论衡 · 王充 · Chapter 46 of 84

卷十六·乱龙篇

PinyinModern Translation
Size

dǒng zhòng shū shēn chūn qiū zhī yú shè tǔ lóng yǐ zhāo yǔ qí yì yǐ yún lóng xiāng zhì

董仲舒申《春秋》之雩,设土龙以招雨,其意以云龙相致。

yì yuē yún cóng lóng fēng cóng hǔ

《易》曰:“云从龙,风从虎。

yǐ lèi qiú zhī gù shè tǔ lóng

”以类求之,故设土龙。

yīn yáng cóng lèi yún yǔ zì zhì

阴阳从类,云雨自至。

rú zhě huò wèn yuē fu yì yán yún cóng lóng zhě wèi zhēn lóng yě qǐ wèi tǔ zāi

儒者或问曰:夫《易》言“云从龙”者,谓真龙也,岂谓土哉?

chu yè gōng hào lóng qiáng bì pán yú jiē huà lóng

楚叶公好龙,墙壁盘盂皆画龙。

bì yǐ xiàng lèi wèi ruò zhēn shì zé yè gōng zhī guó cháng yǒu yǔ yě

必以象类为若真,是则叶公之国常有雨也。

yì yòu yuē fēng cóng hǔ wèi hǔ xiào ér gǔ fēng zhì yě

《易》又曰“风从虎”,谓虎啸而谷风至也。

fēng zhī yǔ hǔ yì tóng qì lèi

风之与虎,亦同气类。

shè wèi tǔ hǔ zhì zhī gǔ zhōng fēng néng zhì hū

设为土虎,置之谷中,风能至乎?

fu tǔ hǔ bù néng ér zhì fēng tǔ lóng ān néng ér zhì yǔ

夫土虎不能而致风,土龙安能而致雨?

gǔ zhě chù lóng chéng chē jià lóng gù yǒu huàn lóng shì yù lóng shì

古者畜龙,乘车驾龙,故有豢龙氏、御龙氏。

xià hòu zhī tíng èr lóng cháng zài jì nián xià shuāi èr lóng dī fú

夏后之庭,二龙常在,季年夏衰,二龙低伏。

zhēn lóng zài dì yóu wú yún yǔ kuàng wěi xiàng hu

真龙在地,犹无云雨,况伪象乎?

lǐ huà léi zūn xiàng léi zhī xíng léi zūn bù wén néng zhì léi tǔ lóng ān néng ér dòng yǔ

礼,画雷樽象雷之形,雷樽不闻能致雷,土龙安能而动雨?

dùn mù duó jiè cí shí yǐn zhēn jiē yǐ qí zhēn shì bù jiǎ tā lèi

顿牟掇芥,磁石引针,皆以其真是,不假他类。

tā lèi xiào sì bù néng duó qǔ zhě hé yě

他类肖似,不能掇取者,何也?

qì xìng yì shū bù néng xiāng gǎn dòng yě

气性异殊,不能相感动也。

liú zi jùn zhǎng yú jì diǎn tǔ lóng shì huán jūn shān yì nán yǐ dùn mù cí shí bù néng zhēn shì hé néng duó zhēn qǔ jiè zi jùn qióng wú yǐ yīng

刘子骏掌雩祭,典土龙事,桓君山亦难以顿牟、磁石不能真是,何能掇针取芥,子骏穷无以应。

zi jùn hàn cháo zhì xiāng bǐ mò yuān hǎi qióng wú yǐ yīng zhě shì shì fēi yì wù bù dé dào lǐ shí yě

子骏,汉朝智襄,笔墨渊海,穷无以应者,是事非议误,不得道理实也。

yuē fu yǐ fēi zhēn nán shì yě

曰:夫以非真难,是也;

bù yǐ xiàng lèi shuō fēi yě

不以象类说,非也。

fu dōng fēng zhì jiǔ chén yì

夫东风至,酒湛溢。

àn jiǔ wèi suān cóng dōng fāng mù yě

〔按酒味酸,从东方木也。

qí wèi suān gù jiǔ chén yì yě

其味酸,故酒湛溢也〕。

jīng yú sǐ huì xīng chū

鲸鱼死,彗星出。

tiān dào zì rán fēi rén shì yě

天道自然,非人事也。

shì yǔ bǐ yún lóng xiāng cóng tóng yī shí yě

事与彼云龙相从,同一实也。

rì huǒ yě

日,火也;

yuè shuǐ yě

月,水也。

shuǐ huǒ gǎn dòng cháng yǐ zhēn qì

水火感动,常以真气。

jīn jì dào zhī jiā

今伎道之家,

zhù yáng suì qǔ fēi huǒ wū rì zuò fāng zhū qǔ shuǐ wū yuè fēi zì rán yě ér tiān rán zhī yě

铸阳燧取飞火于日,作方诸取水于月,非自然也,而天然之也。

tǔ lóng yì fēi zhēn hé wéi bù néng gǎn tiān

土龙亦非真,何为不能感天?

yī yě

一也。

yáng suì qǔ huǒ wū tiān wǔ yuè bǐng wǔ rì zhōng zhī shí xiāo liàn wǔ dàn zhù yǐ wéi qì nǎi néng de huǒ

阳燧取火于天,五月丙午日中之时,消炼五石,铸以为器,乃能得火。

jīn wàng qǔ dāo jiàn yǎn yuè zhī gōu mó yǐ xiàng rì yì néng gǎn tiān

今妄取刀剑偃月之钩,摩以向日,亦能感天。

fu tǔ lóng jì bù dé bǐ wū yáng suì dāng yǔ dāo jiàn yǎn yuè gōu wéi bǐ

夫土龙既不得比于阳燧,当与刀剑偃月钩为比。

èr yě

二也。

qí mèng cháng jūn yè chū qín guān guān wèi kāi kè wèi jī míng ér zhēn jī míng hé zhī

齐孟常君夜出秦关,关未开,客为鸡鸣而真鸡鸣和之。

fu jī kě yǐ jiān shēng gǎn zé yǔ yì kě yǐ wěi xiàng zhì

夫鸡可以奸声感,则雨亦可以伪象致。

sān yě

三也。

lǐ zǐ zhǎng wéi zhèng yù zhī qiú qíng yǐ wú tóng wéi rén xiàng qiú zhī xíng

李子长为政,欲知囚情,以梧桐为人,象囚之形。

záo de wèi kǎn yǐ lú wèi guǒ wò mù qiú qí zhōng

凿地为坎,以卢为椁,卧木囚其中。

qiú zuì zhèng zé mù qiú bù dòng qiú yuān qīn duó mù qiú dòng chū

囚罪正,则木囚不动,囚冤侵夺,木囚动出。

bù zhī qiú zhī jīng shén zhe mù rén hu

不知囚之精神着木人乎?

jiāng jīng shén zhī qì dòng mù qiú yě

将精神之气动木囚也?

fu jīng shén gǎn dòng mù qiú hé wéi dú bù yīng cóng tǔ lóng

夫精神感动木囚,何为独不应从土龙?

sì yě

四也。

shùn yǐ shèng dé rù dà lù zhī yě hǔ láng bù fàn chóng shé bù hài

舜以圣德,入大麓之野,虎狼不犯,虫蛇不害。

yǔ zhù jīn dǐng xiàng bǎi wù yǐ rù shān lín yì pì xiōng yāng

禹铸金鼎象百物,以入山林,亦辟凶殃。

lùn zhě yǐ wéi fēi shí rán ér shàng gǔ jiǔ yuǎn zhōu dǐng zhī shén bù kě wú yě

论者以为非实,然而上古久远,周鼎之神,不可无也。

fu jīn yǔ tǔ tóng wǔ xíng yě shǐ zuò tǔ lóng zhě rú yǔ zhī dé zé yì jiāng yǒu yún yǔ zhī yàn

夫金与土,同五行也,使作土龙者如禹之德,则亦将有云雨之验。

wǔ yě

五也。

dùn mù duó jiè cí shí gōu xiàng zhī shí fēi dùn mù yě jiē néng duó jiè tǔ lóng yì fēi zhēn dāng yǔ cí shí gōu xiàng wéi lèi

顿牟掇芥,磁石、钩象之石非顿牟也,皆能掇芥,土龙亦非真,当与磁石、钩象为类。

liù yě

六也。

chu yè gōng hào lóng qiáng bì yú zūn jiē huà lóng xiàng zhēn lóng wén ér xià zhī

楚叶公好龙,墙壁盂樽皆画龙象,真龙闻而下之。

fu lóng yǔ yún yǔ tóng qì gù néng gǎn dòng yǐ lèi xiāng cóng

夫龙与云雨同气,故能感动,以类相从。

yè gōng yǐ wéi huà zhì zhēn lóng jīn dú hé yǐ bù néng zhì yún yǔ

叶公以为画致真龙,今独何以不能致云雨?

qī yě

七也。

shén líng shì rén yǐ xiàng bù yǐ shí gù qǐn wò mèng wù jiàn shì zhī xiàng

神灵示人以象,不以实,故寝卧梦悟见事之象。

jiāng jí jí xiàng lái

将吉,吉象来;

jiāng xiōng xiōng xiàng zhì

将凶,凶象至。

shén líng zhī qì yún yǔ zhī lèi shén líng yǐ xiàng jiàn shí tǔ lóng hé dú bù néng yǐ wěi zhì zhēn

神灵之气,云雨之类,神灵以象见实,土龙何独不能以伪致真?

bā yě

〔八〕也。

shén líng yǐ xiàng jiàn shí tǔ lóng hé dú bù néng yǐ wěi zhì zhēn yě

神灵以象见实,土龙何独不能以伪致真也?

shàng gǔ zhī rén yǒu shén tú yù lǜ zhě kūn dì èr rén xìng néng zhí guǐ jū dōng hǎi dù shuò shān shàng lì táo shù xià jiǎn yuè bǎi guǐ

上古之人,有神荼、郁垒者,昆弟二人,性能执鬼,居东海度朔山上,立桃树下,简阅百鬼。

guǐ wú dào lǐ wàng wéi rén huò tú yǔ yù lǜ fù yǐ lú suǒ zhí yǐ shí hǔ

鬼无道理,妄为人祸,荼与郁垒缚以卢索,执以食虎。

gù jīn xiàn guān zhǎn táo wéi rén lì zhī hù cè

故今县官斩桃为人,立之户侧;

huà hǔ zhī xíng zhe zhī mén lán

画虎之形,著之门阑。

fu táo rén fēi tú yù lǜ yě

夫桃人,非荼、郁垒也;

huà hǔ fēi shí guǐ zhī hǔ yě kè huà xiào xiàng jì yǐ yù xiōng

画虎,非食鬼之虎也,刻画效象,冀以御凶。

jīn tǔ lóng yì fēi zhì yǔ zhī lóng dú xìn táo rén huà hǔ bù zhī tǔ lóng

今土龙亦非致雨之龙,独信桃人画虎,不知土龙。

jiǔ yě

九也。

cǐ shàng yīn yuán xī shū bú jiàn shí yàn

此尚因缘昔书,不见实验。

lǔ bān mò zǐ kè mù wèi yuān fěi zhī sān rì ér bù jí wèi zhī qiǎo yě

鲁般、墨子刻木为鸢,蜚之三日而不集,为之巧也。

shǐ zuò tǔ lóng zhě ruò lǔ bān mò zǐ zé yì jiāng yǒu mù yuān fěi bù jí zhī lèi

使作土龙者若鲁般、墨子,则亦将有木鸢蜚不集之类。

fu fěi yuān zhī qì yún yǔ zhī qì yě

夫蜚鸢之气,云雨之气也。

qì ér fěi mù yuān hé dú bù néng cóng tǔ lóng

气而蜚木鸢,何独不能从土龙?

shí yě

十也。

fu yún yǔ zhī qì yě zhī wū fěi yuān zhī qì wèi kě yǐ yán

夫云雨之气也,知于蜚鸢之气,未可以言。

diào zhě yǐ mù wéi yú dān qī qí shēn jìn zhī shuǐ liú ér jī zhī qǐ shuǐ dòng zuò yú yǐ wéi zhēn bìng lái jù huì

钓者以木为鱼,丹漆其身,近之水流而击之,起水动作,鱼以为真,并来聚会。

fu dān mù fēi zhēn yú yě yú hán xuè ér yǒu zhī yóu wèi xiàng zhì

夫丹木,非真鱼也,鱼含血而有知,犹为象至。

yún yǔ zhī zhī bù néng guò yú

云雨之知,不能过鱼。

jiàn tǔ lóng zhī xiàng hé néng yí zhī

见土龙之象,何能疑之?

shí yī yě

十一也。

cǐ shàng yú yě zhī bù rú rén

此尚鱼也,知不如人。

xiōng nú jìng wèi zhì dōu zhī wēi kè mù xiàng dōu zhī zhuàng jiāo gōng shè zhī mò néng yī zhōng

匈奴敬畏郅都之威,刻木象都之状,交弓射之,莫能一中。

bù zhī dōu zhī jīng shén zài xíng xiàng yá

不知都之精神在形象邪?

wáng jiāng xiōng nú jìng guǐ jīng shén zài mù yě

亡将匈奴敬鬼精神在木也?

rú dōu zhī jīng shén zài xíng xiàng tiān lóng zhī shén yì zài tǔ lóng

如都之精神在形象,天龙之神亦在土龙。

rú xiōng nú jīng zài wū mù rén zé yú jì zhě zhī jīng yì zài tǔ lóng

如匈奴精在于木人,则雩祭者之精亦在土龙。

shí èr yě

十二也。

jīn wēng shū xiū tú wáng zhī tài zǐ yě yǔ fù jù lái jiàng hàn fù dào sǐ yǔ mǔ jù lái bài wèi qí zhě wèi

金翁叔,休屠王之太子也,与父俱来降汉,父道死,与母俱来,拜为骑者尉。

mǔ sǐ wǔ dì tú qí mǔ wū gān quán diàn shàng shǔ yuē xiū tú wáng yān tí

母死,武帝图其母于甘泉殿上,署曰“休屠王焉提”。

wēng shū cóng shàng shàng gān quán bài yè qǐ lì xiàng zhī qì tì zhān jīn jiǔ nǎi qù

翁叔从上上甘泉,拜谒起立,向之泣涕沾襟,久乃去。

fu tú huà fēi mǔ zhī shí shēn yě yīn jiàn xíng xiàng tì qì zhé xià sī qīn qì gǎn bù dài shí rán yě

夫图画,非母之实身也,因见形象,涕泣辄下,思亲气感,不待实然也。

fu tǔ lóng yóu gān quán zhī tú huà yě yún yǔ jiàn zhī hé wéi bù dòng

夫土龙犹甘泉之图画也,云雨见之,何为不动?

shí sān yě

十三也。

cǐ shàng yí dí yě

此尚夷狄也。

yǒu ruò shì kǒng zǐ kǒng zǐ sǐ dì zǐ sī mù gòng zuò yǒu ruò kǒng zǐ zhī zuò

有若似孔子,孔子死,弟子思慕,共坐有若孔子之座。

dì zǐ zhī yǒu ruò fēi kǒng zǐ yě yóu gòng zuò ér zūn shì zhī

弟子知有若非孔子也,犹共坐而尊事之。

yún yǔ zhī zhī shǐ ruò zhū dì zi zhī zhī suī zhī tǔ lóng fēi zhēn rán yóu gǎn dòng sī lèi ér zhì

云雨之知,使若诸弟子之知,虽知土龙非真,然犹感动,思类而至。

shí sì yě

十四也。

yǒu ruò kǒng zǐ dì zǐ yí qí tǐ xiàng zé wèi xiāng sì

有若,孔子弟子疑其体象,则谓相似。

xiào wǔ huáng dì xìng lǐ fū rén fū rén sǐ sī jiàn qí xíng

孝武皇帝幸李夫人,夫人死,思见其形。

dào shì yǐ shù wèi lǐ fū rén fū rén bù rù diàn mén wǔ dì wàng jiàn zhī qí fēi yě rán yóu gǎn dòng xǐ lè jìn zhī

道士以术为李夫人,夫人步入殿门,武帝望见,知其非也,然犹感动,喜乐近之。

shǐ yún yǔ zhī qì rú wǔ dì zhī xīn suī zhī tǔ lóng fēi zhēn rán yóu ài hào gǎn qǐ ér lái

使云雨之气,如武帝之心,虽知土龙非真,然犹爱好感起而来。

shí wǔ yě

十五也。

jì xiào yàn yǒu shí wǔ yòu yì yǒu yì sì yān

既效验有十五,又亦有义四焉。

lì chūn dōng gēng wèi tǔ xiàng rén nán nǚ gè èr rén bǐng lěi bǎ chú

立春东耕,为土象人,男女各二人,秉耒把锄;

huò lì tǔ niú

或立土牛。

wèi bì néng gēng yě

未必能耕也。

shùn qì yìng shí shì lǜ xià yě

顺气应时,示率下也。

jīn shè tǔ lóng suī zhī bù néng zhì yǔ yì dāng xià shí yǐ lèi yìng biàn yǔ lì tǔ rén tǔ niú tóng yì

今设土龙,虽知不能致雨,亦当夏时以类应变,与立土人土牛同义。

yī yě

〔一〕也。

lǐ zōng miào zhī zhǔ yǐ mù wèi zhī zhǎng chǐ èr cùn yǐ xiàng xiān zǔ

礼,宗庙之主,以木为之,长尺二寸,以象先祖。

xiào zǐ rù miào zhǔ xīn shì zhī suī zhī mù zhǔ fēi qīn yì dāng jìn jìng

孝子入庙,主心事之,虽知木主非亲,亦当尽敬。

yǒu suǒ zhǔ shì tǔ lóng yǔ mù zhǔ tóng

有所主事,土龙与木主同。

suī zhī fēi zhēn shì dāng gǎn dòng lì yì wū xiàng

虽知非真,示当感动,立意于象。

èr yě

二也。

tú chē chú líng shèng rén zhī qí wú yòng shì xiàng shēng cún bù gǎn wú yě

涂车、刍灵,圣人知其无用,示象生存,不敢无也。

fu shè tǔ lóng zhī qí bù néng dòng yǔ yě shì ruò tú chē chú líng ér yǒu zhì

夫设土龙,知其不能动雨也,示若涂车、刍灵而有致。

sān yě

三也。

tiān zǐ shè xióng zhū hóu shè mí qīng dài fū shè hǔ bào shì shè lù shǐ shì fú měng yě

天子射熊,诸侯射麋,卿大夫射虎豹,士射鹿豕,示服猛也。

míng bù wèi hóu shì shè wú dào zhū hóu yě

名布为侯,示射无道诸侯也。

fu huà bù wèi xióng mí zhī xiàng míng bù wèi hóu lǐ guì yì xiàng shì yì qǔ míng yě

夫画布为熊麋之象,名布为侯,礼贵意象,示义取名也。

tǔ lóng yì fu xióng mí bù hòu zhī lèi

土龙亦夫熊麋、布侯之类。

sì yě

四也。

fu yǐ xiàng lèi yǒu shí wǔ yàn yǐ lǐ shì yì yǒu sì yì

夫以象类有十五验,以礼示意有四义。

zhòng shū lǎn jiàn shēn hóng lì shì bù wàng shè tǔ lóng zhī xiàng guǒ yǒu zhuàng yě

仲舒览见深鸿,立事不妄,设土龙之象,果有状也。

lóng zàn chū shuǐ yún yǔ nǎi zhì

龙暂出水,云雨乃至。

gǔ zhě chù lóng yù lóng cháng cún wú yún yǔ

古者畜龙、御龙,常存,无云雨。

yóu jiù jiāo xiāng kuò yuǎn cu ran xiāng jiàn huān xīn gē xiào huò zhì bēi qì tì yǎn fú shǎo jiǔ zé shì xíng gè huǎng hū yǐ

犹旧交相阔远,卒然相见,欢欣歌笑,或至悲泣涕,偃伏少久,则示行各恍忽矣。

yì yuē yún cóng lóng

《易》曰:“云从龙。

fēi yán lóng cóng yún yě

”非言龙从云也。

yún zūn kè léi yún zhī xiàng lóng ān kěn lái

云樽刻雷云之象,龙安肯来?

fu rú shì chuán zhī zhě hé kě jiě zé huán jūn shān zhī nán kě shuō yě zé liú zi jùn bù néng duì liè yě liè zé dǒng zhòng shū zhī lóng shuō bù zhōng yě

夫如是,传之者何可解,则桓君山之难可说也,则刘子骏不能对,劣也,劣则董仲舒之龙说不终也。

lùn héng zhōng zhī

《论衡》终之。

gù yuē luàn lóng

故曰“乱龙”。

luàn zhě zhōng yě

〔乱〕者,终也。

✦ You read 卷十六·乱龙篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.