biàn fù zhī jiā wèi hǔ shí rén zhě gōng cáo wèi jiān suǒ zhì yě
变复之家,谓虎食人者,功曹为奸所致也。
qí yì yǐ wéi gōng cáo zhòng lì zhī lǜ hǔ yì zhū qín zhī xióng yě
其意以为,功曹众吏之率,虎亦诸禽之雄也。
gōng cáo wèi jiān cǎi yú wū lì gù hǔ shí rén yǐ xiàng qí yì
功曹为奸,采渔于吏,故虎食人以象其意。
fu hǔ shí rén rén yì yǒu shā hǔ
夫虎食人,人亦有杀虎。
wèi hǔ shí rén gōng cáo shòu qǔ wū lì rú rén shí hǔ lì shòu wū gōng cáo yě hu
谓虎食人,功曹受取于吏,如人食虎,吏受于功曹也乎?
àn shì qīng lián zhī shì bǎi bù néng yī
案世清廉之士,百不能一。
jū gōng cáo zhī guān jiē yǒu jiān xīn sī jiù gù kě yǐ xìng bāo jū lù yí xiǎo dà jiē yǒu
居功曹之官,皆有奸心,私旧故可以幸,苞苴赂遗,小大皆有。
bì wèi hǔ yīng gōng cáo shì yě zhōng zhī hǔ cháng hài rén yě
必谓虎应功曹,是野中之虎常害人也。
fu hǔ chū yǒu shí yóu lóng jiàn yǒu qī yě
夫虎出有时,犹龙见有期也。
yīn wù yǐ dōng jiàn yáng chóng yǐ xià chū
阴物以冬见,阳虫以夏出。
chū yīng qí qì qì dòng qí lèi
出应其气,气动其类。
cān fá yǐ dōng chū xīn wěi yǐ xià jiàn
参、伐以冬出,心、尾以夏见。
cān fá zé hǔ xīng xīn wěi zé lóng xiàng
参、伐则虎星,心、尾则龙象。
xiàng chū ér wù jiàn qì zhì ér lèi dòng tiān dì zhī xìng yě
天上的星象出现了,地上和它相应的东西也就现身了。阴阳之气到来同类事物就相应感动,这是天地的本性。
dòng wū lín zé zhī zhōng zāo hǔ bó shì zhī shí bǐng xìng kuáng bó tān dāo jī è chù zì lái zhī rén ān néng bù shí
动于林泽之中,遭虎搏噬之时,禀性狂勃,贪叨饥饿,触自来之人,安能不食?
rén zhī jīn lì léi ruò bù shì qiǎo biàn bù zhī gù yù zhé sǐ
人之筋力,羸弱不适,巧便不知,故遇辄死。
shǐ mèng bēn dēng shān féng fù rù lín yì wú cǐ hài yě
使孟贲登山,冯妇入林,亦无此害也。
kǒng zǐ xíng lǔ lín zhōng fù rén kū shén āi shǐ zǐ gòng wèn zhī hé yǐ kū zhī āi yě
孔子行鲁林中,妇人哭,甚哀,使子贡问之:“何以哭之哀也?
yuē qù nián hǔ shí wú fu jīn nián shí wú zǐ shì yǐ kū āi yě
”曰:“去年虎食吾夫,今年食吾子,是以哭哀也。
zǐ gòng yuē ruò cǐ hé bù qù yě
”子贡曰:“若此,何不去也?
duì yuē wú shàn qí zhèng zhī bù kē lì zhī bù bào yě
”对曰: “吾善其政之不苛、吏之不暴也。
zǐ gòng hái bào kǒng zǐ
”子贡还报孔子。
kǒng zǐ yuē dì zǐ shi zhū
孔子曰:“弟子识诸!
kē zhèng bào lì shén wū hǔ yě
苛政暴吏,甚于虎也。
fu hǔ hài rén gǔ yǒu zhī yǐ
”夫虎害人,古有之矣。
zhèng bù kē lì bù bào dé huà zhī zú yǐ què hǔ
政不苛,吏不暴,德化之足以却虎。
rán ér èr suì bǐ shí èr rén lín zhōng shòu bù yīng shàn yě
然而二岁比食二人,林中兽不应善也。
wèi lián bù yīng jiān lì yì bù yīng yǐ
为廉不应,奸吏亦不应矣。
huò yuē hǔ yīng gōng cáo zhī jiān suǒ wèi bù kē zhèng zhě fēi gōng cáo yě
或曰:“虎应功曹之奸,所谓不苛政者,非功曹也。
fù rén lián lì zhī bù yě suī yǒu shàn zhèng ān nài huà hǔ
妇人,廉吏之部也,虽有善政,安耐化虎?
fu lǔ wú gōng cáo zhī guān gōng cáo zhī guān xiàng guó shì yě
”夫鲁无功曹之官,功曹之官,相国是也。
lǔ xiāng zhě dài fēi kǒng mò bì sān jiā yě
鲁相者殆非孔、墨,必三家也。
wèi xiāng bì wú xián cāo yǐ bù xián jū quán wèi qí è bì bù lián yě
为相必无贤操,以不贤居权位,其恶,必不廉也。
bì yǐ xiàng guó wèi jiān lìng hǔ shí rén shì zé lǔ yě zhī hǔ cháng shí rén yě
必以相国为奸,令虎食人,是则鲁野之虎常食人也。
shuǐ zhōng zhī dú bù jí líng shàng
水中之毒,不及陵上;
líng shàng zhī qì bù rù shuǐ zhōng
陵上之气,不入水中;
gè yǐ suǒ jìn lí yāng qǔ huò
各以所近,罹殃取祸。
shì gù yú zhě bù sǐ wū shān liè zhě bù ruò wū yuān
是故渔者不死于山,猎者不溺于渊。
hǎo rù shān lín qióng yōu cè shēn shè hǔ kū qǐn hǔ bó shì zhī hé yǐ wèi biàn
好入山林,穷幽测深,涉虎窟寝,虎搏噬之,何以为变?
lǔ gōng niú āi bìng huà wèi hǔ bó shí qí xiōng tóng biàn huà zhě bù yǐ wèi guài
鲁公牛哀病化为虎,搏食其兄,同变化者不以为怪。
rù shān lín cǎo zé jiàn hài wū hǔ guài zhī fēi yě
入山林草泽见害于虎,怪之非也。
fù shé hàn měng yì néng hài rù
蝮蛇悍猛,亦能害入。
xíng zhǐ zé zhōng hài wū fù shé yīng hé guān lì
行止泽中,〔害〕于蝮蛇,应何官吏?
fēng chài hài rén rù dú qì hài rén rù shuǐ huǒ hài rén
蜂虿害人,入毒气害人,入水火害人。
rén wéi fēng chài suǒ shì wèi dú qì suǒ zhōng wèi huǒ suǒ fán wèi shuǐ suǒ ruò yòu shuí zhì zhī zhě
人为蜂虿所螫,为毒气所中,为火所燔,为水所溺,又谁致之者?
gǒu zhū qín shòu nǎi yīng lì zhèng
苟诸禽兽,乃应吏政。
xíng shān lín zhōng mí lù yě zhū niú xiàng xióng ba chái láng wèi jué jiē fù shā rén
行山林中,麋鹿、野猪、牛象、熊罢、豺狼、蜼蠼,皆复杀人。
gǒu wèi shí rén nǎi yīng wèi biàn
苟谓食人乃应为变。
zǎo shī mǐn méng jiē shí rén rén shēn qiáng dà gù bù zhì sǐ
蚤虱闽虻皆食人,人身强大,故不至死。
cāng cù zhī shì gǔ shí zhī guì bǎi xìng jī è zì xiāng dàn shí jué biàn shén wū hǔ
仓卒之世,谷食之贵,百姓饥饿,自相啖食,厥变甚于虎。
biàn fù zhī jiā bù chǔ gǒu zhèng
变复之家,不处苟政。
qiě hǔ suǒ shí fēi dú rén yě hán xuè zhī qín yǒu xíng zhī shòu hǔ jiē shí zhī
且虎所食,非独人也,含血之禽,有形之兽,虎皆食之。
shí rén wèi yīng gōng cáo zhī jiān shí tā qín shòu yīng hé guān lì
〔食〕人谓应功曹之奸,食他禽兽,应何官吏?
fu hǔ máo chóng
夫虎,毛虫;
rén luǒ chóng
人,倮虫。
máo chóng jī shí luǒ chóng hé biàn zhī yǒu
毛虫饥,食倮虫,何变之有?
sì yí zhī wài dà rén shí xiǎo rén hǔ zhī yǔ mán yí qì xìng yī yě
四夷之外,大人食小人,虎之与蛮夷,气性一也。
píng lù guǎng dōu hǔ suǒ bù yóu yě
平陆、广都,虎所不由也;
shān lín cǎo zé hǔ suǒ shēng chū yě
山林、草泽,虎所生出也。
bì yǐ hǔ shí rén yīng gōng cáo zhī jiān shì zé píng lù guǎng dōu zhī xiàn gōng cáo cháng wèi xián shān lín cǎo zé zhī yì gōng cáo cháng fú zhū yě
必以虎食人应功曹之奸,是则平陆、广都之县,功曹常为贤,山林、草泽之邑功曹常伏诛也。
fu hǔ shí rén wū yě yīng gōng cáo zhī jiān hǔ shí rù yì xíng wū mín jiān gōng cáo yóu wū lǘ xiàng zhī zhōng hu
夫虎食人于野,应功曹之奸,虎时入邑行于民间,功曹游于闾巷之中乎?
shí shuō hǔ hài rén wū yě bù yīng zhèng qí xíng dū yì nǎi wèi guài
实说,虎害人于野不应政,其行都邑,乃为怪。
fu hǔ shān lín zhī shòu bù xiá zhī wù yě cháng zài cǎo yě zhī zhōng bù wéi xún chù yóu rén jiā zhī yǒu shǔ yě fú nì xī chū fēi kě cháng jiàn yě
夫虎,山林之兽,不狎之物也,常在草野之中,不为驯畜,犹人家之有鼠也,伏匿希出,非可常见也。
mìng jí jū ān shǔ bù rǎo luàn
命吉居安,鼠不扰乱;
lù shuāi jū wēi shǔ wèi yāng biàn
禄衰居危,鼠为殃变。
fu hǔ yì rán yě yì xiàn jí ān zhǎng lì wú huàn hǔ nì bú jiàn
夫虎亦然也:邑县吉安,长吏无患,虎匿不见;
zhǎng lì qiě wēi zé hǔ rù yì xíng wū mín jiān
长吏且危,则虎入邑,行于民间。
hé zé
为什么呢?
zhǎng lì guāng qì yǐ xiāo dū yì zhī de yǔ yě jūn yě
长吏光气已消,都邑之地与野均也。
tuī cǐ yǐ lùn hǔ suǒ shí rén yì mìng shí yě
推此以论,虎所食人,亦命时也。
mìng qì shí shuāi guāng qì qù shēn shì ròu yóu shī yě gù hǔ shí zhī
命讫时衰,光气去身,视肉犹尸也,故虎食之。
tiān dào ǒu huì hǔ shì shí rén zhǎng lì zāo è gù wèi wéi biàn yīng shàng tiān yǐ
天道偶会,虎适食人,长吏遭恶,故谓为变,应上天矣。
gǔ jīn xiōng yàn fēi wéi hǔ yě yě wù jiē rán
古今凶验,非唯虎也,野物皆然。
chǔ wáng yīng gōng lóu wèi chéng lù zǒu shàng jiē qí hòu guǒ hōng
楚王英宫楼未成,鹿走上阶,其后果薨。
lǔ zhāo gōng qiě chū jù yù lái cháo qí hòu jì shì zhú zhāo gōng zhāo gōng bēn qí suì sǐ bù hái
鲁昭公将要逃亡,鸜鹆飞来鲁国筑窝,事后季孙氏赶走了鲁昭公,昭公逃到齐国,于是死在那儿再也没有回来。
jiǎ yì wèi cháng shā wáng fù péng niǎo jí shě fā shū zhàn zhī yuē zhǔ rén jiāng qù
贾谊为长沙王傅,鹏鸟集舍,发书占之,曰:“主人将去。
qí hòu qiān wèi liáng wáng fu
”其后迁为梁王傅。
huái wáng hǎo qí zhuì mǎ ér hōng
怀王好骑,坠马而薨;
jiǎ yì shāng zhī yì bìng ér sǐ
贾谊伤之,亦病而死。
chāng yì wáng shí yí gū niǎo jí gōng diàn xià wáng shè shā zhī yǐ wèn láng zhōng lìng gōng suì gōng suì duì yuē yí gū yě niǎo rù gōng wáng zhī yīng yě
昌邑王时,夷鸪鸟集宫殿下,王射杀之,以问郎中令龚遂,龚遂对曰:“夷鸪野鸟,入宫,亡之应也。
qí hòu chāng yì wáng jìng wáng
”其后昌邑王竟亡。
lú nú lìng tián guāng yǔ gōng sūn hóng děng móu fǎn qí qiě jué shí hú míng guāng shě wū shàng guāng xīn è zhī
卢奴令田光与公孙弘等谋反,其且觉时,狐鸣光舍屋上,光心恶之。
qí hòu shì jué zuò zhū
其后事觉坐诛。
kuài jī dōng bù dū wèi lǐ wén bó shí yáng fú xià qí hòu qiān wèi dōng lái tài shǒu
会稽东部都尉礼文伯时,羊伏下,其后迁为东莱太守。
dū wèi wáng zǐ fèng shí jūn rù fǔ zhōng qí hòu qiān dān yáng tài shǒu
都尉王子凤时,麇入府中,其后迁丹阳太守。
fu jí xiōng tóng zhàn qiān miǎn yī yàn jù xiàng kōng wáng jīng qì xiāo qù yě
夫吉凶同占,迁免一验,俱象空亡,精气消去也。
gù rén qiě wáng yě yě niǎo rù zhái
故人且亡也,野鸟入宅;
chéng qiě kōng yě cǎo chóng rù yì
城且空也,草虫入邑。
děng lèi zhòng duō xíng shì bǐ jiān lüè jǔ jiào zhù yǐ dìng shí yàn yě
等类众多,行事比肩,略举较著,以定实验也。