chéng cái liàng zhī yán rú shēng wén lì zhī cái bù néng xiāng guò
《程材》、《量知》,言儒生、文吏之材不能相过;
yǐ rú shēng xiū dà dào yǐ wén lì xiǎo bù shū dào shèng wū shì gù wèi rú shēng pō yù wén lì yě
以儒生修大道,以文吏晓簿书,道胜于事,故谓儒生颇愈文吏也。
cǐ zhí yè wài xiāng chéng xiāng liàng yě qí nèi gè yǒu suǒ yǐ wéi duǎn wèi shí xiè yě
此职业外相程相量也,其内各有所以为短,未实谢也。
fu rú shēng néng shuō yī jīng zì wèi tōng dà dào yǐ jiāo wén lì
夫儒生能说一经,自谓通大道,以骄文吏;
wén lì xiǎo bù shū zì wèi wén wú hài yǐ xì rú shēng
文吏晓簿书,自谓文无害,以戏儒生。
gè chí mǎn ér zì zāng fēi bǐ ér shì wǒ bù zhī suǒ wéi duǎn bù wù wū jǐ wèi zú
各持满而自〔臧〕,非彼而是我,不知所为短,不悟于己未足。
lùn héng zhī jiāng shǐ xin shì rán gè zhī suǒ fá
《论衡》之,将使忄奭然各知所〔乏〕。
xun fu rú shēng suǒ duǎn bù tú yǐ bù xiǎo bù shū
训夫儒生所短,不徒以不晓簿书;
wén lì suǒ liè bù tú yǐ bù tōng dà dào yě fǎn yǐ bì àn bù lǎn gǔ jīn bù néng gè zì zhī qí suǒ yè zhī shì wèi jù zú yě
文吏所劣,不徒以不通大道也,反以闭暗不览古今,不能各自知其所业之事未具足也。
èr jiā gè duǎn bù néng zì zhī yě
二家各短,不能自知也。
shì zhī lùn zhě ér yì bù néng xun zhī rú hé
世之论者,而亦不能训之,如何?
fu rú shēng zhī yè wǔ jīng yě nán miàn wèi shī dàn xī jiǎng shòu zhāng jù huá xí yì lǐ jiū bèi wū wǔ jīng kě yě
夫儒生之业,《五经》也,南面为师,旦夕讲授章句,滑习义理,究备于《五经》可也。
wǔ jīng zhī hòu qín hàn zhī shì bù néng zhī zhě duǎn yě
《五经》之后,秦、汉之事,不能知者,短也。
fu zhī gǔ bù zhī jīn wèi zhī lù chén rán zé rú shēng suǒ wèi lù chén zhě yě
夫知古不知今,谓之陆沉,然则儒生,所谓陆沉者也。
wǔ jīng zhī qián zhì wū tiān dì shǐ kāi dì wáng chū lì zhě zhǔ míng wèi shuí rú shēng yòu bù zhī yě
《五经》之前,至于天地始开、帝王初立者,主名为谁,儒生又不知也。
fu zhī jīn bù zhī gǔ wèi zhī máng gǔ
夫知今不知古,谓之盲瞽。
wǔ jīng bǐ wū shàng gǔ yóu wèi jīn yě
《五经》比于上古,犹为今也。
tú néng shuō jīng bù xiǎo shàng gǔ rán zé rú shēng suǒ wèi máng gǔ zhě yě
徒能说经,不晓上古,然则儒生,所谓盲瞽者也。
rú shēng yóu yuē shàng gǔ jiǔ yuǎn qí shì àn mèi gù jīng bù zài ér shī bù shuō yě
儒生犹曰:“上古久远,其事暗昧,故经不载而师不说也。
fu sān wáng zhī shì suī jìn yǐ jīng suī bù zài yì suǒ lián jí wǔ jīng suǒ dāng gòng zhī rú shēng suǒ dāng shěn shuō yě
”夫三王之事虽近矣,经虽不载,义所连及,《五经》所当共知,儒生所当审说也。
xià zì yǔ xiàng guó jǐ zài ér zhì wū yīn
夏自禹向国,几载而至于殷?
yīn zì tāng jǐ sì ér zhì wū zhōu
殷自汤几祀而至于周?
zhōu zì wén wáng jǐ nián ér zhì wū qín
周自文王几年而至于秦?
jié wáng xià ér zhòu qì yīn miè zhōu zhě hé wáng yě
桀亡夏而纣弃殷,灭周者何王也?
zhōu yóu wèi yuǎn qín zé hàn zhī suǒ fá yě
周犹为远,秦则汉之所伐也。
xià shǐ wū yǔ yīn běn wū tāng zhōu zǔ hòu jì qín chū wéi rén zhě shuí
夏始于禹,殷本于汤,周祖后稷,秦初为人者谁?
qín fán wǔ jīng kēng shā rú shì wǔ jīng zhī jiā suǒ gòng wén yě
秦燔《五经》,坑杀儒士,《五经》之家所共闻也。
qín hé qǐ ér fán wǔ jīng hé gǎn ér kēng rú shēng
秦何起而燔《五经》,何感而坑儒生?
qín zé qián dài yě
秦则前代也。
hàn guó zì rú shēng zhī jiā yě cóng gāo zǔ zhì jīn cháo jǐ shì
汉国自儒生之家也,从高祖至今朝几世?
lì nián qì jīn jǐ zài
历年讫今几载?
chū shòu hé mìng
初受何命?
fù huò hé ruì
复获何瑞?
dé tiān xià nán yì shú yǔ yīn zhōu
得天下难易孰与殷、周?
jiā rén zǐ dì xué wèn lì jǐ suì rén wèn zhī yuē jū zhái jǐ nián
家人子弟学问历几岁,人问之曰:“居宅几年?
zǔ xiān hé wéi
祖先何为?
bù néng zhī zhě yú zǐ dì yě
”不能知者,愚子弟也。
rán zé rú shēng bù néng zhī hàn shì shì zhī yú bì rén yě
然则儒生不能知汉事,世之愚蔽人也。
wēn gù zhī xīn kě yǐ wèi shī
“温故知新,可以为师。
gǔ jīn bù zhī chēng shī rú hé
”古今不知,称师如何?
bǐ rén wèn yuē èr chǐ sì cùn shèng rén wén yǔ zhāo xī jiǎng xí yì lèi suǒ jí gù kě wu zhī
彼人问曰:“二尺四寸,圣人文语,朝夕讲习,义类所及,故可务知。
hàn shì wèi zài wū jīng míng wéi chǐ jí duǎn shū bǐ wū xiǎo dào qí néng zhī fēi rú zhě zhī guì yě
汉事未载于经,名为尺籍短书,比于小道,其能知,非儒者之贵也。
rú bù néng dōu xiǎo gǔ jīn yù gè bié shuō qí jīng
”儒不能都晓古今,欲各别说其经;
jīng shì yì lèi nǎi yǐ bù zhī wèi guì yě
经事义类,乃以不知为贵也?
shì bù xiǎo bù yǐ wèi duǎn
事不晓,不以为短!
qǐng fù bié wèn rú shēng gè yǐ qí jīng dàn xī zhī suǒ jiǎng shuō
请复别问儒生,各以其经,旦夕之所讲说。
xiān wèn yì jiā yì běn hé suǒ qǐ
先问《易》家:“《易》本何所起?
zào zuò zhī zhě wèi shuí
造作之者为谁?
bǐ jiāng yīng yuē fú xī zuò bā guà wén wáng yǎn wèi liù shí sì kǒng zǐ zuò tuàn xiàng xì cí
”彼将应曰:“伏羲作八卦,文王演为六十四,孔子作《彖》、《象》、《系辞》。
sān shèng zhòng yè yì nǎi jù zú
三圣重业,《易》乃具足。
wèn zhī yuē yì yǒu sān jiā yī yuē lián shān èr yuē guī cáng sān yuē zhōu yì
”问之曰:“《易》有三家,一曰《连山》,二曰《归藏》,三曰《周易》。
fú xī suǒ zuò wén wáng suǒ zào lián shān hu
伏羲所作,文王所造,《连山》乎?
guī cáng zhōu yì yě
《归藏》、《周易》也?
qín fán wǔ jīng yì hé yǐ de tuō
秦燔《五经》,《易》何以得脱?
hàn xìng jǐ nián ér fù lì
汉兴几年而复立?
xuān dì zhī shí hé nèi nǚ zǐ huài lǎo wū de yì yī piān míng wéi hé yì
宣帝之时,河内女子坏老屋,得《易》一篇,名为何《易》?
cǐ shí yì jù zú wèi
此时《易》具足未?
wèn shàng shū jiā yuē jīn dàn xī suǒ shòu èr shí jiǔ piān qí yǒu bǎi èr piān yòu yǒu bǎi piān
”问《尚书》家曰:“今旦夕所授二十九篇,奇有百二篇,又有百篇。
èr shí jiǔ piān hé suǒ qǐ
二十九篇何所起?
bǎi èr piān hé suǒ zào
百二篇何所造?
qín fén zhū shū zhī shí shàng shū zhū piān jiē hé zài
秦焚诸书之时,《尚书》诸篇皆何在?
hàn xìng shǐ lù shàng shū zhě hé dì
汉兴,始录《尚书》者何帝?
chū shòu xué zhě hé rén
初受学者何人?
wèn lǐ jiā yuē qián kǒng zǐ shí zhōu yǐ zhì lǐ yīn lǐ xià lǐ fán sān wáng yīn shí sǔn yì piān yǒu duō shǎo wén yǒu zēng jiǎn
”问《礼》家曰:“前孔子时,周已制礼,殷礼,夏礼,凡三王因时损益,篇有多少,文有增减。
bù zhī jīn lǐ zhōu hu
不知今《礼》,周乎?
yīn xià yě
殷、夏也?
bǐ bì yǐ hàn chéng zhōu jiāng yuē zhōu lǐ
”彼必以汉承周,将曰:“周礼。
fu zhōu lǐ liù diǎn yòu liù zhuǎn liù liù sān shí liù sān bǎi liù shí shì yǐ zhōu guān sān bǎi liù shí yě
”夫周礼六典,又六转,六六三十六,三百六十,是以周官三百六十也。
àn jīn lǐ bú jiàn liù diǎn wú sān bǎi liù shí guān yòu bú jiàn tiān zǐ
案今《礼》不见六典,无三百六十官,又不见天子。
tiān zǐ lǐ fèi hé shí
天子礼废何时?
qǐ qín miè zhī zāi
岂秦灭之哉?
xuān dì shí hé nèi nǚ zǐ huài lǎo wū de yì lǐ yī piān liù shí piān zhōng shì hé piān shì zhě
宣帝时,河内女子坏老屋,得佚《礼》一篇,六十篇中,是何篇是者?
gāo zǔ zhào shū sūn tōng zhì zuò yí pǐn shí èr piān hé zài
高祖诏叔孙通制作《仪品》,十〔二〕篇何在?
ér fù dìng yí lǐ jiàn zài shí liù piān qín huǒ zhī yú yě
而复定《仪礼》,见在十六篇,秦火之余也。
gèng qín zhī shí piān fán yǒu jǐ
更秦之时,篇凡有几?
wèn shī jiā yuē shī zuò hé dì wáng shí yě
问《诗》家曰:“《诗》作何帝王时也?
bǐ jiāng yuē zhōu shuāi ér shī zuò gài kāng wáng shí yě
”彼将曰:“周衰而《诗》作,盖康王时也。
kāng wáng dé quē wū fáng dà chén cì yàn gù shī zuò
康王德缺于房,大臣刺晏,故《诗》作。
fu wén wǔ zhī lóng guì zài chéng kāng kāng wáng wèi shuāi shī ān dé zuò
”夫文、武之隆贵在成、康,康王未衰,《诗》安得作?
zhōu fēi yī wáng hé zhī qí kāng wáng yě
周非一王,何知其康王也?
èr wáng zhī mò jiē shuāi xià yīn shuāi shí shī hé bù zuò
二王之末皆衰,夏、殷衰时,《诗》何不作?
shàng shū yuē shī yán zhì gē yǒng yán cǐ shí yǐ yǒu shī yě duàn qǔ zhōu yǐ lái ér wèi xìng wū zhōu
《尚书》曰“诗言志,歌咏言”,此时已有诗也,断取周以来,而谓兴于周。
gǔ zhě cǎi shī shī yǒu wén yě jīn shī wú shū hé zhī fēi qín fán wǔ jīng shī dú wú yú zhá yě
古者采诗,诗有文也,今《诗》无书,何知非秦燔《五经》,《诗》独无余〔札〕也?
wèn chūn qiū jiā yuē kǒng zǐ zuò chūn qiū zhōu hé wáng shí yě
问《春秋》家曰:“孔子作《春秋》,周何王时也?
zì wèi fǎn lǔ rán hòu yuè zhèng chūn qiū zuò yǐ
自卫反鲁,然后乐正,《春秋》作矣。
zì wèi fǎn lǔ āi gōng shí yě
自卫反鲁,哀公时也。
zì wèi hé jūn yě
自卫,何君也?
sì kǒng zǐ yǐ hé lǐ ér kǒng zǐ fǎn lǔ zuò chūn qiū hu
俟孔子以何礼,而孔子反鲁作《春秋》乎?
kǒng zǐ lù shǐ jì yǐ zuò chūn qiū shǐ jì běn míng chūn qiū hu
孔子录《史记》以作《春秋》,《史记》本名《春秋》乎?
zhì zuò yǐ wéi jīng nǎi guī chūn qiū yě
制作以为经,乃归《春秋》也?
fǎ lǜ zhī jiā yì wèi rú shēng
法律之家,亦为儒生。
wèn yuē jiǔ zhāng shuí suǒ zuò yě
问曰:“《九章》,谁所作也?
bǐ wén gāo yáo zuò yù bì jiāng yuē gāo yáo shān
”彼闻皋陶作狱,必将曰:“皋陶山。
jí yuē gāo yáo táng yú shí táng yú zhī xíng wǔ xíng àn jīn lǜ wú wǔ xíng zhī wén
”诘曰:“皋陶,唐、虞时,唐、虞之刑五刑,案今律无五刑之文。
huò yuē xiāo hé yě
”或曰:“萧何也。
jí yuē xiāo hé gāo zǔ shí yě xiào wén zhī shí qí tài cāng lìng chún yú yì yǒu zuì zhēng yì cháng ān qí nǚ tí yíng wèi fù shàng shū yán ròu xíng yī shī bù dé gǎi huǐ
”诘曰:“萧何,高祖时也,孝文之时,齐太仓令淳于〔意〕有罪,征诣长安,其女缇萦为父上书,言肉刑壹施,不得改悔。
wén dì tòng qí yán nǎi gǎi ròu xíng
文帝痛其言,乃改肉刑。
àn jīn jiǔ zhāng xiàng xíng fēi ròu xíng yě
案今《九章》象刑,非肉刑也。
wén dì zài xiāo hé hòu zhī shí ròu xíng yě
文帝在萧何后,知时肉刑也。
xiāo hé suǒ zào fǎn jù xiàng xíng yě
萧何所造,反具〔象〕刑也?
ér yún jiǔ zhāng xiāo hé suǒ zào hu
而云《九章》萧何所造乎?
gǔ lǐ sān bǎi wēi yí sān qiān xíng yì zhèng xíng sān bǎi kē tiáo sān qiān
”古礼三百,威仪三千,刑亦正刑三百,科条三千。
chū wū lǐ rù wū xíng lǐ zhī suǒ qù xíng zhī suǒ qǔ gù qí duō shǎo tóng yī shù yě
出于礼,入于刑,礼之所去,刑之所取,故其多少同一数也。
jīn lǐ jīng shí liù xiāo hé lǜ yǒu jiǔ zhāng bù xiāng yìng yòu hé
今《礼经》十六,萧何律有九章,不相应,又何?
wǔ jīng tí piān jiē yǐ shì yì bié zhī zhì lǐ yǔ lǜ dú jīng yě tí zhī lǐ yán hūn lǐ lǜ yán dào lǜ hé
《五经》题篇,皆以事义别之,至礼与律独经也,题之,礼言昏礼,律言盗律何?
fu zǒng wèn rú shēng yǐ gǔ jīn zhī yì rú shēng bù néng zhī bié gè yǐ qí jīng shì wèn zhī yòu bù néng xiǎo sī zé zuò shǒu xìn shī fǎ bù pō bó lǎn zhī jiù yě
夫总问儒生以古今之义,儒生不能知,别〔各〕以其经事问之,又不能晓,斯则坐守〔信〕师法、不颇博览之咎也。
wén lì zì wèi zhī guān shì xiǎo bù shū
文吏自谓知官事,晓簿书。
wèn zhī yuē xiǎo zhī qí shì dāng néng jiū dá qí yì tōng jiàn qí yì fǒu
问之曰:“ 晓知其事,当能究达其义,通见其意否?
wén lì bì jiāng wǎng rán
”文吏必将罔然。
wèn zhī yuē gǔ zhě fēng hóu gè zhuān guó tǔ jīn zhì tài shǒu lìng zhǎng hé yì
问之曰:“古者封侯,各专国土,今置太守令长,何义?
gǔ rén jǐng tián mín wèi gōng jiā gēng jīn liàng zū chú hé yì
古人井田,民为公家耕,今量租刍,何意?
yī suì shǐ mín jū gèng yī yuè hé jù
一〔岁〕使民居更一月,何据?
nián èr shí sān fu shí wǔ fù qī suì tóu qián èr shí sān hé yuán
年二十三〔傅〕,十五赋,七岁头钱二十三,何缘?
yǒu là hé dì wáng shí
有臈,何帝王时?
mén hù jǐng zào hé lì
门户井灶,何立?
shè jì xiān nóng líng xīng bǎo cí
社稷、先农、灵星,保祠?
suì zhōng zhú yì hé qū
岁终逐疫,何驱?
shǐ lì táo xiàng rén wū mén hù hé zhǐ
使立桃象人于门户,何旨?
guà lú suǒ wū hù shàng huà hǔ wū mén lán hé fàng
挂芦索于户上,画虎于门阑,何放?
chú qiáng bì shū huà yàn huǒ zhàng fū hé jiàn
除墙壁书画厌火丈夫,何见?
bù zhī liù chǐ guān zhī liù cùn hé yīng
步之六尺,冠之六寸,何应?
yǒu wèi shǐ lìng shǐ wú chéng zhǎng shǐ hé zhì
有尉史令史,无〔丞〕长史,何制?
liǎng jùn yí shū yuē gǎn gào zú rén liǎng xiàn bù yán hé jiě
两郡移书,曰:“敢告卒人”,两县不言,何解?
jùn yán shì èr fǔ yuē gǎn yán zhī sī kōng yuē shàng hé zhuàng
郡言事二府,曰“敢言之”,司空曰“上”,何状?
cì mín jué bā jí hé fǎ
赐民爵八级,何法?
míng yuē zān niǎo shàng zào hé wèi
名曰簪褭、上造,何谓?
lì shàng gōng yuē fá yuè míng jí mò zhuàng hé zhǐ
吏上功曰伐阅,名籍墨〔状〕,何指?
qī shí cì wáng zhàng hé qǐ
七十赐王杖,何起?
zhe jiū wū zhàng mò bù zhe jué hé zhàng
著鸠于杖末,不著爵,何杖?
gǒu yǐ jiū wéi shàn bù cì ér cì jiū zhàng ér bù jué hé shuō
苟以鸠为善,不赐而赐鸠杖,而不爵,何说?
rì fēn liù shí lòu zhī jǐn bǎi gǔ zhī zhì wǔ hé gù
日分六十,漏之尽〔百〕,鼓之致五,何故?
lì yī hēi yī gōng què chì dān hé shèn
吏衣黑衣,宫阙赤单,何慎?
fú gé wū yāo pèi dāo wū yòu dài jiàn wū zuǒ hé bèi
服革于腰,佩刀于右,〔带〕剑于左,何备?
zhe gōu wū lǚ guān zài wū shǒu hé xiàng
著钩于履,冠在于首,何象?
lì jū chéng guō chū chéng chē mǎ zuò zhì wén shū qǐ chéng guō hé wáng
吏居城郭,出乘车马,坐治文书,起城郭,何王?
zào chē yú hé gōng
造车舆,何工?
shēng mǎ hé de
生马,何地?
zuò shū hé rén
作书,何人?
zào chéng guō jí mǎ suǒ shēng nán zhī yě yuǎn yě
造城郭及马所生,难知也,远也。
zào chē zuò shū yì xiǎo yě bì jiāng yīng yuē cāng jié zuò shū xī zhòng zuò chē
造车作书,易晓也,必将应曰:“仓颉作书,奚仲作车。
jí yuē cāng jié hé gǎn ér zuò shū
”诘曰:“仓颉何感而作书?
xī zhòng hé qǐ ér zuò chē
奚仲何起而作车?
yòu bù zhī yě
”又不知也。
wén lì suǒ dāng zhī rán ér bù zhī yì bù bó lǎn zhī guò yě
文吏所当知,然而不知,亦不博览之过也。
fu rú shēng bù lǎn gǔ jīn suǒ zhī bù guò shǒu xìn jīng wén huá xí zhāng jù jiě bāo hù cuò fēn míng guāi yì
夫儒生不览古今,〔所〕知不过守信经文,滑习章句,解剥互错,分明乖异。
wén lì bù xiǎo lì dào suǒ néng bù guò àn yù kǎo shì yí shū xià jì duì xiāng biàn gěi
文吏不晓吏道,所能不过案狱考事,移书下记,对〔乡〕便给。
zhǔn zhī wú yī yuè bèi jiē qiǎn lüè bù jí piān bó bù chún jù yǒu quē yí hé yǐ xiāng yán
准〔之〕无一阅备,皆浅略不及,偏驳不纯,俱有阙遗,何以相言?