biàn fù zhī jiā yǐ jiǔ yǔ wèi chén jiǔ yáng wèi hàn
变复之家,以久雨为湛,久旸为旱。
hàn yīng kàng yáng chén yīng shěn nì
旱应亢阳,湛应沈溺。
huò nán yuē fu yī suì zhī zhōng shí rì zhě yī yǔ wǔ rì zhě yī fēng
或难曰:夫一岁之中,十日者一雨,五日者一风。
yǔ pō liú chén zhī zhào yě
雨颇留,湛之兆也。
yáng pō jiǔ hàn zhī jiàn yě
旸颇久,旱之渐也。
chén zhī shí rén jūn wèi bì shěn nì yě
湛之时,人君未必沈溺也;
hàn zhī shí wèi bì kàng yáng yě
旱之时,未必亢阳也。
rén jūn wéi zhèng qián hòu ruò yī
人君为政,前后若一。
rán ér yī chén yī zǎo shí qì yě
然而一湛一早,时气也。
fàn lǐ jì rán yuē tài suì zài wū shuǐ huǐ
范蠡计然曰:“太岁在〔于〕水,毁;
jīn ráng
金,穰;
mù jī
在木星区域,就会发生饥荒;
huǒ hàn
在火星区域,就会发生旱灾。
fu rú shì shuǐ hàn jī ráng yǒu suì yùn yě
” 夫如是,水旱饥穰,有岁运也。
suì zhí qí yùn qì dāng qí shì biàn fù zhī jiā zhǐ ér míng zhī
岁直其运,气当其世,变复之家,指而名之。
rén jūn yòng qí yán qiú guò zì gǎi
人君用其言,求过自改。
yáng jiǔ zì yǔ yǔ jiǔ zì yáng biàn fù zhī jiā suì míng qí gōng
旸久自雨,雨久自旸,变复之家,遂名其功;
rén jūn rán zhī suì xìn qí shù
人君然之,遂信其术。
shì shǐ rén jūn tián jū ān chù bù qiú jǐ guò tiān yóu zì yǔ yǔ yóu zì yáng
试使人君恬居安处不求己过,天犹自雨,雨犹自旸。
yáng jì yǔ jì zhī shí rén jūn wú shì biàn fù zhī jiā yóu míng qí shù
旸济雨济之时,人君无事,变复之家,犹名其术。
shì zé yīn yáng zhī qì yǐ rén wéi zhǔ bù tǒng wū tiān yě
是则阴阳之气,以人为主,不〔统〕于天也。
fū rén bù néng yǐ xíng gǎn tiān tiān yì bù suí háng ér yìng rén
夫人不能以行感天,天亦不随行而应人。
chūn qiū lǔ dà yú hàn qiú yǔ zhī jì yě
《春秋》鲁大雩,旱求雨之祭也。
hàn jiǔ bù yǔ dǎo jì qiú fù ruò rén zhī jí bìng jì shén jiě huò yǐ
旱久不雨,祷祭求福,若人之疾病祭神解祸矣。
cǐ biàn fù yě
此变复也。
shī yún yuè lí wū bì bǐ pāng tuó yǐ
《诗》云:“月离于毕,比滂沲矣。
shū yuē yuè zhī cóng xīng zé yǐ fēng yǔ
”《书》曰:“月之从星,则以风雨。
rán zé fēng yǔ suí yuè suǒ lí cóng yě
”然则风雨随月所离从也。
fáng xīng sì biǎo sān dào rì yuè zhī xíng chū rù sān dào
房星四表三道,日月之行,出入三道。
chū běi zé chén chū nán zé hàn
出北则湛,出南则旱。
huò yán chū běi zé hàn nán zé chén
或言出北则旱,南则湛。
àn yuè wèi tiān xià zhàn fáng wèi jiǔ zhōu hou
案月为天下占,房为九州候。
yuè zhī nán běi fēi dú wèi lǔ yě
月之南北,非独为鲁也。
kǒng zǐ chū shǐ zǐ lù jī yǔ jù
孔子出,使子路赍雨具。
yǒu qǐng tiān guǒ dà yǔ
有顷,天果大雨。
zǐ lù wèn qí gù kǒng zǐ yuē zuó mù yuè lí wū bì
子路问其故,孔子曰:“昨暮月离于毕。
hòu rì yuè fù lí bì
”后日,月复离毕。
kǒng zǐ chū zǐ lù qǐng jī yǔ jù kǒng zǐ bù tīng chū guǒ wú yǔ
孔子出,子路请赍雨具,孔子不听,出果无雨。
zǐ lù wèn qí gù kǒng zǐ yuē xī rì yuè lí qí yīn gù yǔ
子路问其故,孔子曰:“昔日,月离其阴,故雨。
zuó mù yuè lí qí yáng gù bù yǔ
昨暮,月离其阳,故不雨。
fu rú shì lǔ yǔ zì yǐ yuè lí qǐ yǐ zhèng zāi
”夫如是,鲁雨自以月离,岂以政哉?
rú shěn yǐ zhèng lìng yuè lí wū bì wèi yǔ zhàn tiān xià gòng zhī
如审以政令月,离于毕为雨占,天下共之。
lǔ yǔ tiān xià yì yi jiē yǔ
鲁雨,天下亦宜皆雨。
liù guó zhī shí zhèng zhì bù tóng rén jūn suǒ xíng shǎng fá yì shí bì yǐ yǔ wèi yīng zhèng lìng yuè lí liù qī bì xīng rán hòu zú yě
六国之时,政治不同,人君所行赏罚异时,必以雨为应政令月,离六七毕星,然后足也。
lǔ mù gōng zhī shí suì hàn
鲁穆公在位的时候,有一年大旱。
mù gōng wèn xiàn zǐ tiān hàn bù yǔ guǎ rén yù bào wū xī rú
缪公问县子:“天旱不雨,寡人欲暴巫,奚如?
xiàn zǐ bù tīng
”县子不听。
yù xǐ shì xī rú
“欲徙市,奚如?
duì yuē tiān zǐ bēng xiàng shì qī rì
”对曰:“天子崩,巷市七日;
zhū gōng hōng xiàng shì wǔ rì
诸公薨,巷市五日。
wèi zhī xǐ shì bù yì kě hu
为之徙市,不亦可乎!
àn xiàn zǐ zhī yán xǐ shì de yǔ yě
”案县子之言,徙市得雨也。
àn shī shū zhī wén yuè lí xīng de yǔ
案《诗》、书之文,月离星得雨。
rì yuè zhī xíng yǒu cháng jié dù kěn wèi xǐ shì gù lí bì zhī yīn hu
日月之行,有常节度,肯为徙市故,离毕之阴乎?
fu yuè bì tiān xià zhàn
夫月毕,天下占。
xǐ lǔ zhī shì ān nài yí yuè
徙鲁之市,安耐移月?
yuè zhī xíng tiān sān shí rì ér zhōu
月之行天,三十日而周。
yī yuè zhī zhōng yī guò bì xīng lí yáng zé yáng
一月之中,一过毕星,离阳则旸。
jiǎ lìng xǐ shì zhī gǎn néng lìng yuè lí bì yīn qí shí xǐ shì ér de yǔ hu
假令徙市之感,能令月离毕〔阴〕,其时徙市而得雨乎。
fu rú xiàn zǐ yán wèi kě yòng yě
夫如县子言,未可用也。
dǒng zhòng shū qiú yǔ shēn chūn qiū zhī yì shè xū lì sì fù bù shí wū zhī shù tiān bù shí wū xià dì
董仲舒求雨,申《春秋》之义,设虚立祀,父不食于枝庶,天不食于下地。
zhū hóu yú lǐ suǒ sì wèi zhī hé shén
诸侯雩礼所祀,未知何神。
rú tiān shén yě wéi wáng zhě tiān nǎi xīn zhū hóu jí jīn zhǎng lì tiān bù xiǎng yě
如天神也,唯王者天乃歆,诸侯及今长吏,天不享也。
shén bù xīn xiǎng ān nài de shén
神不歆享,安耐得神?
rú yún yǔ zhě qì yě yún yǔ zhī qì hé yòng xīn xiǎng
如云雨者气也,云雨之气,何用歆享?
chù shí ér chū fū cùn ér hé bù chóng cháo ér biàn yǔ tiān xià tài shān yě
触石而出,肤寸而合,不崇朝而辨雨天下,泰山也。
tài shān yǔ tiān xià xiǎo shān yǔ guó yì
泰山雨天下,小山雨国邑。
rán zé dà yú suǒ jì qǐ jì shān hu
然则大雩所祭,岂祭山乎?
jiǎ lìng shěn rán ér bù dé yě
假令审然,而不得也。
hé yǐ xiào zhī
用什么来证明呢?
shuǐ yì chuān ér jū xiāng gāo fēn cùn bù jué bù liú bù záo bù hé
水异川而居,相高分寸,不决不流,不凿不合。
chéng lìng rén jūn dǎo jì shuǐ páng néng lìng gāo fēn cùn zhī shuǐ liú ér hé hū
诚令人君祷祭水旁,能令高分寸之水流而合乎?
fu jiàn zài zhī shuǐ xiāng chā wú jǐ rén jūn qǐng zhī zhōng bù nài xíng
夫见在之水,相差无几,人君请之,终不耐行。
kuàng yǔ wú xíng zhào shēn cáng gāo shān rén jūn yú jì ān nài de zhī
况雨无形兆,深藏高山,人君雩祭,安耐得之?
fu yǔ shuǐ zài tiān dì zhī jiān yě yóu fu tì qì zài rén xíng zhōng yě
夫雨水在天地之间也,犹夫涕泣在人形中也。
huò jī jiǔ shí qǐng wū huì rén zhī qián qiú chū qí qì huì rén zhōng bù wéi zhī yǔn tì
或赍酒食,请于惠人之前,〔求〕出其泣,惠人终不为之陨涕。
fu qì bù kě qǐng ér chū yǔ ān kě qiú ér de
夫泣不可请而出,雨安可求而得?
yōng mén zi bēi kū mèng cháng jūn wèi zhī liú tì
雍门子悲哭,孟尝君为之流涕。
sū qín zhāng yí bēi shuō kēng zhōng guǐ gǔ xiān shēng qǐ xià zhān jīn
苏秦、张仪悲说坑中,鬼谷先生泣下沾襟。
huò zhě tǎng kě wèi yōng mén zhī shēng chū sū zhāng zhī shuō yǐ gǎn tiān hu
或者傥可为雍门之声,出苏、张之说以感天乎!
tiān yòu ěr mù gāo yuǎn yīn qì bù tōng
天又耳目高远,音气不通。
qǐ liáng zhī qī yòu yǐ bēi kū tiān bù yǔ ér chéng fǎn bēng
杞梁之妻,又已悲哭,天不雨而城反崩。
fu rú shì jìng dāng hé yǐ zhì yǔ
夫如是,竟当何以致雨?
yú jì zhī jiā hé yòng gǎn tiān
雩祭之家,何用感天?
àn yuè chū běi dào lí bì zhī yīn xī yǒu bù yǔ
案月出北道,离毕之阴,希有不雨。
yóu cǐ yán zhī běi dào bì xīng zhī suǒ zài yě
由此言之,北道,毕星之所在也。
běi dào xīng kěn wèi yú jì zhī gù xià qí yǔ hu
北道星肯为雩祭之故下其雨乎?
kǒng zǐ chū shǐ zǐ lù jī yǔ jù zhī shí lǔ wèi bì yú jì yě
孔子出,使子路赍雨具之时,鲁未必雩祭也。
bù jì pèi rán zì yǔ
不祭,沛然自雨;
bù qiú kuàng rán zì yáng
不求,旷然自旸。
fu rú shì tiān zhī yáng yǔ zì yǒu shí yě
夫如是,天之旸雨,自有时也。
yī suì zhī zhōng yáng yǔ lián shǔ
一岁之中,旸雨连属。
dāng qí yǔ yě shuí qiú zhī zhě
当天下雨的时候,是谁求它下的呢?
dāng qí yáng yě shuí zhǐ zhī zhě
当其旸也,谁止之者?
rén jūn tīng qǐng yǐ ān mín shī ēn bì fēi xián yě
人君听请,以安民施恩,必非贤也。
tiān zhì xián yǐ shí wèi dāng yǔ wěi qǐng qiú zhī gù wàng xià qí yǔ rén jūn tīng qǐng zhī lèi yě
天至贤矣,时未当雨,伪请求之,故妄下其雨,人君听请之类也。
biàn fù zhī jiā bù tuī lèi yàn zhī kōng zhāng fǎ shù huò rén jūn
变复之家,不推类验之,空张法术,惑人君。
huò wèi dāng yǔ ér xián jūn qiú zhī ér bù dé
或未当雨,而贤君求之而不得;
huò shì dàng zì yǔ è jūn qiú zhī zāo yù qí shí
或适当自雨,恶君求之,遭遇其时。
shì shǐ xián jūn shòu kōng zé ér è jūn méng xū míng yě
是使贤君受空责,而恶君蒙虚名也。
shì chēng shèng rén chún ér xián zhě bó chún zé xíng cāo wú fēi wú fēi zé zhèng zhì wú shī
世称圣人纯而贤者驳,纯则行操无非,无非则政治无失。
rán ér shì zhī shèng jūn mò yǒu rú yáo tāng
然而世之圣君,莫有如尧、汤。
yáo zāo hóng shuǐ tāng zāo dà hàn
尧遭洪水,汤遭大旱。
rú wèi zhèng zhì suǒ zhì yáo tāng è jūn yě
如谓政治所致,尧、汤恶君也;
rú fēi zhèng zhì shì yùn qì yě
如非政治,是运气也。
yùn qì yǒu shí ān kě qǐng qiú
运气有时,安可请求?
shì zhī lùn zhě yóu wèi yáo tāng shuǐ hàn
世之论者,犹谓尧、汤水旱。
shuǐ hàn zhě shí yě
水旱者,时也;
qí xiǎo hàn zhàn jiē zhèng yě
其小旱湛,皆政也。
jiǎ lìng shěn rán hé yòng zhì chén
假令审然,何用致湛。
shěn yǐ zhèng zhì zhī bù xiū suǒ yǐ shī zhī ér cóng qǐng qiú ān nài fù zhī
审以政致之,不修所以失之,而从请求,安耐复之?
shì shěn chēng yáo tāng shuǐ hàn tiān zhī yùn qì fēi zhèng suǒ zhì
世审称尧、汤水旱,天之运气,非政所致。
fu tiān zhī yùn qì shí dāng zì rán suī yú jì qǐng qiú zhōng wú bǔ yì
夫天之运气,时当自然,虽雩祭请求,终无补益。
ér shì yòu chēng tāng yǐ wǔ guò dǎo wū sāng lín shí lì de yǔ
而世又称汤以五过祷于桑林,时立得雨。
fu yán yùn qì zé sāng lín zhī shuō chù
夫言运气,则桑林之说绌;
chēng sāng lín zé yùn qì zhī lùn xiāo
称桑林,则运气之论消。
shì zhī shuō chēng zhě jìng dāng hé yóu
世之说称者,竟当何由?
jiù shuǐ hàn zhī shù shěn dāng hé yòng
救水旱之术,审当何用?
fu zāi biàn dà dǐ yǒu èr yǒu zhèng zhì zhī zāi yǒu wú wàng zhī biàn
夫灾变大抵有二:有政治之灾,有无妄之变。
zhèng zhì zhī zāi xū nài qiú zhī qiú zhī suī bù nài de ér huì mǐn cè yǐn zhī ēn bù dé yǐ zhī yì yě
政治之灾,须耐求之,求之虽不耐得,而惠愍恻隐之恩,不得已之意也。
cí fù zhī wū zi xiào zǐ zhī wū qīn zhī bìng bù sì shén jí tòng bù hé yào
慈父之于子,孝子之于亲,知病不祀神,疾痛不和药。
yòu zhī bìng zhī bì bù kě zhì zhì zhī wú yì rán zhōng bù kěn ān zuò dài jué yóu bǔ shì qiú chóng zhào yī hé yào zhě cè tòng yīn qín jì yǒu yàn yě
又知病之必不可治,治之无益,然终不肯安坐待绝,犹卜筮求崇、召医和药者,恻痛殷勤,冀有验也。
jì sǐ qì jué bù kě rú hé shēng wū zhī wēi yǐ yī zhāo fù bēi hèn sī mù jì qí wù yě
既死气绝,不可如何,升屋之危,以衣招复,悲恨思慕,冀其悟也。
yú jì zhě zhī yòng xīn cí fù xiào zǐ zhī yòng yì yě
雩祭者之用心,慈父孝子之用意也。
wú wàng zhī zāi bǎi mín bù zhī bì guī wū zhǔ
无妄之灾,百民不知,必归于主。
wéi zhèng zhì zhě wèi mín zhī wàng gù yì bì yú
为政治者慰民之望,故亦必雩。
wèn zhèng zhì zhī zāi wú wàng zhī biàn hé yǐ bié zhī
问:“政治之灾,无妄之变,何以别之?
yuē dé fēng zhèng de zāi yóu zhì zhě wú wàng yě
”曰:德酆政得,灾犹至者,无妄也;
dé shuāi zhèng shī biàn yìng lái zhě zhèng zhì yě
德衰政失,变应来者,政治也。
fu zhèng zhì zé wài yú ér nèi gǎi yǐ fù qí kuī
夫政治则外雩而内改,以复其亏;
wú wàng zé nèi shǒu jiù zhèng wài xiū yú lǐ yǐ wèi mín xīn
无妄则内守旧政,外修雩礼,以慰民心。
gù fū wú wàng zhī qì lì shì shí zhì dāng gù zì yī bù yí gǎi zhèng
故夫无妄之气,厉世时至,当固自一,不宜改政。
hé yǐ yàn zhī
何以验之?
zhōu gōng wèi chéng wáng chén lì zhèng zhī yán yuē shí zé wù yǒu jiàn zhī
周公为成王陈《立政》之言曰:“时则物有间之。
zì yī huà yī yán wǒ zé mò wéi chéng dé zhī yàn yǐ yì wǒ shòu mín
自一话一言,我则末,维成德之彦,以乂我受民。
zhōu gōng lì zhèng kě wèi de yǐ
”周公立政,可谓得矣。
zhī fēi cháng zhī wù bù zhèn bù zhì gù chì chéng wáng zì yī huà yī yán zhèng shì wú fēi wú gǎn biàn yì
知非常之物,不赈不至,故敕成王自一话一言,政事无非,毋敢变易。
rán zé fēi cháng zhī biàn wú wàng zhī qì jiān ér zhì yě
然则非常之变,无妄之气间而至也。
shuǐ qì jiān yáo hàn qì jiān tāng
水气间尧,旱气间汤。
zhōu xuān yǐ xián zāo yù jiǔ hàn
周宣以贤,遭遇久旱。
jiàn chū mèng nián běi zhōu lián hàn niú sǐ mín fá fàng liú jiù jiàn
建初孟〔年〕,北州连旱,牛死民乏,放流就贱。
shèng zhǔ kuān míng wū shàng bǎi guān gòng zhí wū xià tài píng zhī míng shí yě
圣主宽明于上,百官共职于下,太平之明时也。
zhèng wú xì fēi hàn yóu yǒu qì jiān zhī yě
政无细非,旱犹有,气间之也。
shèng zhǔ zhī zhī bù gǎi zhèng xíng zhuǎn gǔ zhèn shàn sǔn fēng jì hào
圣主知之,不改政行,转谷赈赡,损酆济耗。
sī jiàn zhī shěn míng suǒ yǐ jiù fù zhī zhě dé yí yě
斯见之审明,所以救赴之者得宜也。
lǔ wén gōng jiān suì dà hàn zāng wén zhòng yuē xiū chéng guō biǎn shí shěng yòng wu sè quàn fēn
鲁文公间岁大旱,臧文仲曰:“修城郭,贬食省用,务啬劝分。
wén zhòng zhī fēi zhèng gù tú xiū bèi bù gǎi zhèng zhì
”文仲知非政,故徒修备,不改政治。
biàn fù zhī jiā jiàn biàn zhé guī wū zhèng bù kuí zhèng zhī wú fēi jiàn yì jù huò biàn yì cāo xíng yǐ bù yi gǎi ér biàn zhǐ qǔ zāi yān
变复之家,见变辄归于政,不揆政之无非,见异惧惑,变易操行,以不宜改而变,只取灾焉!
hé yǐ yán bì dāng yú yě
何以言必当雩也?
yuē chūn qiū dà yú chuán jiā zuǒ qiū míng gōng yáng gǔ liáng wú jī zhī wén dāng yú míng yǐ
曰:《春秋》大雩,传家〔左丘明〕、公羊、谷梁无讥之文,当雩明矣。
céng xī duì kǒng zǐ yán qí zhì yuē mù chūn zhě chūn fú jì chéng guān zhě wǔ liù rén tóng zǐ liù qī rén yù hū yí fēng hū wǔ yú yǒng ér guī
曾晰对孔子言其志曰:“暮春者,春服既成,冠者五六人,童子六七人,浴乎沂,风乎舞雩,咏而归。
kǒng zǐ yuē wú yǔ diǎn yě
”孔子曰:“吾与点也!
lǔ shè yú jì wū yí shuǐ zhī shàng
”鲁设雩祭于沂水之上。
mù zhě wǎn yě
暮者,晚也;
chūn wèi sì yuè yě
春谓四月也。
chūn fú jì chéng wèi sì yuè zhī fú chéng yě
春服既成,谓四月之服成也。
guān zhě tóng zǐ yú jì lè rén yě
冠者、童子,雩祭乐人也。
yù hū yí shè yí shuǐ yě xiàng lóng zhī cóng shuǐ zhōng chū yě
浴乎沂,涉沂水也,象龙之从水中出也。
fēng hū wǔ yú fēng gē yě
风乎舞雩,风,歌也。
yǒng ér kuì yǒng gē kuì jì yě gē yǒng ér jì yě
咏而馈,咏歌馈祭也,歌咏而祭也。
shuō lùn zhī jiā yǐ wéi yù zhě yù yí shuǐ zhōng yě fēng gān shēn yě
说论之家,以为浴者,浴沂水中也,风干身也。
zhōu zhī sì yuè zhèng suì èr yuè yě shàng hán ān dé yù ér fēng gān shēn
周之四月,正岁二月也,尚寒,安得浴而风干身?
yóu cǐ yán zhī shè shuǐ bù yù yú jì shěn yǐ
由此言之,涉水不浴,雩祭审矣。
chūn qiū zuǒ shì chuán yuē qǐ zhé ér yú
《春秋》《左氏传》曰:“启蛰而雩。
yòu yuē lóng xiàn ér yú
”又曰:“龙见而雩。
qǐ zhé lóng xiàn
启蛰、龙见。
jiē èr yuè yě
” 皆二月也。
chūn èr yuè yú qiū bā yuè yì yú
春二月雩,秋八月亦雩。
chūn qí gǔ yǔ qiū qí gǔ shí
春祈谷雨,秋祈谷实。
dāng jīn líng xīng qiū zhī yú yě
当今灵星,秋之雩也。
chūn yú fèi qiū yú zài
春雩废,秋雩在。
gù líng xīng zhī sì suì yú jì yě
故灵星之祀,岁雩祭也。
kǒng zǐ yuē wú yǔ diǎn yě
孔子曰:“吾与点也!
shàn diǎn zhī yán yù yǐ yú jì tiáo hé yīn yáng gù yǔ zhī yě
”善点之言,欲以雩祭调和阴阳,故与之也。
shǐ yú shī zhèng diǎn yù wèi zhī kǒng zǐ yi fēi bù dàng yǔ yě
使雩失正,点欲为之,孔子宜非,不当与也。
fán chí cóng yóu gǎn yú ér wèn cì lǔ bù néng chóng dé ér tú yú yě
樊迟从游,感雩而问,刺鲁不能崇德而徒雩也。
fu yú gǔ ér yǒu zhī
夫雩,古而有之。
gù lǐ yuē yú jì jì shuǐ hàn yě
故《礼》曰:“雩祭,祭水旱也。
gù yǒu yú lǐ gù kǒng zǐ bù jī ér zhòng shū shēn zhī
”故有雩礼,故孔子不讥,而仲舒申之。
fu rú shì yú jì sì lǐ yě
夫如是,雩祭,祀礼也。
yú jì de lǐ zé dà shuǐ gǔ yòng shēng wū shè yì gǔ lǐ yě
雩祭得礼,则大水鼓用牲于社,亦古礼也。
de lǐ wú fēi dāng yú yī yě
得礼无非,当雩一也。
lǐ jì de shè bào shēng wàn wù zhī gōng
礼祭〔地〕社,报生万物之功。
tǔ dì guǎng yuǎn nán de biàn jì gù lì shè wèi wèi zhǔ xīn shì zhī
土地广远,难得辨祭,故立社为位,主心事之。
wèi shuǐ hàn zhě yīn yáng zhī qì yě mǎn liù hé nán de jǐn sì gù xiū tán shè wèi jìng gōng qí qiú xiào shì shè zhī yì fù zāi biàn zhī dào yě
为水旱者,阴阳之气也,满六合难得尽祀,故修坛设位,敬恭祈求,效事社之义,复灾变之道也。
tuī shēng shì sǐ tuī rén shì guǐ
推生事死,推人事鬼。
yīn yáng jīng qì tǎng rú shēng rén néng yǐn shí hu
阴阳精气,傥如生人能饮食乎?
gù gòng xīn xiāng fèng jìn zhǐ jiā qū qū quán quán jì jiàn dá xiǎng
故共馨香,奉进旨嘉,区区惓惓,冀见答享。
tuī jì shè yán zhī dāng yú èr yě
推祭社言之,当雩二也。
suì qì tiáo hé zāi hài bù shēng shàng yóu ér yú
岁气调和,灾害不生,尚犹而雩。
jīn yǒu líng xīng gǔ xī zhī lǐ yě
今有灵星,古昔之礼也。
kuàng suì qì yǒu biàn shuǐ hàn bù shí rén jūn zhī jù bì tòng shén yǐ
况岁气有变,水旱不时,人君之惧,必痛甚矣。
suī yǒu líng xīng zhī sì yóu fù yú kǒng qián bù bèi róng yì zhī yì yě
虽有灵星之祀,犹复雩,恐前不备,肜绎之义也。
jì fù zāi biàn zhī kuī huò fēng ráng zhī bào sān yě
冀复灾变之亏,获酆穰之报,三也。
lǐ zhī xīn kǔn lè zhī yì huān xīn
礼之心悃,乐之意欢忻。
kǔn bì yǐ yù bó xiào xīn huān xīn yǐ zhōng gǔ yàn yì
悃愊以玉帛效心,欢忻以钟鼓验意。
yú jì qǐng qí rén jūn jīng chéng yě
雩祭请祈,人君精诚也。
jīng chéng zài nèi wú yǐ xiào wài
精诚在内,无以效外。
gù yú sì jǐn jǐ huáng jù guān nà jīng xīn wū yú sì zhī qián yù bó zhōng gǔ zhī yì sì yě
故雩祀尽己惶惧,关纳精心于雩祀之前,玉帛钟鼓之义,四也。
chén dé zuì wū jūn zi huò guò wū fù bǐ zì gǎi gēng qiě dāng xiè zuì
臣得罪于君,子获过于父,比自改更,且当谢罪。
huáng jù wū hàn rú zhèng zhì suǒ zhì chén zǐ dé zuì huò guò zhī lèi yě
惶惧于旱,如政治所致,臣子得罪获过之类也。
mò gǎi zhèng zhì qián yì cāo xíng bù zhāng wū wài tiān nù bù shì
默改政治,潜易操行,不彰于外,天怒不释。
gù bì yú jì huáng jù zhī yì wǔ yě
故必雩祭,惶惧之义,五也。
hàn lì bó shì zhī guān shī dì zi xiāng hē nán yù jí dào zhī shēn xíng shì fēi zhī lǐ yě
汉立博士之官,师弟子相呵难,欲极道之深,形是非之理也。
bù chū héng nán bù dé cóng shuō
不出横难,不得从说;
bù fā kǔ jí bù wén gān duì
不发苦诘,不闻甘对。
dǎo cái dī yǎng yù qiú bì yě
导才低仰,欲求裨也;
dǐ shí mó lì yù qiú xiān yě
砥石劘厉,欲求铦也。
tuī chūn qiū zhī yì qiú yú jì zhī shuō shí kǒng zǐ zhī xīn kǎo zhòng shū zhī yì kǒng zǐ jì mò zhòng shū yǐ sǐ shì zhī lùn zhě shú dāng fù wèn
推《春秋》之义,求雩祭之说,实孔子之心,考仲舒之意,孔子既殁,仲舒已死,世之论者,孰当复问?
wéi ruò kǒng zǐ zhī tú zhòng shū zhī dǎng wèi néng shuō zhī
唯若孔子之徒,仲舒之党,为能说之。