yīn yáng bù hé zāi biàn fā qǐ huò shí xiān shì yí jiù huò shí qì zì rán
阴阳不和，灾变发起，或时先世遗咎，或时气自然。
xián shèng gǎn lèi qiè jù zì sī zāi biàn è zhēng hé wéi zhì hū
贤圣感类，慊惧自思，灾变恶征，何为至乎？
yǐn guò zì zé kǒng yǒu zuì wèi shèn kǒng jù zhī yì wèi bì yǒu qí shí shì yě
引过自责，恐有罪，畏慎恐惧之意，未必有其实事也。
hé yǐ míng zhī
怎么证明这一点呢？
yǐ tāng zāo hàn zì zé yǐ wǔ guò yě
以汤遭旱自责以五过也。
shèng rén chún wán xíng wú quē shī yǐ hé zì zé yǒu wǔ guò
圣人纯完，行无缺失矣，何自责有五过？
rán rú shū yuē tāng zì zé tiān yìng yǐ yǔ
然如《书》曰：“汤自责，天应以雨。
tāng běn wú guò yǐ wǔ guò zì zé tiān hé gù yǔ
”汤本无过，以五过自责，天何故雨？
shǐ yǐ guò zhì hàn bù zhī zì zé yì néng de yǔ yě
〔使〕以过致旱，〔不〕知自责，〔亦〕能得雨也。
yóu cǐ yán zhī hàn bù wéi tāng zhì yǔ bù yīng zì zé
由此言之，旱不为汤至，雨不应自责。
rán ér qián hàn hòu yǔ zhě zì rán zhī qì yě
然而前旱后雨者，自然之气也。
cǐ yán shū zhī yǔ yě
此言，《书》之语也。
nán zhī yuē chūn qiū dà yú dǒng zhòng shū shè tǔ lóng jiē wèi yī shí jiān yě
难之曰：《春秋》大雩，董仲舒设土龙，皆为一时间也。
yī shí bù yǔ kǒng jù yú jì qiú yǒu qǐng fú yōu niàn bǎi xìng yě
一时不雨，恐惧雩祭，求有请福，忧念百性也。
tāng zāo hàn qī nián yǐ wǔ guò zì zé wèi hé shí yě
成汤时遭受七年的大旱，成汤用五种过失责备自己，指的是哪一个时间呢？
fu zāo hàn yī shí zhé zì zé hu
夫遭旱一时，辄自责乎？
hàn zhì qī nián nǎi zì zé yě
旱至七年，乃自责也？
wèi yī shí zhé zì zé qī nián nǎi yǔ tiān yìng zhī chéng hé qí liú yě
谓一时辄自责，七年乃雨，天应之诚，何其留也？
rú wèi qī nián nǎi zì zé yōu niàn bǎi xìng hé qí chí yě
〔如〕谓七年乃自责，忧念百姓，何其迟也？
bù hé yú jì zhī fǎ bù yàn yōu mín zhī yì
不合雩祭之法，不厌忧民之义。
shū zhī yán wèi kě xìn yě
《书》之言未可信也。
yóu cǐ lùn zhī zhōu chéng wáng zhī léi fēng fā yì cǐ lèi yě
由此论之，周成王之雷风发，亦此类也。
jīn téng yuē qiū dà shú wèi huò
《金滕》曰：“秋大熟未获。
tiān dà léi diàn yǐ fēng hé jǐn yǎn dà mù sī bá bāng rén dà kǒng
天大雷电以风，禾尽偃，大木斯拔，邦人大恐。
dāng cǐ zhī shí zhōu gōng sǐ rú zhě shuō zhī yǐ wéi chéng wáng hú yí wū zàng zhōu gōng yù yǐ tiān zǐ lǐ zàng gōng gōng rén chén yě
”当此之时，周公死，儒者说之，以为成王狐疑于〔葬〕周公：欲以天子礼葬公，公人臣也；
yù yǐ rén chén lǐ zàng gōng gōng yǒu wáng gōng
欲以人臣礼葬公，公有王功。
hú yí wū zàng zhōu gōng zhī jiān tiān dà léi yǔ dòng nù shì biàn yǐ zhāng shèng gōng
狐疑于葬周公之间，天大雷雨，动怒示变，以彰圣功。
gǔ wén jiā yǐ wǔ wáng bēng zhōu gōng jū shè guǎn cài liú yán wáng yì hú yí zhōu gōng zhōu gōng bēn chu gù tiān léi yǔ yǐ wù chéng wáng
古文家以武王崩，周公居摄，管、蔡流言，王意狐疑周公，周公奔楚，故天雷雨，以悟成王。
fu yī léi yī yǔ zhī biàn huò yǐ wéi zàng yí huò yǐ wéi xìn chán èr jiā wèi kě shěn
夫一雷一雨之变，或以为葬疑，或以为信谗，二家未可审。
qiě dìng zàng yí zhī shuō qiū xià zhī jì yáng qì shàng shèng wèi cháng wú léi yǔ yě gù qí bá mù yǎn hé pō wéi zhuàng ěr
且订葬疑之说，秋夏之际，阳气尚盛，未尝无雷雨也，顾其拔木偃禾，颇为〔壮〕耳。
dāng léi yǔ shí chéng wáng gǎn jù kāi jīn téng zhī shū jiàn zhōu gōng zhī gōng zhí shū qì guò zì zé zhī shēn
当雷雨时，成王感惧，开金滕之书，见周公之功，执书泣过，自责之深。
zì zé shì yǐ tiān ǒu fǎn fēng shū jiā zé wèi tiān wèi zhōu gōng nù yě
自责适已，天偶反风，《书》家则谓天为周公怒也。
qiān qiū wàn xià bù jué léi yǔ
千秋万夏，不绝雷雨。
gǒu wèi léi yǔ wèi tiān nù hu
苟谓雷雨为天怒乎？
shì zé huáng tiān suì suì nù yě
是则皇天岁岁怒也。
zhēng yuè yáng qì fā xiè léi shēng shǐ dòng qiū xià yáng zhì jí ér léi zhé
正月阳气发泄，雷声始动，秋夏阳至极而雷折。
gǒu wèi qiū xià zhī léi wèi tiān dà nù zhēng yuè zhī léi tiān xiǎo nù hu
苟谓秋夏之雷，为天大怒，正月之雷天小怒乎？
léi wèi tiān nù yǔ wèi ēn shī
雷为天怒，雨为恩施。
shǐ tiān wèi zhōu gōng nù tú dāng léi bù dàng yǔ jīn léi yǔ jù zhì tiān nù qiě xǐ hu
使天为周公怒，徒当雷，不当雨，今〔雷〕雨俱至，天怒且喜乎？
zi wū shì rì yě kū zé bù gē
“子于是日也，哭则不歌”。
zhōu lǐ zǐ mǎo jì shí cài gēng āi yuè bù bìng xíng
《周礼》“子卯稷食菜羹”，哀乐不并行。
āi yuè bù bìng xíng xǐ nù fǎn bìng zhì hū
哀乐不并行，喜怒反并至乎？
qín shǐ huáng dì dōng fēng dài yuè léi yǔ bào zhì
秦始皇帝东封岱岳，雷雨暴至。
liú ǎo xi dà zé léi yǔ huì míng
刘媪息大泽，雷雨晦冥。
shǐ huáng wú dào zì tóng qián shèng zhì luàn zì wèi tài píng tiān nù kě yě
始皇无道，自同前圣，治乱自谓太平，天怒可也。
liú ǎo xi dà zé mèng yǔ shén yù shì shēng gāo zǔ hé nù wū shēng shèng rén ér wèi léi yǔ hu
刘媪息大泽，梦与神遇，是生高祖，何怒于生圣人而为雷雨乎？
yáo shí dà fēng wéi hài yáo jiǎo dà fēng wū qīng qiū zhī yě
尧时大风为害，尧〔缴〕大风于青丘之野。
shùn rù dà lù liè fēng léi yǔ
舜入大麓，烈风雷雨。
yáo shùn shì zhī lóng zhǔ hé guò wū tiān tiān wèi fēng yǔ yě
尧、舜世之隆主，何过于天，天为风雨也？
dà hàn chūn qiū yú jì yòu dǒng zhòng shū shè tǔ lóng yǐ lèi zhāo qì rú tiān yìng yú lóng bì wèi léi yǔ
大旱，《春秋》雩祭，又董仲舒设土龙，以类招气，如天应雩龙，必为雷雨。
hé zé
为什么呢？
qiū xià zhī yǔ yǔ léi jù yě
秋夏之雨，与雷俱也。
bì cóng chūn qiū zhòng shū zhī shù zé dà yú lóng qiú nù tiān hu
必从《春秋》、仲舒之术，则大雩龙，求怒天乎？
shī kuàng zòu bái xuě zhī qū léi diàn xià jī gǔ qīng jiǎo zhī yīn fēng yǔ bào zhì
师旷演奏《白雪》之曲，雷电击了下来；演奏《清角》之曲，暴风雨突然来到。
gǒu wèi léi yǔ wèi tiān nù tiān hé zēng wū bái xuě qīng jiǎo ér nù shī kuàng wèi zhī hu
苟为雷雨为天怒，天何憎于《白雪》《清角》，而怒师旷为之乎？
cǐ léi yǔ zhī nán yě
此雷雨之难也。
yòu wèn zhī yuē chéng wáng bù yǐ tiān zǐ lǐ zàng zhōu gōng tiān wèi léi fēng yǎn hé bá mù chéng wáng jué wù zhí shū qì guò tiān nǎi fǎn fēng yǎn hé fù qǐ
又问之曰：“成王不以天子礼葬周公，天为雷风，偃禾拔木，成王觉悟，执书泣过，天乃反风，偃禾复起。
hé bù wèi jí fǎn fēng yǐ lì dà mù bì xū guó rén qǐ zhù zhī hu
何不为疾反风以立大木，必须国人起筑之乎？
yīng yuē tiān bù néng
” 应曰：“天不能。
yuē rán zé tiān yǒu suǒ bù néng hu
”曰：“然则天有所不能乎？
yīng yuē rán
”应曰：“然。
nán yuē mèng bēn tuī rén ér rén pū jiē rén ér rén lì
”难曰：“孟贲推人〔而〕人仆，接人而人立。
tiān néng bá mù bù néng fù qǐ shì zé tiān lì bù rú mèng bēn yě
天能拔木，不能复起，是则天力不如孟贲也。
qín shí sān shān wáng yóu wèi tiān suǒ tú yě
秦时三山亡，犹谓天所徒也。
fu mù zhī qīng zhòng shú yǔ sān shān
夫木之轻重，孰与三山？
néng tú sān shān bù néng qǐ dà mù fēi tiān yòng lì yi yě
能徒三山，不能起大木，非天用力宜也。
rú wèi sān shān fēi tiān suǒ wáng rán zé léi yǔ dú tiān suǒ wéi hu
如谓三山非天所亡，然则雷雨独天所为乎？
wèn yuē tiān zhī yù lìng chéng wáng yǐ tiān zǐ zhī lǐ zàng zhōu gōng yǐ gōng yǒu shèng dé yǐ gōng yǒu wáng gōng
”问曰：“天之欲令成王以天子之礼葬周公，以公有圣德，以公有王功。
jīng yuē wáng nǎi de zhōu gōng suǒ zì yǐ wéi gōng dài wǔ wáng zhī shuō
《经》曰：‘王乃得周公〔所〕自以为功代武王之说。
jīn tiān dòng wēi yǐ zhāng zhōu gōng zhī dé yě
’今天动威，以彰周公之德也。
nán zhī yuē yī yǐn xiāng tāng fá xià wèi mín xīng lì chú hài zhì tiān xià tài píng
难之曰：“伊尹相汤伐夏，为民兴利除害，致天下太平；
tāng sǐ fù xiāng dà jiǎ dà jiǎ yì yù fàng zhī tóng gōng shè zhèng sān nián nǎi tuì fù wèi
汤死，复相大甲，大甲佚豫，放之桐宫，摄政三年，乃退复位。
zhōu gōng yuē yī yǐn gé wū huáng tiān
周公曰：‘伊尹格于皇天。
tiān suǒ yí zhāng yě
’天所宜彰也。
yī yǐn sǐ shí tiān hé yǐ bù wéi léi yǔ
伊尹死时，天何以不为雷雨？
yīng yuē yǐ bǎi liǎng piān yuē yī yǐn sǐ dà wù sān rì
”应曰：“以《百〔两〕篇》曰：‘伊尹死，大雾三日。
dà wù sān rì luàn qì yǐ fēi tiān nù zhī biàn yě
’大雾三日，乱气矣，非天怒之变也。
dōng hǎi zhāng bà zào bǎi liǎng piān qí yán suī wèi kě xìn qiě jiǎ yǐ wèn tiān wèi léi yǔ yǐ wù chéng wáng chéng wáng wèi kāi jīn kuì léi zhǐ hu
东海张霸造《百〔两〕篇》，其言虽未可信，且假以问：“天为雷雨以悟成王，成王未开金匮雷止乎？
yǐ kāi jīn kuì léi yǔ nǎi zhǐ yě
已开金匮雷雨乃止也？
yīng yuē wèi kāi jīn kuì léi zhǐ yě
”应曰：“未开金匮雷止也。
kāi kuì de shū jiàn gōng zhī gōng dǎng wù qì guò jué yǐ tiān zǐ kǒng zàng gōng chū jiāo guān biàn tiān zhǐ yǔ fǎn fēng hé jǐn qǐ
开匮得书，见公之功，党悟泣过，决以天子孔葬公，出郊观变，天止雨反风，禾尽起。
yóu cǐ yán zhī chéng wáng wèi jué wù léi yǔ zhǐ yǐ
”由此言之，成王未觉悟，雷雨止矣。
nán yuē yī yǐn sǐ wù sān rì
难曰：“伊尹〔死〕，雾三日。
tiān hé bù sān rì léi yǔ xū chéng wáng jué wù nǎi zhǐ hu
天何不三日雷雨，须成王觉悟乃止乎？
tài wù zhī shí sāng gǔ shēng cháo qī rì dà gǒng tài wù sī zhèng sāng gǔ xiāo wáng
太戊之时，桑谷生朝，七日大拱，太戊思政，桑谷消亡。
sòng jǐng gōng shí yíng huò shǒu xīn chū sān shàn yán yíng huò tú shě
宋景公时，荧〔惑〕守心，出三善言，荧惑徒舍。
shǐ tài wù bù sī zhèng jǐng gōng wú sān shàn yán sāng gǔ bù xiāo yíng huò bù tú
使太戊不思政，景公无三善言，桑谷不消，荧惑不徒。
hé zé
为什么呢？
zāi biàn suǒ yǐ qiǎn gào yě suǒ qiǎn gào wèi jué zāi biàn bù chú tiān zhī zhì yì yě
灾变所以谴告也，所谴告未觉，灾变不除，天之至意也。
jīn tiān nù wèi léi yǔ yǐ zé chéng wáng chéng wáng wèi jué yǔ léi zhī xi hé qí zǎo yě
今天怒为雷雨，以责成王，成王未觉，雨雷之息，何其早也？
yòu wèn yuē lǐ zhū hóu zhī zǐ chēng gōng zǐ zhū hóu zhī sūn chēng gōng sūn jiē shí cǎi de shū zhī zhòng shù
又问曰：“礼，诸侯之子称公子，诸侯之孙称公孙，皆食采地，殊之众庶。
hé zé
为什么呢？
gōng zǐ gōng sūn qīn ér yòu zūn dé tǐ gōng chēng yòu shí cǎi de míng shí xiāng fù yóu wén zhì xiāng chèn yě
公子公孙，亲而又尊，得体公称，又食采地，名实相副，犹文质相称也。
tiān zhāng zhōu gōng zhī gōng lìng chéng wáng yǐ tiān zǐ lǐ zàng hé bù lìng chéng wáng hào zhōu gōng yǐ zhōu wáng fù tiān zǐ zhī lǐ hu
天彰周公之功，令成王以天子礼葬，何不令成王号周公以周王，副天子之礼乎？
yīng yuē wáng zhě míng zhī zūn hào yě rén chén bù dé míng yě
” 应曰：“王者，名之尊号也，人臣不得名也。
nán yuē rén chén yóu dé míng wáng lǐ hu
”难曰：“人臣犹得名王，礼乎？
wǔ wáng fá zhòu xià chē zhuī wáng dài wáng wáng jì wén wáng
武王伐纣，下车追王大王、王季、文王。
sān rén zhě zhū hóu yì rén chén yě yǐ wáng hào jiā zhī
三人者，诸侯，亦人臣也，以王号加之。
hé wéi dú kě wū sān wáng bù kě wū zhōu gōng
何为独可于三王，不可于周公？
tiān yì yù zhāng zhōu gōng qǐ néng míng hu
天意欲彰周公，岂能明乎？
qǐ yǐ wáng jì qǐ wū sān rén zāi
岂以王迹起于三人哉？
rán ér wáng gōng yì chéng wū zhōu gōng
然而王功亦成于周公。
jiāng qǐ mín shān liú wèi tāo lài
江起岷山，流为涛濑。
xiāng tāo lài zhī liú shú yǔ chū qǐ zhī yuán
相涛濑之流，孰与初起之源？
jù chàng zhī suǒ wéi dào bái zhì zhī suǒ wéi lái sān wáng hu
秬鬯之所为到，白雉之所为来，三王乎？
zhōu gōng yě
周公也？
zhōu gōng gōng dé shèng wū sān wáng bù jiā wáng hào qǐ tiān è rén wàng chēng zhī zāi
周公功德盛于三王，不加王号，岂天恶人妄称之哉？
zhōu shuāi liù guó chēng wáng qí qín gèng wéi dì dāng shí tiān wú jìn nù zhī biàn
周衰，六国称王，齐、秦更为帝，当时天无禁怒之变。
zhōu gōng bù yǐ tiān zǐ lǐ zàng tiān wèi léi yǔ yǐ zé chéng wáng hé tiān zhī hào wù bù chún yī hu
周公不以天子礼葬，天为雷雨以责成王，何天之好恶不纯一乎？
yòu wèn yuē lǔ jì sūn cì zēng zǐ zé zēng zǐ bìng ér qǐn zhī
又问曰：“鲁季孙赐曾子箦，曾子病而寝之。
tóng zǐ yuē huá ér wǎn zhě dài fū zhī zé
童子曰：‘华而晥者，大夫之箦。
ér zēng zǐ gǎn cán mìng yuán yì zé
’而曾子感惭，命元易箦。
gài lǐ dài fū zhī zé shì bù dé qǐn yě
盖礼，大夫之箦，士不得寝也。
jīn zhōu gōng rén chén yě yǐ tiān zǐ lǐ zàng hún ér yǒu líng jiāng ān zhī bù yě
今周公，人臣也，以天子礼葬，魂而有灵，将安之不也？
yīng yuē chéng wáng suǒ wéi tiān zhī suǒ yǔ hé wéi bù ān
”应曰：“成王所为，天之所予，何为不安？
nán yuē jì sūn suǒ cì dài fū zhī zé qǐ zēng zǐ zhī suǒ zì zhì hu
”难曰：“季孙所赐大夫之箦，岂曾子之所自制乎？
hé dú bù ān hu
何独不安乎？
zi jí bìng zǐ lù qiǎn mén rén wéi chén
子疾病，子路遣门人为臣。
bìng jiān yuē jiǔ yǐ zāi
病间曰：‘久矣哉！
yóu zhī xíng zhà yě
由之行诈也！
wú chén ér wèi yǒu chén wú shuí qī qī tiān hu
无臣而为有臣，吾谁欺，欺天乎？
kǒng zǐ zuì zǐ lù zhě yě
’孔子罪子路者也。
jǐ fēi rén jūn zǐ lù shǐ mén rén wéi chén fēi tiān zhī xīn ér wàng wéi zhī shì qī tiān yě
己非人君，子路使门人为臣，非天之心而妄为之，是欺天也。
zhōu gōng yì fēi tiān zǐ yě yǐ kǒng zǐ zhī xīn kuàng zhōu gōng zhōu gōng bì bù ān yě
周公亦非天子也，以孔子之心况周公，周公必不安也。
jì shì lǚ wū tài shān kǒng zǐ yuē céng wèi tài shān bù rú lín fàng hu
季氏旅于太山，孔子曰：‘曾谓泰山不如林放乎？
yǐ zēng zǐ zhī xì yóu què fēi lǐ
’以曾子之细，犹却非礼；
zhōu gōng zhì shèng qǐ ān tiān zǐ zhī zàng
周公至圣，岂安天子之葬？
céng wèi zhōu gōng bù rú zēng zǐ hu
曾谓周公不如曾子乎？
yóu cǐ yuán zhī zhōu gōng bù ān yě
由此原之，周公不安也。
dà rén yǔ tiān de hé dé zhōu gōng bù ān tiān yì bù ān hé gù wèi léi yǔ yǐ zé chéng wáng hu
大人与天地合德，周公不安，天亦不安，何故为雷雨以责成王乎？
yòu wèn yuē sǐ shēng yǒu mìng fù guì zài tiān
又问曰：“死生有命，富贵在天。
wǔ wáng zhī mìng hé kě dài hu
武王之命，何可代乎？
yīng yuē jiǔ líng zhī mèng tiān duó wén wáng nián yǐ yì wǔ wáng
”应曰：“九龄之梦，天夺文王年以益武王。
kè yīn èr nián zhī shí jiǔ líng zhī nián wèi jǐn wǔ wáng bù yù zé qǐng zhī yǐ
克殷二年之时，九龄之年未尽，武王不豫，则请之矣。
rén mìng bù kě qǐng dú wǔ wáng kě fēi shì cháng fǎ gù cáng wū jīn téng
人命不可请，独武王可，非世常法，故藏于金滕；
bù kě fù wèi gù yǎn ér bù jiàn
不可复为，故掩而不见。
nán yuē jiǔ líng zhī mèng wǔ wáng yǐ dé wén wáng zhī nián wèi
”难曰：“九龄之梦，武王已得文王之年未？
yīng yuē yǐ de zhī yǐ
”应曰：“已得之矣。
nán yuē yǐ dé wén wáng zhī nián mìng dāng zì yán
”难曰：“已得文王之年，命当自延。
kè yīn èr nián suī bìng yóu jiāng bù sǐ zhōu gōng hé wéi qǐng ér dài zhī
克殷二年，虽病，犹将不死，周公何为请而代之？
yīng yuē rén jūn jué rén yǐ guān yì dìng wèi zhī jí yǔ cáo xià àn mù rán hòu kě nuò
”应曰： “人君爵人以官，议定，未之即与，曹下案目，然后可诺。
tiān suī duó wén wáng nián yǐ yì wǔ wáng yóu xū zhōu gōng qǐng nǎi néng de zhī
天虽夺文王年以益武王，犹须周公请，乃能得之。
mìng shù jīng wēi fēi yī wò zhī mèng suǒ néng de yě
命数精微，非一卧之梦所能得也。
nán yuē jiǔ líng zhī mèng wén wáng mèng yǔ wǔ wáng jiǔ líng
难曰：“九龄之梦，文王梦与武王九龄。
wǔ wáng mèng dì yǔ qí jiǔ líng qí tiān yǐ yǔ zhī yǐ wǔ wáng yǐ de zhī yǐ hé xū fù qǐng
武王梦帝予其九龄，其天已予之矣，武王已得之矣，何须复请？
rén qiě de guān xiān mèng de jué qí hòu mò jǔ yóu zì de guān
人且得官，先梦得爵，其后莫举，犹自得官。
hé zé
为什么呢？
zhào xiàng xiān jiàn qí yàn bì zhì yě
兆象先见，其验必至也。
gǔ zhě wèi nián wèi líng yǐ de jiǔ líng yóu rén mèng de jué yě
古者谓年为龄，已得九龄，犹人梦得爵也。
zhōu gōng yīn bì xiào zhī mèng qǐng zhī wū tiān gōng ān néng dà hu
周公因必效之梦，请之于天，功安能大乎？
yòu wèn yuē gōng wú dà xiǎo dé wú duō shǎo rén xū yǎng shì lài zhī zhě zé wèi měi yǐ
又问曰：“功无大小，德无多少，人须仰恃赖之者，则为美矣。
shǐ zhōu gōng bù dài wǔ wáng wǔ wáng bìng sǐ zhōu gōng yǔ chéng wáng ér zhì tiān xià tài píng hu
使周公不代武王，武王病死，周公与成王而致天下太平乎？
yīng yuē chéng shì zhōu gōng fǔ chéng wáng ér tiān xià bù luàn
”应曰：“成事，周公辅成王而天下不乱。
shǐ wǔ wáng bú jiàn dài suì bìng zhì sǐ zhōu gōng zhì tài píng hé yí hu
使武王不见代，遂病至死，周公致太平何疑乎？
nán yuē ruò shì wǔ wáng zhī shēng wú yì qí sǐ wú sǔn xū zhōu gōng gōng nǎi chéng yě
”难曰：“若是，武王之生无益，其死无损，须周公功乃成也。
zhōu shuāi zhū hóu bèi pàn guǎn zhòng jiǔ hé zhū hóu yī kuāng tiān xià
周衰，诸侯背畔，管仲九合诸侯，一匡天下。
kǒng zǐ yuē wēi guǎn zhòng wú qí pī fà zuǒ rèn yǐ
孔子曰：‘微管仲，吾其被发左衽矣。
shǐ wú guǎn zhòng bù hé zhū hóu yí dí jiāo qīn zhōng guó jué miè
’使无管仲，不合诸侯，夷狄交侵，中国绝灭。
cǐ wú guǎn zhòng yǒu suǒ shāng yě
此无管仲有所伤也。
chéng liàng yǒu yì guǎn zhòng zhī gōng ǒu wū zhōu gōng
程量有益，管仲之功，偶于周公。
guǎn zhòng sǐ huán gōng bù yǐ zhū hóu lǐ zàng yǐ zhōu gōng kuàng zhī tiān yì yi nù wēi léi báo yǔ bù zhì hé zāi
管仲死，桓公不以诸侯礼葬，以周公况之，天亦宜怒，微雷薄雨不至，何哉？
qǐ yǐ zhōu gōng shèng ér guǎn zhòng xián hu
岂以周公圣而管仲贤乎？
fu guǎn zhòng wèi fǎn diàn yǒu sān guī kǒng zǐ jī zhī yǐ wéi bù xián
夫管仲为反坫，有三归，孔子讥之，以为不贤。
fǎn diàn sān guī zhū hóu zhī lǐ
反坫、三归，诸侯之礼；
tiān zǐ lǐ zàng wáng zhě zhī zhì jiē yǐ rén chén jù bù dé wèi
天子礼葬，王者之制，皆以人臣俱不得为。
dà rén yǔ tiān de hé dé kǒng zǐ dà rén yě jī guǎn zhòng zhī jiàn lǐ huáng tiān yù zhōu gōng zhī qīn zhì fēi hé dé zhī yàn
大人与天地合德，孔子，大人也，讥管仲之僭礼，皇天欲周公之侵制，非合德之验。
shū jiā zhī shuō wèi kě rán yě
《书》家之说，未可然也。
yǐ jiàn niǎo jì ér zhī wéi shū jiàn fēi péng ér zhī wèi chē
以见鸟迹而知为书，见蜚蓬而知为车。
tiān fēi yǐ niǎo jì mìng cāng jié yǐ fēi péng shǐ xī zhòng yě xī zhòng gǎn fēi péng ér cāng jié qǐ niǎo jì yě
天非以鸟迹命仓颉，以蜚蓬使奚仲也，奚仲感蜚蓬，而仓颉起鸟迹也。
jìn wén fǎn guó mìng chè mí mò jiù fàn xīn gǎn cí wèi guī jiā
晋文反国，命彻麋墨，舅犯心感，辞位归家。
fu wén gōng zhī chè mí mò fēi yù qù jiù fàn jiù fàn gǎn cán zì tóng wū mí mò yě
夫文公之彻麋墨，非欲去舅犯，舅犯感惭，自同于麋墨也。
sòng huá chén ruò qí zōng shǐ jiā zéi liù rén yǐ pī shā huá wú wū sòng mìng hé zuǒ shī zhī hòu
宋华臣弱其宗，使家贼六人，以铍杀华吴于宋命合左师之后。
zuǒ shī jù yuē lǎo fū wú zuì
左师惧曰：“老夫无罪。
qí hòu zuǒ shī yuàn jiù huá chén huá chén bèi zhī
”其后左师怨咎华臣，华臣备之。
guó rén zhú gǒu gǒu rù huá chén zhī mén huá chén yǐ wéi zuǒ shī lái gōng jǐ yě yú qiáng ér zǒu
国人逐狗，狗入华臣之门，华臣以为左师来攻己也，逾墙而走。
fu huá chén zì shā huá wú ér zuǒ shī jù guó rén zì zhú gǒu ér huá chén zì zǒu
夫华臣自杀华吴而左师惧，国人自逐狗而华臣自走。
chéng wáng zhī wèi jù yóu cǐ lèi yě
成王之畏惧，犹此类也。
xīn yí wū bù yǐ tiān zǐ lǐ zàng gōng zú zāo léi yǔ zhī zhì zé jù ér wèi guò yǐ
心疑于不以天子礼葬公，卒遭雷雨之至，则惧而畏过矣。
fu léi yǔ zhī zhì tiān wèi bì zé chéng wáng yě
夫雷雨之至，天未必责成王也。
léi yǔ zhì chéng wáng jù yǐ zì zé yě
雷雨至，成王惧以自责也。
fu gǎn zé cāng jié xī zhòng zhī xīn jù zé zuǒ shī huá chén zhī yì yě
夫感则苍颉、奚仲之心，惧则左师、华臣之意也。
huái xián yí zhī jì zāo bào zhì zhī qì yǐ lèi zhī yàn jiàn zé tiān nù zhī xiào chéng yǐ
怀嫌疑之计，遭暴至之气，以类之验见，则天怒之效成矣。
jiàn lèi yàn wū jì mò yóu gǎn dòng ér wèi jù kuàng léi yǔ yáng pēng gài zhī shēng chéng wáng shù jī néng bù chù tì hu
见类验于寂漠，犹感动而畏惧，况雷雨扬〔軯〕盖之声，成王庶几能不怵惕乎？
xùn léi fēng liè kǒng zǐ bì biàn
迅雷风烈，孔子必变。
lǐ jūn zǐ wén léi suī yè yì guān ér zuò suǒ yǐ jìng léi jù jī qì yě
礼，君子闻雷，虽夜，衣冠而坐，所以敬雷惧激气也。
shèng rén jūn zǐ wū dào wú xián rán yóu shùn tiān biàn dòng kuàng chéng wáng yǒu zhōu gōng zhī yí wén léi yǔ zhī biàn ān néng bù zhèn jù hu
圣人君子，于道无嫌，然犹顺天变动，况成王有周公之疑，闻雷雨之变，安能不振惧乎？
rán zé léi yǔ zhī zhì yě dài qiě zì tiān qì
然则雷雨之至也，殆且自天气；
chéng wáng wèi jù dài qiě gǎn wù lèi yě
成王畏惧，殆且感物类也。
fu tiān dào wú wéi rú tiān yǐ léi yǔ zé nù rén zé yì néng yǐ léi yǔ shā wú dào
夫天道无为，如天以雷雨责怒人，则亦能以雷雨杀无道。
gǔ wú dào zhě duō kě yǐ léi yǔ zhū shā qí shēn bì mìng shèng rén xīng shī dòng jūn dùn bīng shāng shì nán yǐ yī léi xíng zhū qīng yǐ sān jūn kè dí hé tiān zhī bù dàn fán yě
古无道者多，可以雷雨诛杀其身，必命圣人兴师动军，顿兵伤士，难以一雷行诛，轻以三军克敌，何天之不惮烦也？
huò yuē zhòu fù dì yǐ shè tiān ōu de yóu jīng wèi zhī jiān léi diàn jī ér shā zhī
或曰：“纣父帝乙，射天殴地，游泾、渭之间，雷电击而杀之。
sī tiān yǐ léi diàn zhū wú dào yě
斯天以雷电诛无道也。
dì yǐ zhī è shú yǔ jié zhòu
”帝乙之恶，孰与桀、纣？
zōu bó qí lùn jié zhòu è bù rú wáng qín wáng qín bù rú wáng mǎng rán ér jié zhòu qín mǎng zhī sǐ bù yǐ léi diàn
邹伯奇论桀、纣恶不如亡秦，亡秦不如王莽，然而桀、纣、秦、莽之〔死〕，不以雷电。
kǒng zǐ zuò chūn qiū cǎi háo máo zhī shàn biǎn xiān jiè zhī è cǎi shàn bù yú qí měi biǎn è bù yì qí guò
孔子作《春秋》，采毫毛之善，贬纤介之恶，采善不逾其美，贬恶不溢其过。
zé xiǎo yǐ dà fū rén wú zhī
责小以大，夫人无之。
chéng wáng xiǎo yí tiān dà léi yǔ
成王小疑，天大雷雨。
rú dìng yǐ chén zàng gōng qí biàn hé yǐ guò cǐ
如定以臣葬公，其变何以过此？
hóng fàn jī yí bù wù zāi biàn zhě rén zhī cái bù néng jǐn xiǎo tiān bù yǐ yí zé bèi wū rén yě
《洪范》稽疑，不悟灾变者，人之才不能尽晓，天不以疑责备于人也。
chéng wáng xīn yí wèi jué tiān yǐ dà léi yǔ zé zhī dài fēi huáng tiān zhī yì
成王心疑未决，天以大雷雨责之，殆非皇天之意。
shū jiā zhī shuō kǒng shī qí shí yě
《书》家之说，恐失其实也。