qíng xìng zhě rén zhì zhī běn lǐ yuè suǒ yóu shēng yě
情性者，人治之本，礼乐所由生也。
gù yuán qíng xìng zhī jí lǐ wèi zhī fáng lè wèi zhī jié
故原情性之极，礼为之防，乐为之节。
xìng yǒu bēi qiān cí ràng gù zhì lǐ yǐ shì qí yi
性有卑谦辞让，故制礼以适其宜；
qíng yǒu hào wù xǐ nù āi lè gù zuò lè yǐ tōng qí jìng
情有好恶喜怒哀乐，故作乐以通其敬。
lǐ suǒ yǐ zhì lè suǒ wéi zuò zhě qíng yǔ xìng yě
礼所以制，乐所为作者，情与性也。
xī rú jiù shēng zhù zuò piān zhāng mò bù lùn shuō mò néng shí dìng
昔儒旧生，著作篇章，莫不论说，莫能实定。
zhōu rén shì shuò yǐ wéi rén xìng yǒu shàn è jǔ rén zhī shàn xìng yǎng ér zhì zhī zé shàn zhǎng
周人世硕，以为“人性有善恶，举人之善性，养而致之则善长；
xìng è yǎng ér zhì zhī zé è zhǎng
性恶，养而致之则恶长”。
rú cǐ zé xìng gè yǒu yīn yáng shàn è zài suǒ yǎng yān
如此，则性各有阴阳，善恶在所养焉。
gù shì zi zuò yǎng shū yī piān
故世子作《养书》一篇。
mì zi jiàn qī diāo kāi gōng sūn ní zi zhī tú yì lùn qíng xìng yǔ shì zǐ xiāng chū rù jiē yán xìng yǒu shàn yǒu è
密子贱、漆雕开、公孙尼子之徒，亦论情性，与世子相出入，皆言性有善有恶。
mèng zǐ zuò xìng shàn zhī piān yǐ wéi rén xìng jiē shàn jí qí bù shàn wù luàn zhī yě
孟子作《性善》之篇，以为“人性皆善，及其不善，物乱之也”。
wèi rén shēng wū tiān dì jiē bǐng shàn xìng zhǎng dà yǔ wù jiāo jiē zhě fàng zòng bèi luàn bù shàn rì yǐ shēng yǐ
谓人生于天地，皆禀善性，长大与物交接者，放纵悖乱，不善日以生矣。
ruò mèng zǐ zhī yán rén yòu xiǎo zhī shí wú yǒu bù shàn yě
若孟子之言，人幼小之时，无有不善也。
wēi zǐ yuē wǒ jiù yún hái zi wáng zǐ bù chū
微子曰“我旧云孩子，王子不出。
zhòu wèi hái zi shí wēi zǐ dǔ qí bù shàn zhī xìng
”纣为孩子时，微子睹其不善之性。
xìng è bù chū zhòng zhù zhǎng dà wéi luàn bù biàn gù yún yě
性恶不出众庶，长大为乱不变，故云也。
yáng shé shí wǒ chū shēng zhī shí shū jī shì zhī jí táng wén qí tí shēng ér hái yuē qí shēng chái láng zhī shēng yě
羊舌食我初生之时，叔姬视之，及堂，闻其啼声而还，曰：“其声，豺狼之声也。
yě xīn wú qīn fēi shì mò miè yáng shé shì
野心无亲，非是莫灭羊舌氏。
suì bù kěn jiàn
隧不肯见。
jí zhǎng qí shèng wéi luàn shí wǒ yǔ yān
及长，祁胜为乱，食我与焉。
guó rén shā shí wǒ
国人杀食我。
yáng shé shì yóu shì miè yǐ
羊舌氏由是灭矣。
zhòu zhī è zài hái zi zhī shí
纣之恶在孩子之时；
shí wǒ zhī luàn jiàn shǐ shēng zhī shēng
食我之乱见始生之声。
hái zi shǐ shēng wèi yǔ wù jiē shuí lìng bèi zhě
孩子始生，未与物接，谁令悖者？
dān zhū shēng wū táng gōng shāng jūn shēng wū yú shì
丹朱生于唐宫，商均生于虞室。
táng yú zhī shí kě bǐ wū ér fēng suǒ yǔ jiē zhě bì duō shàn yǐ
唐、虞之时，可比屋而封，所与接者，必多善矣。
èr dì zhī páng bì duō xián yǐ
二帝之旁，必多贤矣。
rán ér dān zhū ào shāng jūn nüè bìng shī dì tǒng lì shì wèi jiè
然而丹朱傲，商均虐，并失帝统，历世为戒。
qiě mèng zǐ xiāng rén yǐ móu zǐ yān xīn qīng ér móu zǐ xīn zhuó ér móu zǐ mào
且孟子相人以眸子焉，心清而眸子，心浊而眸子眊。
rén shēng mù zhé mào le mào bǐng zhī wū tiān bù tóng qì yě
人生目辄眊了，眊禀之于天，不同气也；
fēi yòu xiǎo zhī shí zhǎng dà yú rén jiē nǎi gèng mào yě
非幼小之时，长大与人接乃更眊也。
xìng běn zì rán shàn è yǒu zhì
性本自然，善恶有质。
mèng zǐ zhī yán qíng xìng wèi wèi shí yě
孟子之言情性，未为实也。
rán ér xìng shàn zhī lùn yì yǒu suǒ yuán
然而性善之论，亦有所缘。
huò rén huò yì xìng shù guāi yě
或仁或义，性术乖也。
dòng zuò qū xiáng xìng shí guǐ yě
动作趋翔，性识诡也。
miàn sè huò bái huò hēi shēn xíng huò zhǎng huò duǎn zhì lǎo jí sǐ bù kě biàn yì tiān xìng rán yě
面色或白或黑，身形或长或短，至老极死，不可变易，天性然也。
jiē zhī shuǐ tǔ wù qì xíng xìng bù tóng ér mò zhī shàn è bǐng zhī yì yě
皆知水土物器形性不同，而莫知善恶禀之异也。
yī suì yīng r wú zhēng duó zhī xīn zhǎng dà zhī hòu huò jiàn lì sè kuáng xīn bèi xíng yóu cǐ shēng yě
一岁婴儿无争夺之心，长大之后，或渐利色，狂心悖行，由此生也。
gào zi yǔ mèng shēng tóng shí qí lùn xìng wú shàn è zhī fēn pì zhī tuān shuǐ jué zhī dōng zé dōng jué zhī xi zé xi fu shuǐ wú fēn wū dōng xī yóu rén wú fēn wū shàn è yě
告子与孟生同时，其论性无善恶之分，譬之湍水，决之东则东，决之西则西，夫水无分于东西，犹人无分于善恶也。
fu gào zi zhī yán wèi rén zhī xìng yǔ shuǐ tóng yě
夫告子之言，谓人之性与水同也。
shǐ xìng ruò shuǐ kě yǐ shuǐ yù xìng yóu jīn zhī wèi jīn mù zhī wèi mù yě
使性若水，可以水喻性，犹金之为金，木之为木也。
rén shàn yīn shàn è yì yīn è chū bǐng tiān rán zhī zī shòu chún yī zhī zhì gù shēng ér zhào jiàn shàn è kě chá
人善因善，恶亦因恶，初禀天然之姿，受纯壹之质，故生而兆见，善恶可察。
wú fēn wū shàn è kě tuī yí zhě wèi zhōng rén yě bù shàn bù è xū jiào chéng zhě yě
无分于善恶，可推移者，谓中人也，不善不恶，须教成者也。
gù kǒng zǐ yuē zhōng rén yǐ shàng kě yǐ yǔ shàng yě
故孔子曰：“中人以上可以语上也；
zhōng rén yǐ xià bù kě yǐ yǔ shàng yě
中等水平以下的人，不可以和他谈论高深的学问。
gào zi zhī yǐ jué shuǐ yù zhě tú wèi zhōng rén bù zhǐ jí shàn jí è yě
”告子之以决水喻者，徒谓中人，不指极善极恶也。
kǒng zǐ yuē xìng xiāng jìn yě xí xiāng yuǎn yě
孔子曰：“性相近也，习相远也。
fu zhōng rén zhī xìng zài suǒ xí yān
”夫中人之性，在所习焉。
xí shàn ér wéi shàn xí è ér wèi è yě
习善而为善，习恶而为恶也。
zhì wū jí shàn jí è fēi fù zài xí
至于极善极恶，非复在习。
gù kǒng zǐ yuē wéi shàng zhì yǔ xià yú bù yí
故孔子曰：“惟上智与下愚不移。
xìng yǒu shàn bù shàn shèng huà xián jiào bù néng fù yí yì yě
”性有善不善，圣化贤教，不能复移易也。
kǒng zǐ dào dé zhī zǔ zhū zǐ zhī zhōng zuì zhuō zhě yě ér yuē shàng zhì xià yú bù yí gù zhī gào zi zhī yán wèi de shí yě
孔子，道德之祖，诸子之中最卓者也，而曰“上智下愚不移”，故知告子之言，未得实也。
fu gào zi zhī yán yì yǒu yuán yě
夫告子之言，亦有缘也。
shī yuē bǐ shū zhī zǐ hé yǐ yǔ zhī
《诗》曰：“彼姝之子，何以与之。
qí chuán yuē pì yóu liàn sī rǎn zhī lán zé qīng rǎn zhī zhū zé chì
”其传曰：“譬犹练丝，染之蓝则青，染之朱则赤。
fu jué shuǐ shǐ zhī dōng xī yóu rǎn sī lìng zhī qīng chì yě
”夫决水使之东西，犹染丝令之青赤也。
dān zhū shāng jūn yǐ rǎn wū táng yú zhī huà yǐ rán ér dān zhū ào ér shāng jūn nüè zhě zhì è zhī zhì bù shòu lán zhū biàn yě
丹朱、商均已染于唐、虞之化矣，然而丹朱傲而商均虐者，至恶之质，不受蓝朱变也。
sūn qīng yǒu fǎn mèng zǐ zuò xìng è zhī piān yǐ wéi rén xìng è qí shàn zhě wěi yě
孙卿有反孟子，作《性恶》之篇，以为“人性恶，其善者伪也”。
xìng è zhě yǐ wéi rén shēng jiē de è xìng yě
性恶者，以为人生皆得恶性也；
wěi zhě zhǎng dà zhī hòu miǎn shǐ wéi shàn yě
伪者，长大之后，勉使为善也。
ruò sūn qīng zhī yán rén yòu xiǎo wú yǒu shàn yě
若孙卿之言，人幼小无有善也。
jì wèi r yǐ zhòng shù wèi xì
稷为儿，以种树为戏；
kǒng zǐ néng xíng yǐ zǔ dòu wèi nòng
孔子能行，以俎豆为弄。
shí shēng ér jiān lán shēng ér xiāng
石生而坚，兰生而香。
bǐng shàn qì zhǎng dà jiù chéng gù zhòng shù zhī xì wèi táng sī mǎ
禀善气，长大就成，故种树之戏为唐司马；
zǔ dòu zhī nòng wèi zhōu shèng shī
俎豆之弄，为周圣师。
bǐng lán shí zhī xìng gù yǒu jiān xiāng zhī yàn
禀兰石之性，故有坚香之验。
fu sūn qīng zhī yán wèi wèi de shí
夫孙卿之言，未为得实。
rán ér xìng è zhī yán yǒu yuán yě
然而性恶之言，有缘也。
yī suì yīng r wú tuī ràng zhī xīn jiàn shí hào yù shí zhī
一岁婴儿，无推让之心，见食，号欲食之；
dǔ hǎo tí yù wán zhī
睹好，啼欲玩之。
zhǎng dà zhī hòu jìn qíng gē yù miǎn lì wéi shàn yǐ
长大之后，禁情割欲，勉励为善矣。
liú zi zhèng fēi zhī yuē rú cǐ zé tiān wú qì yě
刘子政非之曰：“如此，则天无气也。
yīn yáng shàn è bù xiāng dāng zé rén zhī wéi shàn ān cóng shēng
阴阳善恶不相当，则人之为善安从生？
lù gǔ yuē tiān dì shēng rén yě yǐ lǐ yì zhī xìng
陆贾曰：“天地生人也，以礼义之性。
rén néng chá jǐ suǒ yǐ shòu mìng zé shùn shùn zhī wèi dào
人能察己所以受命则顺，顺之谓道。
fu lù gǔ zhī rén lǐ yì wéi xìng rén yì néng chá jǐ suǒ yǐ shòu mìng
”夫陆贾知人礼义为性，人亦能察己所以受命。
xìng shàn zhě bù dài chá ér zì shàn
性善者，不待察而自善；
xìng è zhě suī néng chá zhī yóu bèi lǐ pàn yì yì yì wū shàn bù néng wéi yě
性恶者，虽能察之，犹背礼畔义，义挹于善不能为也。
gù tān zhě néng yán lián luàn zhě néng yán zhì
故贪者能言廉，乱者能言治。
dào zhí fēi rén zhī qiè yě zhuāng qiāo cì rén zhī làn yě míng néng chá jǐ kǒu néng lùn xián xìng è bù wéi hé yì wū shàn
盗跖非人之窃也，庄𫏋刺人之滥也，明能察己，口能论贤，性恶不为，何益于善？
lù gǔ zhī yán wèi néng de shí
陆贾之言未能得实。
dǒng zhòng shū lǎn sūn mèng zhī shū zuò qíng xìng zhī shuō yuē tiān zhī dà jīng yī yīn yī yáng
董仲舒览孙、孟之书，作《情性》之说曰：“天之大经，一阴一阳。
rén zhī dà jīng yī qíng yī xìng
人之大经，一情一性。
xìng shēng wū yáng qíng shēng wū yīn
性生于阳，情生于阴。
yīn qì bǐ yáng qì rén
阴气鄙，阳气仁。
yuē xìng shàn zhě shì jiàn qí yáng yě
曰性善者，是见其阳也；
wèi è zhě shì jiàn qí yīn zhě yě
谓恶者，是见其阴者也。
ruò zhòng shū zhī yán wèi mèng zǐ jiàn qí yáng sūn qīng jiàn qí yīn yě
”若仲舒之言，谓孟子见其阳，孙卿见其阴也。
chù èr jiā gè yǒu jiàn kě yě
处二家各有见，可也。
bù chǔ rén qíng xìng qíng xìng yǒu shàn yǒu è wèi yě
不处人情性，情性有善有恶，未也。
fū rén qíng xìng tóng shēng wū yīn yáng qí shēng wū yīn yáng yǒu wò yǒu pō
夫人情性，同生于阴阳，其生于阴阳，有渥有泊。
yù shēng wū shí yǒu chún yǒu bó xìng qíng shēng wū yīn yáng ān néng chún shàn
玉生于石，有纯有驳，性情生于阴阳，安能纯善？
zhòng shū zhī yán wèi néng de shí
仲舒之言，未能得实。
liú zi zhèng yuē xìng shēng ér rán zhě yě zài wū shēn ér bù fā
刘子政曰：“性，生而然者也，在于身而不发；
qíng jiē wū wù ér rán zhě yě chū xíng wū wài
情，接于物而然者也，出形于外。
xíng wài zé wèi zhī yáng
形外则谓之阳；
bù fā zhě zé wèi zhī yīn
不发者则谓之阴。
fū zǐ zhèng zhī yán wèi xìng zài shēn ér bù fā
”夫子政之言，谓性在身而不发。
qíng jiē wū wù xíng chū wū wài gù wèi zhī yáng
情接于物，形出于外，故谓之阳；
xìng bù fā bù yǔ wù jiē gù wèi zhī yīn
性不发，不与物接，故谓之阴。
fu rú zi zhèng zhī yán nǎi wèi qíng wèi yáng xìng wèi yīn yě
夫如子政之言，乃谓情为阳、性为阴也。
bù jù běn suǒ shēng qǐ gǒu yǐ xíng chū yǔ bù fā jiàn dìng yīn yáng yě
不据本所生起，苟以形出与不发见定阴阳也。
bì yǐ xíng chū wèi yáng xìng yì yǔ wù jiē zào cǐ bì wū shì diān pèi bì wū shì
必以形出为阳，性亦与物接，造此必于是，颠沛必于是。
cè yǐn bù rěn rén zhī qì yě
恻隐不忍，仁之气也；
bēi qiàn cí ràng xìng zhī fā yě yǒu yǔ jiē huì gù cè yǐn bēi qiān xíng chū wū wài
卑歉辞让，性之发也，有与接会，故恻隐卑谦，形出于外。
wèi xìng zài nèi bù yǔ wù jiē kǒng fēi qí shí
谓性在内，不与物接，恐非其实。
bù lùn xìng zhī shàn è tú yì wài nèi yīn yáng lǐ nán yǐ zhī
不论性之善恶，徒议外内阴阳，理难以知。
qiě cóng zǐ zhèng zhī yán yǐ xìng wèi yīn qíng wèi yáng fū rén bǐng qíng jìng yǒu shàn è bù yě
且从子政之言，以性为阴，情为阳，夫人禀情，竟有善恶不也？
zì mèng zǐ yǐ xià zhì liú zi zhèng hóng rú bó shēng wén jiàn duō yǐ
自孟子以下至刘子政，鸿儒博生，闻见多矣。
rán ér lùn qíng xìng jìng wú dìng shì
然而论情性竟无定是。
wéi shì shuò gōng sūn ní zi zhī tú pō de qí zhèng
唯世硕、公孙尼子之徒，颇得其正。
yóu cǐ yán zhī shì yì zhī dào nán lùn yě
由此言之，事易知，道难论也。
fēng wén mào jì fán rú róng huá huī xié jù tán gān rú yí mì wèi bì de shí
酆文茂记，繁如荣华，恢谐剧谈，甘如饴蜜，未必得实。
shí zhě rén xìng yǒu shàn yǒu è yóu rén cái yǒu gāo yǒu xià yě
实者，人性有善有恶，犹人才有高有下也。
gāo bù kě xià xià bù kě gāo
高不可下，下不可高。
wèi xìng wú shàn è shì wèi rén cái wú gāo xià yě
谓性无善恶，是谓人才无高下也。
bǐng xìng shòu mìng tóng yī shí yě
禀性受命，同一实也。
mìng yǒu guì jiàn xìng yǒu shàn è
命有贵贱，性有善恶。
wèi xìng wú shàn è shì wèi rén mìng wú guì jiàn yě
谓性无善恶，是谓人命无贵贱也。
jiǔ zhōu tián tǔ zhī xìng shàn è bù jūn
九州田土之性，善恶不均。
gù yǒu huáng chì hēi zhī bié shàng zhōng xià zhī chà
故有黄赤黑之别，上中下之差；
shuǐ lǎo bù tóng gù yǒu qīng zhuó zhī liú dōng xī nán běi zhī qū
水潦不同，故有清浊之流，东西南北之趋。
rén bǐng tiān dì zhī xìng huái wǔ cháng zhī qì huò rén huò yì xìng shù guāi yě
人禀受天地之性，心存仁、义、礼、智、信五常之气，有人仁有人义，是天生的道义不同；
dòng zuò qū xiáng huò zhòng huò qīng xìng shí guǐ yě
动作趋翔，或重或轻，性识诡也。
miàn sè huò bái huò hēi shēn xíng huò zhǎng huò duǎn zhì lǎo jí sǐ bù kě biàn yì tiān xìng rán yě
面色或白或黑，身形或长或短，至老极死不可变易，天性然也。
yú gù yǐ mèng kē yán rén xìng shàn zhě zhōng rén yǐ shàng zhě yě
余固以孟轲言人性善者，中人以上者也；
sūn qīng yán rén xìng è zhě zhōng rén yǐ xià zhě yě
孙卿言人性恶者，中人以下者也；
yáng xióng yán rén xìng shàn è hùn zhě zhōng rén yě
扬雄言人性善恶混者，中人也。
ruò fǎn jīng hé dào zé kě yǐ wèi jiào
若反经合道，则可以为教；
jìn xìng zhī lǐ zé wèi yě
尽性之理，则未也。