí qī zú zhào fén zhì rú wèi huò gù shì zhù quē xiàng tiě shān jī shí shān yǐ jīng qí gōng jìn kāi fǔ yí tóng sān sī

其妻卒,诏坟制如卫、霍故事,筑阙象铁山、积石山,以旌其功,进开府仪同三司。

dì jiāng fá liáo zhào jìng rù wèi yuē gōng nán píng wú běi pò tū jué xī dìng tǔ yù hún wéi gāo lí wèi fú yì yǒu yì hu

帝将伐辽,召靖入,谓曰:“公南平吴,北破突厥,西定吐谷浑,惟高丽未服, 亦有意乎?

duì yuē wǎng píng tiān wēi de xiào chǐ cùn gōng

”对曰:“往凭天威,得效尺寸功。

jīn jí suī shuāi bì xià chéng bù qì bìng qiě chōu yǐ

今疾虽衰,陛下诚不弃,病且瘳矣。

dì mǐn qí lǎo bù xǔ

” 帝悯其老,不许。

èr shí sān nián bìng shén dì xìng qí dì liú tì yuē gōng nǎi zhèn shēng píng gù rén yú guó yǒu láo

二十三年,病甚,帝幸其第,流涕曰:“公乃朕生平故人,于国有劳。

jīn jí ruò cǐ wèi gōng yōu zhī

今疾若此,为公忧之。

hōng nián qī shí jiǔ zèng sī tú bīng zhōu dū du gěi bān jiàn yǔ bǎo gǔ chuī péi zàng zhāo líng shì rì jǐng wǔ

”薨,年七十九,赠司徒、并州都督,给班剑、羽葆、 鼓吹,陪葬昭陵,谥日景武。

zi dé jiǎn sì guān zhì jiāng zuò shǎo jiang zuò shàn tài zǐ chéng qián liú lǐng nán yǐ jìng gù xǐ wú jùn

子德謇嗣,官至将作少匠,坐善太子承干,流岭南, 以靖故徙吴郡。

jìng xiōng duān zì yào wáng yǐ jìng gōng xí yǒng kāng gōng zǐ zhōu cì shǐ

靖兄端,字药王,以靖功袭永康公,梓州刺史。

dì kè shī yòu wǔ wèi jiāng jūn lèi zhàn gōng fēng dān yáng jùn gōng

弟客师,右武卫将军,累战功封丹阳郡公。

zhì shì jū kūn míng chí nán

致仕,居昆明池南。

shàn qí shè xǐ chí liè suī lǎo yóu wèi shuāi

善骑射,喜驰猎,虽老犹未衰。

zì jīng nán shǔ shān xi jì lǐ shuǐ niǎo que jiē shi zhī měi chū cóng zhī xiáng zào rén wèi zhī niǎo zéi

自京南属山,西际澧水,鸟鹊皆识之,每出,从之翔噪,人谓之“鸟贼”。

zú nián jiǔ shí zèng yōu zhōu dōu dū

卒,年九十,赠幽州都督。

sūn lìng wèn xuán zōng wèi lín zī wáng shí yǔ yǎ jiù

孙令问,玄宗为临淄王时与雅旧。

jí jí wèi yǐ xié zàn gōng qiān diàn zhōng shǎo jiān

及即位,以协赞功,迁殿中少监。

yù zhū dòu huái zhēn fēng sòng guó gōng shí fēng wǔ bǎi hù

预诛窦怀贞,封宋国公,实封五百户。

jìn sàn qí cháng shì zhī shàng shí shì ēn dài shén wò

进散骑常侍,知尚食事,恩待甚渥。

rán wèi cháng zhé gàn zhèng lǜ yóu tián zì yú hòu fèng yǎng chǐ yǐn shí zhì gōng shì kuī zǎi

然未尝辄干政, 率游畋自娱,厚奉养,侈饮食,至躬视刲宰。

yǒu jī zhī zhě dá yuē cǐ chù huàn tiān suǒ yǐ yǎng rén yǔ shū guǒ hé yì ān yòng wàng fēn bié yá

有讥之者,答曰:“此畜豢,天所以养人,与蔬果何异,安用妄分别邪?

hòu zuò qí zi yǔ huí hé bù qiú chéng zōng lián hūn biǎn fǔ zhōu bié jià zú

”后坐其子与回纥部酋承宗连婚,贬抚州别驾, 卒。

jìng wǔ dài sūn yàn fāng dà hé zhōng wèi fèng xiáng sī lù cān jūn

靖五代孙彦芳,大和中,为凤翔司录参军。

jiā gù cáng gāo zǔ tài zōng cì jìng zhào shū shù hán shàng zhī

家故藏高祖、太宗赐靖诏书数函, 上之。

yī yuē bīng shì jié dù jiē fù gōng wú bù cóng zhōng zhì yě

一曰:“兵事节度皆付公,吾不从中治也。

yī yuē yǒu zhòu yè shì gōng jí dà lǎo yù qiǎn lái wú yù shú zhī gōng qǐ jū zhuàng

”一曰:“有昼夜视公疾大老妪遣来,吾欲熟知公起居状。

jiē tài zōng shǒu mò tā dà lüè rú cǐ

”皆太宗手墨,它大略如此。

wén zōng ài zhī bù fèi shǒu

文宗爱之不废手。

qí jiù wù yǒu pèi bǐ yǐ mù wèi guǎn tāo kè jīn qí shàng bié wèi huán yǐ xiàn qí jiān bǐ shàng kě yòng yě

其旧物有佩笔,以木为管弢,刻金其上,别为环以限其间,笔尚可用也。

jìng pò xiāo xǐ shí suǒ cì yú tián yù dài shí sān kuà qī fāng liù wán kuà gè fù huán yǐ jīn gù zhī suǒ yǐ pèi wù zhě

靖破萧铣时,所赐于阗玉带十三胯,七方六刓,胯各附环,以金固之,所以佩物者。

yòu yǒu huǒ jiàn dà xī suàn náng děng wù cháng pèi yú dài zhě

又有火鉴、大觿、算囊等物,常佩于带者。

tiān zǐ xī liú jìn zhōng

天子悉留禁中。

yòu chì mō zhào běn hái cì yàn fāng bìng shù bó yī fú

又敕摸诏本,还赐彦芳,并束帛衣服。

quán dé yú cháng dú tài zōng shǒu zhào zhì liú tì yuē jūn chén zhī jì nǎi ěr yá

权德舆尝读太宗手诏,至流涕曰:“君臣之际乃尔邪!

li jī zì mào gōng cáo zhōu lí hú rén

李𪟝,字懋功,曹州离狐人。

běn xìng xú shì kè wèi nán

本姓徐氏,客卫南。

jiā fù duō tóng pú jī sù cháng shù qiān zhōng

家富,多僮仆,积粟常数千钟。

yǔ qí fù gài jiē xǐ shī dài suǒ zhōu gěi wú qīn shū zhī jiān

与其父盖皆喜施贷,所周给无亲疏之间。

duò dà yè mò wéi chéng dí ràng wèi dào jī nián shí qī wǎng cóng zhī

隋大业末,韦城翟让为盗,𪟝年十七,往从之。

shuō yuē gōng xiāng rǎng bù yí zì piào cán sòng zhèng shāng lǚ zhī huì yù hé zài zhōng zhōu jiàn xiāng zhǔ wǎng yāo qǔ zhī kě yǐ zì zī

说曰:“公乡壤不宜自剽残, 宋、郑商旅之会,御河在中,舟舰相属,往邀取之,可以自资。

ràng rán zhī

”让然之。

jié gōng sī chuán qǔ cái yáo shì bīng dà zhèn

劫公私船取财,繇是兵大振。

li mì wáng mìng yōng qiū jī yǔ jùn yí wáng bó dāng gòng shuō ràng tuī mì wéi zhǔ

李密亡命雍丘,𪟝与浚仪王伯当共说让,推密为主。

yǐ qí jì pò wáng shì chōng

以奇计破王世充。

mì shǔ jī yòu wǔ hou dà jiàng jūn dōng hǎi jùn gōng

密署𪟝右武候大将军、东海郡公。

dàng shì shí hé nán shān dōng dà shuǐ duò dì lìng jī rén jiù shí lí yáng cāng lì bù shí fā sǐ zhě rì shù wàn

当是时,河南、山东大水,隋帝令饥人就食黎阳仓,吏不时发,死者日数万。

jī shuō mì yuē tiān xià zhī luàn běn yú jī jīn ruò qǔ lí yáng sù yǐ mù bīng dà shì jì yǐ

𪟝说密曰:“天下之乱本于饥,今若取黎阳粟以募兵,大事济矣。

mì yǐ huī xià bīng wǔ qiān fù jī yǔ hǎo xiào dé děng jì hé xí lí yáng shǒu zhī

”密以麾下兵五千付𪟝,与郝孝德等济河,袭黎阳,守之。

kāi cāng zòng shí xún rì shèng bīng zhì èr shí wàn

开仓纵食,旬日,胜兵至二十万。

yǔ wén huà jí yōng bīng běi shàng mì shǐ jī shǒu cāng zhōu jué qiàn yǐ zì huán

宇文化及拥兵北上,密使𪟝守仓,周掘堑以自环。

huà jí gōng zhī jī wéi dì dào chū dòu huà jí bài yǐn qù

化及攻之,𪟝为地道出斗,化及败,引去。

wǔ dé èr nián mì guī cháo tíng qí dì dōng shǔ hǎi nán zhì jiāng xi zhí rǔ běi dǐ wèi jùn jī tǒng zhī wèi yǒu suǒ shǔ

武德二年,密归朝廷,其地东属海,南至江,西直汝,北抵魏郡,𪟝统之,未有所属。

wèi zhǎng shǐ guō xiào kè yuē rén zhòng tǔ yǔ jiē wèi gōng yǒu yě

谓长史郭孝恪曰:“人众土宇,皆魏公有也。

wú ruò xiàn zhī shì lì zhǔ zhī bài wèi jǐ gōng wú suǒ xiū yě

吾若献之,是利主之败为己功,吾所羞也。

nǎi lù jùn xiàn hù kǒu yǐ qǐ mì qǐng zì shàng zhī

”乃录郡县户口以启密,请自上之。

shǐ zhì gāo zǔ yà wú biǎo shǐ zhě yǐ yì wén

使至,高祖讶无表,使者以意闻。

dì xǐ yuē chún chén yě

帝喜曰:“纯臣也。

zhào shòu lí zhōu zǒng guǎn fēng lái guó gōng

”诏授黎州总管,封莱国公。

cì xìng fù zōng zhèng shǔ jí xǐ fēng cáo gěi tián wǔ shí qǐng jiǎ dì yī qū

赐姓,附宗正属籍,徙封曹, 给田五十顷,甲第一区。

fēng gài jì yīn wáng gù cí gǎi shū guó gōng

封盖济阴王,固辞,改舒国公。

zhào jī zǒng hé nán shān dōng bīng yǐ jù wáng shì chōng

诏𪟝总河南、山东兵以拒王世充。

jí mì yǐ móu fǎn zhū dì qiǎn shǐ shì mì fǎn zhuàng

及密以谋反诛,帝遣使示密反状。

jī qǐng shōu zàng zhào cóng zhī

𪟝请收葬,诏从之。

jī wèi mì fú cuī dié zàng qì nǎi shì

𪟝为密服缞绖,葬讫乃释。

é wèi dòu jiàn dé suǒ xiàn zhì qí fù shǐ fù shǒu lí yáng

俄为窦建德所陷,质其父,使复守黎阳。

sān nián zì bá lái guī

三年,自拔来归。

cóng qín wáng fá dōng dōu zhàn yǒu gōng

从秦王伐东都,战有功。

dōng lüè dì zhì hǔ láo jiàng zhèng zhōu sī bīng chén yuè

东略地至虎牢,降郑州司兵沈悦。

píng jiàn dé fú shì chōng nǎi zhèn lǚ hái qín wáng wéi shàng jiāng jī wéi xià jiāng jiē fú jīn jiǎ chéng róng lù gào jié yú miào

平建德,俘世充,乃振旅还,秦王为上将, 𪟝为下将,皆服金甲,乘戎辂,告捷于庙。

gài yì zì míng zhōu yǔ péi ju rù cháo zhào fù qí guān

盖亦自洺州与裴矩入朝,诏复其官。

yòu cóng pò liú hēi tà xú yuán lǎng lèi qiān zuǒ jiān mén dà jiàng jūn

又从破刘黑闼、徐圆朗,累迁左监门大将军。

yuán lǎng fù fǎn zhào jī wèi hé nán dà zǒng guǎn tǎo píng zhī

圆朗复反,诏𪟝为河南大总管, 讨平之。

zhào jùn wáng xiào gōng tǎo fǔ gōng shí yě qiǎn jī yǐ bù zú yī wàn dù huái bá shòu yáng gōng jiāng xī zéi bì féng huì liàng chén zhèng tōng xiāng cì kuì gōng shí píng

赵郡王孝恭讨辅公祏也,遣𪟝以步卒一万度淮,拔寿阳,攻江西贼壁,冯惠亮、陈正通相次溃,公祏平。

tài zōng jí wèi bài bīng zhōu dū du cì shí fēng jiǔ bǎi hù

太宗即位,拜并州都督,赐实封九百户。

zhēn guàn sān nián wèi tōng mò dào héng jūn zǒng guǎn chū yún zhōng yǔ tū jué zhàn zǒu zhī

贞观三年,为通漠道行军总管,出云中,与突厥战,走之。

yǐn bīng yǔ lǐ jìng hé

引兵与李靖合。

yīn yuē xié lì ruò dù qì bǎo yú jiǔ xìng guǒ bù kě de wǒ ruò yuē jī báo zhī bù zhàn fù lǔ yǐ

因曰:“颉利若度碛,保于九姓,果不可得, 我若约赍薄之,不战缚虏矣。

jìng dà xǐ yǐ yǔ jǐ hé yú shì yì jué

”靖大喜,以与己合,于是意决。

jìng lǜ zhòng yè fèi jī lēi bīng cóng zhī

靖率众夜发,𪟝勒兵从之。

xié lì yù zǒu qì jī qián zhūn qì kǒu bù dé dù yóu shì qiú zhǎng lǜ bù luò wǔ wàn jiàng yú jī

颉利欲走碛,𪟝前屯碛口,不得度,由是酋长率部落五万降于𪟝。

zhào bài guāng lù dài fū xíng bīng zhōu dà dū dū fǔ zhǎng shǐ

诏拜光禄大夫,行并州大都督府长史。

fù sāng jiě duó āi hái guān xǐ fēng yīng zhì bīng zhōu shí liù nián yǐ wēi sù wén

父丧解,夺哀还官,徙封英,治并州十六年,以威肃闻。

dì cháng yuē yáng dì bù zé rén shǒu biān láo zhōng guó zhù cháng chéng yǐ bèi lǔ

帝尝曰:“炀帝不择人守边,劳中国筑长城以备虏。

jīn wǒ yòng jī shǒu bìng tū jué bù gǎn nán xián cháng chéng yuǎn yǐ

今我用𪟝守并,突厥不敢南,贤长城远矣!

zhào wèi bīng bù shàng shū wèi zhì huì xuē yán tuó zi dà dù shè yǐ bā wàn qí qīn li sī mó

”召为兵部尚书,未至,会薛延陀子大度设以八万骑侵李思摩。

zhào jī wèi shuò fāng dào héng jūn zǒng guǎn jiāng qīng jì liù qiān jī dù shè qīng shān zhǎn míng wáng yī fú kǒu wǔ wàn

诏𪟝为朔方道行军总管,将轻骑六千,击度设青山,斩名王一,俘口五万。

yǐ gōng fēng yī zi wèi xiàn gōng

以功封一子为县公。

jìn wáng wèi huáng tài zǐ shòu zhān shì jiān zuǒ wèi lǜ é tóng zhōng shū mén xià sān pǐn

晋王为皇太子,授詹事,兼左卫率,俄同中书门下三品。

dì yuē wú r fāng wèi dōng gōng gōng jiù zhǎng shǐ yǐ gōng shì xiāng wěi wù yǐ zī qū wèi xián yě

帝曰:“吾儿方位东宫,公旧长史,以宫事相委,勿以资屈为嫌也。

hòu dì zì jiāng zhēng gāo lí yǐ jī wèi liáo dōng dào xíng jūn dà zǒng guǎn

”后帝自将征高丽,以𪟝为辽东道行军大总管。

pò gài móu liáo dōng bái yá děng chéng cóng zhàn zhu bi shān gōng duō fēng yī zi wèi jùn gōng

破盖牟、辽东、白崖等城,从战驻跸山,功多,封一子为郡公。

yán tuó bù luò luàn zhào jiāng èr bǎi qí fā tū jué bīng tǎo zhī dà zhàn wū dé jiān shān pò zhī jiàng qí shǒu lǐng tī zhēn dá gàn ér kě zhī duō mó zhī dùn rù huāng gǔ qì běi suì dìng

延陀部落乱,诏将二百骑发突厥兵讨之,大战乌德鞬山,破之,降其首领梯真达干,而可汁咄摩支遁入荒谷,碛北遂定。

gǎi tài cháng qīng réng tóng zhōng shū mén xià sān pǐn fù wèi zhān shì

改太常卿,仍同中书门下三品,复为詹事。

jī jì zhōng lì dì wèi kě tuō dà shì

𪟝既忠力,帝谓可托大事。

cháng bào jí yī yuē yòng xū huī kě zhì

尝暴疾,医曰:“用须灰可治。

dì nǎi zì jiǎn xū yǐ hé yào

”帝乃自翦须以和药。

jí yù rù xiè dùn shǒu liú xiě

及愈,入谢,顿首流血。

dì yuē wú wèi shè jì jì hé xiè wèi

帝曰:“吾为社稷计,何谢为!

hòu liú yàn gù yuē zhèn sī shǔ yòu gū wú yì gōng zhě

”后留宴,顾曰: “朕思属幼孤,无易公者。

gōng xī bù yí li mì qǐ fù zhèn zāi

公昔不遗李密,岂负朕哉?

jī gǎn tì yīn niè zhǐ liú xiě

”𪟝感涕,因啮指流血。

é dà zuì dì qīn jiě yī fù zhī

俄大醉,帝亲解衣覆之。

dì jí wèi tài zǐ yuē ěr yú jī wú ēn jīn yǐ shì chū zhī wǒ sǐ yi jí shòu yǐ pú yè bǐ bì zhì sǐ lì yǐ

帝疾,谓太子曰:“尔于𪟝无恩,今以事出之,我死,宜即授以仆射,彼必致死力矣!

nǎi shòu dié zhōu dū dū

”乃授叠州都督。

gāo zōng lì zhào shòu jiǎn jiào luò zhōu cì shǐ luò yáng gōng liú shǒu jìn kāi fǔ yí tóng sān sī tóng zhōng shū mén xià cān zhǎng jī mì suì wèi shàng shū zuǒ pú yè

高宗立,召授检校洛州刺史、洛阳宫留守,进开府仪同三司、同中书门下,参掌机密,遂为尚书左仆射。

yǒng huī yuán nián qiú jiě pú yè tīng zhī réng yǐ kāi fǔ yí tóng sān sī zhī zhèng shì

永徽元年,求解仆射,听之,仍以开府仪同三司知政事。

sì nián cè jìn sī kōng

四年,册进司空。

shǐ tài zōng shí jī yǐ huà xiàng líng yān gé zhì shì dì fù mìng tú qí xíng zì xù zhī

始太宗时,𪟝已画象凌烟阁,至是,帝复命图其形,自序之。

yòu zhào de chéng xiǎo mǎ chū rù dōng xī tái bēi guān rì yī rén yíng sòng

又诏得乘小马出入东、西台,卑官日一人迎送。

dì yù lì wǔ zhāo yí wèi huáng hòu wèi dà chén yì yì wèi jué

帝欲立武昭仪为皇后,畏大臣异议,未决。

li yì fǔ xǔ jìng zōng yòu qǐng fèi wáng huáng hòu

李义府、许敬宗又请废王皇后。

dì zhào jī yǔ zhǎng sūn wú jì yú zhì níng chǔ suì liáng jì zhī jī chēng jí bù zhì

帝召𪟝与长孙无忌、于志宁、褚遂良计之,𪟝称疾不至。

dì yuē huáng hòu wú zi

帝曰:“皇后无子。

zuì mò dà yú jué sì jiāng fèi zhī

罪莫大于绝嗣,将废之。

suì liáng děng chí bù kě zhì níng gù wàng bú duì

”遂良等持不可,志宁顾望不对。

dì hòu mì fǎng jī yuē jiāng lì zhāo yí ér gù mìng zhī chén jiē yǐ wéi bù kě jīn zhǐ yǐ

帝后密访𪟝,曰:“将立昭仪, 而顾命之臣皆以为不可,今止矣!

dá yuē cǐ bì xià jiā shì wú xū wèn wài rén

”答曰:“此陛下家事,无须问外人。

dì yì suì dìng ér wáng hòu fèi

”帝意遂定,而王后废。

zhào jī zhì níng fèng cè lì wǔ shì

诏𪟝、志宁奉册立武氏。

dì dōng fēng tài shān wèi fēng shàn dà shǐ

帝东封泰山,为封禅大使。

cháng zhuì mǎ shāng zú dì yǐ suǒ chéng mǎ cì zhī

尝坠马伤足, 帝以所乘马赐之。

gāo lí mò lí zhī nán shēng wèi qí dì suǒ zhú qiǎn zi qǐ shī

高丽莫离支男生为其弟所逐,遣子乞师。

zhào jī wèi liáo dōng dào héng jūn dà zǒng guǎn lǜ bīng èr wàn tǎo zhī

诏𪟝为辽东道行军大总管,率兵二万讨之。

pò qí guó zhí gāo cáng nán jiàn děng liè qí de zhōu xiàn zhī

破其国,执高藏、男建等,裂其地州县之。

zhào jī xiàn fú zhāo líng míng xiān dì yì jù jūn róng gào yú miào

诏𪟝献俘昭陵,明先帝意,具军容告于庙。

jìn wèi tài zǐ tài shī zēng shí qiān yī bǎi hù

进位太子太师,增食千一百户。

zǒng zhāng èr nián zú nián bā shí liù

总章二年,卒,年八十六。

dì yuē jī fèng shàng zhōng shì qīn xiào lì sān cháo wèi cháng yǒu guò xìng lián shèn bù lì chǎn yè

帝曰:“𪟝奉上忠,事亲孝,历三朝未尝有过,性廉慎,不立产业。

jīn wáng dāng wú yíng zī

今亡,当无赢赀。

yǒu sī qí hòu fèng xù zhī

有司其厚赗恤之。

yīn qì xià

”因泣下。

jǔ āi guāng shùn mén qī rì bù shì cháo

举哀光顺门,七日不视朝。

zèng tài wèi yáng zhōu dà dū dū shì zhēn wǔ

赠太尉、扬州大都督,谥贞武。

gěi mì qì péi zàng zhāo líng

给秘器,陪葬昭陵。

qǐ zhǒng xiàng yīn tiě wū dé jiān shān yǐ jīng gōng liè

起冢象阴、铁、乌德鞬山,以旌功烈。

zàng rì dì yǔ huáng tài zǐ xìng wèi yāng gǔ chéng kū sòng bǎi guān sòng gǔ chéng xī běi

葬日,帝与皇太子幸未央古城,哭送,百官送古城西北。

chū jī bá lí yáng cāng jiù shí zhě zhòng gāo jì fǔ dù zhèng lún wǎng kè yān jí píng hǔ láo huò dài zhòu xián yǐn jiàn wò nèi tuī lǐ zhī hòu jiē wèi míng chén shì yǐ jī zhī rén

初,𪟝拔黎阳仓,就食者众,高季辅、杜正伦往客焉,及平虎牢,获戴胄,咸引见卧内,推礼之,后皆为名臣,世以𪟝知人。

píng luò yáng de shàn xióng xìn gù rén yě

平洛阳,得单雄信,故人也。

biǎo qí cái wǔ qiě yán ruò dài sǐ bì yǒu yǐ bào qǐng nà guān jué yǐ shú

表其材武,且言:“若贷死,必有以报,请纳官爵以赎。

bù xǔ

”没有答应。

nǎi hào tòng gē gǔ ròu dàn zhī yuē shēng sǐ yǒng jué cǐ ròu tóng guī yú tǔ

乃号恸,割股肉啗之曰:“生死永诀,此肉同归于土!

wèi shōu yǎng qí zi yān

”为收养其子焉。

xìng yǒu ài qí zǐ bìng cháng zì wèi zhōu ér liǎo qí xū

性友爱,其姊病,尝自为粥而燎其须。

zǐ jiè zhǐ

姊戒止。

dá yuē zǐ duō jí ér jī qiě lǎo suī yù shù jìn zhōu shàng jǐ hé

答曰:“姊多疾,而𪟝且老,虽欲数进粥,尚几何?

qí yòng bīng duō chóu suàn liào dí yìng biàn jiē qì shì jī

其用兵多筹算,料敌应变,皆契事机。

wén rén shàn zhǐ zhǎng jiē tàn

闻人善,抵掌嗟叹。

jí zhàn shèng bì tuī gōng yú xià

及战胜,必推功于下。

de jīn bó jǐn sàn zhī shì zú wú sī zhù

得金帛,尽散之士卒,无私贮。

rán chí fǎ yán gù rén wèi zhī yòng

然持法严,故人为之用。

lín shì xuǎn jiāng bì zī xiāng qí qí máng fú ài zhě qiǎn zhī

临事选将,必訾相其奇厖福艾者遣之。

huò wèn gù dá yuē bó mìng zhī rén bù zú yǔ chéng gōng míng

或问故,答曰:“薄命之人,不足与成功名。

jì méi shì jiē wèi liú tì

”既没,士皆为流涕。

zì shǔ jí dì jí huáng tài zǐ cì yào jí fú jiā yù hū yī wū bù xǔ

自属疾,帝及皇太子赐药即服,家欲呼医巫,不许。

zhū zǐ gù yǐ yào jìn zhé yuē wǒ shān dōng tián fu ěr wèi sān gōng nián yú bā shí fēi mìng hu

诸子固以药进,辄曰: “我山东田夫耳,位三公,年逾八十,非命乎!

shēng sǐ xì tiān níng jiù yī qiú huó yé

生死系天,宁就医求活耶?

dì bì shǐ wèi jìn zhōu cì shǐ

”弟弼, 始为晋州刺史。

yǐ jī jí zhào wèi sī wèi qīng shǐ xǐng shì

以𪟝疾,召为司卫卿,使省视。

hū yǔ yuē wǒ shì shǎo yù kě zhì jiǔ xiāng lè

忽语曰:“我似少愈,可置酒相乐。

yú shì zòu yuè yàn yǐn liè zǐ sūn yú xià

” 于是奏乐宴饮,列子孙于下。

jiāng ba wèi bì yuē wǒ jí sǐ yù yǒu yán kǒng bēi kū bù dé jǐn gù yī jué ěr

将罢,谓弼曰:“我即死,欲有言,恐悲哭不得尽, 故一诀耳!

wǒ jiàn fáng xuán líng dù rú huì gāo jì fǔ jiē xīn kǔ lì mén hù yì wàng yí hòu xī wèi bú xiào zǐ bài zhī

我见房玄龄、杜如晦、高季辅皆辛苦立门户,亦望诒后,悉为不肖子败之。

wǒ zǐ sūn jīn yǐ fù rǔ rǔ kě shèn chá yǒu bù lì yán xíng jiāo fēi lèi zhě jí bǎng shā yǐ wén wú lìng hòu rén xiào wú yóu wú xiào fáng dù yě

我子孙今以付汝,汝可慎察,有不厉言行、交非类者,急榜杀以闻,毋令后人笑吾,犹吾笑房、杜也。

wǒ sǐ bù zhuāng lù chē zài jiù liǎn yǐ cháng fú jiā cháo fú qí zhōng tǎng sǐ yǒu zhī zhù zhe cǐ fèng jiàn xiān dì

我死,布装露车载柩,敛以常服,加朝服其中,傥死有知, 庶著此奉见先帝。

míng qì wéi zuò wǔ liù yù mǎ xià zhàng shī màn wèi zào dǐng bái shā qún zhōng liè shí ǒu rén tā bù dé yǐ cóng

明器惟作五六寓马,下帐施幔,为皂顶白纱裙,中列十偶人,它不得以从。

zhòng qiè yuàn liú yǎng zi zhě tīng yú chū zhī

众妾愿留养子者听,余出之。

zàng yǐ xǐ jū wǒ táng shàn shì xiǎo ruò

葬已,徙居我堂,善视小弱。

gǒu wéi wǒ yán tóng lù shī yǐ

苟违我言, 同戮尸矣!

nǎi bù fù yǔ

”乃不复语。

bì děng zūn yān

弼等遵焉。

jī běn èr míng zhì gāo zōng shí bì tài zōng piān huì gù dàn míng jī

𪟝本二名,至高宗时,避太宗偏讳,故但名𪟝。

hòu pèi xiǎng gāo zōng miào tíng

后配享高宗庙廷。

jì dì gǎn nián shí wǔ yǒu jī cāo

季弟感,年十五,有奇操。

li mì bài xiàn yú shì chōng

李密败,陷于世充。

shì chōng lìng zuò shū zhào jī duì yuē xiōng shàng jié yì jīn sì shì zhǔ kūn dì bù néng yí yě

世充令作书召𪟝,对曰:“兄尚节义,今巳事主,昆弟不能移也。

gù bù cóng shā zhī

”固不从,杀之。

jī zi zhèn sì zhōng guì zhōu cì shǐ

𪟝子震嗣,终桂州刺史。

zhèn zi jìng yè jìng yóu

震子敬业、敬猷。

jìng yè shǎo cóng jī zhēng fá yǒu yǒng míng

敬业,少从𪟝征伐,有勇名。

lì tài pú shǎo qīng xí yīng guó gōng wèi méi zhōu cì shǐ

历太仆少卿,袭英国公,为眉州刺史。

sì shèng yuán nián zuò zāng biǎn liǔ zhōu sī mǎ

嗣圣元年, 坐赃,贬柳州司马。

huì jǐ shì zhōng táng zhī qí biǎn kuò cāng lìng zhān shì fǔ sī zhí dù qiú rén biǎn yǒu lìng cháng ān zhǔ bù luò bīn wáng biǎn lín hǎi chéng jìng yóu zì zhōu zhì lìng zuò shì miǎn jù kè yáng zhōu shī zhí yàng yàng

会给事中唐之奇贬括苍令,詹事府司直杜求仁贬黝令,长安主簿骆宾王贬临海丞,敬猷自盩厔令坐事免,俱客扬州,失职怏怏。

shí wǔ hòu jì fèi zhōng zōng yòu lì ruì zōng shí yì qiú zhī

时武后既废中宗,又立睿宗,实亦囚之。

zhū wǔ shàn mìng táng zǐ sūn zhū lù tiān xià fèn zhī

诸武擅命,唐子孙诛戮,天下愤之。

jìng yè děng chéng rén yuàn móu qǐ bīng xiān yù qí dǎng jiān chá yù shǐ xuē zhāng qiú shǐ jiāng dū

敬业等乘人怨,谋起兵,先谕其党监察御史薛璋,求使江都。

jí zhì lìng yōng rén wéi chāo gào zhōu zhǎng shǐ chén jìng zhī fǎn zhāng nǎi shōu xì zhī

及至,令雍人韦超告州长史陈敬之反,璋乃收系之。

jìng yè jí jiǎo zhì shā jìng zhī zì chēng zhōu sī mǎ qiě yán fèng mì zhào mù bīng tǎo gāo zhōu pàn qiú

敬业即矫制杀敬之,自称州司马,且言奉密诏募兵, 讨高州叛酋。

jí kāi fǔ kù lìng cān jūn li zōng chén shì xì qiú yì gōng shù bǎi rén shòu jiǎ zhǎn lù shì cān jūn sūn chù xíng yǐ xùn

即开府库,令参军李宗臣释系囚、役工数百人,授甲,斩录事参军孙处行以徇。

nǎi kāi sān fǔ yī yuē kuāng fù fǔ èr yuē yīng gōng fǔ sān yuē yáng zhōu dà dū dū fǔ

乃开三府,一曰匡复府,二曰英公府,三曰扬州大都督府。

zì chēng kuāng fù fǔ shàng jiàng lǐng yáng zhōu dà dū dū yǐ zǐ qí wèi zuǒ zhǎng shǐ qiú rén yòu zhǎng shǐ zōng chén zuǒ sī mǎ zhāng yòu sī mǎ jiāng dōu lìng wéi zhī zhǐ wèi yīng gōng fǔ zhǎng shǐ bīn wáng wèi yì wén lìng qián zhōu zhì wèi wèi sī wēn wèi jūn shī

自称匡复府上将,领扬州大都督,以子奇为左长史,求仁右长史,宗臣左司马,璋右司马,江都令韦知止为英公府长史,宾王为艺文令,前盩厔尉魏思温为军师。

xún rì bīng shí yú wàn

旬日,兵十余万。

chuán xí zhōu xiàn shū wǔ shì guò è fù lú líng wáng tiān zǐ wèi

传檄州县,疏武氏过恶,复庐陵王天子位。

yòu suǒ zhuàng lèi tài zǐ xián zhě fèng zhī guǐ zhòng yuē xián shí bù sǐ

又索状类太子贤者奉之,诡众曰: “贤实不死。

chǔ zhōu sī mǎ li chóng fú lǜ suǒ bù sān xiàn yīng zhī

”楚州司马李崇福率所部三县应之。

wǔ hòu qiǎn zuǒ yù qián wèi dà jiàng jūn li xiào yì bīng sān shí wàn wǎng jī zhī xuē qí zǔ fù guān jué huǐ zhǒng cáng chú shǔ jí shè yáng chu mín xié cóng zhě

武后遣左玉钤卫大将军李孝逸兵三十万往击之,削其祖父官爵,毁冢藏,除属籍,赦扬、楚民胁从者。

gòu de jìng yè shǒu shòu guān sān pǐn shǎng bó wǔ qiān

购得敬业首,授官三品,赏帛五千;

de zhī qí děng shǒu guān wǔ pǐn bó sān qiān

得之奇等首,官五品, 帛三千。

jìng yè wèn jì yú sāi wēn duì yuē gōng jì yǐ tài hòu yōu zhí tiān zǐ yi shēn zì jiàng bīng zhí qū luò yáng

敬业问计于思温,对曰:“公既以太后幽絷天子,宜身自将兵直趋洛阳。

shān dōng hán wèi zhī gōng qín wáng fù zhě bì zhòng tiān xià zhǐ rì dìng yǐ

山东、 韩、魏知公勤王,附者必众,天下指日定矣!

zhāng yuē bù rán

”璋曰:“不然。

jīn líng fù jiāng qí de zú yǐ wéi gù

金陵负江,其地足以为固。

qiě wáng qì shàng zài yi xiān bìng cháng rùn wèi bà jī rán hòu gǔ xíng ér běi

且王气尚在,宜先并常、润为霸基,然后鼓行而北。

sī wēn yuē zhèng biàn xú bó shì jiē háo jié bù yuàn wǔ hòu jū shàng zhēng mài wèi fàn yǐ dài wǒ shī

”思温曰:“郑、汴、 徐、亳士皆豪杰,不愿武后居上,蒸麦为饭,以待我师。

nài hé yù shǒu jīn líng tóu sǐ de hu

奈何欲守金陵,投死地乎?

jìng yè bù cóng

” 敬业不从。

shǐ jìng yóu zhūn huái yīn wéi chāo zhūn dōu liáng shān zì yǐn bīng jī rùn zhōu xià zhī

使敬猷屯淮阴,韦超屯都梁山,自引兵击润州,下之。

shǔ zōng chén wèi cì shǐ

署宗臣为刺史。

shǐ huí bīng tún gāo yóu xià ā xī

始回兵屯高邮,下阿溪。

sī wēn tàn yuē bīng jì fēn jīn jìng yè bù zhī sǎo dì dù huái lǜ shān dōng shì xiān xí dōng dōu wú zhī wú néng wéi yě

思温叹曰:“兵忌分,今敬业不知扫地度淮,率山东士先袭东都,吾知无能为也!

wǔ hòu yòu shǐ hēi chǐ cháng zhī jiāng jiāng nán bīng wèi xiào yì yuán jìn jī huái yīn dōu liáng bīng jiē bài

武后又使黑齿常之将江南兵为孝逸援,进击,淮阴、都梁兵皆败。

hòu jūn zǒng guǎn sū xiào xiáng lǜ qí bīng wǔ qiān yè dù jī jìng yè xiào xiáng sǐ bīng ruò zhě guò bàn xiào yì jūn tuì shǒu shí liáng

后军总管苏孝祥率奇兵五千夜度击敬业,孝祥死,兵溺者过半,孝逸军退守石梁。

yǒu niǎo qún zào jìng yè yíng shàng jiān jūn yù shǐ wèi zhēn zǎi yuē zéi qí bài hu

有鸟群噪敬业营上,监军御史魏真宰曰:“贼其败乎!

fēng shùn dí qián huǒ gōng zhī lì yě

风顺荻干,火攻之利也。

gù qǐng zhàn suì dù xī jī zhī

”固请战,遂度溪击之。

jìng yè zhì zhèn jiǔ shì pí jiē gù wàng bù zhèng liè xiào yì chéng fēng zòng huǒ bī qí jūn jūn shāo què

敬业置阵久,士疲,皆顾望不正列,孝逸乘风纵火逼其军,军稍却。

jìng yè huī jīng bīng jū qián ruò zhě zài hòu zhèn luàn bù néng zhì nǎi bài zhǎn qī qiān yú jí

敬业麾精兵居前,弱者在后,阵乱不能制,乃败,斩七千余级。

jìng yè yǔ jìng yóu zhī qí qiú rén bīn wáng qīng jì dùn jiāng dū

敬业与敬猷、之奇、 求仁、宾王轻骑遁江都,

xī fén qí tú jí

悉焚其图籍,

xié qī zǐ bēn rùn zhōu

携妻子奔润州,

qián suàn shān xià

潜蒜山下,

jiāng rù hǎi táo gāo lí

将入海逃高丽,

dǐ hǎi líng

抵海陵,

zǔ fēng yí shān jiāng zhōng

阻风遗山江中,

qí jiāng wáng nà xiāng zhǎn zhī

其将王那相斩之,

fán èr shí wǔ shǒu

凡二十五首,

chuán dōng dōu

传东都,

jiē yí qí jiā

皆夷其家。

zhōng zōng fǎn zhèng zhào hái jī guān fēng shǔ jí qì wán yíng zhǒng yān

中宗反正,诏还𪟝官封属籍,葺完茔冢焉。

chū jìng yè zhī shū sī wén wèi rùn zhōu cì shǐ

初,敬业之叔思文为润州刺史。

jìng yè bīng qǐ yǐ shǐ jiàn dào wén gù shǒu yú yuè

敬业兵起,以使间道闻,固守逾月。

chéng xiàn jìng yè zé yuē lú líng wáng jì tiān xià wú zuì jiàn fèi jīn bīng yǐ yì dòng hé guò jù yá

城陷,敬业责曰:“庐陵王继天下,无罪见废,今兵以义动,何过拒邪?

ruò tài hòu shì zhù yi jí xìng wǔ

若太后是助,宜即姓武。

sī wēn děng yù shā zhī jìng yè bù xǔ

”思温等欲杀之,敬业不许。

jí yáng chu píng nǎi dú miǎn

及扬、楚平,乃独免。

hòu suì cì wǔ xìng lì chūn guān shàng shū

后遂赐武姓,历春官尚书。

huò yán běn yǔ jìng yè móu zhě nǎi fù xú shì zú

或言本与敬业谋者,乃复徐氏,卒。

zi qīn xiàn kāi yuán zhōng shì zhì guó zǐ jì jiǔ

子钦宪,开元中,仕至国子祭酒。

zàn yuē táng xìng qí míng jiàng yuē yīng wèi jiē zhuó zuì wáng zhī yú suì néng yī chéng fēng yún lè gōng dì jí

赞曰:“唐兴,其名将曰英、卫,皆擢罪亡之余,遂能依乘风云,勒功帝籍。

gài jūn chén zhī jì gù yǒu yǐ gǎn zhī dú tuī qī yùn fēi yě

盖君臣之际,固有以感之,独推期运,非也。

ruò jìng hé mén chēng jí wèi yuǎn quán bī gōng dà ér zhǔ bù yí suī gǔ zhé rén hé yǐ shàng cí

若靖阖门称疾,畏远权逼,功大而主不疑,虽古哲人,何以尚兹?

jī zhī jié jiàn yú lí yáng gù tài zōng qín qín yú tuō gū chéng yǒu wéi yě

𪟝之节,见于黎阳,故太宗勤勤于托孤,诚有为也。

zhì yǐ lǎo chén fǔ shǎo zhǔ huì fáng wéi yì duó tiān zǐ wèi dà chén yī wéi bù zhuān wěi chéng qǔ jué wéi yì shì tīng

至以老臣辅少主,会房帷易夺,天子畏大臣,依违不专,委诚取决,惟议是听。

jī nǎi sī jǐ wèi huò cóng ér dǎo zhī wǔ shì fèn ér táng zhī zōng shǔ jǐ jiān yān

𪟝 乃私己畏祸,从而导之,武氏奋而唐之宗属几歼焉。

jí qí sūn yīn mín bù rěn jǔ bīng fù zōng zhì jué zhǒng ér bào qí gǔ

及其孙,因民不忍,举兵复宗, 至掘冢而暴其骨。

wū hū bù jǐ yī yán ér sàng bāng hu

呜呼,不几一言而丧邦乎?

xī qí bù tōng xué shù mèi fu lín dà jié bù kě duó zhī yì fǎn yǔ xǔ li tóng kē kě bù jiè zāi

惜其不通学术,昧夫临大节不可夺之谊,反与许、李同科,可不戒哉!

shì yán jìng jīng fēng jiǎo niǎo zhān yún jìn gū xū zhī shù wéi shàn yòng bīng

世言靖精风角、鸟占、云祲、孤虚之术,为善用兵。

shì bù rán tè yǐ lín jī guǒ liào dí míng gēn yú zhōng zhì ér yǐ

是不然,特以临机果,料敌明,根于忠智而已。

sú rén fu zhe guài guǐ jī xiáng jiē bù zú xìn

俗人傅著怪诡禨祥,皆不足信。

gù liè jìng suǒ shè shī rú cǐ

故列靖所设施如此。

✦ You read 列传·卷十八

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.