huò wèn yuē tiān dì zhī jiān wàn wù zhī xìng hán xuè zhī chóng yǒu fù shé fēng chài xián huái dú shì fàn zhōng rén shēn wèi huò jí tòng dāng shí bù jiù liú biàn yī shēn
或问曰:“天地之间,万物之性,含血之虫,有蝮、蛇、蜂、虿,咸怀毒螫,犯中人身,〔谓〕获疾痛,当时不救,流遍一身;
cǎo mù zhī zhōng yǒu bā dòu yě gě shí zhī còu mèn pō duō shā rén
草木之中,有巴豆、野葛,食之凑懑,颇多杀人。
bù zhī cǐ wù bǐng hé qì wū tiān
不知此物,禀何气于天?
wàn wù zhī shēng jiē bǐng yuán qì yuán qì zhī zhōng yǒu dú shì hu
万物之生,皆禀元气,元气之中,有毒螫乎?
yuē fu dú tài yáng zhī rè qì yě zhōng rén rén dú
曰:夫毒,太阳之热气也,中人人毒。
rén shí còu mèn zhě qí bù kān rèn yě
人食凑懑者,其不堪任也。
bù kān rèn zé wèi zhī dú yǐ
不堪任,则谓之毒矣。
tài yáng huǒ qì cháng wèi dú shì qì rè yě
太阳火气,常为毒螫,气热也。
tài yáng zhī de rén mín cù jí cù jí zhī rén kǒu shé wèi dú
太阳之地,人民促急,促急之人,口舌为毒。
gù chu yuè zhī rén cù jí jié jí yú rén tán yán kǒu tuò shè rén zé rén chún tāi zhǒng ér wèi chuàng
故楚、越之人,促急捷疾,与人谈言,口唾射人,则人唇胎肿而为创。
nán jùn jí rè zhī de qí rén zhù shù shù kū tuò niǎo niǎo zhuì
南郡极热之地,其人祝树树枯,唾鸟鸟坠。
wū xián néng yǐ zhù yán rén zhī jí yù rén zhī huò zhě shēng wū jiāng nán hán liè qì yě
巫咸能以祝延人之疾、愈人之祸者,生于江南,含烈气也。
fu dú yáng qì yě gù qí zhōng rén ruò huǒ zhuó rén
夫毒,阳气也,故其中人,若火灼人。
huò wèi fù suǒ zhōng gē ròu zhì de jiāo fèi huǒ qì zhī yàn yě
或为蝮所中,割肉置地焦沸,火气之验也。
sì fāng jí jiē wèi wéi biān wéi dōng nán yú yǒu wēn liè qì
四方极皆为维边,唯东南隅有温烈气。
wēn liè qì fā cháng yǐ chūn xià
温烈气发,常以春夏。
chūn xià yáng qǐ
春夏阳起。
dōng nán yú yáng wèi yě
东南隅,阳位也。
tā wù zhī qì rù rén bí mù bù néng jí tòng
他物之气,入人鼻目,不能疾痛。
huǒ yān rù bí bí jí rù mù mù tòng huǒ qì yǒu liè yě
火烟入鼻鼻疾,入目目痛,火气有烈也。
wù wèi mí xiè zhě duō wéi yī huǒ zuì liè huǒ qì suǒ zào yě
物为靡屑者多,唯一火最烈,火气所燥也。
shí gān zhǐ zhī shí wú shāng wū rén
食甘旨之食,无伤于人。
shí mì shǎo duō zé lìng rén dú
食蜜少多,则令人毒。
mì wèi fēng yè fēng zé yáng wù yě
蜜为蜂液,蜂则阳物也。
rén xíng wú suǒ chù fàn tǐ wú gù tòng tòng chù ruò zhàng zhī jī
人行无所触犯,体无故痛,痛处若杖之迹。
rén féi féi wèi guǐ ōu zhī
人腓,腓谓鬼殴之。
guǐ zhě tài yáng zhī yāo yě
鬼者,太阳之妖也。
wēi zhě jí wèi zhī biān qí zhì yòng mì yǔ dān
微者,疾谓之边,其治用蜜与丹。
mì dān yáng wù yǐ lèi zhì zhī yě
蜜丹阳物,以类治之也。
fu zhì fēng yòng fēng zhì rè yòng rè zhì biān yòng mì dān
夫治风用风,治热用热,治边用蜜丹。
zé zhī biān zhě yáng qì suǒ wéi liú dú suǒ jiā yě
则知边者阳气所为,流毒所加也。
tiān dì zhī jiān dú qì liú xíng rén dāng qí chōng zé miàn zhǒng jí shì rén wèi zhī huǒ liú suǒ cì yě
天地之间,毒气流行,人当其冲,则面肿疾,世人谓之火流所刺也。
rén jiàn guǐ zhě yán qí sè chì tài yáng yāo qì zì rú qí sè yě
人见鬼者,言其色赤,太阳妖气,自如其色也。
guǐ wèi liè dú fàn rén zhé sǐ gù dù bó shè zhōu xuān lì bēng
鬼为烈毒,犯人辄死,故杜伯射周宣立崩。
guǐ suǒ jī wù yáng huǒ zhī lèi dù bó gōng shǐ qí sè jiē yì
鬼所赍物,阳火之类,杜伯弓矢,其色皆亦。
nán dào míng dú yuē duǎn hú
南道名毒曰短狐。
dù bó zhī xiàng zhí gōng ér shè yáng qì yīn ér jī jī ér shè gù qí zhōng rén xiàng gōng shǐ zhī xíng
杜伯之象,执弓而射,阳气因而激,激而射,故其中人象弓矢之形。
huǒ kùn ér qì rè xuè dú shèng gù shí zǒu mǎ zhī gān shā rén qì kùn wèi rè yě
火困而气热,血毒盛,故食走马之肝杀人,气困为热也;
shèng xià bào xíng shǔ yē ér sǐ rè jí wéi dú yě
盛夏暴行,暑暍而死,热极为毒也。
rén jí xíng hàn chū duì lú hàn chū xiàng rì yì hàn chū jí wēn bìng zhě yì hàn chū
人疾行汗出,对炉汗出,向日亦汗出,疾温病者亦汗出。
sì zhě yì shì ér jiē hàn chū kùn tóng rè děng huǒ rì zhī biàn yě
四者异事而皆汗出,困同热等,火日之变也。
tiān xià wàn wù hán tài yáng qì ér shēng zhě jiē yǒu dú shì
天下万物,含太阳气而生者,皆有毒螫。
dú shì wò zhě zài chóng zé wèi fù shé fēng chài zài cǎo zé wèi bā dòu zhì gé zài yú zé wèi guī yǔ duō shū gù rén shí guī gān ér sǐ wèi duō shū shì yǒu dú
毒螫渥者,在虫则为蝮蛇蜂虿,在草则为巴豆治葛,在鱼则为鲑与多、叔,故人食鲑肝而死,为多、叔螫有毒。
yú yǔ niǎo tóng lèi gù niǎo fěi yú yì fěi niǎo luǎn yú yì luǎn fù shé fēng chài jiē luǎn tóng xìng lèi yě
鱼与鸟同类,故鸟蜚鱼亦蜚,鸟卵鱼亦卵,蝮蛇蜂虿皆卵,同性类也。
qí zài rén yě wèi xiǎo rén gù xiǎo rén zhī kǒu wèi huò tiān xià
其在人也为小人,故小人之口,为祸天下。
xiǎo rén jiē huái dú qì yáng dì xiǎo rén dú yóu kù liè gù nán yuè zhī rén zhù shì zhé xiào
小人皆怀毒气,阳地小人,毒尤酷烈,故南越之人,祝誓辄效。
yàn yuē zhòng kǒu shuò jīn
谚曰:“众口烁金。
kǒu zhě huǒ yě
”口者,火也。
wǔ xíng èr yuē huǒ wǔ shì èr yuē yán
五行二曰火,五事二曰言。
yán yǔ huǒ zhí gù yún shuò jīn
言与火直,故云烁金。
dào kǒu shé zhī shuò bù yán bá mù yàn huǒ bì yún shuò jīn jīn zhì wū huǒ huǒ kǒu tóng lèi yě
道口舌之烁,不言拔木焰火,必云烁金,金制于火,火口同类也。
yào shēng fēi yī dì tài bó cǎi zhī wú
药生非一地,太伯〔采〕之吴。
zhù duō fēi yī gōng shì chēng chu táng xī
铸多非一工,世称楚棠溪。
wēn qì tiān xià yǒu lù wèi rù nán hǎi
温气天下有,路畏入南海。
zhèn niǎo shēng wū nán rén yǐn zhèn sǐ
鸩鸟生于南,人饮鸩死。
chén wèi lóng sì wèi shé chén sì zhī wèi zài dōng nán
辰为龙,巳为蛇,辰巳之位在东南。
lóng yǒu dú shé yǒu shì gù fù yǒu lì yá lóng yǒu nì lín
龙有毒,蛇有螫,故蝮有利牙,龙有逆鳞。
mù shēng huǒ huǒ wèi dú gù cāng lóng zhī shòu hán huǒ xīng
木生火,火为毒,故苍龙之兽含火星。
yě gě bā dòu jiē yǒu dú shì gù yě zài dōng nán ba zài xī nán
冶葛巴豆,皆有毒螫,故冶在东南,巴在西南。
tǔ dì yǒu zào shī gù dú wù yǒu duō shǎo
土地有燥湿,故毒物有多少。
shēng chū yǒu chǔ de gù dú yǒu liè bù liè
生出有处地,故毒有烈不烈。
fù shé yǔ yú bǐ gù shēng wū cǎo zé
蝮蛇与鱼比,故生于草泽。
fēng chài yǔ niǎo tóng gù chǎn wū wū shù
蜂虿与鸟同,故产于屋树。
jiāng běi de zào gù duō fēng chài
江北地燥,故多蜂虿。
jiāng nán de shī gù duō fù shé
江南地湿,故多蝮蛇。
shēng gāo zào bǐ yáng yáng wù xuán chuí gù fēng chài yǐ wěi cì
生高燥比阳,阳物悬垂,故蜂虿以尾刺。
shēng xià shī bǐ yīn yīn wù róu shēn gù fù shé yǐ kǒu zé
生下湿比阴,阴物柔伸,故蝮蛇以口𫜬。
dú huò cáng wū shǒu wěi gù shì yǒu dú
毒或藏于首尾,故螫有毒;
huò cáng yú tǐ fū gù shí zhī zhé mèn
或藏于体肤,故食之辄懑;
huò fù wū chún wěn gù shé gǔ wèi huò
或附于唇吻,故舌鼓为祸。
dú shì zhī shēng jiē tóng yī qì fā dòng suī yì nèi wèi yī lèi
毒螫之生,皆同一气,发动虽异,内为一类。
gù rén mèng jiàn huǒ zhàn wèi kǒu shé
故人梦见火,占为口舌;
mèng jiàn fù shé yì kǒu shé
梦见蝮蛇,亦口舌。
huǒ wèi kǒu shé zhī xiàng kǒu shé jiàn wū fù shé tóng lèi gòng běn suǒ bǐng yī qì yě
火为口舌之象,口舌见于蝮蛇,同类共本,所禀一气也。
gù huǒ wéi yán yán wèi xiǎo rén
故火为言,言为小人。
xiǎo rén wèi yāo yóu kǒu shé
小人为妖,由口舌。
kǒu shé zhī zhēng yóu rén gǎn tiān gù wǔ shì èr yuē yán
口舌之征,由人感天,故五事二曰言。
yán zhī jiù zhēng jiàn héng yáng ruò
言之咎征,“僭恒旸若”。
jiàn zhě shē lì gù fù shé duō wén
僭者奢丽,故蝮蛇多文。
wén qǐ wū yáng gù ruò zhì wén
文起于阳,故若致文。
yáng ruò zé yán cóng gù shí yǒu shī yāo
旸若则言从,故时有诗妖。
yāo qì shēng měi hǎo gù měi hǎo zhī rén duō xié è
妖气生美好,故美好之人多邪恶。
shū hǔ zhī mǔ měi shū xiàng zhī mǔ zhī zhī bù shǐ shì qǐn
叔虎之母美,叔向之母知之,不使视寝。
shū xiàng jiàn qí zhī qí mǔ yuē shēn shān dà zé shí shēng lóng shé
叔向谏其〔之〕,其母曰:“深山大泽,实生龙蛇。
bǐ měi wú jù qí shēng lóng shé yǐ huò rǔ
彼美,吾惧其生龙蛇以祸汝。
rǔ bì zú yě guó duō dà chǒng bù rén zhī rén jiān zhī bù yì nán hu
汝弊族也,国多大宠,不仁之人间之,不亦难乎!
yú hé ài yān
余何爱焉!
shǐ wǎng shì qǐn shēng shū hǔ měi yǒu yǒng lì bì wū luán huái zǐ
”使往视寝,生叔虎,美有勇力,嬖于栾怀子。
jí fàn xuān zi zhú huái zǐ shā shū hǔ huò jí shū xiàng
及范宣子〔逐〕怀子,杀叔虎,祸及叔向。
fu shēn shān dà zé lóng shé suǒ shēng yě bǐ zhī shū hǔ zhī mǔ zhě měi sè zhī rén huái dú shì yě
夫深山大泽,龙蛇所生也,比之叔虎之母者,美色之人怀毒螫也。
shēng zǐ shū hǔ měi yǒu yǒng lì yǒng lì suǒ shēng shēng wū měi sè
生子叔虎,美有勇力,勇力所生,生于美色;
huò nán suǒ fā yóu wū yǒng lì
祸难所发,由于勇力。
huǒ yǒu guāng yào mù yǒu róng mào
火有光耀,木有容貌。
lóng shé dōng fāng mù hán huǒ jīng gù měi sè mào lì
龙蛇东方木,含火精,故美色貌丽。
dǎn fù wū gān gù shēng yǒng lì
胆附于肝,故生勇力。
huǒ qì měng gù duō yǒng
火气猛,故多勇;
mù gāng qiáng gù duō lì yě
木刚强,故多力也。
shēng yāo guài zhě cháng yóu hào sè wèi huò nán zhě cháng fā yǒng lì
生妖怪者,常由好色,为祸难者,常发勇力;
wèi dú hài zhě jiē zài hào sè
为毒害者,皆在好色。
měi jiǔ wèi dú jiǔ nán duō yǐn
美酒为毒,酒难多饮;
fēng yè wèi mì mì nán yì shí
蜂液为蜜,蜜难益食。
yǒng fū qiáng guó yǒng fū nán jìn
勇夫强国,勇夫难近。
hǎo nǚ shuō xīn hǎo nǚ nán chù
好女说心,好女难畜。
biàn shì kuài yì biàn shì nán xìn
辩士快意,辩士难信。
gù měi wèi fǔ fù hào sè huò xīn yǒng fū zhāo huò biàn kǒu zhì yāng
故美味腐腹,好色惑心,勇夫招祸,辩口致殃。
sì zhě shì zhī dú yě
四者,世之毒也。
biàn kǒu zhī dú wéi hài yóu kù
辩口之毒,为害尤酷。
hé yǐ míng zhī
怎么证明这一点呢?
kǒng zǐ jiàn yáng hǔ què xíng bái hàn jiāo liú
孔子见阳虎,却行,白汗交流。
yáng hǔ biàn yǒu kǒu shé
阳虎辩,有口舌。
kǒu shé zhī dú zhōng rén bìng yě
口舌之毒,中人病也。
rén zhōng zhū dú yī shēn sǐ zhī
人中诸毒,一身死之;
zhōng yú kǒu shé yī guó zhī guì luàn
中于口舌,一国之贵乱。
shī yuē chán yán wǎng jí jiāo luàn sì guó
《诗》曰:“谗言罔极,交乱四国。
sì guó yóu luàn kuàng yī rén hu
”四国犹乱,况一人乎!
gù jūn zi bù wèi hǔ dú wèi chán fū zhī kǒu
故君子不畏虎,独畏谗夫之口。
chán fū zhī kǒu wèi dú dà yǐ
谗夫之口,为毒大矣。