论衡 · 王充 · Chapter 69 of 84

卷二十四·讥日篇

PinyinModern Translation
Size

shì sú jì xìn suì shí ér yòu xìn rì

世俗既信岁时,而又信日。

jǔ shì ruò bìng sǐ zāi huàn dà zé wèi zhī fàn chù suì yuè xiǎo zé wèi zhī bù bì rì jìn

举事若病死灾患,大则谓之犯触岁月,小则谓之不避日禁。

suì yuè zhī chuán jì yòng rì jìn zhī shū yì xíng

岁月之传既用,日禁之书亦行。

shì sú zhī rén wěi xīn xìn zhī

世俗之人,委心信之;

biàn lùn zhī shì yì bù néng dìng

辩论之士,亦不能定。

shì yǐ shì rén jǔ shì bù kǎo wū xīn ér hé wū rì bù cān wū yì ér zhì wū shí

是以世人举事,不考于心而合于日,不参于义而致于时。

shí rì zhī shū zhòng duō fēi yī lüè jǔ jiào zhù míng qí shì fēi shǐ xìn tiān shí zhī rén jiāng yī yí ér bèi zhī

时日之书,众多非一,略举较著,明其是非,使信天时之人,将一疑而倍之。

fu huò fú suí shèng shuāi ér zhì dài xiè ér rán

夫祸福随盛衰而至,代谢而然。

jǔ shì yuē xiōng rén wèi xiōng yǒu xiào

举事曰凶,人畏凶有效;

yuē jí rén jì jí yǒu yàn

曰吉,人冀吉有验。

huò fú zì zhì zé shù qián zhī jí xiōng yǐ xiāng jiè jù cǐ rì jìn suǒ yǐ lěi shì bù yí huò zhě suǒ yǐ lián nián bù wù yě

祸福自至,则述前之吉凶,以相戒惧此日禁所以累世不疑,惑者所以连年不悟也。

zàng lì yuē zàng bì jiǔ kōng de xiàn jí rì zhī gāng róu yuè zhī qí ǒu

《葬历》曰:“葬避九空、地臽,及日之刚柔,月之奇耦。

rì jí wú hài gāng róu xiāng de qí ǒu xiāng yìng nǎi wèi jí liáng

”日吉无害,刚柔相得,奇耦相应,乃为吉良。

bù hé cǐ lì zhuǎn wéi xiōng è

不合此历,转为凶恶。

fu zàng cáng guān yě

”夫葬,藏棺也;

liǎn cáng shī yě

敛,藏尸也。

chū sǐ cáng shī wū guān shǎo jiǔ cáng guān wū mù

初死藏尸于棺,少久藏棺于墓。

mù yǔ guān hé bié

墓与棺何别?

liǎn yǔ zàng hé yì

敛与葬何异?

liǎn wū guān bù bì xiōng zàng wū mù dú qiú jí

敛于棺不避凶,葬于墓独求吉。

rú yǐ mù wéi zhòng fu mù tǔ yě guān mù yě wǔ xíng zhī xìng mù tǔ jūn yě

如以墓为重,夫墓,土也,棺,木也,五行之性,木土钧也。

zhì mù yǐ yíng shī chuān tǔ yǐ mái guān zhì yǔ chuān tóng shì shī yǔ guān yī shí yě

治木以赢尸,穿土以埋棺,治与穿同事,尸与棺一实也。

rú yǐ chuān tǔ zéi de zhī tǐ záo gōu gēng yuán yì yi zé rì

如以穿土贼地之体,凿沟耕园,亦宜择日。

shì rén néng yì qí shì wú jiāng tīng qí jìn

世人能异其事,吾将听其禁;

bù néng yì qí shì wú bù cóng qí huì

不能异其事,吾不从其讳。

rì zhī bù hài yòu qiú rì zhī gāng róu

日之不害,又求日之刚柔;

gāng róu jì hé yòu suǒ yuè zhī qí ǒu

刚柔既合,又索月之奇耦。

fu rì zhī gāng róu yuè zhī qí ǒu hé wū zàng lì yàn zhī wū jí wú bù xiāng de

夫日之刚柔,月之奇耦,合于《葬历》,验之于吉,无不相得。

hé yǐ míng zhī

怎么证明这一点呢?

chūn qiū zhī shí tiān zǐ zhū hóu qīng dài fū sǐ yǐ qiān bǎi shù àn qí zàng rì wèi bì hé wū lì

春秋之时,天子、诸侯、卿、大夫死以千百数,案其葬日,未必合于历。

yòu yuē yǔ bù kè zàng gēng yín rì zhōng nǎi zàng

又曰:“雨不克葬,庚寅日中乃葬。

jiǎ lìng lǔ xiǎo jūn yǐ gāng rì sǐ zhì zàng rì jǐ chǒu gāng róu děng yǐ

”假令鲁小君以刚日死,至葬日己丑,刚柔等矣。

gāng róu hé shàn rì yě

刚柔合,善日也。

bù kè zàng zhě bì yǔ yě

不克葬者,避雨也。

rú shàn rì bù dàng yǐ yǔ zhī gù fèi ér bù yòng yě

如善日,不当以雨之故,废而不用也。

hé zé

为什么呢?

yǔ bù biàn shì ěr bù yòng gāng róu zhòng xiōng bù jí yù biàn shì ér fàn xiōng fēi lǔ rén zhī yì chén zǐ zhòng shèn zhī yì yě

雨不便事耳,不用刚柔,重凶不吉,欲便事而犯凶,非鲁人之意,臣子重慎之义也。

jīn fèi gāng róu dài gēng yín rì zhōng yǐ wéi jí yě

今废刚柔,待庚寅日中,以为吉也。

lǐ tiān zǐ qī yuè ér zàng zhū hóu wǔ yuè qīng dài fū shì sān yuè

《礼》:“天子七月而葬,诸侯五月,卿、大夫、士三月。

jiǎ lìng tiān zǐ zhēng yuè bēng qī yuè zàng

”假令天子正月崩,七月葬;

èr yuè bēng bā yuè zàng

二月崩,八月葬。

zhū hóu qīng dài fū shì jiē rán

诸侯、卿、大夫、士皆然。

rú yàn zhī zàng lì zé tiān zi zhū hóu zàng yuè cháng qí cháng ǒu yě

如验之《葬历》,则天子、诸侯葬月常奇常耦也。

shuāi shì hǎo xìn jìn bù xiào jūn hǎo qiú fù

衰世好信禁,不肖君好求福。

chūn qiū zhī shí kě wèi shuāi yǐ

春秋之时,可谓衰矣!

yǐn āi zhī jiān bù xiào shén yǐ

隐、哀之间,不肖甚矣。

rán ér zàng mái zhī rì bú jiàn suǒ huì wú jì zhī gù yě

然而葬埋之日,不见所讳,无忌之故也。

zhōu wén zhī shì fǎ dù bèi jù kǒng zǐ yì mì chūn qiū yì xiān rú fèi jí de xiōng wàng jǔ chù huò yi yǒu wēi wén xiǎo yì biǎn jī zhī cí

周文之世,法度备具,孔子意密,《春秋》义纤,如废吉得凶,妄举触祸,宜有微文小义,贬讥之辞。

jīn bú jiàn qí yì wú zàng lì fǎ yě

今不见其义,无《葬历》法也。

jì sì zhī lì yì yǒu jí xiōng

祭祀之历,亦有吉凶。

jiǎ lìng xuè jì yuè shā zhī rì gù xiōng yǐ shā shēng shè jì bì yǒu huàn huò

假令血忌、月杀之日固凶,以杀牲设祭,必有患祸。

fu jì zhě gōng shí guǐ yě

夫祭者,供食鬼也;

guǐ zhě sǐ rén zhī jīng yě

鬼者,死人之精也。

ruò fēi sǐ rén zhī jīng rén wèi cháng jiàn guǐ zhī yǐn shí yě

若非死人之精,人未尝见鬼之饮食也。

tuī shēng shì sǐ tuī rén shì guǐ jiàn shēng rén yǒu yǐn shí sǐ wèi guǐ dāng néng fù yǐn shí gǎn wù sī qīn gù jì sì yě

推生事死,推人事鬼,见生人有饮食,死为鬼当能复饮食,感物思亲,故祭祀也。

jí tā shén bǎi guǐ zhī cí suī fēi sǐ rén qí shì zhī lǐ yì yǔ sǐ rén tóng

及他神百鬼之祠,虽非死人,其事之礼,亦与死人同。

gài yǐ bù jiàn qí xíng dàn yǐ shēng rén zhī lǐ zhǔn kuàng zhī yě

盖以不见其形,但以生人之礼准况之也。

shēng rén yǐn shí wú rì guǐ shén hé gù yǒu rì

生人饮食无日,鬼神何故有日?

rú guǐ shén shěn yǒu zhī yú rén wú yì zé jì bù yí zé rì

如鬼神审有知,与人无异,则祭不宜择日。

rú wú zhī yě bù néng yǐn shí suī zé rì bì jì qí hé bǔ yì

如无知也,不能饮食,虽择日避忌,其何补益?

shí zhě bǎi sì wú guǐ sǐ rén wú zhī

实者,百祀无鬼,死人无知。

bǎi sì bào gōng shì bù wàng dé

百祀报功,示不忘德。

sǐ rú shì shēng shì bù bèi wáng

死如事生,示不背亡。

jì zhī wú fú bù jì wú huò

祭之无福,不祭无祸。

jì yǔ bù jì shàng wú huò fú kuàng rì zhī jí xiōng hé néng sǔn yì

祭与不祭,尚无祸福,况日之吉凶,何能损益?

rú yǐ shā shēng jiàn xuè bì xuè jì yuè shā zé shēng rén shí liù chù yì yi pì zhī

如以杀牲见血,避血忌、月杀,则生人食六畜亦宜辟之。

hǎi nèi tú sì liù chù sǐ zhě rì shù qiān tóu bù zé jí xiōng zǎo sǐ zhě wèi bì tú gōng yě

海内屠肆,六畜死者,日数千头,不择吉凶,早死者,未必屠工也。

tiān xià sǐ zuì dōng yuè duàn qiú yì shù qiān rén qí xíng wū shì bù zé jí rì shòu huò zhě wèi bì yù lì yě

天下死罪,冬月断囚亦数千人,其刑于市,不择吉日,受祸者,未必狱吏也。

ròu jǐn shā shēng yù jù duàn qiú

肉尽杀牲,狱具断囚。

qiú duàn shēng shā chuàng xuè zhī shí hé yǐ yì wū jì sì zhī shēng

囚断牲杀,创血之实,何以异于祭祀之牲?

dú wèi jì sì shè lì bù wéi tú gōng yù lì lì jiàn shì sú yòng yì bù shí lèi yě

独为祭祀设历,不为屠工、狱吏立见,世俗用意不实类也。

jì fēi qí guǐ yòu xìn fēi qí huì chí èr fēi wǎng qiú yī fú bù néng de yě

祭非其鬼,又信非其讳,持二非往求一福,不能得也。

mù shū yuē zi rì mù lìng rén ài zhī

《沐书》曰:“子日沐,令人爱之。

mǎo rì mù lìng rén bái tóu

卯日沐,令人白头。

fū rén zhī suǒ ài zēng zài róng mào zhī hǎo chǒu

”夫人之所爱憎,在容貌之好丑;

tóu fà bái hēi zài nián suì zhī zhì lǎo

头发的白与黑,在于年龄的幼老。

shǐ chǒu rú mó mǔ yǐ zi rì mù néng de ài hu

使丑如嫫母,以子日沐,能得爱乎?

shǐ shí wǔ nǚ zǐ yǐ mǎo rì mù néng bái fà hu

使十五女子以卯日沐,能白发乎?

qiě mù zhě qù shǒu gòu yě

且沐者,去首垢也。

xǐ qù zú gòu guàn qù shǒu gòu yù qù shēn gòu jiē qù yī xíng zhī gòu qí shí děng yě

洗去足垢,盥去手垢,浴去身垢,皆去一形之垢,其实等也。

xǐ guàn yù bù zé rì ér mù dú yǒu rì

洗、盥、浴不择日,而沐独有日。

rú yǐ shǒu wèi zuì zūn zé yù yì zhì miàn miàn yì shǒu yě

如以首为最尊,则浴亦治面,面亦首也。

rú yǐ fā wèi zuì zūn zé zhì yì yi zé rì

如以发为最尊,则栉亦宜择日。

zhì yòng mù mù yòng shuǐ shuǐ yǔ mù jù wǔ xíng yě

栉用木,沐用水,水与木俱五行也。

yòng mù bù bì jì yòng shuǐ dú zé rì

用木不避忌,用水独择日。

rú yǐ shuǐ zūn wū mù zé zhū yòng shuǐ zhě yi jiē zé rì

如以水尊于木,则诸用水者宜皆择日。

qiě shuǐ bù ruò huǒ zūn rú bì yǐ zūn bēi zé yòng huǒ zhě yi jiē zé rì

且水不若火尊,如必以尊卑,则用火者宜皆择日。

qiě shǐ zi mù rén ài zhī

且使子沐,人爱之;

mǎo mù qí shǒu bái zhě shuí yě

卯沐,其首白者,谁也?

fū zǐ zhī xìng shuǐ yě

夫子之性,水也;

mǎo mù yě

卯,木也。

shuǐ bù kě ài mù sè bù bái

水不可爱,木色不白。

zi zhī qín shǔ mǎo zhī shòu tù yě

子之禽鼠,卯之兽兔也。

shǔ bù kě ài tù máo bù bái

鼠不可爱,兔毛不白。

yǐ zi rì mù shuí shǐ kě ài

以子日沐,谁使可爱?

mǎo rì mù shuí shǐ níng bái zhě

卯日沐,谁使凝白者?

fu rú shì mù zhī rì wú jí xiōng wèi mù lì rì lì zhě bù kě yòng yě

夫如是,沐之日无吉凶,为沐立日历者,不可用也。

cái yī yǒu shū shū yǒu jí xiōng

裁衣有书,书有吉凶。

xiōng rì zhì yī zé yǒu huò jí rì zé yǒu fú

凶日制衣则有祸,吉日则有福。

fu yī yǔ shí jù fǔ rén tǐ shí fǔ qí nèi yī wèi qí wài

夫衣与食俱辅人体,食辅其内,衣卫其外。

yǐn shí bù zé rì zhì yī bì jì rì qǐ yǐ yī wèi wū qí shēn zhòng zāi

饮食不择日,制衣避忌日,岂以衣为于其身重哉?

rén dào suǒ zhòng mò rú shí jí gù bā zhèng yī yuē shí èr yuē huò

人道所重,莫如食急,故八政一曰食,二曰货。

yī fú huò yě

衣服,货也。

rú yǐ jiā zhī wū xíng wèi zūn zhòng zài shēn zhī wù mò dà wū guān

如以加之于形为尊重,在身之物,莫大于冠。

zào guān wú jìn cái yī yǒu jì shì wū zūn zhě lüè bēi zhě xiáng yě

造冠无禁,裁衣有忌,是于尊者略,卑者详也。

qiě fú mù qù tóu gòu guān wéi shǒu shì

且夫沐去头垢,冠为首饰;

yù chú shēn gòu yī wèi tǐ hán

浴除身垢,衣卫体寒。

mù yǒu jì guān wú huì

沐有忌,冠无讳;

yù wú jí xiōng yī yǒu lì hài

浴无吉凶,衣有利害。

jù wèi yī tǐ gòng wèi yī shēn huò shàn huò è suǒ huì bù jūn yù rén qiǎn zhī bù néng shí yě

俱为一体,共为一身,或善或恶,所讳不均,欲人浅知,不能实也。

qiě yī fú bù rú chē mǎ

且衣服不如车马。

jiǔ cì zhī lǐ yī yuē chē mǎ èr yuē yī fú

九锡之礼,一曰车马,二曰衣服。

zuò chē bù qiú liáng chén cái yī dú qiú jí rì sú rén suǒ zhòng shī qīng zhòng zhī shí yě

作车不求良辰,裁衣独求吉日,俗人所重,失轻重之实也。

gōng jì zhī shū qǐ zhái gài wū bì zé rì

工伎之书,起宅盖屋必择日。

fū wū fù rén xíng zhái jū rén tǐ hé hài wū suì yuè ér bì zé zhī

夫屋覆人形,宅居人体,何害于岁月而必择之?

rú yǐ zhàng bì rén shēn zhě shén è zhī zé fu zhuāng chē zhì chuán zhe gài shī mào yì dāng zé rì

如以障蔽人身者神恶之,则夫装车、治船、着盖、施帽,亦当择日。

rú yǐ dòng dì chuān tǔ shén è zhī zé fu záo gōu gēng yuán yì yi zé rì

如以动地穿土神恶之,则夫凿沟耕园亦宜择日。

fu dòng tǔ rǎo dì shén dì shén néng yuán rén wú yǒu è yì dàn yù jū shēn zì ān zé shén zhī shèng xīn bì bù fèn nù

夫动土扰地神,地神能原人无有恶意,但欲居身自安,则神之圣心,必不忿怒。

bù fèn nù suī bù zé rì yóu wú huò yě

不忿怒,虽不择日,犹无祸也。

rú tǔ dì zhī shén bù néng yuán rén zhī yì gǒu è rén dòng rǎo zhī zé suī zé rì hé yì zāi

如土地之神不能原人之意,苟恶人动扰之,则虽择日,何益哉?

wáng fǎ jìn shā shāng rén shā shāng rén jiē fú qí zuì suī zé rì fàn fǎ zhōng bù miǎn zuì

王法禁杀伤人,杀伤人皆伏其罪,虽择日犯法,终不免罪;

rú bù jīn yě suī wàng shā shāng zhōng bù rù fǎ

如不禁也,虽妄杀伤,终不入法。

xiàn guān zhī fǎ yóu guǐ shén zhī zhì yě

县官之法,犹鬼神之制也;

chuān záo zhī guò yóu shā shāng zhī zuì yě

穿凿之过,犹杀伤之罪也。

rén shā shāng bù zài zé rì shàn zhì shì zhái hé gù yǒu jì

人杀伤,不在择日,缮治室宅何,故有忌?

yòu xué shū huì bǐng rì yún cāng jié yǐ bǐng rì sǐ yě

又学书讳丙日,云:“仓颉以丙日死也。

lǐ bù yǐ zǐ mǎo jǔ lè yīn xià yǐ zǐ mǎo rì wáng yě

”礼不以子卯举乐,殷、夏以子卯日亡也。

rú yǐ bǐng rì shū zǐ mǎo rì jǔ lè wèi bì yǒu huò zhòng xiān wáng zhī wáng rì qī chuàng gǎn dòng bù rěn yǐ jǔ shì yě

如以丙日书,子卯日举乐,未必有祸,重先王之亡日,凄怆感动,不忍以举事也。

jì rì zhī fǎ gài bǐng yǔ zǐ mǎo zhī lèi yě dài yǒu suǒ huì wèi bì yǒu xiōng huò yě

忌日之法,盖丙与子卯之类也,殆有所讳,未必有凶祸也。

kān yú lì lì shàng zhū shén fēi yī shèng rén bù yán zhū zǐ bù chuán dài wú qí shí

堪舆历,历上诸神非一,圣人不言,诸子不传,殆无其实。

tiān dào nán zhī jiǎ lìng yǒu zhī zhū shén yòng shì zhī rì yě jì zhī hé fú

天道难知,假令有之,诸神用事之日也,忌之何福?

bù huì hé huò

不讳何祸?

wáng zhě yǐ jiǎ zǐ zhī rì jǔ shì mín yì yòng zhī wáng zhě wén zhī bù xíng fǎ yě

王者以甲子之日举事,民亦用之,王者闻之,不刑法也。

fu wáng zhě bù nù mín bù yǔ jǐ xiāng bì tiān shén hé wéi dú dāng zé zhī

夫王者不怒民不与己相避,天神何为独当责之?

wáng fǎ jǔ shì yǐ rén shì zhī kě fǒu bù wèn rì zhī jí xiōng

王法举事,以人事之可否,不问日之吉凶。

kǒng zǐ yuē bo qí zhái zhào ér ān cuò zhī

孔子曰:“卜其宅兆而安厝之。

chūn qiū jì sì bù yán bǔ rì

”《春秋》祭祀,不言卜日。

lǐ yuē nèi shì yǐ róu rì wài shì yǐ gāng rì

《礼》曰:“内事以柔日,外事以刚日。

gāng róu yǐ shèn nèi wài bù lùn jí xiōng yǐ wéi huò fú

”刚柔以慎内外,不论吉凶以为祸福。

✦ You read 卷二十四·讥日篇

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.