论衡 · 王充 · Chapter 50 of 84

卷十七·指瑞篇

PinyinModern Translation
Size

rú zhě shuō fèng huáng qí lín wèi shèng wáng lái yǐ wéi fèng huáng qí rén shèng qín yě sī lǜ shēn bì hài yuǎn zhōng guó yǒu dào zé lái wú dào zé yǐn

儒者说凤皇、骐𬴊为圣王来,以为凤皇、骐仁圣禽也,思虑深,避害远,中国有道则来,无道则隐。

chēng fèng huáng qí lín zhī rén zhī zhě yù yǐ bāo shèng rén yě fēi shèng rén zhī dé bù néng zhì fèng huáng qí lín

称凤皇、骐𬴊之仁知者,欲以褒圣人也,非圣人之德不能致凤皇、骐𬴊。

cǐ yán wàng yě

此言妄也。

fu fèng huáng qí lín shèng shèng rén yì shèng

夫凤皇、骐𬴊圣,圣人亦圣。

shèng rén xī xī yōu shì fèng huáng qí lín yì yi lǜ jiào

圣人恓恓忧世,凤皇、骐𬴊亦宜率教。

shèng rén yóu wū shì jiān fèng huáng qí yì yi yǔ niǎo shòu huì

圣人游于世间,凤皇、骐亦宜与鸟兽会。

hé gù yuǎn qù zhōng guó chù wū biān wài qǐ shèng rén zhuó fèng huáng qí lín qīng zāi

何故远去中国,处于边外,岂圣人浊,凤皇、骐𬴊清哉?

hé qí shèng dé jù ér cāo bù tóng yě

何其圣德俱而操不同也?

rú yǐ shèng rén zhě dāng yǐn hu shí èr shèng yi yǐn

如以圣人者当隐乎,十二圣宜隐;

rú yǐ shèng zhě dāng jiàn fèng lín yì yi jiàn

如以圣者当见,凤、𬴊亦宜见。

rú yǐ rén shèng zhī qín sī lǜ shēn bì hài yuǎn zé wén wáng jū wū yǒu lǐ kǒng zǐ ě wū chén cài fēi yě

如以仁圣之禽,思虑深,避害远,则文王拘于羑里,孔子厄于陈、蔡,非也。

wén wáng kǒng zǐ rén shèng zhī rén yōu shì mǐn mín bù tú lì hài gù qí yǒu rén shèng zhī zhī zāo jū è zhī huàn

文王、孔子,仁圣之人,忧世悯民,不图利害,故其有仁圣之知,遭拘厄之患。

fán rén cāo xíng néng xiū shēn zhèng jié bù néng jìn rén jiā fēi wū jǐ

凡人操行能修身正节,不能禁人加非于己。

àn rén cāo xíng mò néng guò shèng rén shèng rén bù néng zì miǎn wū ě ér fèng lín dú néng zì quán wū shì shì niǎo shòu zhī cāo xián wū shèng rén yě

案人操行莫能过圣人,圣人不能自免于厄,而凤、𬴊独能自全于世,是鸟兽之操,贤于圣人也。

qiě niǎo shòu zhī zhī bù yǔ rén tōng hé yǐ néng zhī guó yǒu dào yǔ wú dào yě

且鸟兽之知,不与人通,何以能知国有道与无道也?

rén tóng xìng lèi hào wù jūn děng shàng bù xiāng zhī

人同性类,好恶均等,尚不相知;

niǎo shòu yú rén yì xìng hé néng zhī zhī

鸟兽与人异性,何能知之?

rén bù néng zhī niǎo shòu niǎo shòu yì bù néng zhī rén liǎng bù néng xiāng zhī

人不能知鸟兽,鸟兽亦不能知人,两不能相知;

niǎo shòu wèi yú wū rén hé yǐ fǎn néng zhī zhī

鸟兽为愚于人,何以反能知之?

rú zhě xián chēng fèng huáng zhī dé yù yǐ biǎo míng wáng zhī zhì fǎn lìng rén yǒu bù jí niǎo shòu lùn shì guò qíng shǐ shí bù zhe

儒者咸称凤皇之德,欲以表明王之治,反令人有不及鸟兽,论事过情,使实不著。

qiě fèng lín qǐ dú wèi shèng wáng zhì zāi

且凤、𬴊岂独为圣王至哉?

xiào xuān huáng dì zhī shí fèng huáng wǔ zhì qí lín yī zhì shén què huáng lóng gān lù lǐ quán mò bù bì jiàn gù yǒu wǔ fèng shén què gān lù huáng lóng zhī jì

孝宣皇帝之时,凤皇五至,骐𬴊一至,神雀、黄龙,甘露、醴泉,莫不毕见,故有五凤、神雀、甘露、黄龙之纪。

shǐ fèng lín shěn wèi shèng wáng jiàn zé xiào xuān huáng dì shèng rén yě

使凤、𬴊审为圣王见,则孝宣皇帝圣人也;

rú xiào xuān dì fēi shèng zé fèng lín wèi xián lái yě

如孝宣帝非圣,则凤、𬴊为贤来也。

wèi xián lái zé rú zhě chēng fèng huáng qí lín shī qí shí yě

为贤来,则儒者称凤皇、骐𬴊,失其实也。

fèng huáng qí wèi yáo shùn lái yì wèi xuān dì lái yǐ

凤皇、骐为尧、舜来,亦为宣帝来矣。

fu rú shì wèi shèng qiě xián yě

夫如是,为圣且贤也。

rú zhě shuō shèng tài lóng zé lùn fèng lín yì guò qí shí

儒者说圣太隆,则论凤、𬴊亦过其实。

chūn qiū yuē xī shòu huò sǐ lín

《春秋》曰:“西狩获死𬴊。

rén yǐ shì kǒng zǐ kǒng zǐ yuē shú wèi lái zāi

”人以示孔子,孔子曰:“孰为来哉?

shú wèi lái zāi

孰为来哉?

fǎn mèi shì miàn qì tì zhān jīn

”反袂拭面,泣涕沾襟。

rú zhě shuō zhī yǐ wéi tiān yǐ mìng kǒng zǐ kǒng zǐ bù wáng zhī shèng yě

儒者说之,以为天以命孔子,孔子不王之圣也。

fu lín wèi shèng wáng lái kǒng zǐ zì yǐ bù wáng ér shí wáng lǔ jūn wú gǎn lín zhī dé guài qí lái ér bù zhī suǒ wéi gù yuē shú wèi lái zāi

夫𬴊为圣王来,孔子自以不王,而时王鲁君无感𬴊之德,怪其来而不知所为,故曰:“孰为来哉?

shú wèi lái zāi

孰为来哉?

zhī qí bù wéi zhì píng ér zhì wèi jǐ dào qióng ér lái wàng jué xīn gǎn gù tì qì zhān jīn

”知其不为治平而至,为己道穷而来,望绝心感,故涕泣沾襟。

yǐ kǒng zǐ yán shú wèi lái zāi zhī lín wèi shèng wáng lái yě

以孔子言“孰为来哉”,知𬴊为圣王来也。

yuē qián kǒng zǐ zhī shí shì rú yǐ chuán cǐ shuō kǒng zǐ wén cǐ shuō ér xī jiàn qí wù yě jiàn lín zhī zhì guài suǒ wéi lái

曰:前孔子之时,世儒已传此说,孔子闻此说而希见其物也,见𬴊之至,怪所为来。

shí zhě lín zhì wú suǒ wèi lái cháng yǒu zhī wù yě xíng mài lǔ zé zhī zhōng ér lǔ guó jiàn qí wù zāo huò zhī yě

实者,𬴊至,无所为来,常有之物也,行迈鲁泽之中,而鲁国见其物遭获之也。

kǒng zǐ jiàn lín zhī huò huò ér yòu sǐ zé zì bǐ wū lín zì wèi dào jué bù fù xíng jiāng wèi xiǎo rén suǒ xī huò yě

孔子见𬴊之获,获而又死,则自比于𬴊,自谓道绝不复行,将为小人所蹊获也。

gù kǒng zǐ jiàn lín ér zì qì zhě jù qí jiàn de ér sǐ yě fēi jù qí běn suǒ wéi lái yě

故孔子见𬴊而自泣者,据其见得而死也,非据其本所为来也。

rán zé lín zhī zhì yě zì yǔ shòu huì jù yě

然则𬴊之至也,自与兽会聚也。

qí sǐ rén shā zhī yě

其死,人杀之也。

shǐ lín yǒu zhī wèi shèng wáng lái shí wú shèng zhǔ hé wéi lái hu

使𬴊有知,为圣王来,时无圣主,何为来乎?

sī lǜ shēn bì hài yuǎn hé gù wèi lǔ suǒ huò shā hu

思虑深,避害远,何故为鲁所获杀乎?

fu yǐ shí wú shèng wáng ér lín zhì zhī bù wéi shèng wáng lái yě

夫以时无圣王而𬴊至,知不为圣王来也;

wèi lǔ suǒ huò shā zhī qí bì hài bù néng yuǎn yě

从它被鲁国人捕获杀死来看,可知它并不能远远地避开祸害。

shèng shòu bù néng zì miǎn wū nán

圣兽不能自免于难。

shèng rén yì bù néng zì miǎn wū huò

圣人亦不能自免于祸。

huò nán zhī shì shèng zhě suǒ bù néng bì ér yún fèng lín sī lǜ shēn bì hài yuǎn wàng yě

祸难之事,圣者所不能避,而云凤、𬴊思虑深,避害远,妄也。

qiě fèng lín fēi shēng wài guó yě zhōng guó yǒu shèng wáng nǎi lái zhì yě

且凤、𬴊非生外国也,中国有圣王乃来至也。

shēng wū zhōng guó zhǎng wū shān lín zhī jiān xìng lián jiàn xī rén bù dé hài yě zé wèi zhī sī lǜ shēn bì hài yuǎn yǐ

生于中国,长于山林之间,性廉见希,人不得害也,则谓之思虑深,避害远矣。

shēng yǔ shèng wáng tóng shí xíng yǔ zhì píng xiāng yù shì jiān wèi zhī shèng wáng zhī ruì wèi shèng lái yǐ

生与圣王同时,行与治平相遇,世间谓之圣王之瑞,为圣来矣。

bō cháo pò luǎn fèng huáng wèi zhī bù xiáng

剥巢破卵,凤皇为之不翔;

fén lín ér tián lù chí ér yú guī lóng wèi zhī bù yóu

焚林而畋,漉池而渔,龟、龙为之不游。

fèng huáng guī lóng zhī lèi yě jiē shēng zhōng guó yú rén xiāng jìn

凤皇,龟、龙之类也,皆生中国,与人相近。

cháo bō luǎn pò píng cuàn bù xiáng

巢剥卵破,屏窜不翔;

lín fén chí lù fú nì bù yóu wú yuǎn qù zhī wén hé yǐ zhī qí zài wài guó yě

林焚池漉,伏匿不游,无远去之文,何以知其在外国也?

guī lóng fèng huáng tóng yī lèi yě

龟、龙、凤皇,同一类也。

xī jiàn bù hài wèi zài wài guó

希见不害,谓在外国;

guī lóng xī jiàn yì zài wài guó yǐ

龟、龙希见,亦在外国矣。

xiào xuān huáng dì zhī shí fèng huáng qí lín huáng lóng shén què jiē zhì qí zhì tóng shí zé qí xìng xíng xiāng sì lèi zé qí shēng chū yi tóng chǔ yǐ

孝宣皇帝之时,凤皇、骐𬴊、黄龙、神雀皆至,其至同时,则其性行相似类,则其生出宜同处矣。

lóng bù shēng wū wài guó wài guó yì yǒu lóng

龙不生于外国,外国亦有龙。

fèng lín bù shēng wài guó wài guó yì yǒu fèng lín

凤、𬴊不生外国,外国亦有凤、𬴊。

rán zé zhōng guó yì yǒu wèi bì wài guó zhī fèng lín yě

然则中国亦有,未必外国之凤、𬴊也。

rén jiàn fèng lín xī jiàn zé yuē zài wài guó

人见凤、𬴊希见,则曰在外国;

jiàn yù tài píng zé yuē wèi shèng wáng lái

见遇太平,则曰为圣王来。

fu fèng huáng qí lín zhī zhì yě yóu lǐ quán zhī chū zhū cǎo zhī shēng yě

夫凤皇、骐𬴊之至也,犹醴泉之出、朱草之生也。

wèi fèng huáng zài wài guó wén yǒu dào ér lái lǐ quán zhū cǎo hé zhī ér shēng wū tài píng zhī shí

谓凤皇在外国,闻有道而来,醴泉、朱草何知,而生于太平之时?

lǐ quán zhū cǎo hé qì suǒ shēng rán zé fèng huáng qí lín yì hé qì suǒ shēng yě

醴泉、朱草,和气所生,然则凤皇、骐𬴊,亦和气所生也。

hé qì shēng shèng rén shèng rén shēng wū shuāi shì

和气生圣人,圣人生于衰世。

wù shēng wèi ruì rén shēng wèi shèng tóng shí jù rán shí qí zhǎng dà xiāng féng yù yǐ

物生为瑞,人生为圣,同时俱然,时其长大,相逢遇矣。

shuāi shì yì yǒu hé qì hé qì shí shēng shèng rén

衰世亦有和气,和气时生圣人。

shèng rén shēng wū shuāi shì shuāi shì yì shí yǒu fèng lín yě

圣人生于衰世,衰世亦时有凤、𬴊也。

kǒng zǐ shēng wū zhōu zhī mò shì qí lín jiàn wū lǔ zhī xi zé

孔子生于周之末世,骐𬴊见于鲁之西泽。

guāng wǔ huáng dì shēng wū chéng āi zhī jì fèng huáng jí wū jì yáng zhī de

光武皇帝生于成、哀之际,凤皇集于济阳之地。

shèng rén shèng wù shēng wū shuāi shì

圣人圣物,生于衰世。

shèng wáng zāo jiàn shèng wù yóu jí mìng zhī rén féng jí xiáng zhī lèi yě qí shí xiāng yù fēi xiāng wéi chū yě

圣王遭见圣物,犹吉命之人逢吉祥之类也,其实相遇,非相为出也。

fu fèng lín zhī lái yǔ bái yú chì wū zhī zhì wú yǐ yì yě

夫凤、𬴊之来,与白鱼、赤乌之至,无以异也。

yú zāo zì yuè wáng zhōu féng zhī

鱼遭自跃,王舟逢之;

huǒ ǒu wèi wū wáng yǎng jiàn zhī

火偶为乌,王仰见之。

fēi yú wén wǔ wáng zhī dé ér rù qí zhōu

非鱼闻武王之德,而入其舟;

wū zhī zhōu jiā dāng qǐ jí wū wáng wū yě

乌知周家当起,集于王屋也。

wèi fèng lín wèi shèng wáng lái shì wèi yú wū wèi wǔ wáng zhì yě

谓凤、𬴊为圣王来,是谓鱼、乌为武王至也。

wáng zhě shòu fù guì zhī mìng gù qí dòng chū jiàn jí xiáng yì wù jiàn zé wèi zhī ruì

王者受富贵之命,故其动出见吉祥异物,见则谓之瑞。

ruì yǒu xiǎo dà gè yǐ suǒ jiàn dìng dé bó hòu

瑞有小大,各以所见,定德薄厚。

ruò fú bái yú chì wū xiǎo wù xiǎo ān zhī zhào yě

若夫白鱼、赤乌小物,小安之兆也;

fèng huáng qí lín dà wù tài píng zhī xiàng yě

凤皇、骐𬴊大物,太平之象也。

gù kǒng zǐ yuē fèng niǎo bù zhì hé bù chū tú wú yǐ yǐ fu

故孔子曰:“凤鸟不至,河不出图,吾已矣夫!

bú jiàn tài píng zhī xiàng zì zhī bù yù tài píng zhī shí yǐ

”不见太平之象,自知不遇太平之时矣。

qiě fèng huáng qí lín hé yǐ wèi tài píng zhī xiàng

且凤皇、骐𬴊,何以为太平之象?

fèng huáng qí lín rén shèng zhī qín yě rén shèng zhī wù zhì tiān xià jiāng wèi rén shèng zhī xíng yǐ

凤皇、骐𬴊,仁圣之禽也,仁圣之物至,天下将为仁圣之行矣。

shàng shū dà chuán yuē gāo zōng jì chéng tāng zhī miào yǒu zhì shēng dǐng ěr ér míng

《尚书大传》曰:“高宗祭成汤之庙,有雉升鼎耳而鸣。

gāo zōng wèn zǔ yǐ zǔ yǐ yuē yuǎn fāng jūn zǐ dài yǒu zhì zhě

高宗问祖乙,祖乙曰:‘远方君子殆有至者。

zǔ yǐ jiàn zhì yǒu sì jūn zǐ zhī xíng jīn cóng wài lái zé yuē yuǎn fāng jūn zǐ jiāng yǒu zhì zhě yǐ

’祖乙见雉有似君子之行,今从外来,则曰“远方君子将有至者”矣。

fu fèng huáng qí lín yóu zhì yě qí lái zhī xiàng yì yǔ zhì tóng

夫凤皇、骐𬴊犹雉也,其来之象,亦与雉同。

xiào wǔ huáng dì xi xún shòu de bái lín yī jiǎo ér wǔ zhǐ yòu yǒu mù zhī chū fù hé wū běn

孝武皇帝西巡狩,得白𬴊,一角而五趾,又有木,枝出复合于本。

wǔ dì yì wèn qún chén yè zhě zhōng jūn yuē yě qín bìng jiǎo míng tóng běn yě

武帝议问群臣,谒者终军曰:“野禽并角,明同本也;

zhòng zhī nèi fù shì wú wài yě

众枝内附,示无外也。

rú cǐ ruì zhě wài guó yi yǒu jiàng zhě

如此瑞者,外国宜有降者。

ruò shì yīng dài qiě yǒu jiě biān fā xuē zuǒ rèn xí guàn dài ér méng huà yān

若〔是〕应,殆且有解编发、削左衽、袭冠带而蒙化焉。

qí hòu shù yuè yuè de yǒu jiàng zhě xiōng nú míng wáng yì jiāng shù qiān rén lái jiàng jìng rú zhōng jūn zhī yán

”其后数月,越地有降者,匈奴名王亦将数千人来降,竟如终军之言。

zhōng jūn zhī yán de ruì yìng zhī shí yǐ

终军之言,得瑞应之实矣。

tuī cǐ yǐ kuàng bái yú chì wū yóu cǐ lèi yě

推此以况白鱼、赤乌,犹此类也。

yú shuǐ jīng

鱼,〔水〕精;

bái zhě yīn zhī sè yě

白者,殷之色也;

wū zhě xiào niǎo

乌者,孝鸟;

chì zhě zhōu zhī yīng qì yě

赤者,周之应气也。

xiān de bái yú hòu de chì wū yīn zhī tǒng jué sè yí zài zhōu yǐ

先得白鱼,后得赤乌,殷之统绝,色移在周矣。

jù yú wū zhī jiàn yǐ zhàn wǔ wáng zé zhī zhōu zhī bì děi tiān xià yě

据鱼、乌之见以占武王,则知周之必得天下也。

shì jiàn wǔ wáng zhū zhòu chū yù yú wū zé wèi tiān yòng yú wū mìng shǐ wǔ wáng zhū zhòu shì xiāng sì lèi qí shí fēi yě

世见武王诛纣,出遇鱼、乌,则谓天用鱼、乌命使武王诛纣,事相似类,其实非也。

chūn qiū zhī shí jù yù lái cháo zhàn zhě yǐ wéi xiōng

春秋之时,瞿鹆来巢,占者以为凶。

fu yě niǎo lái cháo lǔ guó zhī dōu qiě wèi qiū xū zhāo gōng zhī shēn qiě chū bēn yě

夫野鸟来巢,鲁国之都且为丘墟,昭公之身且出奔也。

hòu zhāo gōng wèi jì shì suǒ gōng chū bēn wū qí sǐ bù guī lǔ

后昭公为季氏所攻,出奔于齐,死不归鲁。

jiǎ yì wèi cháng shā tài fù fú niǎo jí shě fā shū zhàn zhī yún fú niǎo rù shì zhǔ rén dāng qù

贾谊为长沙太傅,服鸟集舍,发书占之,云:“服鸟入室,主人当去”。

qí hòu jiǎ yì jìng qù

其后贾谊竟去。

yě niǎo suī shū qí zhàn bù yì

野鸟虽殊,其占不异。

fu fèng lín zhī lái yǔ yě niǎo zhī cháo fú niǎo zhī jí wú yǐ yì yě

夫凤、𬴊之来,与野鸟之巢、服鸟之集,无以异也。

shì jù yù zhī cháo fú niǎo zhī jí ǒu cháo shì jí zhàn zhě yīn qí yě zé zhī wù cháo jí chéng gōng zhī nèi zé jiàn lǔ guó qiě xiōng chuán zhǔ rén bù jí zhī ruì yǐ

是瞿鹆之巢,服鸟之集,偶巢适集,占者因其野泽之物,巢集城宫之内,则见鲁国且凶、传〔主〕人不吉之瑞矣。

fēi jù yù fú niǎo zhī èr guó huò jiāng zhì ér gù wèi zhī cháo jí yě

非瞿鹆、服鸟知二国祸将至,而故为之巢集也。

wáng zhě yǐ tiān xià wéi jiā jiā rén jiāng yǒu jí xiōng zhī shì ér jí xiōng zhī zhào yù jiàn wū rén zhī zhě zhàn zhī zé zhī jí xiōng jiāng zhì

王者以天下为家,家人将有吉凶之事,而吉凶之兆豫见于人,知者占之,则知吉凶将至。

fēi jí xiōng zhī wù yǒu zhī gù wèi jí xiōng zhī rén lái yě

非吉凶之物有知,故为吉凶之人来也。

yóu shī guī zhī yǒu zhào shù yǐ

犹蓍龟之有兆数矣。

guī zhào shī shù cháng yǒu jí xiōng jí rén bǔ shì yǔ jí xiāng yù xiōng rén yǔ xiōng xiàng féng fēi shī guī shén líng zhī rén jí xiōng chū zhào jiàn shù yǐ gào zhī yě

龟兆蓍数,常有吉凶,吉人卜筮与吉相遇,凶人与凶相逢,非蓍龟神灵知人吉凶,出兆见数以告之也。

xū jū bǔ shì qián wú guò kè yóu de jí xiōng

虚居卜筮,前无过客,犹得吉凶。

rán zé tiān dì zhī jiān cháng yǒu jí xiōng jí xiōng zhī wù lái zhì zì dāng yǔ jí xiōng zhī rén xiāng féng yù yǐ

然则天地之间,常有吉凶,吉凶之物来至,自当与吉凶之人相逢遇矣。

huò yán tiān shǐ zhī suǒ wéi yě

或言天使之所为也。

fu jù dà zhī tiān shǐ xì xiǎo zhī wù yīn yǔ bù tōng qíng zhǐ bù dá hé néng shǐ wù

夫巨大之天使,细小之物,音语不通,情指不达,何能使物?

wù yì bù wéi tiān shǐ qí lái shén guài ruò tiān shǐ zhī zé wèi tiān shǐ yǐ

物亦不为天使,其来神怪,若天使之,则谓天使矣。

xià hòu kǒng jiǎ tián wū shǒu shān tiān yù huì míng rù wū mín jiā zhǔ rén fāng rǔ

夏后孔甲畋于首山,天雨晦冥,入于民家,主人方乳。

huò yuē hòu lái zhī zǐ bì dà guì

或曰:“后来,之子必大贵。

huò yuē bù shèng zhī zǐ bì yǒu yāng

”或曰:“不胜,之子必有殃。

fu kǒng jiǎ zhī rù mín shì yě ǒu zāo yǔ ér yìn bì yě fēi zhī mín jiā jiāng shēng zǐ ér qí zi bì jí xiōng wèi zhī zhì yě

”夫孔甲之入民室也,偶遭雨而荫庇也,非知民家将生子,而其子必〔吉〕凶,为之至也。

jì zhì rén zhàn zé yǒu jí xiōng yǐ

既至,人占则有吉凶矣。

fu jí xiōng zhī wù jiàn wū wáng cháo ruò rù mín jiā yóu kǒng jiǎ zāo yǔ rù mín shì yě

夫吉凶之物见于王朝,若入民家,犹孔甲遭雨入民室也。

kǒng jiǎ bù zhī qí jiāng shēng zǐ wèi zhī gù dào

孔甲不知其将生子,为之故到。

wèi fèng huáng zhū ruì yǒu zhī yīng jí ér zhì wù yǐ

谓凤皇诸瑞有知,应吉而至,误矣。

✦ You read 卷十七·指瑞篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.