论衡 · 王充 · Chapter 20 of 84

卷六·福虚篇

PinyinModern Translation
Size

shì lùn xíng shàn zhě fú zhì wèi è zhě huò lái

世论行善者福至,为恶者祸来。

fú huò zhī yīng jiē tiān yě rén wéi zhī tiān yìng zhī

福祸之应,皆天也,人为之,天应之。

yáng ēn rén jūn shǎng qí xíng

阳恩,人君赏其行;

yīn huì tiān dì bào qí dé

阴惠,天地报其德。

wú guì jiàn xián yú mò wèi bù rán

无贵贱贤愚,莫谓不然。

tú jiàn xíng shì yǒu qí wén chuán yòu jiàn shàn rén shí yù fú gù suì xìn zhī wèi zhī shí rán

徒见行事有其文传,又见善人时遇福,故遂信之,谓之实然。

sī yán huò shí xián shèng yù quàn rén wéi shàn zhe bì rán zhī yǔ yǐ míng dé bào

斯言或时贤圣欲劝人为善,著必然之语,以明德报;

huò fú shí shì yù zhě yǐ wéi rán

或福时适遇者以为然。

rú shí lùn zhī ān dé fú yòu hu

如实论之,安得福佑乎?

jìn huì wáng shí hán zū ér de zhì yīn suì tūn zhī fù yǒu jí ér bù néng shí

禁惠王食寒菹而得蛭,因遂吞之,腹有疾而不能食。

lìng yǐn wèn wáng ān dé cǐ jí yě

令尹问:“王安得此疾也?

wáng yuē wǒ shí hán zū ér de zhì niàn qiǎn zhī ér bù xíng qí zuì hu

”王曰:“我食寒菹而得蛭,念谴之而不行其罪乎?

shì fèi fǎ ér wēi bù lì yě fēi suǒ yǐ shǐ guó rén wén zhī yě

是废法而威不立也,非所以使国人闻之也;

qiǎn ér xíng zhū hu

谴而行诛乎?

zé páo chú jiān shí zhě fǎ jiē dāng sǐ xīn yòu bù rěn yě

则庖厨监食者法皆当死,心又不忍也。

wú kǒng zuǒ yòu jiàn zhī yě yīn suì tūn zhī

吾恐左右见之也,因遂吞之。

lìng yǐn bì xí zài bài ér hè yuē chén wén tiān dào wú qīn wéi dé shì fǔ

”令尹避席再拜而贺曰:“臣闻天道无亲,唯德是辅。

wáng yǒu rén dé tiān zhī suǒ fèng yě bìng bù wéi shāng

王有仁德,天之所奉也,病不为伤。

shì xī yě huì wáng zhī hòu ér zhì chū jí jiǔ huàn xīn fù zhī jī jiē yù

”是夕也,惠王之后而蛭出,及久患心腹之积皆愈。

gù tiān zhī qīn dé yě kě wèi bù chá hu

故天之亲德也,可谓不察乎!

yuē cǐ xū yán yě

曰:此虚言也。

àn huì wáng zhī tūn zhì bù xiào zhī zhǔ yě

案惠王之吞蛭,不肖之主也。

yǒu bù xiào zhī xíng tiān bù yòu yě

有不肖之行,天不佑也。

hé zé

为什么呢?

huì wáng bù rěn qiǎn zhì kǒng páo chú jiān shí fǎ jiē zhū yě

惠王不忍谴蛭,恐庖厨监食法皆诛也。

yī guó zhī jūn zhuān shàn shǎng fá

一国之君,专擅赏罚;

ér shè rén jūn suǒ wéi yě

而赦,人君所为也。

huì wáng tōng qiǎn zū zhōng hé gù yǒu zhì páo chú jiān shí jiē dāng fú fǎ

惠王通谴菹中何故有蛭,庖厨监食皆当伏法。

rán néng zhōng bù yǐ yǐn shí xíng zhū wū rén shè ér bù zuì huì mò dà yān

然能终不以饮食行诛于人,赦而不罪,惠莫大焉。

páo chú zuì jué ér bù zhū zì xīn ér gǎi hòu

庖厨罪觉而不诛,自新而改后。

huì wáng shè xì ér huó wēi shēn ān bù bìng

惠王赦细而活微,身安不病。

jīn zé bù rán qiáng shí hài jǐ zhī wù shǐ jiān shí zhī chén bù wén qí guò shī yù xià zhī wēi wú yù fēi zhī xīn bù xiào yī yě

今则不然,强食害己之物,使监食之臣不闻其过,失御下之威,无御非之心,不肖一也。

shǐ páo chú jiān shí shī gān kǔ zhī hé ruò chén tǔ luò wū zū zhōng dà rú jī shī fēi yì suǒ néng lǎn fēi mù suǒ néng jiàn yuán xīn dìng zuì bù míng qí guò kě wèi huì yǐ

使庖厨监食失甘苦之和,若尘土落于菹中,大如虮虱,非意所能览,非目所能见,原心定罪,不明其过,可谓惠矣。

jīn zhì guǎng yǒu fèn shù zhǎng yǒu cùn dù zài hán zū zhōng miǎo mù zhī rén yóu jiāng jiàn zhī chén bù wèi jìng zé zhuó bù jǐn zuì guò zhì zhòng

今蛭广有分数,长有寸度,在寒菹中,眇目之人犹将见之,臣不畏敬,择濯不谨,罪过至重。

huì wáng bù qiǎn bù xiào èr yě

惠王不谴,不肖二也。

zū zhōng bù dàng yǒu zhì bù shí tóu dì

菹中不当有蛭,不食投地;

rú kǒng zuǒ yòu zhī jiàn huái píng yǐn nì zhī chù zú yǐ shǐ zhì bú jiàn hé bì shí zhī

如恐左右之见,怀屏隐匿之处,足以使蛭不见,何必食之?

rú bù kě shí zhī wù wù zài zū zhōng kě fù yǐn nì ér qiáng shí zhī bù xiào sān yě

如不可食之物,误在菹中,可复隐匿而强食之,不肖三也。

yǒu bù xiào zhī xíng ér tiān yòu zhī shì tiān bào yòu bù xiào rén yě

有不肖之行,而天佑之,是天报佑不肖人也。

bù rěn qiǎn zhì shì wèi zhī xián

不忍谴蛭,世谓之贤。

xián zhě cāo xíng duō ruò tūn zhì zhī lèi

贤者操行,多若吞蛭之类。

tūn zhì tiān chú qí bìng shì zé xián zhě cháng wú bìng yě

吞蛭天除其病,是则贤者常无病也。

xián zhě dé bó wèi zú yǐ yán

贤者德薄,未足以言。

shèng rén chún dào cāo xíng shǎo fēi wèi tuī bù rěn zhī xíng yǐ róng rén zhī guò

圣人纯道,操行少非,为推不忍之行,以容人之过。

bì zhòng duō yǐ

必众多矣。

rán ér wǔ wáng bù yù kǒng zǐ jí bìng tiān zhī yòu rén hé bù shí yě

然而武王不豫,孔子疾病,天之佑人,何不实也?

huò shí huì wáng tūn zhì zhì ǒu zì chū

或时惠王吞蛭,蛭偶自出。

shí shēng wù zhě wú yǒu bù sǐ fù zhōng rè yě

食生物者无有不死,腹中热也。

chū tūn shí zhì wèi sǐ ér fù zhōng rè zhì dòng zuò gù fù zhōng tòng

初吞时蛭〕未死,而腹中热,蛭动作,故腹中痛。

xū yú zhì sǐ fù zhōng tòng yì zhǐ

须臾,蛭死腹中,痛亦止。

zhì zhī xìng shí xuè huì wáng xīn fù zhī jī dài jī xuè yě

蛭之性食血,惠王心腹之积,殆积血也。

gù shí xuè zhī chóng sǐ ér jī xuè zhī bìng yù

故食血之虫死,而积血之病愈。

yóu li zhī xìng shí shǔ rén yǒu shǔ bìng tūn li zì yù

犹狸之性食鼠,人有鼠病,吞狸自愈。

wù lèi xiāng shèng fāng yào xiāng shǐ yě

物类相胜,方药相使也。

shí zhì chóng ér bìng yù ān dé guài hu

食蛭虫而病愈,安得怪乎?

shí shēng wù wú bù sǐ sǐ wú bù chū zhī hòu zhì chū ān dé yòu hu

食生物无不死,死无不出,之后蛭出,安得佑乎?

lìng yǐn jiàn huì wáng yǒu bù rěn zhī dé zhī zhì rù fù zhōng bì dāng sǐ chū yīn zài bài bìng hè bù wéi shāng

令尹见惠王有不忍之德,知蛭入腹中必当死出,因再拜,病贺不为伤。

zhe yǐ zhī lái zhī dé yǐ xǐ huì wáng zhī xīn shì yǔ zi wéi zhī yán xīng xǐ tài bǔ zhī yán dì dòng wú yǐ yì yě

著已知来之德,以喜惠王之心,是与子韦之言星徙、太卜之言地动无以异也。

sòng rén yǒu hào shàn xíng zhě sān shì bù gǎi jiā wú gù hēi niú shēng bái dú

宋人有好善行者,三世不改,家无故黑牛生白犊。

yǐ wèn kǒng zǐ kǒng zǐ yuē cǐ jí xiáng yě yǐ xiǎng guǐ shén

以问孔子,孔子曰:“此吉祥也,以享鬼神。

jí yǐ dú jì

”即以犊祭。

yī nián qí fù wú gù ér máng

一年,其父无故而盲。

niú yòu shēng bái dú

牛又生白犊。

qí fù yòu shǐ qí zi wèn kǒng zǐ kǒng zǐ yuē jí xiáng yě yǐ xiǎng guǐ shén

其父又使其子问孔子,孔子曰:“吉祥也,以享鬼神。

fù yǐ dú jì

”复以犊祭。

yī nián qí zi wú gù ér máng

一年,其子无故而盲。

qí hòu chu gōng sòng wéi qí chéng

其后楚攻宋,围其城。

dāng cǐ zhī shí yì zǐ ér shí zhī xī hái ér chuī zhī

当此之时,易子而食之,析骸而炊之。

cǐ dú yǐ fù zǐ jù máng zhī gù de wú chéng chéng

此独以父子俱盲之故,得毋乘城。

jūn ba wéi jiě fù zǐ jù shì

军罢围解,父子俱视。

cǐ xiū shàn jī xíng shén bào zhī xiào yě

此修善积行神报之效也。

yuē cǐ xū yán yě

曰:此虚言也。

fu sòng rén fù zǐ xiū shàn rú cǐ shén bào zhī hé bì shǐ zhī xiān máng hòu shì zāi

夫宋人父子修善如此,神报之,何必使之先盲后视哉?

bù máng cháng shì bù néng hù hu

不盲常视,不能护乎?

cǐ shén bù néng hù bù máng zhī rén zé yì bù néng yǐ máng hù rén yǐ

此神不能护不盲之人,则亦不能以盲护人矣。

shǐ sòng chu zhī jūn hé zhàn dùn bīng liú xiě jiāng shī zhàn fū qín huò sǐ wáng bù hái

使宋、楚之君合战顿兵,流血僵尸,战夫禽获,死亡不还。

yǐ máng zhī gù de tuō bù xíng kě wèi shén bào zhī yǐ

以盲之故,得脱不行,可谓神报之矣。

jīn sòng chu xiāng gōng liǎng jūn wèi hé huá yuán zi fǎn jié yán ér tuì èr jūn zhī zhòng bìng quán ér guī bīng shǐ zhī rèn wú dùn yòng zhě

今宋、楚相攻,两军未合,华元、子反结言而退,二军之众,并全而归,兵矢之刃无顿用者。

suī yǒu chéng chéng zhī yì wú sǐ wáng zhī huàn

虽有乘城之役,无死亡之患。

wéi shàn rén bào zhě wèi chéng chéng zhī jiān hu

为善人报者,为乘城之间乎?

shǐ shí bù máng yì yóu bù sǐ

使时不盲,亦犹不死。

máng yǔ bù máng jù de tuō miǎn shén shǐ zhī máng hé yì wū shàn

盲与不盲,俱得脱免,神使之盲,何益于善!

dāng sòng guó fá liáng zhī shí yě máng rén zhī jiā qǐ dú fù zāi

当宋国乏粮之时也,盲人之家,岂独富哉?

jù yǔ chéng chéng zhī jiā yì zi hái fǎn yǐ qióng è dú máng wú jiàn zé shén bào yòu rén shī shàn è zhī shí yě

俱与乘城之家易子骸,反以穷厄独盲无见,则神报佑人,失善恶之实也。

sòng rén fù zǐ qián ǒu zì yǐ fēng hán fā máng wéi jiě zhī hòu máng ǒu zì yù

宋人父子前偶自以风寒发盲,围解之后,盲偶自愈。

shì jiàn fù zǐ xiū shàn yòu yòng èr bái dú jì sòng chu xiāng gōng dú bù chéng chéng wéi jiě zhī hòu fù zǐ jiē shì zé wèi xiū shàn zhī bào huò guǐ shén zhī yòu yǐ

世见父子修善,又用二白犊祭,宋、楚相攻独不乘城,围解之后父子皆视,则谓修善之报、获鬼神之佑矣。

chu xiāng sūn shū áo wèi r zhī shí jiàn liǎng tóu shé shā ér mái zhī guī duì qí mǔ qì

楚相孙叔敖为儿之时,见两头蛇,杀而埋之,归,对其母泣。

mǔ wèn qí gù duì yuē wǒ wén jiàn liǎng tóu shé sǐ

母问其故,对曰:“我闻见两头蛇死。

xiàng zhě chū jiàn liǎng tóu shé kǒng qù mǔ sǐ shì yǐ qì yě

向者,出见两头蛇,恐去母死,是以泣也。

qí mǔ rì jīn shé hé zài

”其母日: “今蛇何在?

duì rì wǒ kǒng hòu rén jiàn zhī jí shā ér mái zhī

”对日:“我恐后人见之,即杀而埋之。

qí mǔ rì wú wén yǒu yīn dé zhě tiān bì bào zhī

”其母日:“吾闻有阴德者,天必报之。

rǔ bì bù sǐ tiān bì bào rǔ

汝必不死,天必报汝。

shū áo jìng bù sǐ suì wèi chu xiāng

”叔敖竟不死,遂为楚相。

mái yī shé huò èr yòu tiān bào shàn míng yǐ

埋一蛇,获二佑,天报善明矣。

yuē cǐ xū yán yǐ

曰:此虚言矣。

fu jiàn liǎng tóu shé zhé sǐ zhě sú yán yě

夫见两头蛇辄死者,俗言也;

yǒu yīn dé tiān bào zhī fú zhě sú yì yě

有阴德天报之福者,俗议也。

shū áo xìn sú yán ér mái shé qí mǔ xìn sú yì ér bì bào shì wèi sǐ shēng wú mìng zài yī shé zhī sǐ

叔敖信俗言而埋蛇,其母信俗议而必报,是谓死生无命,在一蛇之死。

qí mèng cháng jūn tián wén yǐ wǔ yuè wǔ rì shēng qí fù tián yīng ràng qí mǔ yuē hé gù jǔ zhī

齐孟尝君田文以五月五日生,其父田婴让其母曰:“何故举之?

yuē jūn suǒ yǐ bù jǔ wǔ yuè zǐ hé yě

”曰:“君所以不举五月子,何也?

yīng yuē wǔ yuè zǐ zhǎng yǔ hù tóng shā qí fù mǔ

”婴曰:“五月子长与户同,杀其父母。

yuē rén mìng zài tiān hu

”曰:“人命在天乎?

zài hù hu

在户乎?

rú zài tiān jūn hé yōu yě

如在天,君何忧也;

rú zài hù zé yi gāo qí hù ěr shuí ér jí zhī zhě

如在户,则宜高其户耳,谁而及之者!

hòu wén zhǎng yǔ yī hù tóng ér yīng bù sǐ

” 后文长与一户同,而婴不死。

shì zé wǔ yuè jǔ zǐ zhī jì wú xiào yàn yě

是则五月举子之忌,无效验也。

fu è jiàn liǎng tóu shé yóu wǔ yuè jǔ zǐ yě

夫恶见两头蛇,犹五月举子也。

wǔ yuè jǔ zǐ qí fù bù sǐ zé zhī jiàn liǎng tóu shé zhě wú yāng huò yě

五月举子,其父不死,则知见两头蛇者,无殃祸也。

yóu cǐ yán zhī jiàn liǎng tóu shé zì bù sǐ fēi mái zhī gù yě

由此言之,见两头蛇自不死,非埋之故也。

mái yī shé huò èr fú rú mái shí shé de jǐ yòu hu

埋一蛇,获二福,如埋十蛇,得几佑乎?

mái shé è rén fù jiàn shū áo xián yě

埋蛇恶人复见,叔敖贤也。

xián zhě zhī xíng qǐ tú mái shé yī shì zāi

贤者之行,岂徒埋蛇一事哉?

qián mái shé zhī shí duō suǒ xíng yǐ

前埋蛇之时,多所行矣。

bǐng tiān shàn xìng dòng yǒu xián xíng

禀天善性,动有贤行。

xián xíng zhī rén yi jiàn jí wù wú wéi nǎi jiàn shā rén zhī shé

贤行之人,宜见吉物,无为乃见杀人之蛇。

qǐ shū áo wèi jiàn shé zhī shí yǒu è tiān yù shā zhī jiàn qí mái shé chú qí guò tiān huó zhī zāi

岂叔敖未见蛇之时有恶,天欲杀之,见其埋蛇,除其过,天活之哉?

shí shēng ér jiān lán shēng ér xiāng

石生而坚,兰生而香。

rú wèi shū áo zhī xián zài mái shé zhī shí fēi shēng ér bǐng zhī yě

如谓叔敖之贤在埋蛇之时,非生而禀之也。

rú jiā zhī tú dǒng wú xīn mò jiā zhī yì chán zi xiāng jiàn jiǎng dào

儒家之徒董无心,墨家之役缠子,相见讲道。

chán zi chēng mò jiā yòu guǐ shén shì yǐn qín mù gōng yǒu míng dé shàng dì cì zhī shí jiǔ nián chán zi nán yǐ yáo shùn bù cì nián jié zhòu bù yāo sǐ

缠子称墨家佑鬼神,是引秦穆公有明德,上帝赐之十九年,缠子难以尧、舜不赐年,桀、纣不夭死。

yáo shùn jié zhòu yóu wèi shàng yuǎn qiě jìn nán yǐ qín mù gōng jìn wén gōng

尧、舜、桀、纣犹为尚远,且近难以秦穆公、晋文公。

fu shì zhě xíng zhī jī yě jī shēng shí xíng yǐ wéi sǐ shì

夫谥者,行之迹也,迹生时行,以为死谥。

mù zhě wù luàn zhī míng wén zhě dé huì zhī biǎo

穆者误乱之名,文者德惠之表。

yǒu wù luàn zhī xíng tiān cì zhī nián

有误乱之行,天赐之年;

yǒu dé huì zhī cāo tiān duó qí mìng hu

有德惠之操,天夺其命乎?

àn mù gōng zhī bà bù guò jìn wén

案穆公之霸,不过晋文;

jìn wén zhī shì měi wū mù gōng

晋文之谥,美於穆公。

tiān bù jiā jìn wén yǐ mìng dú cì mù gōng yǐ nián shì tiān bào wù luàn yǔ mù gōng tóng yě

天不加晋文以命,独赐穆公以年,是天报误乱,与“穆公”同也。

tiān xià shàn rén guǎ è rén zhòng

天下善人寡,恶人众。

shàn rén shùn dào è rén wéi tiān

善人顺道,恶人违天。

rán fu è rén zhī mìng bù duǎn shàn rén zhī nián bù zhǎng

然夫恶人之命不短,善人之年不长。

tiān bù mìng shàn rén cháng xiǎng yī bǎi zài zhī shòu è rén wèi shāng zǐ è sǐ hé zāi

天不命善人常享一百载之寿,恶人为殇子恶死,何哉?

✦ You read 卷六·福虚篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.